Agendabundel

middel van de bekende voelsprieten in de wijk, zoals wijkverbinders, de boa’s op straat of het sociaal maatschappelijk werk, maar ook door de informele contacten en netwerken met inwoners, ondernemers en gemeenschappen. Daarnaast bestaat er ook een onderlinge afhankelijkheid en beperkte maakbaarheid van de samenleving. Immers zonder inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties die zich inzetten voor hun naasten en de samenleving kunnen gemeenten simpelweg niet. Het versterken van de weerbaarheid en veerkracht is dan ook breder dan alleen de portefeuille Openbare Orde en Veiligheid, maar moet worden bezien vanuit het brede perspectief van de gemeente. Gemeenten kunnen vanuit de integrale benadering van meerwaarde zijn om de maatschappelijke weerbaarheid en veerkracht te versterken of te faciliteren vanuit een verbindende en netwerkende rol. Juist vanuit de samenleving ontstaan maatschappelijke initiatieven en innovatieve en creatieve oplossingen, zoals we destijds zagen in de COVID-19 crisis. In verbinding staan met de samenleving en open staan voor dialoog, eigenaarschap en maatschappelijke energie was hierbij van groot belang. Gemeenten zijn ook in de warme (acute) fase van rampen en crisis eveneens een onmisbare schakel. Inwoners mogen tijdens rampen en crises bevolkingszorg verwachten van gemeenten.

Inwoners en gemeenschappen kunnen hier een actieve bijdrage aan leveren waarbij zelfredzaamheid en samenredzaamheid één van de uitgangspunten is. Bevolkingszorg draagt bij aan het herstellen van de maatschappelijke continuïteit en voorziet inwoners van noodzakelijke basisbehoeften wanneer zij zich in acute noodsituaties bevinden en niet of verminderd zelfredzaam zijn. Bevolkingszorg vraagt om lokale kennis, flexibiliteit en improvisatie van de gemeentelijke organisatie. In de Wet veiligheidsregio’s is het college van burgemeester en wethouders (B&W) belast met de organisatie van de rampenbestrijding en crisisbeheersing. Dat betekent dat de gemeente processen in gang zet die inwoners moeten beschermen en ondersteunen tijdens een ramp of crisis en de terugkeer naar de normale of nieuwe situatie moet bespoedigen. 4.1.4 Juridische context gemeentelijke weerbaarheidsopgave Bij het opstellen van het kabinetsbeleid voor de weerbaarheidsopgave en het bijpassend verzoek aan de burgemeesters, is nog niet voorzien in aanpassing of toevoeging van nieuwe wet- en regelgeving. Er wordt een beroep gedaan op de bestaande wet- en regelgeving alsmede de brede taakstelling van overheden en instanties. Het noodstaatsrecht, de Wet Veiligheidsregio’s en gemeentewet zijn belangrijke wettelijke kaders die een eerste houvast bieden.

Daarnaast biedt de brede taakstelling van de gemeente (zoals eerder vermeld onder: rol gemeenten), andere overheden en instanties vele mogelijkheden tot aanpak en samenwerking. Voor verdere verdieping van de juridische context, zie bijlage VII. 11

4.2 De huidige situatie: Quick scan Om een beeld te krijgen van de huidige situatie in de gemeente Kerkrade is een eerste quick scan (0-meting) uitgevoerd op de volgende twee onderdelen: • •

De vitale infrastructuur en essentiële bedrijven Het huidige weerbaarheidsniveau binnen Kerkrade

De uitkomst dient een eerste snel overzicht te bieden van het Kerkraadse weerbaarheidsniveau en de aanwezige instanties en bedrijven die werken in de sectoren van de vitale processen en kwetsbare groepen. Deze inzichten zijn belangrijk voor het bepalen van de doelstellingen, omvang van de opgave, en prioriteringen. De Quickscan is bijlage VIII. Belangrijke aandachtspunten vitale infrastructuur • Binnen Kerkrade zijn een aantal grote bedrijven die in kritieke sectoren actief zijn van nationaal belang, zoals de transport- en voedingsector. Daarnaast zijn er een hoog aantal zorginstellingen en -instanties, die van vitaal belang zijn voor de meest kwetsbare inwoners. • Een groot deel van de vitale infrastructuur – waar Kerkraadse inwoners, instellingen en bedrijven afhankelijk van zijn – is niet gelegen binnen Kerkrade en regio-overstijgend. Het gaat dan onder meer om energie, telecom, en drinkwater. Deze onderdelen zijn onverminderd belangrijk voor de weerbaarheidsopgave. Belangrijke aandachtspunten weerbaarheidsniveau inwoners • Een peiling onder de inwoners van Kerkrade laat zien dat de helft van de mensen zich redelijk tot goed voorbereid voelt op crissituaties. De helft heeft ook in ieder geval gedeeltelijk een noodpakket thuis, maar slechts 20% heeft een noodplan. Een aanzienlijk deel van de inwoners denkt niet langer dan 3 dagen zonder hulp te kunnen overleven.

• Daarnaast zijn er in Kerkrade een groot aantal kwetsbare groepen, waaronder ouderen, kinderen, zorgbehoevenden, en mensen met taalbarrières. Deze groepen behoeven extra aandacht in de weerbaarheidsopgave.

4.3 Doelstelling Weerbaarheidsopgave Gemeente Kerkrake 4.3.1 Algemene doelstelling weerbaarheidsopgave gemeente Kerkrade De algemene doelstelling van de weerbaarheidsopgave voor de gemeente Kerkade betreft: Als onderdeel van de Nederlandse en euregionale samenleving, een weerbare en veerkrachtige samenleving in de gemeente Kerkrade waarbij: 1) De gehele samenleving is betrokken; 2) Er tussen de gemeente en de verschillende overheden wordt samengewerkt; 3) Er sprake is van een organisatie brede aanpak binnen de gemeente; 4) Er wordt uit gegaan van alle mogelijke gevaren (scenario’s). 12

Hierbij wordt gestreefd naar een minimale en uniforme basis van weerbaarheid en veerkracht. Deze minimale basis wordt bepaald in samenhang met de (eu)regionale en nationale maatstaven. De gemeente Kerkrade betrekt bij de weerbaarheidsopgave de reeds bestaande en georganiseerde crisisstructuur en het eigen bedrijfscontinuïteitsmanagement. 4.3.2 Subdoelen weerbaarheidsopgave De gemeente Kerkrade hanteert hetzelfde twee sporen beleid, met bijbehorende zes pijlers als vermeld in de weerbaarheidsopgave van de Rijksoverheid. Hierbij zijn de gemeentelijke subdoelen voor de pijlers: Spoor 1 Verhogen maatschappelijke weerbaarheid Vanuit de gemeente haar brede taakstelling alsmede vanuit een verbindende en netwerkende rol bijdragen aan: 1. Het beschermen van vitale en andere belangrijke processen in de maatschappij; 2. Een parate en veerkrachtige samenleving; 3. Het overeind houden van de Nederlandse democratie, rechtstaat en overheid; 4. Een weerbare economie. Spoor 2 Verhogen militaire paraatheid Vanuit de gemeente haar brede taakstelling alsmede vanuit een verbindende en netwerkende rol bijdragen aan: 5. Het beschermen en verdedigen van het eigen en bondgenootschappelijk grondgebied; 6. Het waarborgen van civiele ondersteuning aan de krijgsmacht bij de uitoefening van de militaire taak. De VNG heeft deze doelstellingen vertaalt in een actielijst.

De Gemeente Kerkrade is voornemens aan te sluiten bij deze actielijst om invulling te geven aan de subdoelen. 4.3.3 Uitgangspunten gemeentelijke aanpak Conform de advisering van de Rijksoverheid hanteert de gemeente Kerkrade de navolgende uitgangspunten voor hun aanpak om de doelstellingen te bereiken: Scenariobreed gedreven benadering (All hazard approach) De gemeente Kerkrade hanteert de whole of hazard approach bij de aanpak van de weerbaarheidsopgave. Daarbij volgt de gemeente de prioritering door de Rijksoverheid en Veiligheidsregio Zuid-Limburg van crisestypen waar invulling aan dient te worden gegeven vanuit de weerbaarheidsopgave. Indien binnen de gemeente Kerkrade een lokaal afwijkend crisistype urgentie heeft vanuit de weerbaarheidsopgave, wordt deze door de gemeente Kerkrade geprioriteerd in de aanpak. Prioriteit scenario’s: Stroomuitval en cyber(data)uitval Door de Rijksoverheid zijn de scenario’s van langdurige stroomuitval en cyber(data)uitval geprioriteerd als eerste scenario’s van waaruit de 13

weerbaarheidsopgave dient te worden georganiseerd. De gemeente Kerkrade heeft deze twee scenario’s ook geprioriteerd om hier reeds mee te starten in de aanpak. Overheidsbrede benadering (Whole of government approach) De gemeente Kerkrade hanteert de whole of government approach bij de aanpak van de weerbaarheidsopgave. Zij zet zich actief in om samen te werken met andere overheidslagen- en organisaties om gemeenschappelijke, als voor de gemeente Kerkrade specifieke, doelstellingen van de weerbaarheidsopgave te bereiken. Zo zijn onder andere belangrijke overheidspartners in de weerbaarheidsopgave: - Rijksoverheid, waaronder ministeries en uitvoeringsinstanties; - Provincie; - Vereniging Nederlandse gemeenten; - Andere gemeenten; - Veiligheidsregio Zuid-Limburg; - Politie; - Geneeskundige Hulpverleningsorganisatie in de Regio (GHOR); - Brandweer; - Gemeentelijke Gezondheidsdienst; Samenlevingsbrede benadering (Whole of Society approach) De gemeente Kerkrade hanteert de whole of society approach bij de aanpak van de weerbaarheidsopgave. Zij zet zich actief in om samen te werken met lokale bedrijven, organisaties en inwoners om gemeenschappelijke, als voor de gemeente Kerkrade specifieke, doelstellingen van de weerbaarheidsopgave te bereiken. De overheid is niet in staat om tijdens scenario’s van de weerbaarheidsopgave in alle noodzakelijke te organiseren onderwerpen te voorzien.

Zij is daarbij afhankelijk van de samenwerking en hulp uit de samenleving. Derhalve dat in de planvorming alsmede tijdens de aanpak zelf van de weerbaarheidsopgave bedrijven, organisaties en inwoners betrokken worden door de gemeente Kerkrade. Organisatie brede benadering (Whole of organisation approach) De gemeente Kerkrade hanteert the whole of organisation approach bij de aanpak van de weerbaarheidsopgave. Zowel bestuurlijk als ambtelijk. Alle niveaus, afdelingen en individuele medewerkers van de gemeente Kerkrade dragen bij in de aanpak van de weerbaarheidsopgave. Hierbij is de taakstelling van de gemeente tijdens de aanpak van de weerbaarheidsopgave leidend. Hierbij erkent de gemeente het belang van haar eigen bedrijfscontinuïteit voor essentiële processen en streeft zij naar een goed werkend, actueel en geoefend bedrijfscontinuïteitprogramma. Onderdeel van deze essentiële processen zijn voor de gemeente ook het blijven functioneren van het openbaar bestuur en de controle van en toegang tot de democratische besluitvorming. De gemeente Kerkrade gaat hierbij ervan uit dat zij meer dan 72 uur haar dienstverlening overeind dient te houden en hierna zelfs mogelijk dient uit te breiden afhankelijk van het crisistype en opschaling van de eigen organisatie ten behoeve van de weerbaarheidsopgave. Na 72 uur zal het grootste gedeelte van de bevolking niet 14

meer zelfredzaam zijn en een beroep doen op de overheid voor het voorzien in basisbehoeften. Een minimale norm van 7 dagen dat de gemeente haar dienstverlening zelfstandig overeind kan houden wordt geadviseerd (conform de adviezen van het Zweedse Total Defense programma). Rampen- en crisisbestrijding: Veiligheidsregio Zuid-Limburg De rampen- en crisisbestrijding is door de Wet Veiligheidsregio’s voor de gemeente Kerkrade georganiseerd in de Veiligheidsregio Zuid-Limburg. Middels de verschillende bestuurlijke en operationele lagen is de gemeente Kerkrade nauw verbonden aan de Veiligheidsregio en heeft zij invloed op de besluitvorming en werking van de Veiligheidsregio. De aan de Veiligheidsregio verbonden hulpdiensten zijn reeds georganiseerd voor een breed scala aan crisestypen, alwaar planvorming reeds voor handen is. Hierbij is ook planvorming voor de langdurige crisis beschikbaar. De gemeente Kerkrade zet zich in om samen met de Veiligheidsregio, zowel bestuurlijk als in de uitvoering, bij te dragen aan passende aanpak voor de weerbaarheidsopgave, organisatie en uitwerking hiervan. Regionaal projectteam De Veiligheidsregio heeft een regionaal projectteam ingesteld vanuit intergemeentelijke samenwerking voor invulling van de weerbaarheidsopgave. De gemeente Kerkrade is vertegenwoordigd in dit projectteam.

De gemeente Kerkrade, in samenwerking met de andere Zuid-Limburgse gemeenten en de Veiligheidsregio Zuid-Limburg, onderzoeken, prioriteren en adresseren onderwerpen uit de weerbaarheidsopgave, onder andere opgenomen in de gemeentelijke actielijst van de VNG, bij de Veiligheidsregio of gemeenten. Hierbij wordt zoveel mogelijk de landelijke koers gevolgd om zo min mogelijk aft we wijken van andere gemeenten en Veiligheidsregio’s. Dit kan immers leiden tot ongewenste werkingen zoals maatschappelijke onrust en geografische ongelijkheid. Bedrijfscontinuïteitsmanagement Vanuit hun bedrijfscontinuïteitsmanagement, richt de gemeente Kerkrade een actueel, goed werkend en geoefend bedrijfscontinuïteitsprogramma in. Dit programma is gebaseerd op de theorie en methodiek van Business Continuity Management. Het bedrijfscontinuïteitsprogramma is geborgd in een digitaal procesmanagement systeem en ook offline beschikbaar. Communicatieprogramma De gemeente Kerkrade staat in contact met de afdeling van het Ministerie van Justitie en Veiligheid die zich richt op het communicatieprogramma rondom de weerbaarheidsopgave. Gemeente Kerkrade richt zich op een lokaal communicatieprogramma met bijpassende planvorming voor communicatieberichten welke bijdragen aan verhogingen van de maatschappelijke weerbaarheid en veerkracht.

Tevens is de gemeente voorbereid om te kunnen communiceren met haar inwoners en haar essentiële netwerkpartners tijdens verschillende crisistypes van de weerbaarheidsopgave. Hierbij wordt er ook rekening gehouden met offline situaties. 15

Leidraad uitvoering: actelijst maatregelen gemeente Voor het realiseren van de doelstellingen en subdoelen van de weerbaarheidsopgave wordt door de gemeente Kerkrade voor de uitvoering, de actielijst maatregelen gemeenten van de VNG gehanteerd. De actielijst is aan verandering onderhevig en volgt de actuele ontwikkelingen op lokaal, regionaal, nationaal en internationaal niveau. Prioritering van de onderwerpen op de actielijst doet de gemeente Kerkrade in afstemming met de Veiligheidsregio en op advies van de VNG. Zie bijlage IX: Actielijst maatregelen gemeente. 4.3.4 Geprioriteerde thema’s Op basis van het advies van de Rijksoverheid en de uitkomsten uit de lokale Quickscan zijn als eerste onderwerpen binnen de gemeente geprioriteerd: 1) Het inrichten van noodsteunpunten; 2) Het in kaart (kunnen) brengen van verminderd zelfredzame inwoners en in contact staan met kwetsbare voorzieningen en locaties. Bij punt 2 is er speciale aandacht ook voor de positie van kinderen en jongeren in het weerbaarheidsprogramma. Zie hiervoor bijlage X: Oproep Unicef, kinderen ontbreken in nationale crisisplannen

16

5. Uitvoering en organisatie In dit hoofdstuk wordt de opgave vertaald naar de gemeentelijke organisatie.

5.1 Organisatiestructuur weerbaarheidsprogramma Op basis van urgentie en impact van de risico’s vanuit het dreigingsbeeld van de NCTV en de oproep van de Rijksoverheid voor preparatie hierop wordt in het organisatieontwerp reeds een gedeeltelijke uitwerking gegeven van de gemeentelijke organisatie inrichting voor het weerbaarheidsprogramma. Daarnaast ook een ontwerp voor een schaalbare organisatiestructuur die de nodige houvast en structuur dient te bieden ten tijde van een voorliggend scenario waarbij (onderdelen van) het weerbaarheidsprogramma dient te worden geactiveerd. De opschalingsstructuur integreert met de reeds bestaande interne crisisstructuur welke verbonden is met de rampen- en crisisbestrijding. 5.1.1 Algemeen De crisisbestrijding en weerbaarheidsopgave zijn op verschillende niveaus binnen de organisatie belegd. Bestuurlijk De burgemeester heeft in haar portefeuille de rampen- en crisisbestrijding. Het college van burgemeester en wethouders is eindverantwoordelijk voor de bedrijfscontinuïteit van de gemeente en de weerbaarheidsopgave. Ambtelijk De aanpak van de weerbaarheidsopgave, met daaraan gekoppeld de rampen- en crisisbestrijding en het bedrijfscontinuïteitsmanagement valt binnen de gemeente Kerkrade onder verantwoordelijkheid van gemeentesecretaris en het directieteam. Portefeuilleverantwoordelijke is de directeur domein bestuur.

Organisatie en beheer Beleidsadvisering en operationele coördinatie van het weerbaarheidsprogramma is centraal belegd bij de afdeling openbare orde en veiligheid. Bij de afdeling openbare orde en veiligheid is reeds de operationele coördinatie en (strategische)beleidsadvisering belegd voor de rampen- en crisisbestrijding. Hier worden het bedrijfscontinuïteitsmanagement en de weerbaarheidsopgave aan toegevoegd. Aan de afdeling OOV wordt een senior beleidsmedewerker 0,5 fte structureel toegevoegd aan het personele bestand, welke wordt belast met de (strategische) beleidsadvisering van het weerbaarheidsprogramma alsmede de operationele coördinatie. Doordat de regie op het bedrijfscontinuïteitprogramma en de aanpak van de weerbaarheidsopgave bij de afdeling openbare orde en veiligheid is belegd, wordt de samenhang van de verschillende weerbaarheidsonderwerpen centraal beheerd en 17

georganiseerd. Inzake het bedrijfscontinuïteitsmanagement wordt de afdeling openbare orde en veiligheid bijgestaan door de afdeling informatie. Aan de afdeling informatie wordt een senior beleidsmedewerker 0,5 fte structureel toegevoegd aan het personele bestand, welke wordt belast met de (strategische) beleidsadvisering van het bedrijfscontinuïteitsmanagement alsmede de operationele coördinatie hierop. Daarnaast borgt en actualiseert hij de processen van het weerbaarheidsprogramma in een digitaal bedrijfsprocessensysteem. 5.1.2 Organisatiebrede aanpak Alle afdelingen van de gemeente dragen eigen verantwoordelijkheid bij de organisatie en borging van de hun door de directeur toegewezen te organiseren onderdelen van de aanpak van de weerbaarheidsopgave en de eigen bedrijfscontinuïteitsprocessen. Bij de opstart, inrichting en borging van de processen zal dit om een extra inspanning vragen van alle afdelingen. Hierbij worden de afdelingen bijgestaan door een team van deskundigen verbonden aan het weerbaarheidsprogramma. Na de opstart, inrichting en borging is de weerbaarheidsopgave en de bedrijfscontinuïteitsprocessen onderdeel van de basis werkzaamheden van iedere afdeling. (whole of organisation approach) 5.1.3 Deskundigheid en coördinatie vanuit kernteam Op ieder proces van het weerbaarheidsprogramma is een kernteam georganiseerd.

De regie op de kernteams is belegd bij de afdeling openbare orde en veiligheid. In de kernteams zitten inhoudsdeskundigen met betrekking tot het weerbaarheidsprogramma. Het kernteam volgt ontwikkelingen op gebied van kennis en kwaliteit en adviseert afdelingen waar nodig. Adviezen kunnen leiden tot aanpassing of vernieuwing van de bestaande werkprocessen. Daarnaast coördineren de kernteams, onder leiding van het gemeentelijk crisisteam, de uitvoering ten tijde van een crisis. Het wordt aanbevolen om de kernteams gekoppeld aan de processen van het weerbaarheidsprogramma vanaf de opstart in te richten (personeel) en te betrekken bij de inrichting van het uitvoeringsprogramma. Hierdoor vindt inrichting direct plaats en wordt deskundigheid en inzicht in de procesgang direct belegd en bevorderd. Afdeling informatie noodzakelijk bij bedrijfscontinuïteitsmanagement In het kernteam van het bedrijfscontinuïteitsmanagement neemt minimaal één expert van de afdeling informatie plaats. Dit is, omdat informatiemanagement binnen bedrijfscontinuïteitsmanagement van de gemeente het belangrijkste organisatie overkoepelende proces is.

18

5.1.4 Ondersteuning bij opstellen van uitvoeringsprogramma Voor het opstellen van het uitvoeringsprogramma van het weerbaarheidsprogramma zet de gemeente Kerkrade de deskundigheid in van functionarissen welke betrokken zijn bij het tot stand komen van het kader van het weerbaarheidsprogramma en of die een belangrijke rol in het tot stand komen van het uitvoeringsprogramma hebben, vanwege hun kennis en of deskundigheid. In het team van deskundigen is minimaal één deskundige van de afdeling openbare orde en veiligheid en één deskundige van de afdeling informatie vertegenwoordigd. Dit vanwege de regie vanuit de afdeling openbare orde en veiligheid op de uitvoering van het weerbaarheidsprogramma. De afdeling informatie als essentiële afdeling van het belangrijkste proces binnen het bedrijfscontinuïteitsmanagement. Het team van deskundigen wordt aangevuld met minimaal nog twee deskundigen, waaronder één deskundige binnen het sociaal domein. Het team van deskundigen zal minimaal één jaar verbonden zijn.

19

Schematische weergave

20

5.2 Schaalbare organisatie Net zoals voor de rampen- en crisisbestrijding, waarbij een schaalbare organisatiestructuur is georganiseerd, is het ook wenselijk dat dit ook zo geldt voor de weerbaarheidsopgave en het bedrijfscontinuïteitsprogramma. 5.2.1 Gemeentelijk crisisteam Bij een incident waarbij er gemeentelijk opgeschaald dient te worden om de gemeentelijke processen van het weerbaarheidsprogramma te activeren kan de burgemeester, in overleg met de gemeentesecretaris, ervoor kiezen om een gemeentelijk crisisteam te formeren. Bestuurlijk verantwoordelijk is de burgemeester als hoofd van het gemeentelijk crisisteam. De burgemeester stelt bij opschaling het college van B&W in kennis. Afhankelijk van de voorliggende crisis kan de burgemeester en gemeentesecretaris kiezen wie plaats heeft in het gemeentelijk crisisteam, waaronder verantwoordelijk bestuurlijke portefeuillehouders, directieleden en of management teamleden. De bezetting van het gemeentelijk crisisteam bestaat uit minimaal de navolgende functionarissen: Taak − Functie 1. (loco)Burgemeester

Bestuurlijk eindverantwoordelijk

2. (plaatsvervangend) Gemeentesecretaris

Strategisch adviseur en eindverantwoordelijk ambtelijke organisatie Beleid- en procesadvisering

3. Senior beleidsmedewerker OOV 4. Communicatiemanager 5. Medewerker hoofdtaak-organisatie ondersteuning (HTO- Ondersteuning)

Communicatielijnen en informatiestromen afstemmen met crisiscommunicatie (HCC) Ondersteuning van het gemeentelijk crisiscentrum door middel van het genereren, verwerken, beschikbaar stellen en delen van relevante informatie tijdens de acute- en nafase. Opstarten processen nafase en opschalen naar overige bestuurlijke advisering functies)

Daarnaast kan er door de gemeentesecretaris worden opgeschaald naar de betreffende kernteams welke de processen activeren van de programma’s. Indien nodig formeert het college van B&W een afzonderlijk bestuurlijk kernteam welke zich richt op de bestuurlijke onderwerpen van de weerbaarheidsopgave en bedrijfscontinuïteit. Dit bestuurlijk kernteam is verbonden met het gemeentelijk crisisteam.

21

Schematisch

22

5.3 Opleiden, trainen en oefenen Om goed voorbereid te zijn op crises waarbij een zo optimaal resultaat wordt bereikt is het opleiden en trainen van het personeel welke wordt ingezet bij de aanpak van de weerbaarheidsopgave van essentieel belang. Personeel dat direct weet wat ze dienen te doen leid tot tijdwinst en juiste uitvoering van de processen. Daarnaast leidt het doorleven van scenario’s tijdens het trainen en oefenen tot optimalisatie van de processen van de weerbaarheidsopgave. De gemeente Kerkrade stelt een opleiding-, training- en oefenprogramma vast welke verbonden is aan het weerbaarheidsprogramma. Het opleiding-, training- en oefenprogramma dient bij te dragen aan verhoging en handhaving van de kwaliteit van zowel het beleid als de uitvoering van het weerbaarheidsprogramma. Hierbij is er aandacht voor de bestuurlijke en organisatorische verantwoordelijkheden alsmede de uitvoeringsprocessen en het functioneren van de individuele functionarissen in het weerbaarheidsprogramma. Er is minimaal jaarlijks een organisatie brede oefening van de processen van het weerbaarheidsprogramma. Deze wordt georganiseerd onder verantwoordelijkheid van de burgemeester en de gemeentesecretaris.

5.4 Financiën en personeel De landelijke investeringsagenda is nog in ontwikkeling en wat dit inhoudt voor gemeenten, hier is nog geen zicht op. Derhalve zal bij het opstellen van het uitvoeringsprogramma pas inzichtelijk worden wat de exacte kosten van het uitvoeringsprogramma zullen zijn en of hiervoor door de nationale overheid middelen worden vrij gemaakt. De gemeente Kerkrade heeft enkel een budget voor rampen- en crisisbestrijding langdurig in de meerjarenbegroting opgenomen. Deze voorziet niet in het bedrijfscontinuïteitsmanagement en de weerbaarheidsopgave. Voor extra investeringen is de gemeente afhankelijk van middelen van de Rijksoverheid of het beschikbaar stellen vanuit eigen middelen. Gezien de urgentie en prioriteit die het weerbaarheidsprogramma binnen de gemeente heeft, wordt voor impactvolle onderwerpen nu al budget beschikbaar gesteld. De kostenspecificatie is opgenomen in bijlage XI.

23

Bijlage I: Strategische Agenda Veiligheidsberaad Zie: Strategische Agenda Veiligheidsberaad - Veiligheidsberaad

24

Bijlage II: Kamerbrief Weerbaarheid militaire en hybride dreigingen Zie: Kamerbrief over weerbaarheid tegen militaire en hybride dreigingen | Kamerstuk | Rijksoverheid.nl

25

Bijlage III: Brief burgemeesters maatschappelijke weerbaarheid Zie: Oproep kabinet: verhoog weerbaarheid samenleving | VNG

26

Bijlage IV: Weerbaarheidsopgave Zie: Weerbaarheidsopgave | Publicatie | Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid

27

Bijlage V: Dreigingsbeeld NCTV Zie: Dreigingsbeeld hybride en militaire dreigingen | Publicatie | Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid

28

Bijlage VI: Richtinggevende tijdlijn uitvoeringsprogramma weerbaarheidsopgave en bedrijfscontinuïteitsmanagement. Onderdeel Team van deskundigen

Kernteams Team van deskundigen en kernteam weerbaarheidsopgave

Team van deskundigen en kernteam bedrijfscontinuïteitsprogramma Team van deskundigen, kernteam weerbaarheidsopgave en betrokken afdelingen Team van deskundigen en kernteam bedrijfscontinuïteitsprogramma

Resultaat Informeren en activeren managementteams ikv weerbaarheidsopgave en bedrijfscontinuïteitsmanagement. Personele bezetting en verdieping op de inhoud. Opstellen uitvoeringsprogramma op basis van actielijst gemeenten van de VNG en in afstemming met veiligheidsregio. Start met preparatie noodsteunpunten en in kaart (kunnen)brengen en in contact staan met kwetsbare groepen en instellingen/ bedrijven. Opstellen uitvoeringsprogramma op basis van methodiek BCM.

Uitvoering geven aan uitvoeringsprogramma weerbaarheidsopgave en borgen in bedrijfsprocessensysteem Uitvoering geven aan uitvoeringsprogramma weerbaarheidsopgave en borgen in bedrijfsprocessensysteem Opleiden, trainen, oefenen Gemeentelijke oefening in kader van het weerbaarheidsprogramma Coördinator OOV en Informatie, Door ontwikkelen kernteam weerbaarheidsprogramma weerbaarheidsopgave en betrokken afdelingen Coördinator OOV en Informatie, Door ontwikkelen kernteam bedrijfscontinuïteitprogramma bedrijfscontinuïteitsprogramma en betrokken afdelingen Coördinator OOV en Informatie Door ontwikkelen intern en kernteam crisisbeheersing crisisproces (intern) Opleiden, trainen, oefenen Gemeentelijke oefening in kader van het weerbaarheidsprogramma met externe partijen

29

Deadline Q3 2025

Q3 2025 Q4 2025

Q4 2025 Q4 2025 t/m Q2 2026 Q4 2025 t/m Q2 2026 Q4 2025 en Q2 2026 Q3 2026 en verder Q3 2026 en verder Q3 2026 en verder Q4 2026 en jaarlijks opvolgend

Bijlage VII: Juridische context gemeentelijke weerbaarheidsopgave Brede taakstelling gemeente Een gemeente is verantwoordelijk voor een breed scala aan taken die direct invloed hebben op het dagelijks leven van haar inwoners. Deze taken variëren van het beheer van de openbare ruimte, zoals wegen en pleinen, tot het sociaal domein, waaronder jeugdzorg en werk en inkomen. Daarnaast is de gemeente verantwoordelijk voor taken op het gebied van ruimtelijke ordening, zoals het opstellen van bestemmingsplannen, en voor de verlening van diverse vergunningen. Specifieke taken van een gemeente: • Openbare ruimte: Beheer en onderhoud van wegen, pleinen, parken, groenvoorzieningen en riolering. • Sociaal domein: Jeugdzorg, werk en inkomen, ondersteuning van ouderen en gehandicapten, en het sociaal wijkteam. • Ruimtelijke ordening: Opstellen van bestemmingsplannen, vergunningverlening voor bouwprojecten, en het stimuleren van duurzame ontwikkelingen. • Vergunningen: Uitgifte van diverse vergunningen, zoals bouwvergunningen en exploitatievergunningen. • Dienstverlening: Uitgifte van reisdocumenten (paspoorten, ID-kaarten), rijbewijzen, en het verzorgen van burgerzaken. • Cultuur en recreatie: Beheer van bibliotheken, zwembaden, sporthallen, en het organiseren van culturele evenementen.

• Onderwijs: Zorgen voor voldoende basisonderwijs en peuteropvang, en het bieden van ondersteuning aan leerlingen met extra begeleiding. • Afvalinzameling en -verwerking: Inzameling van huishoudelijk afval en het bevorderen van duurzame afvalverwerking. • Veiligheid: Handhaving van de openbare orde en het toezicht houden op de naleving van regelgeving. • Economie: Stimuleren van lokale economische ontwikkeling en het aantrekken van bedrijven. De gemeente is ook verantwoordelijk voor het opstellen van beleid en het vaststellen van verordeningen op deze gebieden, evenals het uitvoeren van wetten en regels die op nationaal niveau zijn vastgesteld.

30

Bedrijfscontinuïteit Tijdens een langdurig incident waarbij de gemeente wordt geconfronteerd met een weerbaarheidsopgave dient de gemeente haar essentiële taken zoveel als mogelijk uit te voeren (zie ook bedrijfscontinuïteitsprogramma). Rampen- en crisisbestrijding Indien er sprake is van een ramp of een crises zijn er twee wettelijke stelsels, het klassieke staatsnoodrecht en het wettelijke kader voor het bestrijden van rampen en crises op basis van het ‘reguliere’ recht. Tijdens een ramp of crisis vervaagt de grens tussen het staatsnoodrecht en het ‘gewone’ crisis- en noodrecht. Daardoor is het niet duidelijk wanneer het staatsnoodrecht en wanneer het gewone crisisrecht van toepassing is. Het staatsnoodsrecht Het klassieke staatsnoodrecht vindt grondslag in artikel 103 van de Grondwet en heeft een gelaagde wettelijke systematiek. De Coördinatiewet Uitzonderingstoestanden bevat het raamwerk en procedurele bepalingen, de Oorlogswet voor Nederland en de Wet buitengewone bevoegdheden burgerlijk gezag bevatten enkele algemene noodbevoegdheden en ten slotte zijn er ruim veertig wetten (deels onderdelen van ‘gewone’ wetten, deels wetten die speciaal zijn geschreven voor buitengewone omstandigheden) met specifieke noodbevoegdheden (RvS, Ongevraagd advies ‘van noodwet tot crisisrecht’, 15 december 2021, p. 12).

Het staatsnoodrecht is de afgelopen vijftig jaar slechts drie keer gebruikt, maar door de ervaring met Covid-19 en de adviezen om het staatsnoodrecht te moderniseren is het niet ondenkbaar dat dit stelsel in de toekomst vaker wordt gebruikt. De Rijksoverheid kan tevens ervoor kiezen om maatregelen vast te leggen in een tijdelijke wet. Een voorbeeld hiervan is de Tijdelijke Wet Maatregelen COVID-19, die tijdens de coronapandemie werd ingevoerd. Het reguliere recht Het tweede stelsel is het wettelijk kader ontwikkeld voor bestrijding van rampen en crises op onder meer het ‘reguliere’ recht, neergelegd in de Gemeentewet en de Wet Veiligheidsregio’s (Wvr). Is op lokaal niveau sprake van een ramp (of van ernstige vrees voor het ontstaan daarvan), dan is de burgemeester op grond van de Gemeentewet bevoegd een noodbevel te geven ter handhaving van de openbare orde (artikel 175 Gemeentewet). Zijn in deze situatie algemeen verbindende voorschriften nodig, dan kan de burgemeester een noodverordening uitvaardigen (artikel 176 Gemeentewet). In beide gevallen geldt dat kan worden afgeweken van wettelijke voorschriften, maar niet van de Grondwet (RvS, Ongevraagd advies ‘van noodwet tot crisisrecht’, 15 december 2021, p. 14).

Een noodbevel of noodverordening kan door middel van bestuursdwang (artikel 125 Gemeentewet) worden gehandhaafd (ABRvS; Kamerstukken II 1985/86, 19403, 24 april 2001 nr. 3, p. 121). Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de brandweerzorg, rampenbestrijding, crisisbeheersing en de geneeskundige hulpverlening (artikel 2 31

Wvr). De wettelijke verantwoordelijkheid betreft zowel de voorbereiding daarop (koude fase) als het handelen in een concrete situatie (warme fase). Is er sprake van een ramp of crisis van meer dan plaatselijke betekenis of de ernstige vrees voor het ontstaan daarvan, dan gaan de bevoegdheden van de burgemeester over op de voorzitter van de veiligheidsregio (artikel 39 Wvr). Het gaat om bevoegdheden uit de Wvr (gezag, opperbevel, informatievoorziening), de Gemeentewet (o.a. noodbevel en noodverordening), de Wet openbare manifestaties (o.a. verbieden en beëindigen van betogingen), en om het gezag over de politie en de Koninklijke Marechaussee op grond van de Politiewet 2012.

32

Bijlage VIII: Huidige situatie weerbaarheid Kerkrade Om de omvang van de weerbaarheidsopgave beter te kunnen duiden, is een analyse (0-meting) uitgevoerd van de huidige situatie. Daarin zijn de volgende twee onderdelen beschouwd: • •

De vitale infrastructuur en essentiële bedrijven in Kerkrade, waar de inwoners, instellingen en bedrijven binnen Kerkrade afhankelijk van zijn; Het huidige weerbaarheidsniveau van de bevolking, gemeten middels een peiling (voor de gemiddelde burger) en door middel van een inventarisatie van de kwetsbare groepen.

Vitale processen De NCTV heeft een overzicht van de sectoren met deze vitale processen samengesteld. De NIPV brengt hierin nog een verdere hiërarchie aan met twee categorieën, waarbij categorie A de meest impactvolle processen betreft. Sector

Vitale processen

Categorie

Energie

e.g. gas, olie, elektriciteit

A

Drinkwater

Drinkwatervoorziening

A

Water

Keren en beheren waterkwantiteit

A

Nucleair

Opslag, productie en verwerking nucleair materiaal

A

Telecommunicatie

e.g. internet, data, telefonie, GPS

B

Transport

e.g. afwikkeling luchtvaart, scheepvaart, (spoor)wegen

B

Chemie

Grootschalige verwerking (petro)chemische stoffen

B

Financiën

e.g. betalingsverkeer, effectenbeheer

B

Overheid

e.g. basisregistraties, informatievoorziening burgers

B

Openbare orde

Inzet politie, toegang tot hulpdiensten/112

B

Defensie

Inzet defensie

B

Zorg

Acute, niet-vervangbare zorg, kwetsbare groepen

C

Voedselvoorziening

e.g. supermarkten

C

In onderstaand overzicht staat een overzicht van de bedrijven die onderdeel uitmaken van de Kerkraadse vitale structuur conform de indeling van de NCTV. Daarbij is onderscheid gemaakt tussen de bedrijven die gevestigd zijn in Kerkrade, en de relevante partijen buiten Kerkrade.

33