Bijlage 1_Ontwerp Omgevingsvisie Kerkrade 2050

Dit zou een duurzame warmtebron kunnen vormen voor een grensoverstijgend warmtenet. Er gaat onderzoek plaatsvinden naar de mogelijkheden en kansen van de realisatie van grensoverstijgende fietsroutes richting Herzogenrath en Aken. Een snelle hoofdfietsroute tussen deze steden kan een grote aanwinst zijn voor de fietser en verbindt de steden op een gezonde wijze.

Koppeling met Nationale- en Provinciale Omgevingsvisie Het Rijk en de Provincie Limburg hebben in respectievelijk de Nationale Omgevinsvisie (NOVI) en de Provinciale Omgevingsvisie (POVI) een toekomstbeeld vastgelegd over de manier waarop we in Nederland wonen, werken en recreëren. Hierin worden complexe vraagstukken behandeld en hiërarchie aangebracht in thema’s en oplossingsrichtingen. Zo zijn er verschillende transities gaande op het gebied van huisvesting, landbouw, economie en energie die allemaal gepaard gaan met een forse ruimteclaim. Een van de belangrijkste speerpunten uit de NOVI is dat al deze transities in samenhang bekeken moeten worden, waarbij de omgevingskwaliteit centraal staat. De NOVI hanteert daarom drie afwegingsprincipes: • Combinaties van functies gaan voor enkelvoudige functies; • Kenmerken en identiteit van een gebied staan centraal; • Afwentelen wordt voorkomen. De regio Zuid-Limburg is aangewezen als NOVEX-gebied vanwege het hoge aantal gestapelde opgaven dat er speelt. De optelsom van ruimtelijke claims overstijgt de draagkracht van het landschap. Rijk, Provincie en alle Zuid-Limburgse gemeenten hebben samen het ‘Ontwikkelperspectief NOVEX’ opgesteld.

Hierin worden drie themalijnen geschetst die randvoorwaardelijk zijn voor de ontwikkeling van de regio Zuid-Limburg: circulaire economie, groenblauwe kwaliteit en verstedelijking dichtbij IC-knooppunten. Met name de laatste twee krijgen ruime aandacht binnen Omgevingsvisie van Kerkrade. De POVI is in Limburg gesplitst in visies voor de deelgebieden Noord-, Midden-, en Zuid-Limburg

76 Omgevingsvisie Kerkrade

vanwege de uiteenlopende opgaven en kansen per gebied. In de POVI wordt de lange termijn visie (2030-2050) op de fysieke leefomgeving vastgelegd. Uiteenlopende onderwerpen zoals wonen, bodem, infrastructuur, energie, economie, landbouw, water, natuur, landschap en cultureel erfgoed komen aan bod. De provincie schetst een regio die in 2050 haar potentie als Europese schakelregio optimaal heeft ontwikkeld. De grote lijnen en structuren die daar worden uitgezet op het gebied van bijvoorbeeld regionale verbindingen, gezonde leefomgeving, duurzame economie en veilige energievoorziening vinden hun uitwerking in deze Omgevingsvisie.

5.4 Uitvoeringagenda

Binnen deze Omgevingsvisie zijn diverse doelen en activiteiten genoemd die de komende 25 jaar tot uitvoering moeten komen. Hierna volgt een overzicht met een aanzet van nieuwe omgevingsprogramma’s, mogelijke projecten en maatregelen voor de korte, middellange en lange termijn. Lopende omgevingsprogramma’s Deze programma’s zijn bestaand en komen voort uit het collegeprogramma 2022-2026 “Samen verder bouwen aan een vitaal Kerkrade”. Deze zijn: • Thematisch programma Vie – Leven in beweging (Sociaal domein, gezondheid) • Thematisch en verplicht programma Actieplan Geluid (Milieu en Duurzaamheid). Geluidsbelastingkaarten en actieplannen wordt om de vijf jaar geactualiseerd.

• Gebiedsprogramma Kerkrade-Oost • Gebiedsprogramma “Aanvalsplan Kerkrade-Centrum” Nieuwe omgevingsprogramma’s Op basis van de verhaallijnen en ambities zal in de komende jaren gewerkt worden aan de volgende programma’s: • Thematisch Programma Sport, omvat thema’s sport, accomodaties en thematisch subprogramma Bewegen in de Openbare Ruimte (BIOR) • Thematisch programma Wonen/volkshuisvesting • Thematisch programma duurzaamheid, bestaande uit de buurtuitvoeringsprogramma’s Transitievisie Warmte, Energievisie en subprogramma Water en Klimaatadaptatie (regionale en lokale uitwerking) • Thematisch programma Groen (opstellen van een groenontwikkelingsplan (inclusief beleid)) • Thematisch programma Ruimtelijke Kwaliteit. Bestaande uit erfgoed, cultuurhistorie, landschap en ruimtelijke kwaliteit/welstand (inclusief beleid)

Omgevingsvisie Kerkrade

77

2025-2030 (Nationale) doelen: • Schone Lucht Akkoord (SLA) in 2030, bevat ook een monitoringsplicht voor luchtkwaliteit. • In 2027 moet voldaan worden aan de Europese Kaderrichtlijn Water. • In 2030 is de ervaren gezondheid van de inwoners van Kerkrade minimaal gelijk aan Zuid-Limburg. • Mogelijke projecten en maatregelen: • Onderzoek doen naar de mogelijkheden van het toepassen van dynamisch peilbeheer van het stuwmeer Cranenweijer (wateroverlast beperken in Eygelshoven en extra opvang van water voor langere perioden van droogte). • Onderzoek uitvoeren naar het weghalen van de overkluizing van de Anselderbeek en Strijthagerbeek in de kern van Eygelshoven. • Het terugdringen van bodemerosie in het landschappelijk raamwerk (buitengebied) door op de meest steile hellingen geen akkerbouw meer toe te staan. Er is sprake van een wijziging in het landgebruik, op deze plekken is grasland eventueel in combinatie met de aanleg kleine landschapselementen een betere optie. Dit kan worden bereikt door nieuwe regels in het Omgevingsplan op te nemen en bij nieuwe pachtovereenkomsten (grondbeleid). • Het aantal gemeentelijke monumenten uitbreiden. Daarvoor is het nodig om gemeentelijk beleid op te stellen waarin het behoud van cultuurhistorisch erfgoed verder wordt onderbouwd. Zie het programma “Ruimtelijke kwaliteit”.

• Herstructurering vervolgen in de buurten Rolduckerveld en Bleijerheide/Nulland. • Mogelijke aanleg van een warmte- en koudenet in Kerkrade-West en het stadscentrum. • In 2025-2026 wordt een Regionaal Programma Water en Klimaatadaptatie opgesteld. Hierin zullen de aanpak van wateroverlast, droogte, tegengaan van hittestress maar ook de verbetering van de waterkwaliteit van grond- en oppervlaktewater centraal staan. • Linten omvormen tot fietsstraat, starten bij het lint Bleijerheider- Pannesheiderstraat. • Versterken van stadsentrees en -randen (bijvoorbeeld in Eygelshoven en Kerkrade Centrum). • In Kerkrade-Oost zullen drie nieuwe basisscholen worden gebouwd, waarvan één in de termijn voor 2030 en twee in de periode 2030-2040. • Toekomst van sport- en speelvoorzieningen (relatie met bewegen/gezondheid). • Uitbreiding en verzwaring energienetwerk met minimaal 100 kleine trafostations en minimaal drie middenspanningsstations en uitbreiding van het hoogspanningsstation Terwinselen. • Op bedrijventerrein Dentgenbach starten bedrijven met een pilotproject om samen het opwekken en verbruik met elkaar af te stemmen. • Sanering mijnschachten en een deel van de risicozones na-ijleffecten mijnverleden in de gemeente Kerkrade

78 Omgevingsvisie Kerkrade

2030-2040 (Nationale) doelen: • 2040 energieneutraal in de regio Parkstad Limburg • 50% circulair in 2040 • Meer dan 70% van de woningen in Kerkrade voldoet aan de 3-30-300 regel (rapportcijfer van 6 of hoger) • Mogelijke projecten en maatregelen: • Herstructurering Mucherveld en delen van Eygelshoven. • Beekherstel door het weghalen van de overkluizing van de Anselderbeek in Eygelshoven. • Herinrichting en vergroening van de Nieuwstraat/Neustraße. • Koud- en warmtenet uitbreiden (oostelijk deel van Kerkrade). • Doorrijden trein van Kerkrade-Centrum naar Kerkrade-West • Energienetwerk uitbreiden over de grens. • Sanering mijnschachten en een deel van de risicozones na-ijleffecten mijnverleden in de gemeente Kerkrade

2040-2050 (Nationale) doelen: • In 2050 zijn alle panden van het aardgas af. • Kerkrade in de bovenste vijf van veiligste steden van Zuid-Limburg. • 100% circulair in 2050 • 90% van de woningen in Kerkrade voldoet aan de 3-30-300 regel (rapportcijfer van 6 of hoger). • In 2050 is de totale verharding in de gemeente Kerkrade met 20% afgenomen ten opzichte van 2025. Dit is een heel belangrijk onderdeel om te komen tot een klimaatbestendige en waterrobuuste woon- en leefomgeving.

Omgevingsvisie Kerkrade

79

5.5 Financiering van ambities en opgaven uit de Omgevingsvisie

In de Omgevingsvisie zijn veel ambities en opgaven opgenomen die invulling geven aan de lange termijnvisie van Kerkrade. Wij zullen hier samen aan werken met verschillende partijen. De gemeente kan niet alle trends en ontwikkelingen voorspellen. Door ontwikkelingen, zoals verandering in financiële middelen, beschikbaar materiaal en personeel, kan de uitvoering van de Omgevingsvisie vertragen. Ook kunnen nieuwe regels vanuit Europa, het Rijk of de provincie invloed hebben op de beschreven keuzes en ambities in deze Omgevingsvisie. Mocht hier sprake van zijn dan wordt de visie (op onderdelen) bijgesteld. Om te werken aan de maatschappelijke vraagstukken en ambities in deze visie (de vier verhaallijnen) zullen we voor verschillende locaties een actiever (grond)beleid gaan voeren. Dit betekent dat we nog meer dan vroeger gebruik zullen maken van de beschikbare privaatrechtelijke en publiekrechtelijke instrumenten. Om de ambities en doelen van deze visie te halen zijn financiële middelen nodig. Hier zorgt niet alleen de gemeente voor maar doet dit samen met andere overheden, bedrijven en (markt)partijen. Maar ook inwoners kunnen bijdragen, bijvoorbeeld door het verduurzamen van hun woning en aanleg van een geveltuin. Bij het vaststellen van de Omgevingsvisie is het ingewikkeld om een compleet beeld te krijgen van alle uitvoeringskosten die voortkomen uit de ambities en opgaven.

De financiering wordt daarom voor nu gekoppeld aan de bestaande programma’s en projecten. Via het gemeentefonds ontvangt de gemeente jaarlijks geld dat we voor een deel gebruiken voor de uitvoering van de opgaven die in deze visie zijn genoemd. Vanuit verschillende projecten maken we gebruik van de beschikbare subsidies. Het is belangrijk om samen te werken met andere overheden en (markt)partijen en te blijven investeren om onze doelen te bereiken. Via (bouw)leges en anterieure overeenkomsten worden de kosten door de gemeentelijke organisatie gedekt. Ook wordt op deze manier bijgedragen aan het verbeteren van de kwaliteit van de openbare ruimte van een (bouw)plan en omgeving.

5.6 Monitoring

We houden goed in de gaten hoe de stad zich ontwikkelt en monitoren of de gestelde doelen ook behaald worden. In de toekomst kan ‘Smart City’ een rol vervullen om een meetnetwerk voor monitoring en evaluatie op te stellen. Dit zorgt ervoor dat we op de juiste koers blijven met onze programma’s, beleid en plannen. Monitoring van omgevingsaspecten die van belang zijn voor de doelen uit de Omgevingsvisie is van groot belang. Daarvoor is een monitoringskader nodig dat de gemeente in staat stelt om aan de hand van eenduidige en reproduceerbare indicatoren periodiek een meting uit te voeren van de staat van de leefomgeving. De data uit de Foto van de Leefomgeving en de OER bieden hiervoor een goede basis. Belangrijke vragen bij het monitoren van de voortgang van de Omgevingsvisie zijn: 1. Komt het voorspelde doelbereik van het voorgenomen beleid in de Omgevingsvisie overeen met de beoordeling en draagt het voldoende bij aan het vervullen van de gestelde ambities? 2. Dient de beoordeling in het plan-MER aangepast te worden als nieuwe informatie beschikbaar komt? 3. Maken de antwoorden op bovenstaande vragen het nodig om de Omgevingsvisie bij te stellen?

80 Omgevingsvisie Kerkrade

Om inzicht te krijgen in de ontwikkelingen en waar nodig bijtijds bij te sturen wordt er op de volgende thema’s gestart met monitoring: • SLA/luchtkwaliteit. Overzicht jaargemiddelde concentratie NO2, PM10 en PM2,5. • Geluidsbelasting (spoor)wegen. Dit leidt tot een geluidsbelastingkaart (elke 5 jaar) • Aanwezigheid van groen volgens de 3-30-300 regel. Hiermee is gestart op 1-1-2024, om de 2 jaar vindt een nieuwe meting plaats. • Oppervlakte aan verharding en bebouwing, ook in verhouding tot de hoeveelheid groen. Start meten in 2025, om de 2 jaar vindt een nieuwe meting plaats. • Hittestresskaart. Middels stresstesten, dit gebeurt landelijk om de 4 jaar. • Gemiddelde afstand tot primaire voorzieningen • Ontwikkeling fiets- en OV gebruik t.o.v. van het autogebruik • Gezondheidsmonitoring. Gekoppeld met monitoring in relatie tot het Programma Vie (gezonde stad). De gemeente beschikt sinds 2024 over een digitaal dashboard waar cijfers over gezondheid worden gemonitord. Het dashboard is te raadplegen via: https://dashboard.acc.vie. lectoraatdataintelligence.nl/ De Omgevingsvisie biedt een stip op de horizon maar is nooit helemaal af. We bekijken minstens iedere vier jaar of we nog op de juiste weg zitten en of aanpassingen in beleid of opgaven nodig zijn. Daarbij is vooral van belang dat de gestelde ambities nog behaald kunnen worden of dat we ze moeten aanpassen.

Hiervoor gebruiken we als gemeente de beleidscyclus. Op deze manier zorgen we ervoor dat onze visie blijft aansluiten bij de maatschappelijke behoeften, vraagstukken en ontwikkelingen in het belang van de gemeente Kerkrade.

Omgevingsvisie Kerkrade

81

COLOFON

Deze Omgevingsvisie is opgesteld door de gemeente Kerkrade met ondersteuning van PosadMaxwan en Pantopicon. Gemeente Kerkrade Erik Theunissen en Daan Geraads

Stefano Agliati, Marieke van Esch, Nazar Gresko, Jos Kenter en Froukje van de Klundert

Nik Baerten en Virginia Tassinari Beelden: Alle kaarten en illustraties zijn (tenzij anders vermeld) gemaakt door PosadMaxwan. Het fotomateriaal is afkomstig van de gemeente Kerkrade. Ontwerp Omgevingsvisie 16 april 2025

De rijke geschiedenis van Kerkrade heeft geresulteerd in een voor Nederlandse begrippen bijzondere gemeente. Iedere tijdsperiode heeft blijvend bijgedragen aan de kracht van Kerkrade en is nog steeds terug te vinden als een van de vier kernkwaliteiten. Zo beschikt Kerkrade over een uniek landschap en daarmee samenhangend watersysteem, over Middeleeuwse kernen verbonden door een lintenstructuur, een sterke woon-werk identiteit gekoppeld aan de mijnbouw periode en een krachtige bevolking. Precies deze kernkwaliteiten staan momenteel onder druk door klimaatverandering, door leegstand, door logistieke druk en door vergrijzing. Met de Omgevingsvisie 2050 willen we terug naar de basis en de kwaliteiten weer als positieve structurerende elementen inzetten om te bouwen aan een toekomstbestendig Kerkrade. Een Kerkrade dat… …het unieke landschap inzet voor de klimaatbestendige stad …de meerkernigheid als aanleiding neemt voor de leefbare stad …een sterke woon-werkidentiteit opzoekt voor de werkende stad …een krachtige bevolking opbouwt via de meergeneratie stad