Agendabundel

In deze knooppunt bijeenkomsten is een van de thema’s om als lokaal team van professionals rondom een gezin dezelfde taal te gaan spreken, het streven is om Positieve Gezondheid te gaan gebruiken als gezamenlijke taal.

Beoogd resultaat Ieder kind verdient de best mogelijke start van zijn of haar leven en een optimale kans op een goede toekomst. De eerste 1.000 dagen zijn cruciaal voor een goede start. De gezondheid van een kind voor, tijdens en na de geboorte blijkt een belangrijke voorspeller te zijn van problemen – zowel fysiek als mentaal – op latere leeftijd. Voor de gezondheid en ontwikkeling van een kind zou het niet uit mogen maken waar zijn of haar wieg staat. De Knooppunten Kansrijke Start dragen bij aan het verkleinen van de kans op vroeggeboorte en laag geboortegewicht. Kerkrade kent scoort het slechts van heel Nederland op deze indicator (217,3 per 1.000 geboortes t.o.v. landelijk gemiddelde van 159,0 per 1.000 geboortes). Beoogd resultaat is om de score voor Kerkrade terug te brengen naar het landelijk gemiddelde (verlaging van ca. 25%). Naast het knooppunt wordt ook gewerkt aan digitale zorgpaden, waarin het steunpallet inzichtelijk gemaakt wordt. Hierdoor kunnen zorgprofessionals snel schakelen om het gezin via een warme overdracht op de plek te krijgen waar ze de ondersteuning krijgen die ze nodig hebben.

Monitoring De indicator vroeggeboorte en laag geboortegewicht is afkomstig van Perined en kan jaarlijks worden gemonitord via het dashboard Gezondheid op Waar Staat Je Gemeente. Dit is tevens een belangrijke indicator voor de fase Kansrijke Start in de monitoring en evaluatie van de aanpak Trendbreuk op zowel regionaal niveau als gemeentelijk niveau. De kwartiermaker Kansrijke Start Zuid-Limburg en de projectleider Kansrijke Start monitoren de voortgang van de lokale coalities in Zuid-Limburg en Parkstad. De voortgang van het lokale knooppunt 27

Kerkrade wordt gemonitord door de kwartiermaker en projectleider in samenwerking met de beleidsmedewerker van de gemeente Kerkrade. Gekeken wordt naar de breedte waarin ketenpartners uit het sociaal en medische domein vertegenwoordigd zijn, de mate en wijze waarin periodiek overleg plaatsvindt (informerend, mening vormend, besluitvormend), voortgang in processtappen van kennismaken naar inrichten naar uitvoeren.

Betrokken partijen • • • • • • • • • • • • • •

Programmabureau Trendbreuk; GGD Zuid Limburg/jeugdgezondheidszorg; Provincie Limburg; Gemeente Landgraaf en Vaals; Radar; Kinderopvang Parkstad; Verloskundigenpraktijk Puur; Verloskundigenpraktijk La Vie; Geboortezorg Limburg (kraamzorg); HOZL; Xonar; Impuls; Moventis GGZ; Toegangsteam Jeugd gemeente Kerkrade.

Regie Het opzetten van het Knooppunt Kansrijke Start valt onder regie van de gemeente, waarbij de GGD / Programmabureau Trendbreuk ondersteunt.

Status Onder leiding van de gemeente zijn de partners samengebracht. Na aanleiding van meerdere bijeenkomsten met stakeholders zijn samenwerkingsafspraken gemaakt en zal begin 4e kwartaal 2021 het knooppunt kansrijke start operationeel zijn. De digitale zorgpaden zullen ook in het 4e kwartaal live gaan.

Oriëntatie

Voorbereiding

Implementatie

Uitvoering

Evaluatie

28

Centering zwangerschap Doelgroep Als een verloskundigenpraktijk besluit te starten met Centering zwangerschap dan wordt deze vorm van zorg aangeboden aan alle zwangere vrouwen die zich aanmelden voor begeleiding bij de verloskundigenpraktijk. Centering zwangerschap richt zich daarmee op alle zwangere vrouwen.

Algemene omschrijving Centering zwangerschap is een programma van Stichting Centering Nederland dat de medische controles en alle informatie rondom zwangerschap, de bevalling en de eerste babytijd combineert. Het is een andere manier van het verlenen van verloskundige zorg, namelijk aan een groep zwangere in plaats van de standaard individuele consulten. Acht tot twaalf vrouwen met dezelfde zwangerschapsduur ontmoeten elkaar en volgen tien groepssessies van twee uur (waarvan één na de geboorte). Elke groep wordt begeleid door twee vaste professionals: een verloskundige en een andere professional, bijvoorbeeld een kraamhulp of een jeugdverpleegkundige. Door de groepsaanpak krijgen zwangere gemiddeld 17 uur méér zorg dan in een individueel traject en kunnen er meer onderwerpen dieper worden besproken. Dit biedt meer interactietijd tussen de zorgverlener en de zwangere. Centering zwangerschap is een bewezen effectieve interventie die de kans op vroeggeboorte en laag geboortegewicht verkleint. Deelnemers stoppen vaker met roken, krijgen een gezondere leefstijl en een betere mentale gezondheid. Ze leren dus om gezondere keuzes te maken, niet alleen voor zichzelf maar ook voor de baby. Ook blijkt dat de meeste vrouwen dit een hele fijne vorm van zorg vinden en meer vertrouwen hebben in hun zwangerschap, bevalling en rol als moeder.

Zwangere vrouwen steunen elkaar en wisselen kennis en ervaringen uit. Hierdoor ontstaat een actieve rol en inbreng. Bovendien ontstaan er contacten en vriendschappen tussen de deelnemers onderling, waardoor zij ook na de zwangerschap steun bij elkaar vinden over de opvoeding en ontwikkeling van de kinderen.

Beoogd resultaat Ieder kind verdient de best mogelijke start van zijn of haar leven en een optimale kans op een goede toekomst. De eerste 1.000 dagen zijn cruciaal voor een goede start. De gezondheid van een kind voor, tijdens en na de geboorte blijkt een belangrijke voorspeller te zijn van problemen – zowel fysiek als mentaal – op latere leeftijd. Voor de gezondheid en ontwikkeling van een kind zou het niet uit mogen maken waar zijn of haar wieg staat. Het programma Centering zwangerschap draagt bij aan het verkleinen van de kans op vroeggeboorte en laag geboortegewicht. Kerkrade kent scoort het slechts van heel Nederland op deze indicator (217,3 per 1.000 geboortes t.o.v. landelijk gemiddelde van 159,0 per 1.000 geboortes). Beoogd resultaat is om de score voor Kerkrade terug te brengen naar het landelijk gemiddelde (verlaging van ca. 25%).

Monitoring De indicator vroeggeboorte en laag geboortegewicht is afkomstig van Perined en kan jaarlijks worden gemonitord via het dashboard Gezondheid op Waar Staat Je Gemeente. Dit is tevens een belangrijke indicator voor de fase Kansrijke Start in de monitoring en evaluatie van de aanpak Trendbreuk op zowel regionaal niveau als gemeentelijk niveau.

29

Betrokken partijen • • • • • •

Programmabureau Trendbreuk; GGD Zuid Limburg/jeugdgezondheidszorg; Provincie Limburg; Kraamzorg; Stadsregio Parkstad; Verloskundigenpraktijk Puur.

Regie Kwartiermaker Kansrijke Start onder leiding van Programmabureau Trendbreuk. Dit in samenwerking met de ambtelijke projectleider Kansrijke Start onder leiding van de centrumgemeente Heerlen en aangestuurd door het Programmateam Kansrijke Start Parkstad. Van deze laatste maakt de gemeente Kerkrade t.b.v. lokale implementatie ook deel uit.

Status Trendbreuk/Kansrijke Start Zuid-Limburg vervult een aanjaagrol om Centering zwangerschap op meerdere plekken te laten starten. Verloskundigenpraktijk Puur in Kerkrade heeft zich begin 2020 als eerste praktijk gemeld om te starten. De verplichte training is vanwege de coronacrisis herhaaldelijk uitgesteld. In juni van dit jaar is verloskundigepraktijk Puur samen met een andere praktijk uit Maastricht als eerste getraind. De eerste groep centering zwangerschap zal in september/oktober van dit jaar starten. Er is ook animo onder andere verloskundigenpraktijken. De gesprekken hierover lopen nog.

Oriëntatie

Voorbereiding

Implementatie

Uitvoering

Evaluatie

30

Proeftuin Geboortezorg Flex Doelgroep Met de proeftuin zorgen we dat gezinnen in een kwetsbare positie de uren kraamzorg die zij nodig hebben om zelfstandig en zelfredzaam het ouderschap aan te gaan, ook daadwerkelijk kunnen ontvangen. Indien nodig ontvangen zij nog een nog een extra steuntje in de rug na de wettelijke periode kraamzorg van 8 tot 10 dagen. Zo willen we in het prille begin van het leven maximale ondersteuning bieden aan deze gezinnen om hun zelfredzaamheid te vergroten en om hun kind(eren) een gezonde en veilige start van het leven te bieden.

Algemene omschrijving Gezinnen die door de verloskundige gesignaleerd worden als (zeer) kwetsbaar, woonachtig zijn in Parkstad of Sittard-Geleen, verzekerd zijn bij CZ of VGZ en voornemens zijn kraamzorg te ontvangen/ kraamzorg ontvangen door Geboortezorg Limburg wordt deelname aan de proeftuin aangeboden. Gezinnen die niet kunnen of willen deelnemen aan de pilot, maar wel behoefte hebben aan soortgelijke steun, ontvangen steun uit het regulier beschikbare steunpallet in de regio. Geboortezorg Flex bestaat uit 2 pijlers Pijler 1 De eerste pijler van de proeftuin betreft het laten vervallen van de eigen bijdrage voor 150 gezinnen die worden gesignaleerd als (zeer) kwetsbaar, op basis van de kwetsbaarheidsdefinitie. Hiermee is er geen financiële drempel meer voor de inzet van maximale kraamzorg in deze gezinnen. Met deze pijler realiseren we in de proeftuin binnen één jaar voor 150 gezinnen in een kwetsbare positie een goede basis vanuit kraamzorg in de eerste 8 tot 10 dagen aansluitend op de bevalling. Pijler 2 Voor 100 gezinnen (waarvan er 50 doorstromen uit pijler 1), in een (zeer) kwetsbare positie wordt kraamzorg op maat aangeboden, die ingezet kan worden gedurende de eerste zes maanden na de geboorte.

Het gaat hier om volgens de kwetsbaarheidsdefinitie, (zeer) kwetsbare gezinnen die (tijdelijk) niet zelfredzaam zijn en in deze cruciale levensfase een steuntje in de rug nodig hebben. Deze ondersteuning is ofwel complementair op het bestaande aanbod aan gezinsondersteuning binnen gemeenten maar kan ook afzonderlijk worden ingezet. Er kan ook sprake zijn van overbrugging totdat andere zorg voor het gezin beschikbaar is. Geboortezorg Flex kan aansluitend op de kraamperiode zijn, maar kan ook los van de kraamperiode worden verleend. Afhankelijk van wat het specifieke gezin nodig heeft wordt de inzet van de flexibele kraamzorg bepaald, er wordt uitgegaan van een gemiddelde inzet van 24 uur per gezin.

Beoogd resultaat De verwachting is dat de inzet van pijler 1 o.a. leidt tot gezinnen die beter voorbereid en met meer zelfvertrouwen het ouderschap zelfstandig aangaan, minder stress en meer regie over eigen leven bij gezinnen en hoger gebruik van kraamzorg bij gezinnen waar dit nodig is. De verwachting is dat de inzet van pijler 2 o.a. leidt tot gezinnen die beter voorbereid zijn op het ouderschap en meer open staan voor hulp, een veilige hechting tussen ouders en kind, meer veerkracht en eigen regie over eigen leven bij gezinnen en minder verwijzingen door JGZ binnen het 1e levensjaar.

Monitoring Om te weten of de proeftuin de gewenste effecten oplevert worden 2 deelstudies uitgevoerd, door een onderzoeker van de GGD Zuid Limburg. De monitoring en evaluatie sluit aan op het hoofddoel van de proeftuin, namelijk het vergroten van de zelfredzaamheid van gezinnen. Het streven is om effecten 31

van de proeftuin aan te tonen op de vier dimensies: betere ervaren kwaliteit van zorg, betere gezondheid van de populatie, afname kostenstijging per hoofd van de bevolking en grotere werktevredenheid onder betrokken zorgprofessionals. Effecten van de proeftuin worden gemeten middels de afname van vragenlijsten bij (aanstaande) ouders in zowel de interventie als controlegroep binnen de proeftuin en professionals werkzaam binnen de proeftuin.

Betrokken partijen • • • • • • • •

Programmabureau Trendbreuk; GGD Zuid Limburg/jeugdgezondheidszorg; Geboortezorg Limburg Verloskundig samenwerkingsverband Samen Zuyd en verloskundigen Gemeenten in Parkstad Gemeente Sittard-Geleen Zorgverzekeraar CZ Zorgverzekeraar VGZ

Regie De projectgroep waar gemeente Kerkrade als vertegenwoordiging namens de Parkstadgemeenten zitting in heeft zal de voortgang gedurende de uitvoering van de proeftuin bewaken.

Status De implementatie van de proeftuin Geboortezorg Flex is op dit moment gaande. In oktober 2021 zal de daadwerkelijke uitvoering van deze proeftuin gestalte krijgen.

Oriëntatie

Voorbereiding

Implementatie

Uitvoering

Evaluatie

32

Gezonde jeugd Basis- en middelbare school

33

Gezonde basisschool van de toekomst (GBT) Doelgroep Kinderen in de leeftijd van 4 t/m 12 jaar.

Algemene omschrijving Met de GBT worden de ontwikkelkansen en de gezondheid van kinderen bevorderd en gezondheidsachterstanden weggewerkt. Dit gebeurt enerzijds door het aanbieden van Gezonde Voeding door middel van een gezonde lunch en anderzijds door een uitgebreid kwalitatief goed beweegaanbod. Met de verlengde schooldag in combinatie met de aanpak talentontwikkeling werken kinderen daarnaast aan het verkennen en investeren in de eigen talenten. De Gezonde Basisschool van de Toekomst kent een directe verbinding met haar omgeving. De school vormt een sociaal maatschappelijke hotspot in de buurt. Buurtbewoners en vooral ouders van de kinderen kunnen een actieve rol spelen op school en verenigingen worden betrokken bij het vormgeven van het aanbod. Waar mogelijk worden op termijn lokale en regionale tuinders en telers betrokken bij het leveren van de producten voor de lunch. De Gezonde Basisschool van de Toekomst vormt samen met de kinderopvang, de tussenschoolse en naschoolse opvang een logisch geheel. Medewerkers van de kinderopvanglocaties zijn steeds beter toegerust om een belangrijke sociale en pedagogische aanvulling te vormen op het onderwijsleerproces. Daarnaast kunnen zij bijvoorbeeld op momenten zoals de tussenschoolse opvang, de leiding nemen en zorgen voor een gericht aanbod.

Pedagogisch medewerkers en onderwijsassistenten vervullen een belangrijke rol vervullen bij de begeleiding van leerlingen. In Kerkrade wordt gestart met de implementatie van GBT op De Steltloper in het Rolduckerveld en De Schatkist in Bleijerheide-Nulland.

Beoogd resultaat Het ontwikkelen van een gezonde leefstijl en het vergroten van (onderwijs-)kansen bij leerlingen in het basisonderwijs zodat zij opgroeien tot gezonde volwassenen/een gezonde generatie waarmee de negatieve trend op het gebied van de gezondheid in de regio gekeerd wordt. Daarnaast krijgt de sociaal emotionele ontwikkeling van leerlingen op de Gezonde Basisschool van de Toekomst een positieve impuls.

Monitoring Uit verschillende onderzoeken en monitoringssystemen de afgelopen jaren blijkt dat de GBT een bijdrage levert aan een gezonde leefstijl, waarbij op termijn een kentering te verwachten is in de negatieve trend op het gebied van gezondheid in de regio. Daarnaast blijkt dat de kinderen zich sociaal emotioneel sterker ontwikkelen, wat enerzijds bijdraagt aan het vergroten van de leerprestaties op school, alsook anderzijds bijdraagt aan de kansen (in talentvorming) van kinderen. Het monitoren van de GBT is een dynamisch proces welk op elk moment bijgesteld kan worden. Op procesniveau zal worden gemonitord op de start van de twee scholen De Schatkist en De Steltloper. Op inhoud zijn er in samenwerking met de regio indicatoren benoemd ten aanzien van nog verder te onderzoeken effecten op leerprestaties en gezondheid.

34

Betrokken partijen • • • • • • • • •

Stichting implementatie gezonde basisscholen; Movare/school; Gemeente Kerkrade; Kinder Opvang Parkstad; GGD-Zuid Limburg; Regionaal Partnership Fontys; Regio Parkstad; Provincie Limburg; (lokale) ondernemers

Daarnaast vinden er gesprekken plaats met mogelijke partners die een bijdrage kunnen leveren bij de naschoolse activiteiten in het kader van de verlengde schooldag zoals VaZom – Bibliotheek – Muziekschool – Oranje Vereniging Kerkrade – Continium etc. en partners rondom de school in de wijk (bv Sportverenigingen – Muziekverenigingen – Scouting –Speeltuinen etc.)

Regie Stichting implementatie gezonde basisscholen

Status De beide interventiescholen GBT liggen in een wijk waar de verschillende problematieken groot zijn. De Steltloper ligt in het Rolduckerveld en De Schatkist ligt in Bleijerheide-Nulland. Beide scholen bevinden zich op dit moment in de voorbereidingsfase. Het traject heeft als gevolg van de Covid19pandemie en de bijbehorende maatregelen vertraging opgelopen, vooral omdat het voor de scholen onmogelijk was om de ouders op een effectieve wijze bij de planvorming te betrekken. In het kader van het Regionaal Partnership Fontys en in afstemming met de beide schooldirecties zijn de afgelopen maanden sportstudenten ingezet op de twee beoogde GBT-scholen. Onder aansturing van de combinatiefunctionaris zetten zij de kinderen tijdens de tussenschoolse pauzemomenten aan tot bewegen. Deze samenwerking met Fontys wordt komend schooljaar voortgezet. De begeleiding van de studenten vormt hierbij een aandachtspunt. Op dit moment wordt er dan ook gewerkt aan het vormgeven van een goede coördinatie en aansturing van het tussenschools bewegen. In dit kader zal het aantal beschikbare uren combinatiefunctionaris worden uitgebreid (besluitvorming heeft reeds plaatsgevonden). De beide scholen zijn de afgelopen periode, voor zover mogelijk, aan de slag geweest met de implementatie van de GBT. De Schatkist heeft een projectplan GBT voorbereid.

Dit plan is intern met het hele onderwijsteam van de school en de regiepartners GBT (GGD, Kinder Opvang Parkstad en de gemeente) gedeeld en besproken. Dit plan vormt de basis voor de voorbereidingen. Waar nodig wordt het plan gedurende het traject bijgesteld. Onderdeel van het traject is de communicatie richting de ouders en de MR. De school heeft al verschillende keren op hoofdlijnen gecommuniceerd richting ouders en MR over het voornemen om GBT-school te worden (o.a. via informatiebrieven en filmpjes). Om een beeld te krijgen van het draagvlak onder ouders is er recentelijk ook een tussenpeiling uitgezet. In het besluitvormingstraject is instemming MR en draagvlak onder ouders namelijk van essentieel belang om tot opstart GBT te kunnen komen. Als gevolg van de Covid19-maatregelen hebben er echter ook de afgelopen maanden geen ouderbijeenkomsten kunnen plaatsvinden (dit geldt overigens voor alle scholen in de regio die met 35

deze voorbereidingen bezig zijn). De hoop is dat dit na de zomervakantie wel weer mogelijk is. Op dit moment zijn we dan ook bezig met het organiseren van team- en ouderbijeenkomsten kort na de zomervakantie. De huidige planning is namelijk dat De Schatkist na de kerstvakantie start met het GBTconcept. Bijzonder aandachtspunt in het traject van De Schatkist is dat de school nu een continuerooster kent. Om te kunnen starten als GBT moet de schooldag dus fors worden verlengd. Bovendien betalen ouders nu geen ouderbijdrage voor het overblijven. Dit betekent dat de stap naar de GBT voor De Schatkist best behoorlijk is. Communicatie met en draagvlak onder ouders is daarmee cruciaal voor het slagen van het traject. Ook De Steltloper is de afgelopen maanden actief aan de slag geweest met de planvorming rondom de GBT. Hiervoor is er intern een werkgroep samengesteld. Net als De Schatkist is ook De Steltloper als gevolg van de Covid-19-maatregelen nog niet in staat geweest om op een effectieve manier met ouders in gesprek te gaan over de GBT. Communicatie met ouders heeft tot nu toe namelijk vooral digitaal plaatsgevonden, d.m.v. informatiebrieven, filmpjes, vlogs etc.. Ouderbijeenkomsten en persoonlijke gesprekken met ouders hebben nog niet plaatsgevonden. Ook het instemmingsproces met de MR moet nog worden opgestart.

Hoewel de stap naar de GBT voor De Steltloper minder groot is omdat de schooldag maar beperkt hoeft te worden verlengd en ouders ook nu al een ouderbijdrage betalen voor het overblijven (€1), is ook hier instemming van MR en draagvlak onder ouders noodzakelijk. Na de zomervakantie hopen we het communicatietraject verstrekt te kunnen inzetten. In aanloop naar de GBT zal de Steltloper na de zomervakantie starten als beweegschool. Dit betekent dat pedagogisch medewerkers van Kinder Opvang Parkstad in de tussenschoolse pauzes worden ingezet om de kinderen te laten bewegen. Zij worden hierbij ondersteund door de Fontys-studenten. De combinatiefunctionaris zal gaan zorgdragen voor coördinatie en aansturing. Op dit moment heeft de Steltloper nog geen datum gesteld voor de invoering van het volledige GBTconcept (d.w.z. ook de lunch). Vanuit het perspectief van de Regiodeal heeft het de voorkeur dat dit op zo kort mogelijke termijn gebeurt. Hierover vindt na de zomervakantie dan ook een bestuurlijk gesprek plaats. De gezonde lunch is een belangrijk onderdeel van de GBT. De afgelopen maanden is gewerkt aan een wettelijk sluitend aanbestedingsproces hiervoor. Movare heeft hierin het voortouw genomen, mede ondersteund door de provincie Limburg en het juridisch advies van Boels Zanders Advocaten. De aanbesteding is in mei jl. in de markt gezet. Helaas hebben er geen partijen ingeschreven.

Om toch te komen tot een succesvolle aanbesteding heeft het Bestuurlijk Overleg SES recent besloten om de maximale prijs voor de lunch te verhogen tot € 2,60. Tenslotte vindt er overleg plaats rondom een ruimtelijke herstructurering van de schoolpleinen. Het beweegvriendelijk inrichten en het vergroenen van schoolpleinen leveren namelijk een bijdrage aan de ontwikkeling van de kinderen in zijn algemeenheid en op het gebied van gezondheid en vitaliteit in het bijzonder.

Oriëntatie

Voorbereiding

Implementatie

Uitvoering

Evaluatie

36