6. Gem Kerkrade Jaarstukken 2022 versie 6 juni.pdf

0

8 Transferium

u

e/m

600

600

0

0

600

u

m

250

450

450

163

0

u

m

280

280

280

280

0

8

Gebiedsexploitatie Rolduckerveld

8 Projecten Volkshuisvestingsfonds

74

8 Stadsvernieuwing

u

m

300

500

500

500

0

u

-

0

500

500

250

0

3.380

4.280

3.680

1.529

600

III Leningen 8 Startersregeling Totaal Programma 8 ¹ V = vervangingsinvestering, U = uitbreidingsinvestering ² E = investering met economisch nut, M = investering met maatschappelijk nut

D. Overige vermeldenswaardige zaken Transferium (8.1) Aktepassering voor de aankoop van het laatste pand (nr. 47) heeft op 16 februari 2022 plaatsgevonden. Huur van de garageboxen is opgezegd en deze zijn gesloopt. Voor de zittende huurder in de woning is vervangende huisvesting gevonden. Sloop van de woning is in voorbereiding. Met Wonen Zuid zijn afspraken gemaakt over de inzet van deze locatie als compensatie voor Rolduckerveld. Wonen Zuid heeft voor de locatie een plan ontwikkeld voor 20 grondgebonden woningen, zowel gezinswoningen als levensloopbestendige woningen, met ruimte voor een langzaam verkeersverbinding tussen de Akerstraat en het Wauwelpad. Wonen Zuid realiseert de woningen en de gemeente zal de openbare ruimte voor haar rekening nemen. Het definitieve stedenbouwkundige plan is niet meer afgerond in 2022, omdat nader onderzoek nodig was naar de terreinhoogtes, bovengrondse en ondergrondse infra en aansluiting op buurpercelen en het openbare gebied. Deze opdracht is begin 2023 afgerond. Het stedenbouwkundige plan wordt definitief gemaakt, verwerkt in een grondexploitatie (Grex) en opgenomen in een projectontwikkelingsovereenkomst, welke ter goedkeuring wordt voorgelegd aan de gemeenteraad. Het oude postkantoor blijft gehandhaafd en wordt naar alle waarschijnlijkheid verkocht.

tenslotte wordt nog steeds de mogelijkheid onderzocht om te komen tot een mobiliteits- en duurzaamheidshub in Kerkrade west. Kaalheide Bruist In 2022 is gewerkt aan een haalbaarheidsonderzoek voor de ontwikkeling Kaalheide Bruist. Fase 1 van het haalbaarheidsonderzoek, de ruimtelijke haalbaarheid, is afgerond. Daarnaast is gestart met fase 2, de financiële haalbaarheid. Na afronding van fase 2 zullen een ruimtelijk plan met consequenties voor investeringen en exploitatie van de gezamenlijke partijen bekend zijn. Na afronding van fase 2 zal de gemeenteraad nader worden geïnformeerd. Naar verwachting zal dit eerste kwartaal 2023 zijn. Ruimtelijke ordening De gemeente geeft uitvoering aan de gemeentelijke structuurvisie Kerkrade 2010-2020 (maart 2011) en de drie stadsdeelvisies voor West (februari 2011), Oost I (december 2012) en Noord en Oost II (februari 2014). Een belangrijk item betreft de transformatieopgave van de Kerkraadse woningvoorraad (zie ook 8.3 Wonen en bouwen). Het betreft niet alleen de herstructurering van de woningvoorraad (kwalitatief en kwantitatief) maar ook andere omgevingsvraagstukken die voor Kerkrade van belang zijn. Bijvoorbeeld het op peil houden van de leefbaarheid/veiligheid en het voorzieningenniveau in de woonwijken, de herstructurering en verduurzaming van bedrijventerreinen (m.n.

zorgen voor een hogere werkgelegenheid per hectare), realisatie van goede verbindingen, het versterken en benutten van het groen t.b.v. een aantrekkelijk woonmilieu en recreatieve mogelijkheden, uitvoering geven aan de energietransitie en het beschermen van het cultuurhistorisch erfgoed. In 2022 zijn de voorbereidingen getroffen voor het bestemmingsplan D’r Pool vanwege de ontwikkeling van nieuwe woningen in dit gebied. Het ontwerp-bestemmingsplan is in januari 2023 ter inzage gelegd. Demografische ontwikkeling De afgelopen járen is conform de Regionale Woonvisie 2016 - 2021 ingezet op het begeleiden van de bevolkingsdaling en versterking van de woonmilieus. Inmiddels is de geprognotiseerde bevolkingsontwikkeling gekanteld. Met name de migratie is steviger dan voorzien.

75

Projecten Volkshuisvestingsfonds Bleijerheide De subsidiebeschikkingen voor de RegioDeal zijn afgegeven. Voor het deel vanuit het Volkshuisvestingsfonds is subsidiebeschikking van het Rijk aan de Stadsregio (als aanvrager) afgegeven. De Stadsregio, gemeenten en woningcorporaties zijn in overleg over de doorgeleiding van deze middelen en de verantwoording hierover via subsidiebeschikkingen vanuit de Stadsregio aan de afzonderlijke partijen voor hun deelprojecten. De beschikkingen voor Deelplan Kerkrade zullen naar verwachting in het eerste kwartaal van 2023 worden afgegeven. Vooruitlopend hierop heeft het college op 10 maart 2022 een werkbudget beschikbaar gesteld uit de eigen gemeentelijke middelen waarmee HEEMwonen de eerste twee panden in Bleijerheide heeft aangekocht. In december 2022 zijn nog twee panden aangekocht. Via een investeringsvoucher van €30.000,- vanuit het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie is onderzoek gedaan naar de herbestemmingsmogelijkheden van de beoogde panden/locaties in de historische linten van Bleijerheide. Dit onderzoek biedt daarnaast ook handvatten voor de aanpak van andere historische linten. Voor een van de aangekochte panden is opdracht gegeven om de concepten uit dit onderzoek nader uit te werken om hiermee concreet ervaring op te kunnen doen. Voor de omgeving van het Dr.

Ackensplein is in 2022 gestart met een scenariostudie naar de openbare ruimte en het vastgoed van HEEMwonen om daarmee een langjarige strategie op de herontwikkeling te bepalen. Investeringen in het particuliere vastgoed moeten dienstdoen als vliegwiel voor een bredere wijkontwikkeling gericht op het verbeteren van de leefbaarheid in de wijk. Gemeente, corporatie(s) en andere partners in de wijk zullen hiertoe gezamenlijk met de bewoners een toekomstperspectief opstellen inclusief uitvoeringsprogramma voor de komende jaren. De kaders voor dit Masterplan zijn in 2022 door gemeente en HEEMwonen opgesteld en verdiept in interne werksessies. Werksessies met stakeholders, externen en inwoners hebben plaatsgevonden in het 1e kwartaal van 2023. Vooruitlopend hierop zijn met deze partijen ook interviews gevoerd om de kaders te verkennen. Tevens hebben alle inwoners van Bleijerheide-Nulland in december een kerstkaart ontvangen met de vraag om foto’s en verhalen uit de wijk te delen, die onderdeel zijn van de inventarisatie voor het Masterplan. Mucherveld HEEMwonen is regievoerder. In 2022 zijn verkennende gesprekken met eigenaren van de beoogde woningen gestart. Deze hebben echter nog niet geleid tot daadwerkelijke aankoopmogelijkheden. Akerstraat-Kremerstraat HEEMwonen is regievoerder. In 2022 zijn verkennende gesprekken met eigenaren van de beoogde woningen gestart.

Deze hebben echter nog niet geleid tot daadwerkelijke aankoopmogelijkheden. Hopel – Erensteinerveld Vanuit het Volkshuisvestingsfonds zijn middelen beschikbaar gesteld voor het verduurzamen particulier woningbezit in de wijken Hopel en Erensteinerveld. Een voorstel voor de aanpak is in voorbereiding en zal in het eerste kwartaal 2023 worden uitgerold. Eigenaren van zogenaamde Vasco-woningen kunnen dan subsidie verkrijgen voor het verbeteren van de energieprestatie van hun woning. Het project wordt in samenwerking met woningcorporatie Wonen Zuid uitgevoerd. Wonen Zuid zal dan identieke huurwoningen gaan renoveren. Rolduckerveld hoogbouwflats Zonstraat Voor het versnellen van de businesscase hoogbouwflats Zonstraat is voldoende draagvlak verkregen bij eigenaar/bewoners. Inzet is nu om de sloop van beide hoogbouwflats te versnellen van 2025 naar 2031. Woningcorporatie Wonen Zuid ontvangt hiervoor als uitvoerende partij een rechtstreekse bijdrage vanuit het Volkshuisvestingsfonds. Met de extra bijdrage kan de aankoop van woningen versneld worden uitgevoerd. Gebiedsontwikkeling Rolduckerveld In 2022 is gestart met de sloop van twee hoogbouwflats aan de Hertogenlaan. Eind december 2022 is tevens opdracht verleend voor de sloop van de Blijde Boodschapkerk en enkele omliggende woningen. Verdere voorbereidingen voor het bouwrijp maken van deelgebied Noord worden getroffen. 76

De start bouw woningen heeft vertraging opgelopen vanwege aangetekend beroep tegen het vernieuwde bestemmingsplan Rolduckerveld. Inzet is om medio 2023 te starten met de bouw van de eerste 44 appartementen in het noordelijke plangebied. In oktober 2022 is een verhoging van het investeringsprogramma gebiedsexploitatie Rolduckerveld met jaarlijks € 200.000 door de raad goedgekeurd. Deze verhoging was noodzakelijk vanwege kostenstijgingen, verminderde inkomsten, additionele kosten voor de inrichting openbare ruimte en communicatie/marketing. 24parkwoningenindeHeilust In juli 2022 hebben woningcorporatie HEEMwonen, de stadsregio Parkstad Limburg, de provincie Limburg en de gemeente Kerkrade op feestelijke wijze stilgestaan bij het einde van de herstructurering genaamd “West Wint”. Met de oplevering van 24 parkwoningen gelegen aan de nieuwe straten genaamd Aster en Lavendel is deze gebiedsontwikkeling in 2022 succesvol ten einde gebracht. TinyHousesCarisborg Eerder zijn in natuurgebied Carisborg twee niet in gebruik zijnde kunstgras hockeyvelden opgeruimd. De gemeente Kerkrade heeft begin 2022 opdracht verleend om tevens het oude en sterk onderkomen kantinecomplex te slopen. In de zomer van 2022 is dit gedeelte van het terrein gereedgemaakt voor een pilot met vijf tiny houses. De bewoners van deze tiny houses hebben in augustus 2022 intrek genomen in hun woningen.

Het terrein wordt in het plantseizoen 2022/2023 verder afgewerkt met een groene aanplant. HerstelgevelAkerstraat24-26 De gemeente Kerkrade heeft ca. 15 jaar geleden een hoekpand gesloopt waardoor de gevel van het belendende pand aan de Akerstraat 24-26 bloot kwam te liggen. Om het aanzicht te verbeteren is er in opdracht van de gemeente Kerkrade een geveldoek bevestigd aan deze gevel. Doordat de beoogde herontwikkeling van dit gedeelte rondom het Carboonplein niet tot stand is gekomen, is dit geveldoek langer blijven hangen dan op voorhand ingeschat. Hierdoor is de constructieve staat van de gevel ernstig verslechterd. Om die reden heeft de gemeente Kerkrade in de zomer van 2022 de gevelmuur van het pand gelegen aan de Akerstraat 24-26 laten herstellen. Wonen Nieuwe rijkskoers: Het ministerie van BZK (de minister voor volkshuisvesting Hugo de Jonge) heeft in 2022 de Nationale Woon- & Bouwagenda opgesteld. Het doel is om de landelijke wooncrisis aan te pakken. De agenda heeft drie kerndoelen: 1. beschikbaarheid: realisatie van 900.000 woningen tot en met 2030, waarvan 2/3 betaalbaar; 2. betaalbaarheid: betere aansluiting van woonlasten bij het inkomen; 3. kwaliteit: voldoende woningen voor aandachtgroepen en ouderen, perspectief voor kwetsbare gebieden en duurzame huisvesting voor iedereen bereikbaar.

Met 6 onderliggende programmalijnen wordt invulling gegeven aan de realisatie van deze drie kerndoelen: 1. Programma ‘Woningbouw’: bouw van de woningen 2. Programma ‘Betaalbaar Wonen’: beschikbaarheid betaalbare woningen 3. Programma ‘Een thuis voor iedereen’: aandachtsgroepen met zorg en evenwichtige verdeling 4. Programma ‘Versnelling verduurzaming gebouwde omgeving’: verduurzaming woningen 5. Nationaal ‘Programma Leefbaarheid en Veiligheid’: brede inzet goede wijken 6. Programma Wonen en zorg voor ouderen: voldoende geschikte woningen voor ouderen Resultaten conform opgaven begroting 2022: In 2022 hebben we gewerkt aan de volgende opgaven die in de begroting 2022 zijn genoemd: 1. Slopen van woningen in gebieden waar minder mensen willen wonen: In 2022 is de focus verlegd. Slopen doen we niet omdat het aantal inwoners daalt. Slopen doen we om de slechte woningen te vervangen door nieuwe en duurzame woningen. We vernieuwen onze woningvoorraad. En daarbij staat kwaliteit voorop. Dit is voorgesteld in de ontwerp woonvisie. In 2022 zijn 2 flats in Rolduckerveld gesloopt (totaal 200 woningen).

77

2. Aanpak particuliere voorraad: Via het Volkshuisvestingsfonds heeft de gemeente middelen gekregen om slechte particuliere woningen aan te kopen. Er is inmiddels gestart met de projecten Rolduckerveld, Bleijerheide, HopelErensteinerveld, Akerstraat/Kremerstraat en Mücherveld. Bij de opgave ‘verduurzamen van de woningvoorraad’ staat hoe de voorlichting voor particuliere eigenaren is uitgevoerd. 3. Verduurzamen van de woningvoorraad: 2022 is onverwacht het jaar van de energiecrisis geworden. Door de oorlog in Oekraïne en de nasleep van de Coronacrisis, is energie hartstikke duur geworden. Dit heeft de bewustwording bij overheid, burgers en bedrijven versneld vergroot. Iedereen spaart inmiddels op een bepaalde manier op hun energieverbruik. Sommige mensen nemen verduurzamingsmaatregelen. Corporaties zijn bezig om te bezien of ze versneld woningen kunnen isoleren. Daarnaast is voor een grote groep mensen energie-armoede ontstaan. Kerkrade probeert deze mensen zoveel mogelijk te helpen. De Woonwijzerwinkel is nog steeds een plek waar eenieder naar toe kan voor advies. 4. Ongewenste plancapaciteit uit de markt halen c.q. kwalitatief verbeteren: In 2022 is met een aantal ontwikkelaars overlegd om plannen te verbeteren en te realiseren. Een goed voorbeeld is het project ‘Marktstraat-Einderstraat’. In 2022 zijn geen bouwtitels verwijderd. 5.

Realiseren van aantrekkelijke woonmilieus: Bij de herstructureringsplannen maken we onze wijken ruimer, groener, gevarieerder en bevorderen we de leefbaarheid. Het plan Rolduckerveld is een voorbeeld. En er is ook gestart met een masterplan voor Bleijerheide. 6. Inzetten op kwalitatieve verbetering van de woningen: In 2022 is het Woonbehoefteonderzoek Parkstad Limburg vastgesteld. Tevens zijn er twee verdiepingen voor Kerkrade-Centrum en Eygelshoven uitgevoerd. Hieruit blijkt dat er in Kerkrade vooral behoefte is aan Levensloopbestendige / nultredenwoningen, met name in de betaalbare huur- en koopcategorieën. Ook is er behoefte aan middeldure huur. In het Woonoffensief is dit nader uitgewerkt, evenals in de nieuwe woonvisie. 7. Aanpak leegstand historische linten: Wij bieden ruimte om van leegstaande commerciële ruimte woningen te maken. In 2022 zijn er veel plannen ingediend en goedgekeurd om van winkels of cafés woningen te maken. Daarnaast is gestart met de aanpak Bleijerheide en de Stratenaanpak St. Pieterstraat. 8. Wonen en zorg: Het rijksbeleid is in 2022 veranderd. De minister pakt meer regie op de woningmarkt met de aanpak ‘Nationale woon- en bouwagenda’.

Er zijn 2 uitwerkingen die gaan over wonen en zorg: Programma ‘Een thuis voor iedereen’ Programma ‘Wonen en zorg voor ouderen’ Het doel is dat er voldoende en geschikte woningen zijn voor de volgende doelgroepen: Ouderen, mensen met een sociale of medische urgentie, mensen die uitstromen uit een intramurale (zorg)instelling of detentie, dak- en thuislozen, statushouders, arbeidsmigranten, studenten en woonwagenbewoners. Gemeenten zijn daarom verplicht om eind 2023 een woonzorgvisie te hebben waarin al deze aandachtsgroepen aan bod moeten komen. Domein Burger is gestart met het opstellen van deze nieuwe woonzorgvisie. De andere domeinen worden hier integraal bij betrokken. Overige werkzaamheden in 2022: In 2022 is ook gewerkt aan: 1. Nieuwe woonvisie: Met de 7 Parkstad-gemeenten is gestart met de nieuwe woonvisie. Iedere gemeente krijgt een eigen woonvisie. Daarin staat een regionaal deel dat voor de gemeenten identiek is. Per onderwerp is dit lokaal uitgewerkt. 2. Onderzoek sturingsinstrumenten: In de zomer van 2022 is een regionaal onderzoek naar sturingsinstrumenten opgeleverd. Dit was een verkennend onderzoek. Begin 2023 wordt gestart met de verdieping specifiek voor Kerkrade. Het gaat dan om onderwerpen als de Opkoopbescherming, de Zelfbewoningsplicht, voorrang voor eigen bewoners, woonruimteverdeling en Goed Verhuurderschap.

78

3. Prestatieafspraken en Woondeal met het Rijk: Door de nieuwe rijkskoers heeft de provincie, i.s.m. alle Limburgse gemeenten prestatieafspraken gemaakt. 4. Prestatieafspraken met de woningcorporaties: In december zijn de prestatieafspraken 2023 met de drie corporaties en de huurdersorganisaties vastgesteld. Planschade / nadeelcompensatie. Als een van de actiepunten in verband met de voorbereiding van de invoering Omgevingswet heeft de Raad op 14 december 2022 de Verordening nadeelcompensatie gemeente Kerkrade 2022 vastgesteld. Deze verordening is ter vervanging van de Procedureverordening voor advisering tegemoetkoming in planschade 2009. De nieuwe verordening regelt de wijze waarop na de invoering van de Omgevingswet schadeclaims op uniforme wijze kunnen worden afgehaald. Verhaalsovereenkomsten Ook onder de Omgevingswet blijft het voor het bevoegd gezag mogelijk om met degene die de activiteit verricht een verhaalovereenkomst af te sluiten. Eventuele schade ten gevolge van de uitvoering van een project kan daarmee worden afgewenteld. Actuele situatie. Op dit moment zijn drie planschadeverzoeken in behandeling. Rolduckerveld Vanuit het Sociaal programma Rolduckerveld wordt binnen de herstructurering Rolduckerveld vanuit het Vie gedachtegoed gewerkt aan een gezonde en vitale wijk.

Naast de gemeentelijke programma’s wordt samen met de woningcorporaties vanuit een meerjaren uitvoeringsprogramma de focus op het gebied gelegd in een verbinding tussen fysieke en niet-fysieke aspecten. Deze programma's zijn gericht op en in samenhang met gezondheid, sociaal beleid, armoede en schuldhulpverlening, onderwijs en participatie. Deze programma’s worden daarnaast gecombineerd met de fysieke herinrichting van het gebied. Op deze manier wordt op het gebied van vitaliteit en gezondheid geïnvesteerd vanuit het concept ‘Health in all policies’.

E. Indicatoren Basisset beleidsindicatoren 8. Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing Omschrijving

Bron

Eenheid

Periode

Kerkrade Nederland

Limburg

Gemiddelde WOZ-waarde CBS

€ 1.000

2022

171

317

246

Nieuw gebouwde woningen

BAG

Aantal per 1.000 woningen

2022

2

9,3

6,3

Demografische druk

CBS

%

2022

75,4

70,3

74,4

Gemeenschappelijke woonlasten éénpersoonshuishouden

COELO

€

2022

903

823

877

Gemeenschappelijke woonlasten COELO meerpersoonshuishouden

€

2022

986

905

952

Overige indicatoren 8. Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing Omschrijving

Bron

Algemene kwaliteit van de woonomgeving

Eenheid

Burgeronderzoek score 0-10

2018

2019 7,0

79

2020

2021 6,9

2022

Gesloopte woningen

BAG

aantal

300

6

-

2

1

Toegevoegde woningen:

BAG

- nieuwbouw

aantal

23

59

32

71

159

- verbouw

aantal

11

6

87

9

11

80

Paragrafen

81

§1. Lokale heffingen

Algemeen In deze paragraaf staan het beleid van en de opbrengsten over de gemeentelijke heffingen en leges. In de jaarlijkse Tarievennota staan de tarieven, uitgangspunten en ontwikkelingen.

a. Beleid lokale heffingen en kwijtscheldingen Actuele ontwikkelingen Kwijtschelding belastingschuld gedupeerden kinderopvang toeslag Lokale belastingschulden van gedupeerden van de affaire kinderopvangtoeslag van voor 31 december 2020 worden kwijtgescholden. Na de voorbereidingen in 2021 heeft in 2022 de daadwerkelijke compensatie van deze schulden plaatsgevonden.

83

Tarieven Tarievennota De tarieven voor 2022 zijn door de raad vastgesteld middels de Tarievennota 2022 (raad december 2021). Daartoe is in het najaar van 2021 een zo nauwkeurig mogelijke inschatting gemaakt van de voor de tarieven relevante gegevens, mede op basis van alle gegevens die op dat moment beschikbaar waren. Er is sprake van een doorlopende ontwikkeling, o.a. als gevolg van definitieve afronding taxatieprocessen (WOZ) en bezwaar/beroep. Voor een toelichting op de diverse belastingen en heffingen wordt verwezen naar de jaarlijkse Tarievennota. Naast de financiële gevolgen van de Corona-pandemie zijn inwoners en ondernemers in 2022 hard geraakt door de gevolgen van de oorlog in Oekraïne. De gemeentelijke belastingen zijn in 2022 niet verhoogd en precario-heffing en reclamebelasting zijn wederom verlaagd naar € 0. Kostendekkendheid Voor zowel heffingen als rechten geldt dat deze maximaal kostendekkend mogen zijn. Het gaat hier om de Rioolheffing, Afvalstoffenheffing, Markt- en marktpromotiegelden, Leges en Lijkbezorgingsrechten. Voorheen werd enkel de kostendekkendheid van de rioolheffing en de afvalstoffenheffing aangeduid. Met ingang van de Begroting 2022 zijn de andere heffingen en rechten hieraan toegevoegd. Bij de berekening van de kostendekkendheid wordt rekening gehouden met directe kosten, salariskosten en kosten van overhead.

De kosten van overhead zijn gebaseerd op de naar de producten toegerekende uren. •

Rioolheffing en Afvalstoffenheffing

Bij de afvalstoffenheffing en rioolheffing is het principe van 100% kostendekkendheid gevolgd. Kostendekkendheid RIOLERING Directe kosten* Kapitaallasten ** Doorbelastingen vanuit andere taken*** Storting in voorziening Totaal kosten Rioolheffing Onttrekking aan voorziening Totaal opbrengsten Saldo

2022 1.382 2.183 1.822 102 5.489 5.489 0 5.489 0

* Dit betreft kosten van inspecties en onderhoud (€ 843.000), BsGW (€ 164.000), waterschapslasten (€ 80.000), kolkenzuigen Rd4 (€ 66.000), ongediertebestrijding (€ 37.000), recognities (€ 33.000), en overige kosten (€ 159.000). ** In de tariefsberekening houden wij rekening met de kapitaallasten (rente en afschrijvingen) van de investeringen in de riolen. Vanaf 2017 is de regelgeving voor wat betreft de toe te rekenen rente gewijzigd. Voor de investeringen in riolering die gedaan zijn vóór 2017 gaan wij nog uit van de systematiek zoals deze werd toegepast vóór deze wijziging. Die kosten zijn destijds immers ook gemaakt en verantwoord. Voor de toe te rekenen rente over de investeringen in riolering vanaf 2017 wordt de nieuwe voorgeschreven systematiek gehanteerd. *** Dit betreft overhead salarissen (€ 871.000), straatreiniging (€ 419.000), kwijtschelding (€ 449.000) en (toerekening) compensabele btw (€ 83.000) Kostendekkendheid AFVAL Directe kosten* Doorbelastingen vanuit andere taken** Storting in reserve

2022 4.448 1.655 195 84

Totaal kosten

6.298

Afvalstoffenheffing - vastrecht

4.390

Afvalstoffenheffing - variabele opbrengst

1.850

Overige opbrengsten Onttrekking aan reserve

58

Totaal opbrengsten Saldo

6.298 0

* Dit betreft kosten Rd4 (€ 4.147.000), kosten diensten derden (€ 38.000) en kosten BsGW (€ 263.000). ** Dit betreft overhead (€ 434.000), straatreiniging (€ 118.000), kwijtschelding (€ 434.000) diverse kosten (€ 26.000) en (toerekening) compensabele btw (€ 643.000). • Overige rechten en heffingen Kostendekkendheid Marktgelden/ -promotie Directe kosten Loonkosten en overhead Totaal kosten Opbrengsten Totaal opbrengsten Kostendekkendheid percentage

2022 112.000 228.000 340.000 106.000 106.000 31%

Kostendekkendheid Lijkbezorgingsrechten Directe kosten Loonkosten en overhead Totaal kosten Opbrengsten Totaal opbrengsten Kostendekkendheid percentage

2022 124.000 121.000 245.000 61.000 61.000 25%

85

Kostendekkendheid Leges

2022 Titel 1* Titel 2* Titel 3* Totaal Directe kosten 193.000 328.000 0 521.000 Loonkosten en overhead 813.000 453.000 193.000 1.459.000 Totaal kosten 1.006.000 782.000 193.000 1.980.000 Opbrengsten 393.000 2.025.000 40.000 2.458.000 Totaal opbrengsten 393.000 2.025.000 40.000 2.458.000 Kostendekkendheid percentage 39% 259% 21% 124% * Titel 1 Algemene dienstverlening, Titel 2 Dienstverlening vallend onder fysieke leefomgeving/ omgevingsvergunning, Titel 3 Dienstverlening vallend onder de Europese dienstenrichtlijn. De opbrengsten Titel 2 zijn beduidend hoger dan voorzien, vanwege een 3-tal grote projecten.

Kwijtschelding Het kwijtscheldingsbeleid wordt uitgevoerd door BsGW. Bij het kwijtscheldingsbeleid wordt de maximale toegestane norm gehanteerd. Dat is 100% van de bijstandsnorm. De landelijke minimale norm is 90%. De kwijtscheldingsregeling beperkt zich tot de onroerendezaakbelastingen, afvalstoffenheffing (vast tarief) en het rioolrecht. Voor het beoordelen van een verzoek om kwijtschelding worden de criteria van de Invorderingswet 1990 gehanteerd. Vanwege het uitgangspunt van 100% kostendekkendheid, worden de kosten van kwijtschelding voor riool en afval doorbelast.

b. Gerealiseerde opbrengsten uit heffingen (overzicht op hoofdlijnen) Bedrag * €1.000

Taakveld

Opm.

2022

0.2

3

Leges persoonsdoc., burg.stand, rij/reisdocumenten

0.61 / 0.62

1

Onroerendezaakbelastingen

377 14.309

0.63 / 2.2 1,4

Parkeergelden/boetes

453

0.64

1

Hondenbelasting

440

0.64

1

Reclamebelasting

-

0.64

1

Precariorechten

-

1.2

Diverse leges uitvoering bijzondere wetten

40

3.3

Marktgelden en marktpromotiegelden

103

Toeristenbelasting en retributies GaiaZoo

333

Kermissen

22

3.4

1

3.4 7.2

2

Rioolheffing

5.396

7.3

2

Afvalstoffenheffing

6.240

7.5

Lijkbezorgingsrechten

8.3

Leges omgevingsvergunning

Div.

Diverse leges

61 1.851 37

Totaal

29.662

1. Niet bestedingsgebonden en geen eisen m.b.t. kostendekkendheid. Voor wat betreft reclamebelasting komen de middelen ten goede aan de ondernemers. 2. Verloopt budgettair neutraal via de voorziening riolen resp. egalisatiereserve afvalverwerking. 3. Onder aftrek van de af te dragen rijksleges 4. Inclusief opbrengsten parkeergarages welke privaatrechtelijk worden geïnd.

86

c. Lokale lastendruk Als we het hebben over de lokale lastendruk, wordt hiermee bedoeld de woonlasten voor de burger. Onder de woonlasten vallen de OZB, de rioolheffing en de afvalstoffenheffing (vastrecht en diftar). De lokale lastendruk 2022 is door COELO (bronhouder) gemiddeld becijferd op € 986 voor een Kerkraads gezin (woonlasten eigenaar-bewoner, meerpersoonshuishouden). Landelijk is dit gemiddeld € 915 en in Limburg gemiddeld € 957. De mediaan is het middelste getal in een (oplopende) getallenreeks. De mediaan is € 916, dat wil dus zeggen dat het gemiddelde beïnvloed wordt door uitschieters aan de onderkant en bovenkant. In 67% van de Nederlandse gemeenten liggen de gemiddelde woonlasten tussen de € 800 en € 1.000. Op de Limburgse ranglijst neemt Kerkrade in 2022 ten opzichte van de andere gemeenten dezelfde positie in als in 2021. Tot 2022 ging COELO bij de berekening van de gemiddelde OZB-aanslag uit van de gemiddelde waarde van koop-en huurwoningen tezamen. Met ingang van 2022 gebruikt COELO hiervoor alleen de gemiddelde waarde van koopwoningen, waardoor het beeld t.o.v. voorgaande jaren wordt vertekend. Gemeenten moeten uiteraard bij hun tariefstelling wel rekening houden met de waarde van de huurwoningen. Een overzicht van de lokale woonlasten in de Parkstadgemeenten is opgenomen in onderstaande tabel. Bedrag * € 1 voor meerpersoonshuishouden

Jaar 2022

Beekdaelen Brunssum Heerlen Landgraaf Kerkrade Simpelveld Voerendaal

Woonlasten

Rioolheffing

Afval/ -reinigings heffing

Gem. OZB woningen

996 899 969 943 986 986 1107

285 234 184 264 229 235 295

300 296 367 299 325 284 301

410 368 418 381 432 468 512

Gemiddelde waarde woning (voorlopig) 302 222 229 249 217 266 326

Via de 'lokale lasten meter' kunnen de inwoners hun woonlasten berekenen op basis van hun eigen specifieke situatie. De link naar de lokale lastenmeter is https://kerkrade.lokalelastenmeter.nl/. Middels de jaarlijkse Tarievennota stelt de raad steeds in december de tarieven vast. In het najaar wordt een inschatting gemaakt van de gegevens die nodig zijn om de tarieven te bepalen. Er is sprake van een doorlopende ontwikkeling, o.a. als gevolg van definitieve afronding taxatieprocessen voor de wet WOZ en bezwaar en beroep. Tenslotte wordt opgemerkt dat in de landelijke cijfers van de basisset (COELO) op onderdelen standaard uitgangspunten worden gehanteerd voor de berekeningen, o.a. bij het hanteren van DIFTAR. De uiteindelijke lastendruk kan achteraf anders uitvallen. In Kerkrade zijn er bijvoorbeeld, in verband met het ledigingsschema van de Rd4, minder ledigingen mogelijk dan waar COELO standaard van uitgaat.

87

§2. Weerstandsvermogen en risicobeheersing

Algemeen Deze paragraaf geeft informatie over de weerstandscapaciteit, de risico's, het beleid, diverse kengetallen en een beoordeling van de onderlinge verhouding tussen de kengetallen in relatie tot de financiële positie. Het weerstandsvermogen bestaat uit de relatie tussen de weerstandscapaciteit, zijnde de middelen en mogelijkheden waarover de gemeente beschikt of kan beschikken om niet begrote kosten te dekken en alle risico's waarvoor geen maatregelen zijn getroffen en die van materiële betekenis kunnen zijn in relatie tot de financiële positie. De weerstandscapaciteit wordt onderscheiden in een incidentele en structurele component. Onder de incidentele component wordt verstaan de algemene reserve, de post onvoorzien incidenteel, de stille reserves en de incidentele begrotingsruimte. Uitgangspunt is dat de bestemmingsreserves niet worden gekwalificeerd als incidentele weerstandscapaciteit. Onder de structurele component wordt verstaan de onbenutte belastingcapaciteit, de post onvoorzien structureel en de structurele begrotingsruimte.

a. Weerstandsvermogen De ratio voor het weerstandsvermogen is voor de rekening 2022 weergegeven in onderstaande tabel. De ratio is het resultaat van de verhouding tussen de (in onderdeel b. Weerstandscapaciteit) berekende weerstandscapaciteit en de (in onderdeel c. Risico’s) gekwantificeerde restrisico’s. 2022 Ratio weerstandsvermogen

1,4

De norm die de gemeente Kerkrade hanteert is gebaseerd op de risicomatrix van de Universiteit Twente welke ook gebruikt wordt in het GTK. Er is geen landelijke “norm” waaraan voldaan moet worden; de matrix geeft alleen een relatieve indicatie waarbij waarderingsscore A het hoogst haalbare is en waarderingsscore F de slechtste score is.

89

Waarderingsscore A B C D E F

Ratio >= 2.0 1.4 < 2.0 1.0 < 1.4 0.8 < 1.0 0.6 < 0.8 <0.6

Betekenis Uitstekend Ruim voldoende Voldoende Matig Onvoldoende Ruim onvoldoende

De gemeente Kerkrade neemt op die schaal als (gewenst) risicoprofiel een middenpositie in: risico’s worden voor zover mogelijk vermeden of afgedekt. Anderzijds moet een ondernemende gemeente risico’s durven te nemen en kan het vormen van reserves geen doel op zich zijn. Conform bovenstaande tabel is het weerstandsvermogen van de gemeente Kerkrade in 2022 ruim voldoende.

b. Weerstandscapaciteit De weerstandscapaciteit is voor de rekening 2022 weergegeven in onderstaande tabel. Algemene Reserve Bedrag * € 1.000 per ultimo jaar Algemene Reserve Algemene Reserve OBK Reserve Exploitatie (vrije deel) Totaal

2022 6.465 1.070 3.217 10.752

Voor wat betreft de algemene reserve geldt dat er sprake is van een bepaalde omvang, bijvoorbeeld om een negatief jaarrekeningresultaat op te kunnen vangen, een zgn. ondergrens. Opgemerkt wordt dat in de huidige meerjarenraming de algemene reserve structureel versterkt wordt door middel van jaarlijkse stortingen, dit heeft een positief effect op de weerstandscapaciteit. Stille reserves Van stille reserves is sprake indien de reële marktwaarde van de activa (bezittingen) de boekwaarde daarvan overstijgt. Daarvan is bijvoorbeeld sprake als het bezit al geheel of gedeeltelijk afgeschreven is, maar nog wel bruikbaar voor een geïnteresseerde koper. Vaak worden als stille reserves genoemd gronden, gebouwen en aandelen. Praktisch gezien moeten deze bezittingen ook verkoopbaar zijn, willen zij dienen als weerstandsvermogen. Als dat zo is, doet zich tot slot nog het probleem voor van waardebepaling. De gemeente Kerkrade heeft nog diverse gronden, gebouwen en aandelen in bezit waarvan de marktwaarde de boekwaarde zou kunnen overstijgen. De meeste daarvan zijn echter niet verkoopbaar, bijvoorbeeld de gronden in een als zodanig aangewezen groengebied, het raadhuis of het stadskantoor. In het verleden zijn verkoopbare stukken groen en gebouwen die als niet-strategisch werden beschouwd reeds gedeeltelijk afgestoten. Deze beleidslijn wordt doorlopend voortgezet.

Er is geen sprake van een bedrag uit stille reserves dat bij de weerstandscapaciteit wordt betrokken. Begrotingssaldo Niet van toepassing in de rekening. Onvoorzien en onvermijdbaar In de begroting is in de exploitatie opgenomen de jaarlijkse post “onvoorzien”. Dit betreft een structurele post van in totaliteit € 228.000. Daarnaast is in het investeringsprogramma een jaarlijkse post “onvermijdbaar” opgenomen van € 58.000. Dit vergroot de beschikbare middelen voor onvoorziene omstandigheden. Deze posten kunnen worden ingezet ten behoeve van de dekking van de in de loop van het jaar opkomende incidentele niet voorziene uitgaven resp. investeringen. In de bijlage 'Overige risico's' van dit document is een tabel opgenomen waaruit blijkt dat deze bedragen separaat worden meegenomen ter afdekking van de risico’s van de bedrijfsvoering c.q. het dagelijks handelen. Ze worden daarom niet nog eens betrokken bij de weerstandscapaciteit. 90

Onbenutte belastingcapaciteit Indien er ruimte bestaat om belastingen en heffingen te verhogen, betekent dit een mogelijkheid om tegenvallers op te vangen. Deze mogelijke extra ruimte wordt vooralsnog buiten beschouwing gelaten voor de berekening van het weerstandsvermogen. Meer informatie over de lastendruk is jaarlijks opgenomen in de paragraaf Lokale heffingen van de begroting en rekening. Overig Daarnaast zijn er nog twee posten die niet tot de weerstandscapaciteit gerekend mogen worden, maar wel op hun eigen wijze een risicoafdekking vormen, te weten: bestemmingsreserves en voorzieningen. Bestemmingsreserves Bestemmingsreserves zijn reserves waaraan de raad een bepaalde bestemming heeft gegeven (artikel 43 BBV). Bestemmingsreserves worden niet gekwalificeerd als weerstandscapaciteit. Deze worden dus niet meegenomen in de berekening van de weerstandscapaciteit. Een andere aanwending van betreffende reserves kán namelijk beleidsmatige en/of financiële gevolgen hebben omdat er veelal sprake is van verplichtingen of bijvoorbeeld omdat zij een egaliserende werking hebben. Voorzieningen Voorzieningen worden gevormd voor verplichtingen, verliezen en risico’s die redelijkerwijs te schatten zijn en die hun oorsprong vinden in het huidige of eerdere begrotingsjaren.

Een voorziening moet groot genoeg zijn om het risico of de verplichting te dekken, dus niet te laag, maar ook niet te hoog. Derhalve worden voorzieningen in beginsel niet gerekend tot de weerstandscapaciteit.

c. Risico's Een risico is een gebeurtenis die een (negatief) gevolg voor de gemeente met zich mee kan brengen. Per risico wordt aangegeven of sprake is van een reeds bestaande dekking. Indien de bestaande dekking voldoende wordt geacht, vindt geen kwantificering plaats. Het eventuele (rest)risico wordt gekwantificeerd. Het rapporteren over risico's in de rekening is in die zin anders, omdat een risico zich voor kan doen in de toekomst en de rekening over het afgelopen boekjaar gaat. De risico's worden daarom altijd op de lange termijn bekeken, nu gelijk aan de Begroting 2023 over de jaren 2023 t/m 2026. De gekwantificeerde risico's die van belang zijn voor de berekening van het weerstandsvermogen zijn weergegeven in onderstaande tabel. bedragen * € 1.000 Risico's Algemene uitkering (excl.SD) Sociaal domein Ontwikkelings-bedrijf Kerkrade (OBK) Stadion (PLS) / Roda JC Kerkrade Beheer kapitaalgoederen Algemeen Totaal

1.600 1.400 0 1.600 1.100 2.000 7.700

Enkele overige risico’s o.a. van de bedrijfsvoering c.q. het dagelijks handelen en de wijze waarop hiermee wordt omgegaan zijn opgenomen in de bijlage §2. Weerstandsvermogen: 'Overige risico's' van de Rekening. Hieronder volgt een opsomming van de geïdentificeerde risico's. Algemene uitkering (AU) exclusief het Sociaal Domein (SD) Toelichting Het Rijk brengt jaarlijks voor het gemeentefonds drie circulaires uit: in mei, september en december. Soms zijn er ook berichten tussendoor. De circulaires hebben gevolgen voor de gemeentefinanciën. Deze 91

gevolgen worden berekend en opgenomen in de meerjarenbegroting. Een circulaire kan leiden tot tegenvallers of meevallers. De verschillen zijn soms groot. De bevriezing van het volume-accres van het Gemeentefonds voor de jaren 2022 t/m 2025 en de nieuwe financieringssystematiek vanaf 2026 moeten zorgen voor meer stabiliteit. De herverdeling van het gemeentefonds per 1 januari 2023 zorgt voor een verschuiving van middelen sociaal domein naar middelen klassiek domein (voor 2023 gaat het om een bedrag van ruim € 5 miljoen). In totaliteit is het effect voor de gemeente voordelig, variërend van € 0,3 miljoen positief in 2023 naar circa € 0,7 miljoen positief in 2025. Uit de mei circulaire 2022 bleek voor de jaarschijf 2026 een fors lagere algemene uitkering ten opzichte van het jaar 2025. In de diverse media werd 2026 ook wel het 'ravijn jaar' genoemd. Gemeenten komen vanaf 2026 structureel middelen tekort om hun taken uit te voeren, aldus de VNG. Dit tekort loopt daarna elk jaar verder op. Dit is het gevolg van het eenzijdig afschaffen van de normeringssystematiek door het kabinet en de terugkeer van de volledige opschalingskorting in 2026. Het Rijk geeft in de septembercirculaire 2022 aan met gemeenten en provincies te werken aan een nieuwe financieringssystematiek vanaf 2026.

In aanloop daarnaartoe heeft het kabinet voor gemeenten eenmalig € 1 miljard extra in 2026 beschikbaar gesteld (septembercirculaire 2022). Bestaande dekking / maatregelen Bij de berekeningen van de AU wordt uitgegaan van actuele basisgegevens. De omvang van de algemene uitkering loopt gelijk met de ontwikkeling van de uitgaven van de verschillende ministeries. Als de uitgaven van de ministeries stijgen, groeit het gemeentefonds mee. Als de uitgaven van de ministeries dalen door bijvoorbeeld bezuinigingen, dan krimpt het gemeentefonds. Dit wordt de “samen-trap-op-trap-af”-systematiek genoemd. De schommelingen houden vooral hiermee verband. Als sprake is van financiële tegenvallers op de korte termijn, is het voor de gemeente moeilijker om nog met oplossingen te komen. Bij financiële tegenvallers op de lange termijn is dit beter mogelijk. Daarom houden wij in het weerstandsvermogen rekening met een bedrag om dit risico (voor de korte termijn) af te dekken. Kwantificeren (rest)risico In lijn met de historische negatieve schommelingen gaan wij uit van een bedrag van afgerond € 1,6 mln. Dit is ongeveer 2% van de recente algemene uitkering exclusief het Sociaal Domein. Het Sociaal Domein wordt apart als risico berekend. Nog belangrijk om te melden is, dat er ook positieve schommelingen waren. Sociaal Domein incl.

Wsw, inkomensdeel, 3Ds, minimabeleid, bijzondere bijstand en schuldhulpverlening Toelichting In de gemeente Kerkrade is in 2015 de reserve SD gevormd. Dit was gelijk met de decentralisaties Jeugd, Wmo 2015 en Participatie. De reserve Sociaal Domein is gevormd om de schommelingen op te vangen van deze decentralisaties. Ook de tekorten of overschotten van het inkomensdeel, Wmo hulp in het huishouden, schuldhulpverlening, bijzondere bijstand en het minimabeleid worden verrekend met de reserve SD. Gemiddeld genomen was de daling van de reserve SD € 1,4 mln per jaar. De tekorten hebben te maken met zowel effecten aan de uitgavenkant en aan de inkomstenkant. Genoemd kunnen worden het open-einde karakter van diverse regelingen en volume-ontwikkelingen, maar ook op het voorhand inboeken van ‘efficiencykortingen’ door het Rijk bij het overdragen van taken. Het jaar 2022 is in financiële zin positief verlopen voor het Sociaal Domein door een aantal eenmalige meevallers binnen Wmo en Jeugd. Meerjarig is de druk op het Sociaal Domein echter groot. Op het gebied van minima en schuldhulpverlening is er meerjarig een groot tekort, een tekort dat gedekt zal moeten worden binnen de begroting 2024. Ook de druk op de budgetten Wmo en Jeugd is aanzienlijk door voortdurende volumestijgingen, CAO-stijgingen en prijsindexaties.

Daarnaast is niet eerder dan september 2023 duidelijk wat de meerjarig financiële doorkijk op het gebied van participatie en de BUIG gaat zijn, de conjuncturele ontwikkelingen zijn door de oorlog in Oekraïne en de volatiele wereldeconomie lastig te voorspellen. Verder nog het volgende: XONAR is een van de grootste aanbieders van jeugdhulp in onze regio. In de afgelopen jaren is hun exploitatie verliesgevend geweest. Daarom is al enige tijd de frequentie van de reguliere periodieke gesprekken verhoogd en is sinds juli 2022 het draaiboek continuïteit jeugdhulp van kracht. Op XONAR is 92

trede 3 van toepassing wat onder meer inhoudt dat verplicht een herstelplan moet worden opgesteld dat moet leiden tot een duurzaam herstel van de situatie. De Jeugdautoriteit monitort de voortgang van de ontwikkelingen. Uiteindelijk gaat het erom dat de continuïteit van de jeugdhulp verzekerd is. Het herstelplan is in december 2022 door XONAR opgeleverd. Omdat het herstelplan bedrijfsgevoelige informatie bevat heeft XONAR het document onder geheimhouding met de gemeenten gedeeld. Voor de gemeenteraden is de publieksversie beschikbaar in de bovengenoemde raadsinformatiebrief. Het herstelplan is door de gemeenten en de Jeugdautoriteit grondig geanalyseerd. Onze vragen hebben wij met XONAR besproken. Om de continuïteit van de jeugdzorg te borgen is in 2023 een financiële bijdrage van de gemeenten noodzakelijk. Op dit moment wordt samen met XONAR, de Jeugdautoriteit en de regievoerder gewerkt aan de voorbereiding van de besluitvorming. Bestaande dekking Bij de overgang van de taken van het Rijk naar de gemeente was de aandacht vooral gericht op het laten doorgaan van de zorg. Nu de taken al enkele jaren bij de gemeente liggen, is de focus gericht op het beheersen van de uitgaven. Kwantificering (rest)risico Schommelingen aan zowel de inkomsten- als uitgavenkant zullen blijven. Er is aandacht voor het beheersen van de uitgaven.

Gelet op de historische reeks t/m 2022 wordt een bedrag van € 1,4 miljoen meegenomen voor het risico van het sociaal domein. Ontwikkelingsbedrijf Kerkrade (OBK) Toelichting Het grondbeleid volgt het ruimtelijk beleid en richt zich daarmee op het ontwikkelingsprogramma woningbouw en op het ontwikkelingsprogramma bedrijventerreinen. De resultaten van het Grondbedrijf betreffen de winsten en verliezen uit grondexploitaties. Er ligt een opgave om in de periode 2023-2026 een bedrag van circa € 0,45 mln. aan resultaten te realiseren. Hier kunnen zich bepaalde risico’s voordoen. Er kan sprake zijn van tegenvallers aan de inkomstenkant maar ook aan de uitgavenkant. Een toelichting op de (risico’s van de) grondexploitatie treft u aan in de paragraaf grondbeleid. Bestaande dekking / maatregelen Het bedrag van de algemene reserve OBK is apart betrokken bij de weerstandscapaciteit. De reserve grondexploitatie OBK (= werkreserve grondbedrijf) is onder andere bedoeld voor verliezen uit de grondexploitaties. Het saldo wordt eind 2026 geschat op ongeveer € 1,87 mln. Zie paragraaf 7 Grondbeleid onderdeel c. Voor elke grondexploitatie worden overeenkomsten gesloten, na het vaststellen van de financiële haalbaarheid. Daar waar mogelijk, worden de risico’s van een grondexploitatie zoveel mogelijk neergelegd bij de andere partij. De ontwikkelingen worden de hele tijd in de gaten gehouden.

Wanneer een risico onverwacht werkelijkheid wordt, worden er maatregelen genomen of voorstellen gedaan om de effecten van het risico te verkleinen. Kwantificering (rest)risico Wanneer de resultaten van de grondexploitaties toch tegen blijken te vallen, dan wordt de werkreserve OBK niet of minder of minder snel aangevuld. Met het geschatte saldo van de reserve is dan nog een goede buffer beschikbaar voor de resterende risico's. Gelet op deze ruimte wordt het restrisico berekend op € 0. Stadion (PLS)/Roda JC Kerkrade Toelichting Gemeente Kerkrade heeft eind 2022 nog een langdurende vordering van ongeveer € 18,5 mln op Holding Stadion Kerkrade BV. Of het geld binnenkomt, is afhankelijk van het betalen van de huur voor het PLS door Roda JC. Over dit onderwerp heeft de raad 1 juli 2020 een besluit genomen voor de periode tot en met 2023. Roda JC heeft richting gemeente aangegeven in het voorjaar 2022 in gesprek te willen over de voorwaarden omtrent de tijdelijk verlaagde later in te halen huurverplichting. Het college heeft destijds ingestemd met dit gespreksverzoek. Met een viertal partijen waaronder Roda JC en Gemeente Kerkrade wordt er momenteel gewerkt aan de ontwikkeling van sportpark Kaalheide. De mogelijkheid van de realisatie van een woon – zorg en sportcomplex wordt bezien. De maatschappelijke businesscase die hiermee vorm krijgt 93

moet ertoe leiden dat in het tweede kwartaal van 2023 een voorstel aan de raad van de gemeente Kerkrade wordt gedaan om te komen tot de ontwikkeling ‘Kaalheide Bruist’. Onderdeel van de businesscase zijn ook de huurverplichtingen van Roda JC aan Holding Stadion Kerkrade BV. In het geval dat Roda failliet zou gaan, zal voor het lege stadion een nieuwe huurder of een nieuwe bestemming moeten worden gezocht. Dat kost tijd. Vanuit het toezichtkader kan hiervoor een periode van vier jaren worden uitgetrokken. Pas wanneer in die periode geen zicht is op een oplossing, komt een afboeking van de vordering in beeld. Dit is het slechtste (worst case) scenario. Bestaande dekking / maatregelen Roda ontvangt (o.a.) mediagelden vanuit de KNVB. Met Roda en de KNVB is overeengekomen via een zogenaamde 'akte van cessie' dat de KNVB de door Roda te betalen bedragen rechtstreeks overmaakt aan Stadion/Gemeente Kerkrade. Dit gebeurt steeds in maart, mei, oktober en december, of vaker indien nodig. Roda JC is bezig om de club weer financieel gezond te maken. Er blijft echter sprake van onzekerheden. Ook is in de begroting rekening gehouden met de kosten van onderhoud. Als het stadion tijdelijk leegstaat, kan dit mogelijk op een lager niveau gebeuren. Kwantificering (rest)risico De kans dat dit echt gebeurt, is niet onderbouwd in te schatten.

In de tijd tussen een faillissement en het vinden van een nieuwe bestemming voor het PLS, moet PLS/ de gemeente de eigenaarslasten betalen, mist de gemeente de rentevergoeding, zal ook een deel van de gebruikerslasten door de gemeente moeten worden betaald en ontstaat er extra druk op de financieringslasten. De aflossingen die we jaarlijks gaan missen zullen steeds extra meegefinancierd moeten worden binnen de totale gemeentelijke financiering en extra rentekosten met zich meebrengen. In totaliteit wordt hiervoor in de periode 2023-2026 een indicatief bedrag van afgerond € 1,5 mln ingeschat. Verder zal sprake zijn van een eenmalig nadeel van circa € 0,1 mln in verband met de vordering onroerendezaakbelastingen oude jaren op Roda JC. Zie verder ook het raadsbesluit van 1 juli 2020. Voor het weerstandsvermogen wordt over een periode van vier jaren uitgegaan van in totaal afgerond € 1,6 mln voor dit risico. Beheer kapitaalgoederen Toelichting Voorbeelden van de kapitaalgoederen zijn wegen, riolering, groen, gebouwen, verlichting en civieltechnische kunstwerken. Deze kapitaalgoederen moeten onderhouden worden op een bepaald niveau. De kosten van riolen zijn deel van het riooltarief. Deze kosten zijn geen risico voor de begroting. Voor het onderhoud van de overige kapitaalgoederen is ongeveer € 4,5 miljoen in de begroting opgenomen (excl. kosten groenteams en energie).

Voorbeelden van risico’s zijn een onderhoudsachterstand, incidentele schade door storm of toenemende kosten door uitbreiding van het aantal of omvang van kapitaalgoederen. Bestaande dekking In beheerplannen worden afspraken gemaakt over het niveau van onderhoud. Ook wordt rekening gehouden met de kosten hiervan. Deze kosten zijn opgenomen in de begroting. Dit kan zijn in de exploitatie, het investeringsprogramma of via de inzet van reserves. Daarnaast werkt de gemeente aan het verkleinen van gemeentelijke vastgoedportefeuille. Dit kan zijn doorsloop of verkoop. De aandacht gaat naar strategisch vastgoed. Aan niet-strategisch vastgoed wordt alleen onderhoud uitgevoerd dat echt niet uitgesteld kan worden. Onderhoud vindt vaak plaats op basis van inspecties en rekening houdend met ontwikkelingen in de directe omgeving (efficiency). Ook met eventuele sloopkosten wordt in de begroting rekening gehouden. Na sloop kan het zijn dat de nieuwe plek ergens anders voor gebruikt wordt dat geld oplevert. De kosten van de sloop vallen dan weg tegen de nieuwe inkomsten. Jaarlijks wordt de boekwaarde van het vastgoed vergeleken met de waarde daarvan. Er wordt dan nagegaan of de boekwaarde niet te hoog is. Kwantificering (rest)risico Voor het opvangen van de risico's wordt rekening gehouden met een bedrag van afgerond € 1,1 miljoen.

Dit is ongeveer 25% van het budget voor het jaarlijks onderhoud van de kapitaalgoederen exclusief de riolen.

94

Algemeen Toelichting Er wordt een stelpost meegenomen voor alle overige risico’s die zich aandienen en welke niet reeds hierboven zijn genoemd. Voorbeelden van deze risico's zijn de gevolgen van wetswijzigingen, de btw-uitkering Regeling specifieke uitkering stimulering sport (SPUK), de stikstofuitspraak, PFAS-normen, de Corona pandemie, privacyincidenten of de stijgende energiekosten met name door de oorlog in de Oekraïne. Tevens is de stelpost bedoeld voor de overige risico’s van de bedrijfsvoering waarvoor de posten Onvoorzien en Onvermijdbaar niet toereikend zouden zijn. Bestaande dekking / maatregelen De realisatie kan afwijken van de begroting. Er kan sprake zijn van hogere uitgaven of lagere inkomsten. Binnen de gemeente is hier doorlopend aandacht voor. Ook worden maatregelen genomen om de kansen op of gevolgen van risico's te verkleinen. Zo is de organisatie anders gaan werken door de Corona pandemie, is er een projectgroep gevormd om de gemeente voor te bereiden op de Omgevingswet en zijn er maatregelen genomen die moeten leiden tot een verminderd energieverbruik. Kwantificering (rest)risico Voor het weerstandsvermogen wordt uitgegaan van € 2 mln.

Rekening houdend met de bedragen, die al meegenomen zijn in het weerstandsvermogen voor de algemene uitkering, het sociaal domein en OBK, is dit circa 2% van het resterende bedrag aan gemeentelijke lasten per jaar plus 2% van het resterende bedrag aan gemeentelijke baten per jaar (excl. reserves).

d. Diverse kengetallen Op landelijk niveau zijn vijf kengetallen benoemd om de financiële positie van gemeenten beter weer te geven en te kunnen vergelijken. Deze worden hierna uitgewerkt. Kengetallen Ultimo jaar in % 1a Netto schuldquote 1b Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen 2 Solvabiliteitsratio 3 Grondexploitatie 4 Structurele exploitatieruimte 5 Belastingcapaciteit: woonlasten meerpersoonshuishouden

2021 REK 74,5 60,2

2022 BEG 100,7 86,2

2022 REK 67,4 53,8

17,6 -/- 0,4 4,7 109,6

14,3 0,0 1,6 107,3

19,7 -/-0,8 0,9 121,7

Nadere toelichting op de financiële kengetallen: • Kengetal 1a en 1b weerspiegelen het niveau van de schuldenlast van de gemeente t.o.v. de eigen middelen. • Kengetal 2 geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is (ineens) aan haar financiële verplichtingen te voldoen. • Kengetal 3 geeft inzicht in de boekwaarde van de voorraden grond die nog moet worden terugverdiend door toekomstige verkopen. • Kengetal 4 geeft inzicht in de verhouding van de structurele baten versus de structurele lasten. Een begroting waarvan de structurele baten hoger zijn dan de structurele lasten is meer flexibel. • Kengetal 5 geeft inzicht in de ruimte die een gemeente heeft om zijn belastingen te verhogen, gerelateerd aan de totale gemiddelde woonlasten. De formule gaat uit van de gemiddelde woonlasten jaar t, gedeeld door de gemiddelde woonlasten van jaar t-1. Dat kan een enigszins vertekend beeld geven. De landelijke tendens is dat de gemiddelde woonlasten stijgen. Het gemeenschappelijk financieel toezichtkader (GTK) dat de provincie hanteert voor het toezicht op gemeenten is hieronder weergegeven. Er zijn landelijk per kengetal drie categorieën benoemd, namelijk A, 95

B, C en zgn. signaleringswaarden. Hieraan is geen absolute betekenis toegekend. In het algemeen kan worden gesteld dat categorie A het minst risicovol is en categorie C het meest. Van belang is nog dat de waarden in hun onderlinge samenhang moeten worden bezien. De GTK-waarde die overeenkomt met rekening 2022 is geel gearceerd. Kengetallen in % 1a Netto schuldquote 1b Netto schuldquote gecorrigeerd voor verstrekte leningen 2 Solvabiliteitsratio 3 Grondexploitatie 4 Structurele exploitatieruimte 5 Belastingcapaciteit: woonlasten meerpersoonshh.

Cat. A

Cat. B

Cat. C

<90 <90

90-130 90-130

> 130 > 130

>50 <20 >0 <95

20 - 50 20 - 35 0 95 - 105

< 20 > 35 <0 > 105

BDO, een gerenommeerd accountantskantoor, heeft een methodiek ontwikkeld waarmee per gemeente één (gewogen) rapportcijfer voor de financiële kengetallen wordt gegeven. Dit geeft een breder beeld dan enkel een vergelijking op specifieke getallen. BDO kent in die methodiek de hoogste waarde toe aan het getal solvabiliteit, daarna aan de netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen, gevolgd door de grondexploitatie, de structurele exploitatieruimte en de belastingcapaciteit. Als een gemeente voor alle kengetallen in categorie A valt, dan scoort de gemeente 100 van de 100 punten en daarmee een rapportcijfer "10". Als een gemeente voor alle kengetallen in categorie C valt, dan krijgt de gemeente het rapportcijfer "3". Op basis van deze methodiek krijgt Kerkrade het rapportcijfer 7 (voldoende). Opgemerkt wordt dat in de huidige meerjarenraming de algemene reserve structureel versterkt wordt door middel van jaarlijkse stortingen, dit zal een positief effect op de solvabiliteitsratio hebben.

96

§3. Onderhoud kapitaalgoederen

Algemeen Voor deze paragraaf zijn de volgende beleids- en beheersplannen relevant: • Wegbeheer gemeente Kerkrade: Uitvoeringsprogramma • Gemeentelijk Watertakenplan Kerkrade 2020-2024 • Groen; Onderhoud en beheer grotendeels door groepsdetachering WSP-groen • Gebouwenbeheer (jaarlijks plan passend binnen financiële kaders) • Openbare verlichting uitvoeringsprogramma's Op bovengenoemde onderwerpen wordt verderop in deze paragraaf ingegaan. Algemeen Gestegen kosten voor energie en brandstoffen, materialen en lonen. Problemen met leveranties Als een indirect gevolg van de oorlog in Oekraïne en de “nul covid” aanpak in China is in 2022 een inflatie ontstaan die gepaard gaat met krapte op de markt voor als materialen. Tevens is in 2022 een krapte op de arbeidsmarkt ontstaan. Genoemde inflatie wordt in hoofdzaak veroorzaakt door de gestegen brandstofkosten. Bij het onderhoud van kapitaalgoederen wordt veelal gebruik gemaakt van zware machines. De gestegen brandstofkosten hebben in 2022 een tot een stijging van ca 10-15 % van de uitvoeringskosten geleid. Veel grondstoffen en halfproducten komen uit Azië. Door de “nul covid” aanpak in China, waarbij hele steden in lockdown zijn gezet, is het internationale goederen transport ontregeld. Gevolg zijn gestegen prijzen en lange levertijden. In Nederland is krapte op de arbeidsmarkt ontstaan.

Dit betreft zowel functies in de voorbereiding, als in de uitvoering. Door personeelskrapte duren projecten mogelijk langer.

97

Klimaat en weer Ook in 2022 hadden klimaat en weersomstandigheden invloed op het onderhoud van de openbare ruimte. Ernstige wateroverlast, zoals in 2021, deed zich in 2022 niet voor. Daarentegen was in de zomer wel sprake van een uitzonderlijk lange periode van droogte en hoge temperaturen. Gevolg daarvan was schade aan beplanting en aan bomen die gevoelig zijn voor dergelijke omstandigheden. De langdurige droogte veroorzaakte in de zomermaanden een tijdelijk veranderde beeldkwaliteit van met name bermen en gazons. Deze verkleuring (van groen naar geel) leidt doorgaans echter niet tot blijvende schade. Het thema ‘klimaat’ is in 2022 nadrukkelijker dan voorheen op de gezamenlijke agenda’s van gemeente, Provincie, Waterschap, WML en andere betrokken partijen gekomen. Speelvoorzieningen Het budget dat in 2022 beschikbaar was voor het onderhoud en beheer van de speelvoorzieningen (zowel in de speeltuinen als in de openbare ruimte) is volledig besteed. In lijn met de motie die in de Begrotingsraad eind 2021 is aangenomen, is het collegevoorstel om het onderhoudsbudget voor 2023 en volgende jaren op te hogen, in november 2022 geaccordeerd door de raad. Op deze wijze blijft het onderhoud afgestemd op de beoogde kwaliteit, functionaliteit en veiligheid van de speelvoorzieningen.

Belangrijk voor het onderhoud van de gemeentelijke speeltuinen is ook de relatie met de beheerders en besturen van de speeltuinen. In 2022 was in dit opzicht sprake van een zeer positieve samenwerking.

a. Wegen Beleid en uitvoering Met uitzondering van een tweetal straten (zie onder ‘activiteiten’) zijn alle voor 2022 geplande wegreconstructies uitgevoerd. Budgetten Voor het reguliere onderhoud aan de wegen (markeringen, onderhoud asfalt, trottoirs en pleinen) is in 2022 € 1.235.000 besteed. Voor reconstructies en aanleg rotondes is in 2022 € 5.343.000 besteed. Voor verkeersmaatregelen, mobiliteitsplan en GVVP maatregelen is in 2022 € 201.000 besteed. Activiteiten In 2022 is gewerkt aan onder meer de Heiveldstraat, de Kaalheidersteenweg, de Rimburgerweg, de Gravenweg, de Ursulastraat, de Vroenstraat, het Old Hickoryplein en het gebied Op de Bossen. De voorbereiding van de Groot Nullandstraat, de Nassaustraat, voetpaden Stationsstraat en het gebied op de Bossen fase 3 is afgerond. Deze straten zullen begin 2023 worden aangepakt. De voorbereiding van de Strijthagerweg, de Graverstraat, de Leonhardusstraat en de Merksteinstraat is gestart. Gedurende het jaar 2022 is als gevolg van inflatie / prijsstijgingen druk ontstaan op beschikbare budgetten. Daarnaast was de inschrijving op het project Gravenweg hoger dan verwacht en werd het project Gravenweg uitgebreid met de rotonde Schanserweg. Als gevolg daarvan is de reconstructie van de Leonardusstraat doorgeschoven naar 2023.

De reconstructie van de eerste fase van de Anselderlaan tenslotte, is doorgeschoven met het oog op mogelijke ontwikkeling rond de school ter plaatse. Verspreid over de stad is onderhoud uitgevoerd, zijn deklagen vervangen, gaten hersteld, scheuren gevuld en elementenverhardingen (o.a. trottoirs) herstraat.

b. Riolering en water Beleid en uitvoering Het watertakenplan is het beleidsplan voor het maken van de juiste afwegingen op het terrein van waterkwaliteit, waterkwantiteit en rioleringszorg. Het plan heeft nog een geldigheid tot en met 2024. In het Watertakenplan wordt berekend welke gevolgen de werkzaamheden hebben voor de tarieven voor de burger. De egalisatiereserve riolering wordt gebruikt voor het (meerjarig) egaliseren van de tarieven. Het tarief van het rioolrecht is kostendekkend. Na de ernstige wateroverlast in 2021 in met name Eygelshoven heeft de gemeente in samenwerking met het Waterschap een plan opgesteld om deze overlast in de toekomst duidelijk te verminderen. Enerzijds zijn dat maatregelen die direct tot resultaat leiden en anderzijds plannen die op langere voorbereidingstijd vergen zoals het grootschalig vasthouden van water en realiseren van buffers. 98

Afgelopen jaar is daartoe de rotonde aan de Rimburgerweg en de Rimburgerweg watervoerend aangelegd. Het water wordt nu gedwongen richting Putstraat te stromen en niet via de Veldhofstraat richting centrum Eygelshoven. De Vlootsgraaf en Putstraat zullen nog worden aangepast. Onderhandelingen over het profiel van de Vlootsgraaf worden gevoerd met Pro Rail en nutsbedrijven. Zolang deze maatregelen nog niet zijn uitgevoerd staan er zandzakken gereed om de onderdoorgang aan de Putstraat dicht te zetten, waardoor het water de Vlootsgraaf wordt in gedwongen. Inzake de Europese Kaderrichtlijn Water (KRW) stelt de gemeente Kerkrade zich op het standpunt dat de krimp van de bevolking ook leidt tot een kleiner verhard oppervlak en dat de vrijgekomen ruimte benut kan worden om water te bergen. Hierdoor zijn extra bergingen wellicht niet meer noodzakelijk en kan de KRWrichtlijn op een duurzame manier gehaald worden, nl. regenwater opvangen op de plaats waar het valt. Bij de aanleg van de buitenring is een perceel aan de Krichelbergsweg in eigendom gekomen van de gemeente Kerkrade waar in de toekomst langs de Vloedgraaf een groene buffer kan worden gerealiseerd. Door de aanleg van de Buitenring blijkt steeds vaker dat de Vloedgraaf meer water dan voorheen moet verwerken waardoor de onderdoorgang bij de Hammolenweg te klein is en er percelen onder water komen te staan.

Momenteel lopen onderzoeken samen met de provincie en Waterschap waarbij het gebied van de groene berging in de oplossing kan worden mee genomen. Verder hebben in 2022 geen werkzaamheden voor de KRW plaatsgevonden. In 2019 is de stimuleringsregeling ''afkoppelen verhard oppervlak'' van start gegaan. Inwoners worden gestimuleerd het regenwater op eigen erf te infiltreren. Afhankelijk van de maatregel wordt er tussen de € 5 en € 20 per afgekoppelde m2 subsidie verleend. De regeling loopt door tot en met 2023. Gelijktijdig met de stimuleringsregeling is de campagne Waterklaar opgestart om burgers te informeren om duurzaam met (regen)water om te gaan. In 2019 de klimaatatlas Parkstad (www.parkstad.klimaatatlas.net) voor burgers digitaal ter beschikking gekomen. Hierop staat onder andere aangegeven welke wegen en woningen bij een bui van 60 mm per uur overlast kunnen ondervinden. Gelet op de steeds heftiger wordende buien in de zomermaanden is dit een handige website waarop bewoners zelf kunnen zien wat de mogelijke gevolgen voor hun perceel is bij deze bui en ook zelf maatregelen kunnen treffen om beter tegen het water beschermd te kunnen zijn. In 2022 fungeerde de gemeente Kerkrade wederom als opdrachtgever voor gezamenlijke reliningsprojecten in de Parkstad.