8. Bijlage Concept jaarstukken 2020 gemeenschappelijke Regeling RDOG, ontvangen op 26 april 2021 (1923785)
Tekst van het document
Gemeenschappelijke regeling Regionale Dienst Openbare Gezondheidszorg Hollands Midden Jaarstukken 2020
Jaarverslag 2020 Jaarrekening 2020
Inhoudsopgave
Inhoudsopgave 1
Samenvatting ...............................................................................................................................................4
1.1 1.2
De RDOG in 2020 .........................................................................................................................................4 Financiën 2020 ..............................................................................................................................................4
2
Leeswijzer ....................................................................................................................................................5
3
Jaarverslag ..................................................................................................................................................6
3.1 3.2
Verslag van de directie ..................................................................................................................................6 Organisatie ....................................................................................................................................................8 3.2.1 Missie en doelstelling 8 3.2.2 Organisatie inrichting 8 3.2.3 Ontwikkeling personeelsbestand 8 3.2.4 Financiering en kosten per programma 9 3.2.5 Programma RDOG 2024 9
3.3
Programma Gemeentelijke Gezondheidsdienst (GGD) .................................................................................9 3.3.1 Wettelijke taken GGD 10 3.3.2 PZJ 14 3.3.3 MZVT 17 3.3.4 Coronabestrijding 20 3.3.5 Financiën programma GGD 21
3.4
Programma Geneeskundige Hulpverlening (GHOR) ...................................................................................23 3.4.1 Resultaten 2020 23 3.4.2 Financiën programma GHOR 24
3.5
Programma RAV .........................................................................................................................................25 3.5.1 Resultaten 2020 25 3.5.2 Financiën programma RAV 26
3.6
Concern RDOG HM ....................................................................................................................................27 3.6.1 HRM 27 3.6.2 Digitalisering 27 3.6.3 Ontwikkelingen huisvesting 27 3.6.4 Kwaliteitssysteem 27 3.6.5 Inkoopbeleid 27 3.6.6 Privacy en AVG 27
3.7
Verplichte paragrafen ..................................................................................................................................28 3.7.1 Weerstandsvermogen en risicobeheersing 28 3.7.2 Kengetallen 30 3.7.3 Financiering 32 3.7.4 Onderhoud kapitaalgoederen 33 3.7.5 Bedrijfsvoering 33 3.7.6 Rechtmatigheid 34
4
Jaarrekening .............................................................................................................................................. 35
4.1 4.2 4.3
Balans .........................................................................................................................................................35 Overzicht van baten en lasten .....................................................................................................................37 Grondslagen voor balanswaardering en resultaatbepaling ..........................................................................39 4.3.1 Inleiding 39 4.3.2 Algemene grondslagen voor het opstellen van de jaarrekening 39 4.3.3 Grondslagen voor de waardering van de balans 39
4.4
Toelichting op de balans .............................................................................................................................41 4.4.1 Materiële vaste activa 41 4.4.2 Financiële vaste activa 41 4.4.3 Uitzettingen met een rentetypische looptijd korter dan één jaar 41 4.4.4 Liquide middelen 42 4.4.5 Overlopende activa 42 4.4.6 Eigen vermogen 43 2
Inhoudsopgave
4.4.7 Voorzieningen 4.4.8 Schulden met een looptijd van één jaar of langer 4.4.9 Schulden met een looptijd korter dan één jaar 4.4.10 Overlopende passiva 4.4.11 Niet uit de balans blijkende financiële verplichtingen
45 45 47 47 49
4.5
Toelichting op het overzicht van baten en lasten ........................................................................................49 4.5.1 Programma Gemeentelijke Gezondheidsdienst (GGD) 50 4.5.2 Programma Geneeskundige Hulpverlening (GHOR) 53 Financieel overzicht GHOR (volgens BBV, zonder overhead) 53 4.5.3 Programma Regionale Ambulancevoorziening (RAV) 55 4.5.4 Regionale Dienst Openbare Gezondheidszorg (RDOG) Hollands Midden 57 4.5.5 Apparaatskosten 58 4.5.6 Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipublieke sector 61
4.6
Gebeurtenissen na balansdatum.................................................................................................................65
5
Bijlagen ...................................................................................................................................................... 66
5.1 5.2 5.3
Controleverklaring .......................................................................................................................................66 Vaststelling door het Algemeen Bestuur .....................................................................................................66 Resultaatbestemming..................................................................................................................................66
3
Inleiding
1 1.1
Samenvatting De RDOG in 2020
Het jaar 2020 zal de geschiedenis in gaan als een bijzonder jaar. De ontwikkelingen rond het Coronavirus maken dat de RDOG een groot pakket aan extra taken gericht op de corona bestrijding heeft gekregen, en andere taken vanwege de maatregelen gericht op de beperking van corona partieel of niet kon uitvoeren. Dit in hetzelfde jaar dat het programma RDOG 2024 op stoom kwam, de directie werd versterkt met een tweede directeur, een organisatiewijziging werd voorbereid, de besluitvorming over het zorg- en Veiligheidshuis werd geïmplementeerd en grote wijzigingen werden doorgevoerd op het terrein van digitaal werken. Stuk voor stuk belangrijke ontwikkelingen waardoor de RDOG HM beter invulling kan geven aan haar taken als Dienst Publieke Gezondheid van de gemeenten in Hollands Midden. Dit jaarverslag geeft samen met de jaarrekening een overzicht van de belangrijkste ontwikkelingen in 2020.
1.2
Financiën 2020
Het jaarresultaat van de RDOG HM bedraagt € 2.808k(voor resultaat bestemming). Onderstaande tabel laat de begroting 2020 en de prognose 2020 (voor resultaat bestemming) naast elkaar zien. € 1.000
Realisatie 2019
Realisatie Begroting 2020 2020
Lasten
84.270
110.302
127.751
17.450
Baten Gerealiseerde saldo Mutaties reserves Gerealiseerde resultaat
84.738 468 195 663
112.987 2.686 122 2.808
128.058 307 -307 0
15.071 -2.379 -429 -2.808
Verschil
De financiële verschillen ten opzichte van de begroting zijn dit jaar buitengewoon groot door de corona werkzaamheden. Het Algemeen Bestuur heeft daarom in december een administratieve begrotingswijziging vastgesteld, zodat dit effect opgenomen is in de vastgestelde begroting. Ook ten opzichte van deze administratieve begrotingswijziging blijken ultimo 2020 nog grote verschillen in de daadwerkelijke realisatie. Dit heeft te maken met de veranderende financieringsregels voor de Corona-taken zoals afgekondigd door VWS en ook omdat de vraag naar coronatesten lager was dan de aantallen waarvoor de GGD klaar moest staan. Dit heeft materieel geen impact gehad of risico opgeleverd voor de deelnemende gemeenten. Half februari 2021 is de bijdrage voor de Corona-kosten 2020 vanuit de zorgverzekeraars en de premiegelden 2020 voor de sector RAV nog steeds niet definitief. Naar verwachting zal er in mei 2021 zekerheid ontstaan over de vergoeding van de Corona-kosten over 2020. De onzekerheid betreft de vergoeding vanuit de zorgverzekeraars en de premiegelden. De onzekerheid betreft niet de vergoeding van het VWS.
Inleiding
2
Leeswijzer
Structuur en opzet van de jaarstukken De jaarstukken bestaan uit verschillende onderdelen, die door het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) door het Rijk zijn vastgesteld. Het gaat om het jaarverslag en de jaarrekening. Het jaarverslag bestaat uit: de programmaverantwoording de verplichte paragrafen De jaarrekening bestaat uit tenminste de balans en de toelichting het overzicht van baten en lasten en de toelichting Voorts vindt u in de jaarstukken enkele bijlagen, waaronder de bijlage met de controleverklaring van de accountant. Bedragen in deze jaarstukken luiden in €1.000 (= €k).
Het jaarverslag (verantwoording van de uitgevoerde taken) Het jaarverslag bestaat uit de programmaverantwoording en de verplichte paragrafen. Hierin wordt verantwoording afgelegd over de realisatie van het voorgenomen beleid in het jaar 2020. Het programma GGD is onderverdeeld in de subprogramma’s Wettelijke taken GGD, Publieke Zorg voor de Jeugd (PZJ) en Maatschappelijke Zorg en Veilig Thuis (MZVT). De programma’s GHOR en RAV zijn niet verder onderverdeeld. Iedere programmaverantwoording sluit af met een beknopt financieel overzicht. Een uitgebreid financieel overzicht met een toelichting is opgenomen in de jaarrekening. Na de programmaverantwoordingen volgen de verplichte paragrafen. De verplichte paragrafen geven een dwarsdoorsnede van de jaarstukken met betrekking tot programma-overstijgende onderwerpen. Hierin staat met name informatie over het weerstandsvermogen, de kengetallen, risicobeheersing en financiering van de organisatie. De paragraaf risicobeheersing bevat de risicoanalyse in tabelvorm. De verplichte paragrafen sluiten af met een toelichting op de bedrijfsvoering en rechtmatigheid. De jaarrekening De jaarstukken bevatten het overzicht van de baten en lasten en is voorzien van een toelichting op de belangrijkste afwijkingen. Tevens wordt inzicht gegeven in de incidentele baten en lasten en de toevoegingen en onttrekkingen aan de reserves.
De balans geeft het overzicht van bezittingen, schulden en eigen vermogen weer. Ook hier wordt een toelichting op de financiële posten gegeven. Het BBV schrijft voor om de baten en lasten van de overhead in een apart overzicht op te nemen. In de programma's zelf worden alleen de baten en lasten opgenomen die direct betrekking hebben op het primaire proces, dus zonder overhead. De overhead wordt in een apart overzicht is opgenomen. Om de integrale kosten per programma te kunnen zien, worden ook de cijfers per programma inclusief overhead getoond. De accountant geeft de (goedkeurende) controleverklaring af voor dit onderdeel van de jaarstukken. Bijlagen In de bijlagen is de controleverklaring opgenomen. In de controleverklaring geeft de accountant zijn oordeel over de getrouwheid en rechtmatigheid van de jaarrekening. Verder is de vaststelling van de jaarstukken door het Algemeen Bestuur en het voorstel voor resultaatbestemming opgenomen als bijlage.
5
Jaarverslag: Verslag van de directie
3 Jaarverslag 3.1
Verslag van de directie
Het jaar 2020 zal de geschiedenis in gaan als het jaar van de wereldwijde Corona-pandemie. Weinigen hebben vooraf kunnen voorzien hoeveel impact de infectieziekte Sars-covid-19 (kortweg Corona) op de maatschappij zou hebben. Een korte tijd hebben we gedacht dat dit een bijzondere omstandigheid voor een aantal maanden zou zijn. Het blijkt een mogelijk jarenlange worsteling met een ziekte die onze zorg, burgers en economie zwaar belast. Het jaar 2020 startte echter voor de GGD Hollands Midden met een uitbraak van Hepatitis A te Schoonhoven. Op dat moment een heuse crisis die we met vereende kracht hebben bestreden. De uitbraak is snel onderzocht met Bron- en Contactonderzoek, de bewuste kinderen zijn geïsoleerd hun families gecontroleerd op verschijnselen van de ziekte en er werd een vaccinatiecampagne opgezet. In een paar weken was de uitbraak onder controle. Niemand kon toen vermoeden dat een jaar later iedereen in Nederland die termen testen, BCO en vaccineren bijna dagelijks in de mond zou nemen. Eind februari was duidelijk dat er een nieuwe ziekte op komst was met pandemische potentie. Om de taak van infectieziekten bestrijding goed op te kunnen pakken is conform ons crisisplan vanaf maart de crisisorganisatie opgeschaald. Op onze directeur Sjaak de Gouw werd een groot beroep gedaan in de landelijke beleidsvorming.
Aangezien in de loop van het voorjaar duidelijk bleek dat de Corona-taken zeer omvangr en duurzaam moesten worden uitgevoerd, is de crisisorganisatie in de zomer omgevormd tot een eigenstandige tijdelijke organisatieeenheid. In deze RVE Corona zijn de vier productgroepen ondergebracht testen, BCO, vaccineren en sociaal maatschappelijke impact waarmee de GGD de ziekte probeert te begrijpen en bestrijden. Aanvankelijk werden de Corona-taken met eigen medewerkers uitgevoerd, die door de eerste “lockdown” voor een belangrijk deel de eigen werkzaamheden niet of beperkt konden uitvoeren. Corona bleef echter ook in de tweede helft van het jaar veel impact hebben op de RDOG. De tweede golf kwam aanmerkelijk sneller dan verwacht. Door de wijzigingen in de organisatie kon de extra opschaling zonder grote impact op de reguliere taken gerealiseerd worden. Eind 2020 waren zo'n 400 meest tijdelijke krachten ingezet om dit werk uit te voeren. In de gehele periode is het daardoor gelukt om de gestelde doelen rondom testen en traceren te realiseren. Ook al sloeg Corona in onze regio hard toe met een piek van ca. 3.500 testen per dag en ca. 18% positieve testresultaten net voor de kerst.
Reguliere taken Vanaf de zomer 2020 zijn na opheffen van de eerste lockdown alle reguliere taken weer opgepakt, De directie is er trots op dat het gelukt is om alle dringende taken zoals van het Rijksvaccinatieprogramma en diverse inspectietaken grotendeels in te halen. Ook hebben we – vaak met extra inzet en in aangepaste vorm – bijna alle overige reguliere taken kunnen uitvoeren. Voor een aantal taken bleek dat er letterlijk geen markt meer was, door de Corona-maatregelen. Het personeel is veelal ingezet voor de werkzaamheden voor de corona bestrijding. De directie heeft grote waardering voor de manier waarop deze managers en medewerkers toch hun bijdrage aan de RDOG hebben geleverd. Deze taken, zoals reizigers vaccinatie zullen we weer opstarten als de situatie dat toelaat. Ook is het van belang om de grote bijdrage te vermelden die de RAV en het GHOR-bureau hebben geleverd het afgelopen jaar. Dat de RAV naast alle extra taken rond Corona-patiënten ook de paraatheid op peil heeft weten te houden is een compliment waard. Het GHOR-bureau heeft in de opgeschaalde fase met de partners van de Veiligheidsregio en zorginstellingen een grote inzet gepleegd als verbindingsofficier van de overal opgetuigde Corona-crisisorganisaties. Ook is er bijvoorbeeld veel geïnvesteerd in contacten met scholen die met schoolsluiting en vermoedelijke achterstanden te maken kregen.
De medewerkers van Veilig Thuis stapten over op wandelconsulten met jongeren, Wij maken ons allen zorgen om achterstanden bij de jeugd en evt. misstanden die door Corona mogelijk niet zijn gemeld of gezien. De ondersteunende diensten hebben ook hun bijdrage geleverd: ICT heeft ervoor gezorgd dat iedereen digitaal thuis kon werken. De afdeling HRM heeft alles op alles gezet bij het aantrekken van nieuwe medewerkers, sommige om gaten in de reguliere taken op te vangen, anderen als tijdelijk corona medewerker. De facilitaire medewerkers hebben de ene na de andere (tijdelijke) locatie uit de grond gestampt. Kortom een gezamenlijke inspanning waar wij als directie trots op zijn. Trots op het vele werk, maar meer nog op de impact die we daarmee kunnen bereiken in de regio.
Jaarverslag: Verslag van de directie
Programma RDOG 2024 Begin 2020 werd het programma RDOG 2024 in het leven geroepen om de RDOG een krachtige impuls te geven. Door te investeren in mensen, kennis en systemen ontstaat de mogelijkheid om van de RDOG een wendbare, moderne en klantgerichte organisatie te maken. Met het vaststellen van de financiën voor de eerste businesscase door het Algemeen Bestuur en alle voorbereidingen in de eerste helft van het jaar zijn de randvoorwaarden voor deze investeringen geschapen. Versterking management en directie Om alle ambities van de RDOG in goede banen te leiden in een zo complexe organisatie als de RDOG Hollands Midden is een stevige directie en een goed management gewenst. Daarom heeft het bestuur gekozen voor een twee hoofdige directie bestaande uit een algemeen directeur met competentie op het gebied van bedrijfsvoering en organisatieontwikkeling en een Directeur Publieke Gezondheid met veel inhoudelijke expertise. Ook is een nieuwe organisatiestructuur ontwikkeld met 6 resultaat verantwoordelijke eenheden (RVE’n) en een stevig gepositioneerde centrale ondersteunende dienst. Het is gelukt om vanuit de pool van managers van de RDOG het management te werven dat met nieuw elan de opgaven voor de toekomst oppakt.
Directie en management hebben een managementfilosofie omarmd waarin persoonlijk en coachend leiderschap centraal staat om zo de (zorg)professionals maximale te faciliteren in de uitoefening van hun taak in de publieke gezondheid. Verbondenheid “als mens” staat daarbij voorop. Duidelijk over rollen, taken en verwachtingen vinden we ook erg belangrijk. Directie en management zien het als hun taak om de randvoorwaarden te realiseren waaronder de professionals van de RDOG kunnen floreren, Grip op geld De RDOG sluit het jaar af met een behoorlijk positief resultaat. Door strakke kostensturing ten tijden van corona zijn kosten voor de reguliere werkzaamheden lager uitgevallen dan begroot. Zo is er bijvoorbeeld direct gehandeld toen bleek dat er geen sprake was van de verwachte toename van het aantal meldingen voor Veilig thuis. Bovendien zijn er hier en daar werkzaamheden en investeringen uitgesteld. De werkzaamheden voor corona bestrijding zijn volledig bekostigd door het ministerie van VWS. De financiële meerkosten voor het uitvoeren van de werkzaamheden door coronamaatregelen (bv uitvoering van het RVP op 1,5 meter) zijn eveneens gecompenseerd. Ondanks de enorme bedragen die het betrof waren de risico’s voor gemeenten niet groter dan in een regulier jaar. De meerkosten voor de Corona activiteiten voor de GGD worden volledig vergoed door het VWS.
De meerkosten van sector RAV komen voor rekening van de zorgverzekeraars. Vooruitblik 2021 Het afgelopen jaar heeft eens te meer laten zien welke rol de RDOG in de regio kan hebben. Soms lijkt het wellicht een organisatie die gewoon doet wat ze altijd deed; jaarlijks weer het budget verteerd dat er nu eenmaal is. Maar in 2020 is volkomen duidelijk geworden dat alle taken samen zorgen voor de bewaking, bescherming en bevordering van de publieke gezondheid in onze regio. Iedere taak past precies in een puzzel die voor een belangrijk deel is vastgelegd in de wet zoals de WPG, de tijdelijke Wet Ambulancezorg, de Jeugdwet en de Wet Maatschappelijke Ondersteuning. Een puzzel waaruit niet zonder consequenties stukjes kunnen worden weggelaten. Onze medewerkers werken met grote passie aan hun eigen taken in deze complexe puzzel: samen maar ieder aan zijn eigen deel. Er leven echter ook zorgen over de toekomst. Bijvoorbeeld over de afname van meldingen rond het zorg- en veiligheidshuis, de sterke toename van vragen van ouders op de CJG-s rond de opvoeding in Corona-tijden en het feit dat de jeugdzorg de aanwas van cases momenteel al niet aan kan.
Dit zijn vraagstukken waar wij nu al over na denken: hoe pakken we dat aan in onze regio, met welke partners en met welke interventies? Ook daar zien we weer de passie voor het vak dat veel van onze medewerkers zo kenmerkt Een passie voor het werk die tenslotte ook blijkt uit de energie en inzet, waarmee medewerkers reageren op uitdagingen binnen de organisatie, zoals het opvangen van knelpunten in de bezetting of het willen bijdragen aan innovatietrajecten die de publieke zorg en de eigen RDOG organisatie verbeteren. Alle reden om trots te zijn op alle medewerkers van de RDOG Hollands Midden! Leiden, 24 februari 2021 ir. D.A.E. Christmas MMC, Algemeen Directeur RDOG HM dr. J.M.M. de Gouw, Directeur Publieke Gezondheid
7
Jaarverslag: Programma Geneeskundige Hulpverlening (GHOR)
3.2
Organisatie
3.2.1
Missie en doelstelling
De Regionale Dienst Openbare Gezondheidszorg (RDOG) Hollands Midden is een gemeenschappelijke regeling van 18 gemeenten in de regio Hollands Midden. De RDOG Hollands Midden bewaakt, beschermt en bevordert de gezondheid en het welbevinden van de burgers in de regio Hollands Midden, in zowel reguliere als crisisomstandigheden. De uitvoerende eenheden van de RDOG Hollands Midden zijn de Gemeentelijke Gezondheidsdienst Hollands Midden (GGD), Geneeskundige Hulpverleningsorganisatie in de Regio (GHOR) en de Regionale Ambulancevoorziening Hollands Midden (RAV). De RDOG Hollands Midden heeft het doel de belangen te behartigen van de aan de gemeenschappelijke regeling deelnemende gemeenten op het terrein van de openbare gezondheidszorg, de volksgezondheid, de ambulancezorg en de organisatie van de geneeskundige hulpverlening.
3.2.2
Organisatie inrichting
De taken zijn in 2020 ingedeeld in drie programma’s: GGD, GHOR en RAV. De organisatiestructuur volgt de programma-indeling van de RDOG Hollands Midden. Onderstaande illustratie geeft de organisatie van de RDOG Hollands Midden schematisch weer. In 2020 is besloten dat de taken van de sector MZVT en de taken van het Veiligheidshuis vanaf 2021 een vierde programma gaan vormen; het programma Zorg- en Veiligheidshuis.
3.2.3
Ontwikkeling personeelsbestand
In totaal werken er bij de RDOG Hollands Midden meer dan 1.100 medewerkers vanuit 64 locaties. De organisatie heeft hoofdvestigingen in Gouda en Leiden. De andere locaties van waaruit wordt gewerkt zijn de centra voor Jeugd en gezin in de regio (CJG’s) en ambulanceposten. De bezetting bedroeg aan het begin van het jaar 860 fte. De centrale ondersteuning betreft directie en bedrijfsvoering en de centrale staftaken. De omvang van de centrale ondersteuning is 9% van het totaal aantal medewerkers. Door de werkzaamheden voor de coronabestrijding zijn er aan het eind van het jaar zo’n 400
Jaarverslag: Programma Gemeentelijke Gezondheidsdienst (GGD)
medewerkers extra werkzaam voor de RDOG HM. Daarbij zijn de plannen voorbereid om verder uit te breiden in verband met de uitrol van de vaccinatiecampagne tegen Covid-19, die vanaf de start van 2021 gaat plaatsvinden.
3.2.4
Financiering en kosten per programma
Hieronder is voor 2020 de wijze van financiering en de verdeling van de kosten over de programma’s weergegeven. De financiering in 2020 is in de primaire begroting totaal €86m. Door de corona werkzaamheden nam de omzet met 24 miljoen (bijdragen Rijk) toe en op verschillende andere opbrengst categorieën nam de omzet met €3m toe.
3.2.5
Programma RDOG 2024
In maart is besloten over de opzet van het programma RDOG 2024 en de bijbehorende investeringen, zoals zijn gepresenteerd in de eerste businesscase. Het programma RDOG2024 bestaat uit een zestal programmalijnen: ondersteunende processen, governance, strategisch vermogen, informatie en data, teams en Zorg en Veiligheidshuis (ZVH). De diverse programmalijnen werken met projectplannen en een aparte begroting. In het afgelopen jaar is al veel bereikt: de nieuwe organisatiestructuur is voorbereid en kon na vaststelling per 1 januari 2021 van start gaan. Ook is de governance van de gehele RDOG, inclusief de besturing door de deelnemende gemeenten onder de loep genomen en verbeterd. Tenslotte is in 2020 een nieuwe implementatie van het ERP-systeem (merk AFAS) uitgevoerd waardoor de RDOG in 2021 meer digitaal kan werken in de eigen bedrijfsvoering. In diverse projecten is gewerkt aan de beoogde resultaten voor de periode 2021-2023 die bijdragen aan het versterken van de competenties van medewerkers en managers: deze investering zijn gericht op digitalisering, zelforganisatie, strategische vermogen en wendbaarheid. Dit alles met het doel om dichter op de wensen van de burgers en deelnemende gemeenten te kunnen opereren.
Zo willen we bewerkstellingen dat gemeenten baat hebben van het gemeenschappelijke karakter van de RDOG, maar ook profiteren van een aanpak die waar het mogelijk is inspeelt op lokale behoeften. Vanwege de werkzaamheden voor corona heeft de uitwerking van de tweede businesscase vertraging opgelopen ten opzichte van de oorspronkelijke plannen. Deze wordt gepresenteerd in het voorjaar van 2021.
3.3
Programma Gemeentelijke Gezondheidsdienst (GGD)
Het programma GGD is onderverdeeld in drie deelprogramma’s, welke indeling ook in dit jaarverslag is gevolgd. Wettelijke taken GGD Publieke Zorg voor de Jeugd Maatschappelijke Zorg en Veilig Thuis In de loop van 2020 zijn de werkzaamheden in het kader van de corona bestrijding ondergebracht in een aparte organisatorische eenheid. Dit jaarverslag bevat daarom een aparte paragraaf over coronabestrijding. De beoogde maatschappelijke effecten van de werkzaamheden van de RDOG Hollands Midden zijn in de Wet Publieke Gezondheid en in de missie van de RDOG Hollands Midden verwoord: het bewaken, beschermen en bevorderen van de gezondheid van de burgers in de regio Hollands Midden. Hieronder wordt de gang van zaken
9
Jaarverslag: Programma Gemeentelijke Gezondheidsdienst (GGD)
toegelicht.
3.3.1
Wettelijke taken GGD
De medewerkers van de GGD voerden de werkzaamheden in 2020 uit in het kader van: 1) Infectieziektebestrijding 2) Seksuele gezondheid 3) Tuberculosebestrijding 4) Technische hygiënezorg 5) Medische milieukunde 6) Gezonde omgeving 7) Epidemiologie 8) Advisering Publieke Gezondheid 9) Lijkschouw 10) Diverse aanvullende taken gerelateerd aan bovengenoemde wettelijke taken, waaronder Sociaal medische advisering, reizigersadvisering en forensische zorg De afgelopen periode heeft in het teken gestaan van de benodigde opschaling in het kader van de infectieziekten bestrijding COVID-19 ten behoeve van het grootschalig testen en uitvoeren van de bijbehorende bron- en contactonderzoeken. Vooral in het voorjaar heeft dit betekend dat de uitvoering van de wettelijke taken en vooral ook van de aanvullende taken in verminderde mate is uitgevoerd. Keuze van de organisatie is geweest om bij de opschaling in het kader van de corona bestrijding zoveel mogelijk gebruik te maken van externe inzet. Dit is behoorlijk goed gelukt, waardoor de wettelijke taken vanaf de zomer weer op min of meer normaal niveau zijn uitgevoerd. Resultaten 2020 1) Infectieziektebestrijding: De Landelijke maatregelen gericht op het inperken van het coronavirus hebben ook een groot effect gehad op het voorkomen van verspreiding van andere infectieziekten.
Er is bij bijna alle meldingsplichtige ziekten een daling te zien ten opzichte van 2019. In totaal betrof het 188 meldingen in 2020 tegenover 436 in 2019. De GGD ontving daarnaast 77 meldingen van instellingen in het kader van artikel 26 van de WPG, een afname van 50% t.o.v. 2019. 2) Half januari 2020 kwam er een melding binnen van 3 gevallen van hepatitis A binnen één gezin. Het jongste positief geteste gezinslid bleek een leerling van een kleuterklas. Het aspecifieke beloop en niet optimale hygiënebesef binnen deze groep heeft geresulteerd in verspreiding van het virus op school. Om deze verspreiding een halt toe te roepen werd overgegaan tot vaccinatie van alle leerlingen, leerkrachten, ondersteunend personeel en vrijwilligers van de school; in totaal ongeveer 260 personen. Uit het ingezette bron- en contactonderzoek bleek dat de uitbraak groter was dan vooraf verwacht. Dit heeft geleid tot aanvullende vaccinatiesessies op verschillende locaties. 3) In 2020 is de GGD HM door de Covid-19-pandemie er niet in geslaagd om op het thema seksuele gezondheid kwantitatief de zorg te bieden conform de regionaal gemaakte afspraken. Er zijn ongeveer 1300 minder consulten seksuele gezondheid (soa en Sense) uitgevoerd dan in 2019.
De focus lag op hulpverlening aan cliënten met een zeer urgente hulpvraag, conform de landelijk afgesproken richtlijnen geldend voor de triage tijdens de Covid-19 pandemie. Hiervoor is strategisch gepland met spreekuren en zijn ook goede financiële afspraken gemaakt met de laboratoria van de ziekenhuizen waar we mee samenwerken. 4) Tuberculosebestrijding: In 2020 werden weer 21 nieuwe tuberculosepatiënten gemeld in de regio Hollands Midden (2019: 26). Landelijk daalde het aantal patiënten van 1800 in 1994 naar het laagste aantal ooit van 823 in 2014 gevolgd door een stijging in 2015, 2016 en 2018. In 2020 is er landelijk een daling zichtbaar, mede in relatie tot corona, het wordt zeer waarschijnlijk een laagterecord van rond de 700 patiënten. In de praktijk blijkt het aantal nieuwe TBC patiënten vooral af te hangen van de TBC incidentie in landen waar immigranten en asielzoekers vandaan komen en voor ca 10% van contactonderzoeken.
10
Jaarverslag: Programma Gemeentelijke Gezondheidsdienst (GGD)
Figuur 1 Aantal nieuwe gevallen van actieve tuberculose regio Hollands Midden 2004-2020 45 40 35 30 25 20 15 10 5 0
Totaal Niet in Ned geboren Geboorteland Ned Lineair (Totaal) Lineair (Niet in Ned geboren)
2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020
Lineair (Geboorteland Ned)
5)
Technische Hygiënezorg (THZ): Het aantal vragen en meldingen van burgers, gemeenten en instellingen is toegenomen in vergelijking met 2019. Er zijn vooral veel vragen gesteld over hygiëne in relatie tot Covid-19. Ook ondernemers hadden meer vragen over de vergunningverlening voor tatoeëren, piercen en/of permanente make-up. Ondanks dat deze beroepsgroepen tweemaal moesten sluiten, zijn er toch veel ondernemers gestart met een nieuwe onderneming. 6) Medische milieukunde: In 2020 zijn ruim 250 vragen en meldingen binnengekomen. Ten opzichte van de voorgaande jaren blijft het aantal meldingen, type melder, verhouding binnenmilieu/buitenmilieu ongeveer gelijk. Relatief gezien komende de meeste meldingen uit Gouda en Leiden. Qua onderwerp blijft vocht/schimmel de meest voorkomende klacht waarmee inwoners bij de GGD aankloppen. In 2020 zijn veel vragen over ventilatie (gerelateerd aan Corona) binnen gekomen. Verder valt op dat het aantal meldingen over laagfrequent geluid, (hout)rook/uitlaatgassen en elektromagnetische velden toenam ten opzichte van de voorgaande jaren. 7) Gezonde omgeving: De GGD heeft ruim 70 adviesvragen van gemeenten of omgevingsdiensten afgehandeld in 2020. Daarnaast heeft de GGD bijgedragen aan regio-overleggen implementatie omgevingswet, omgevingsvisies en –plannen, klimaatstresstesten.
Voor advisering over ruimtelijke ontwikkelingen werkt de GGD nauw samen met de twee Omgevingsdiensten (West-Holland en MiddenHolland) en de Veiligheidsregio. De GGD informeert gemeenten actief over gezondheidsrisico’s bij zowel klimaatadaptatie als –mitigatie. 8) Epidemiologie: Doel van de GGD is de gemeenten te kunnen voorzien van alle relevante gegevens op het gebied van publieke gezondheid. De onderzoekers hebben het dashboard www.eengezonderhollandsmidden.nl verder uitgebreid. De onderzoekers hebben hun afgesproken werkzaamheden voor de groepsgerichte monitoring uitgevoerd met als grootste activiteit de uitvoering van de Monitor Gezondheid Volwassen en Ouderen in de hele regio. De resultaten hiervan komen in de 2 e helft van 2021 beschikbaar via het genoemde dashboard. Daarnaast zijn de gegevens van de Monitor Gezondheid Jeugd die in 2019 is uitgevoerd, geanalyseerd en aan het dashboard toegevoegd in de vorm van kerncijfers en vele verdiepende pagina’s. Bij bijna alle gemeenten is een presentatie gegeven van de opvallende items uit deze monitor in hun gemeente in samenwerking met Beleidsadviseur Jeugd en Gezondheidsbevorderaar Jeugd. 9) De GGD heeft fors geïnvesteerd in de monitoring van de ontwikkelingen rondom Corona. Intern en extern is advies en informatie gegeven op allerlei niveaus.
Aan www.eengezonderhollandsmidden.nl zijn diverse extra pagina’s toegevoegd met heel veel informatie over de ontwikkeling van de pandemie; deze worden sinds april dagelijks geüpdatet. 10) Advisering Publieke Gezondheid: Onderzoekers en beleidsadviseurs hebben vele kleine en grotere vragen beantwoord van gemeenten en andere partners op het terrein van de publieke gezondheid. Deze vragen kwamen rechtstreeks bij één van de medewerkers binnen of via de accountteams GGD. Er is advies gegeven aan meerdere gemeenten voor hun lokale gezondheidsbeleid en er zijn diverse presentaties gegeven bij actuele beslispunten van gemeenten op het terrein van de publieke gezondheid. Afhankelijk van de vraag was dat op basis van data en duiding, handelingsperspectieven en effectieve interventies, of vanuit expertise op onderwerpen en thema’s. Gemeenten zijn geadviseerd voor hun lokale gezondheidsbeleid, sport- en preventieakkoorden en op de vastgestelde speerpunten: Verkleinen Gezondheidsverschillen, Positieve Gezondheid, Gezonde Omgeving en thema’s preventieakkoord. In het kader van het verkleinen van gezondheidsverschillen is met gemeenten een werkwijze afgesproken om te komen tot een gemeenschappelijk advies aan Zorg en Zekerheid over het aanvullende pakket in de 11
Jaarverslag: Programma Gemeentelijke Gezondheidsdienst (GGD)
gemeentepolis. Verder zijn gemeenten geadviseerd over de relatie tussen gezondheid en armoede en wat zij kunnen doen om mensen met gezondheids- en financiële problemen te helpen, denk bijvoorbeeld aan aanpak laaggeletterdheid en gezondheidsvaardigheden. In 2020 vond de verkenning en start van de initiatiefgroep Alliantie Positieve Gezondheid ZHN plaats als vervolg op het inspiratiecongres Samen aan de slag met Positieve Gezondheid. 11) Er is verder gegaan met de doorontwikkeling van datagedreven werken. Hieruit blijkt dat er kansen liggen voor de regio om de beschikbare gegevens van GGD en gemeenten slim te combineren en zo de beleidsvragen rond het sociaal domein systematischer te beantwoorden. Hierdoor kan de functie van data, duiding en het bieden van handelingsperspectieven als beleidsadvisering voor gemeenten verder worden ontwikkeld. 12) Lijkschouw: In 2020 is het aantal overledenen ten gevolge van euthanasie licht toegenomen in vergelijking met 2019. Bij de lijkschouw was in 108 gevallen sprake van een natuurlijke dood. Meest voorkomende nietnatuurlijke doodsoorzaak waren overige ongevallen (253), gevolgd door zelfdoding (61), verkeersongeval (22) en misdrijf (6). Urineonderzoek werd in 71 gevallen verricht, in 15 gevallen werd bloedonderzoek verricht. De 16 artsen die de lijkschouwen uitvoerden deden gemiddeld 29 schouwen en 20 euthanasie per persoon in 2020.
Het minimum aantal schouwen van 12 per jaar werd door 15 van de 16 artsen behaald. Eén van de forensisch artsen kon vanwege Corona-werkzaamheden onvoldoende schouwen verrichten. Aanvullende diensten GGD De GGD organiseert ook diverse aanvullende taken. Deze aanvullende taken liggen in het verlengde van de wettelijke taken. Belangrijk resultaat hiervan is dat de formatie aan artsen en verpleegkundigen groter kan zijn als de GGD uitsluitend de wettelijke taken zou uitvoeren. Dit maakt het mogelijk om de bezetting van diverse roosters en diensten rond te krijgen met minder kosten voor de gemeenten in de regio. 1. Reizigerszorg 2020 begon voortvarend. Door de uitbraak van Covid-19 en de maatregelen die nationaal en internationaal zijn genomen om deze pandemie te bestrijden is het reizen tot een absoluut minimum gereduceerd. Ten gevolge van de maatregelen van de Nederlandse overheid zijn er zelfs enige tijd helemaal geen (reizigers)spreekuren geweest. Naast vaccineren van reizigers worden er ook ‘ARBO’-taken uitgevoerd. Het gaat hierbij om vaccineren in het kader van beroepsgebonden risico’s. Enige tijd heeft ook deze activiteit helemaal stilgelegen. Door de versoepelingen in het Covid-19 beleid zijn er medio 2020 wel weer beperkt een aantal spreekuren opgestart voor de medisch noodzakelijke vaccinaties waartoe de beroepsgebonden vaccinaties worden gerekend. 2.
Sociaal Medische Advisering (SMA) werd in 2020 geconfronteerd met een afname van de vraag voor medische beoordelingen. Vanwege de Corona pandemie, het (tijdelijk) niet kunnen uitvoeren van spreekuren en het vertrek van artsen naar de sector Coronabestrijding, kon bij lange na niet aan de totale vraag voldaan worden. Dit wordt geïllustreerd in het volgende figuur. Het vertrek van collega’s en het niet kunnen invullen van formatieplaatsen had bovendien een afschaling van soorten en aantallen medische adviezen voor 2021 tot gevolg. De taak zal daarmee in de komende jaren op een lager niveau worden uitgevoerd dan eerder het geval was. De betreffende opdrachtgever is geadviseerd een andere partij te zoeken die de taak kan leveren.
12
Jaarverslag: Programma Gemeentelijke Gezondheidsdienst (GGD)
Tabel 1 Ontwikkeling aantal sociaal medische adviezen gerealiseerd van 2016 - 2020 3000 2500 2000 1500 1000 500 0 R 2016 R 2017 R 2018 R 2019 R 2020 GPK
Participatiewet
WMO
Leerlingenvervoer
Urgentie huisvesting
WSNP
Kinderopvang (SMI)
Maatwerk *)
Bezwaar **)
Gezzondcheck
Inburgering
Wilsbekwaamheid
P-Wet tandarts
3.
4.
Het artsenteam forensische geneeskunde verricht 24 uur per dag specifiek forensische taken en medische advisering ten behoeve van politie/justitie (aanvullende taak) en gemeenten (basistaak lijkschouw) Eind 2017 bracht de commissie Hoes advies uit over de toekomst van de medische zorg voor arrestanten en forensisch medisch onderzoek, zoals bloedafnames, letselbeschrijvingen en zedenonderzoek. De commissie heeft als standpunt dat medische zorg voor arrestanten niet voorbehouden is aan forensisch artsen en vrij kan worden aanbesteed. Dit in tegenstelling tot forensisch medisch onderzoek. Dit advies kan grote gevolgen hebben voor de toekomst van de forensische geneeskunde, die de GGD in ongedeelde vorm uitvoert. We volgen de ontwikkelingen op dit dossier nauwgezet en anticiperen op de nieuwe aanbestedingsprocedure voor de medische zorg op de politiebureaus gaat starten. Het Rijk verstrekt diverse aanvullende subsidies voor werkzaamheden die direct in het verlengde liggen van de GGD taken die volgen uit de WPG. Dit betreft bijvoorbeeld subsidies voor activiteiten op het terrein van voorkomen van antibioticaresistentie, aanvullende middelen voor activiteiten op het gebied van seksuele gezondheid (ASG regeling) of onderzoek (Academische werkplaatsen).
13
Jaarverslag: Programma Gemeentelijke Gezondheidsdienst (GGD)
3.3.2
PZJ
De medewerkers van PZJ voerden de werkzaamheden in 2020 uit in het kader van: 1. Prenatale voorlichting en zorg 2. Jeugdgezondheidszorg 0-19 jaar 3. Rijksvaccinatieprogramma 4. Calamiteitenteam jeugd en zedenzaken 5. CJG-dienstverlening 6. Gezondheidsbevordering 7. Toezicht kinderopvang en toezicht WMO 8. Diverse aanvullende taken gerelateerd aan Publieke zorg voor de jeugd, waaronder verslavingspreventie en versterking van gezondheidsbevorderende programma’s. Door de Corona crisis is er vanaf maart 2020 een Noodplan Jeugdgezondheidszorg uitgevoerd. Dat is na het open gaan van de scholen vóór de zomervakantie verruimd, maar vrij snel na de zomervakantie weer aangescherpt. Voor de Jeugdgezondheidszorg is de zorg aan zeer jonge kinderen van 0-16 maanden gecontinueerd en voor de andere leeftijden is de extra zorg veelal in aangepaste vorm doorgegaan, veelal via telefonische en steeds meer beeldbel contacten. Ter versterking van de RVE Corona bestrijding is een groep JGZ medewerkers (tijdelijk) overgestapt naar de RVE Corona en daar zijn een aantal nu nog werkzaam. Resultaten 2020 1. De prenatale voorlichting en zorg is in ons gehele werkgebied deels fysiek en deels online aangeboden. De jeugdverpleegkundigen zijn daarvoor halverwege het jaar getraind met hulp van de collega’s van ons cursusbureau. Er zijn 67 workshops Ouderschap en hechting gegeven waarvan 45 online.
In totaal hebben 729 ouders hieraan deelgenomen. 2. Voor de jeugdgezondheidszorg 0-19 jaar is in het voorjaar overeenkomstig landelijke afspraken een noodplan uitgewerkt en vervolgens is conform deze afspraken gewerkt. Zo veel mogelijk van de JGZ dienstverlening is doorgegaan. De werkzaamheden voor de jongste kinderen hadden daarbij prioriteit. De CJG’s zijn open gebleven in de periode dat de scholen gesloten waren. Voor de ouders en kinderen die normaliter op school worden gezien is de JGZ-zorg zoveel mogelijk in aangepaste vorm doorgegaan. Uiteindelijk zijn er wel achterstanden in de uitvoering van het reguliere JGZ pakket die niet ingehaald zullen worden. Dit betreft bijvoorbeeld activiteiten op middelbare scholen die door wisselingen in klassensamenstelling in het nieuwe schooljaar niet ingehaald kunnen worden. Daarbij is er onvoldoende personeel beschikbaar om consequent alle contactmomenten in te halen. Nadrukkelijk is het accent van de dienstverlening gelegd op de zorg voor de kwetsbare kinderen en gezinnen en ondersteuning van de scholen. De JGZ heeft fors minder face to face contacten uitgevoerd. Veel van de contacten zijn uitgevoerd middels (beeld)bellen. Over de contactmomenten via (beeld)bellen waren de meeste ouders tevreden.
Door aanvullende instructie naar alle JGZ-profs is deze online dienstverlening uitgegroeid tot een alternatief voor de reguliere zorgverlening. Daar waar nodig gingen de JGZ-ers op huisbezoek. Dit laatste geldt zeker bij de gezinnen, waarbij verontrustende signalen binnen kwamen, o.a. via school. 3. Het Rijksvaccinatie programma is uiteindelijk in zijn geheel doorgegaan, zodat de bescherming voor de andere infectieziekten gewaarborgd bleef. Nieuw in het programma was de vaccinatie van zwangeren met de maternale Kinkhoesvaccinatie. De opkomst cijfers voor de Maternale Kinkhoestvaccinatie liggen in 2020 rond de 75%. Het vaccineren van jonge kinderen tot en met 2 jaar is na de pandemie uitbraak onverkort doorgegaan. Het bereiken van basisimmuniteit (volledig gevaccineerd met 2 jaar) werd door het RIVM als niet uitstelbaar en daardoor dus noodzakelijk gezien. In de beginperiode van de pandemie was enige terugval in opkomst voor vaccinatie waar te nemen. In maart 2020 zijn de groepsvaccinaties stopgezet conform de landelijke richtlijnen om besmettingen met Covid-19 te voorkomen. Het lukte alle geplande groepsvaccinaties te herorganiseren naar individuele vaccinaties, zodat de 1,5 meter afstandsmaatregel nageleefd kon worden. Voor de Meningokokkenvaccinatie (Men ACWY) van 14-jarige jongeren werd deze omslag naar individueel vaccineren direct in het voorjaar doorgevoerd.
Daardoor kon de Meningokokken W uitbraak onder jongeren bestreden worden. Inmiddels is de daling ingezet, waarschijnlijk mede door de coronamaatregelen. 1 Juni was het programma voor dit cohort voltooid. Na de zomer werden ook de andere uitgestelde cohorten (HPV en 9-jarigen BMR/DTP) weer opgepakt. De extra kosten t.a.v. logistiek en personeelsinzet, kwamen op het conto van de Rijksoverheid als onderdeel van de Covid-19 pandemie. Hoe 2020 de boeken ingaat wat betreft vaccinatiegraad is nog niet goed te voorspellen. Daarover zal het vaccinatiegraad rapport van het RIVM (naar verwachting juni 2021) uitsluitsel gaan geven. 4. In 2020 heeft de GGD aan een beperkt aantal Calamiteiten en zedenzaken deelgenomen verspreid over
14
Jaarverslag: Programma Gemeentelijke Gezondheidsdienst (GGD)
5.
6.
7.
8.
Hollands Midden. Er waren 6 calamiteiten gemeld, waaronder 2 keer suïcide van minderjarigen en een noodlottige verdrinking van een 4-jarig kind. Daarbij gaf de GGD adviezen aan de school met betrekking tot de ontstane onrust en hoe daarmee om te gaan. Een Hepatitis A uitbraak in Schoonhoven gaf maatschappelijke onrust, waarvoor een informatie bijeenkomst is georganiseerd. Tevens zijn er de noodzakelijke vaccinaties toegediend. Een andere casus betrof een vechtpartij tussen ouders, waarbij de GGD adviseerde. Het overlijden van een moeder onder verdachte omstandigheden gaf behoorlijk wat onrust. In overleg met gemeente en school zijn eveneens adviezen gegeven. De GGD was in 7 zedenzaken betrokken, zoals bij een casus waar sprake was van grensoverschrijdend gedrag tussen leerlingen van basisonderwijs, grensoverschrijdende gedrag van een docent naar leerlingen en een zaak van een ouder van een school die verdacht wordt van een zedenmisdrijf. In alle gevallen is het calamiteiten & zedenteam van de GGD geconsulteerd, voornamelijk voor het signaleren van en voorkomen van onrust, advies en overleg ten aanzien van de te volgen aanpak. De CJG-dienstverlening kon aangepast uitgevoerd worden. De Centra voor jeugd en gezin zijn tijdens de pandemie opengebleven. De CJG-coördinatoren, baliemedewerkers en frontoffice medewerkers bleven hun werkzaamheden op de CJG’s uitvoeren.
De JGZ voor de jonge kinderen en aangepaste uitvoering van het Rijksvaccinatie programma vonden voortgang op de CJG’s. De oudercursussen zijn vanaf de zomervakantie in aangepaste vorm online uitgevoerd, vooral als webinars in ZOOM sessies met de ouders. In 2020 zijn de CJG-websites voor ouders/opvoeders in de regio Hollands Midden bijna 500.000 keer bezocht. In het algemeen was er veel vraag naar informatie over de Covid-19 pandemie. De pagina Coronavirus overzicht staat bij veel gemeenten in de top 10 van meest bezochte pagina’s. De jongerenwebsite Hoezitdat.info is in 2020 ruim 215.000 keer bezocht door 192.000 bezoekers. Het websitebezoek is daarmee gestegen. Het ervaringenforum bleek het meest populaire onderdeel van de website. Onder jongeren zijn ook de pagina’s over relaties & seks populair. Met advertenties op Instagram is in de regio Hollands Midden 92% van de jongeren gemiddeld 5,5 keer bereikt. Het gaat om 77.681 van de 84.000 jongeren in de leeftijd van 13-23 jaar. Tijdens de eerste lockdown, toen de scholen gesloten waren, is de uitvoer van de gezondheidsbevordering (GB) (gastlessen, ouderavonden, docententrainingen) eerst onderbroken en daarna in aangepaste vorm weer opgepakt. Na de zomervakantie gingen de scholen weer open en merkten we dat er weinig ruimte was voor uitvoer van gezondheidsbevorderende interventies op school.
Deels door de maatregelen (1,5m afstand houden voor volwassenen en niet te veel volwassenen in de klas) maar ook doordat de aandacht van het onderwijs op de eerste plaats uitging naar schoolse zaken. De maanden dat de scholen gesloten waren, heeft het team Gezondheidsbevordering gebruikt om het aanbod te digitaliseren. In korte tijd is een studio gerealiseerd waardoor we in staat waren om goede filmpjes, blogs en complete webinars te kunnen maken. Medewerkers zijn geschoold en hebben we meerdere producten vernieuwd. Na de zomervakantie hebben we veel van deze producten kunnen inzetten. Denk aan webinars voor ouders, docententrainingen, ouderfilm over weerbaarheid en over onze diverse andere thema’s. Ook hebben we e-learnings ontwikkeld zoals de e-learning voor professionals in het basisonderwijs over de seksuele ontwikkeling van kinderen tussen 0-12 jaar en welke rol de omgeving daarin speelt. Andere taken en projecten zoals ‘Hart en Ziel’, ‘Sociale Veiligheid’, voeding en bewegen, Rookvrij Hollands Midden, Relaties & Seksualiteit vanuit de stimuleringsregeling zijn in 2020 (meestal digitaal) uitgevoerd. In samenvatting kan gesteld worden dat het gelukt is met alle scholen contact te houden tijdens de Pandemie. Reguliere besprekingen (zoals de ‘Gezond Leven, Check ’t even’-vragenlijst en de Gezondheidsmonitor Jeugd) zijn op nagenoeg alle scholen doorgegaan.
Live uitvoer van gastlessen, docententrainingen en ouderavonden konden noodgedwongen niet uitgevoerd worden. Digitale uitvoer van webinars, docententrainingen en e-learnings vormden een goed alternatief deze aanpak willen we versterken. De gezondheidsmonitor Jeugd is uitgevoerd. Scholen die hebben deelgenomen aan deze Gezondheidsmonitor Jeugd, ontvingen vlak voor de zomer hun eigen schoolprofiel. De GGD heeft op nagenoeg alle scholen deze uitkomsten (al dan niet digitaal) besproken en advies gegeven over het gezondheidsbeleid op school. Terugkijkend naar 2020 kan gesteld worden dat het gelukt is met alle scholen contact te houden. Live uitvoer van gastlessen, docententrainingen en ouderavonden is op een laag pitje komen te staan. Digitale uitvoer van webinars, docententrainingen en e-learnings zijn goed ontvangen, maar we willen het bereik nog verder vergroten. We verwachten dit te kunnen doen door intensievere werving en doordat eenieder bekend en gewend raakt met digitale voorlichting en bijeenkomsten. De Inspectie Kinderopvang houdt toezicht op en bevordert de veiligheid en gezondheid in kindercentra en gastouderopvang. In 2020 heeft het toezicht kinderopvang de streefnorm om 100% van de kindercentra te bezoeken niet gehaald. Vanwege de coronacrisis konden geruime tijd (van maart 2020 tot en met mei 2020) geen reguliere inspecties uitgevoerd worden.
Tijdens deze periode is er wel intensief contact onderhouden met de gemeenten over de noodopvang en zijn de houders telefonisch benaderd om te bespreken hoe de noodopvang werd ervaren en uitgevoerd (“de vinger aan de pols gesprekken). Ook zijn er door een aantal
15
Jaarverslag: Programma Gemeentelijke Gezondheidsdienst (GGD)
toezichthouders taken uitgevoerd ten behoeve van de corona pandemie. Na de lockdown heeft het toezicht kinderopvang samen met de gemeenten afspraken gemaakt over de ontstane situatie conform de landelijke Denklijn hiervoor. Afgesproken is ernaar te streven dit jaar per gemeente 75% van de kindercentra te inspecteren. Ook voor toezicht gastouders is uitgegaan van 75% van de afgesproken inspecties. Ondanks alle uitdagingen en tussentijdse aanpassingen is het gelukt om deze 75% van de reguliere inspecties uit te voeren. Ook zijn alle nieuwe aanvragen onderzocht en zijn alle incidentele/ signaal gestuurde onderzoeken uitgevoerd. 9. Ten aanzien van het Toezicht WMO is er calamiteiten toezicht uitgevoerd voor de volgende gemeenten: alle gemeenten in Midden Holland, Leiden, Leiderdorp, Zoeterwoude, Oegstgeest, Noordwijk, Hillegom, Lisse en Teylingen. Voor de gemeenten Leiden e.o. is in 2020 bovendien voor het eerst proactief toezicht uitgevoerd. 10. De aanvullende diensten PZJ voor gemeenten zijn gedeeltelijk uitgevoerd. Het percentage varieert tussen de 50 en 100. Voor de gemeenten zal in een apart verslag worden gerapporteerd over de feitelijke ontwikkelingen. 11. Volgens de bijgestelde prognose is 70% van de activiteiten voor verslavingspreventie gerealiseerd. Corona U leest in bovenstaande rapportage al diverse consequenties van Corona op de werkzaamheden PZJ.
Vooral in het voorjaar heeft de JGZ enkele maanden door de corona maatregelen minder van haar pakket kunnen uitvoeren. Het personeel is vooral in deze periode in belangrijke mate ingezet geweest voor de crisisorganisatie van de GGD als onderdeel van de coronabestrijdingswerkzaamheden. Vanaf september kreeg de RVE corona vorm en zijn de meeste JGZ medewerkers teruggekeerd naar hun primaire taken. Een beperkt aantal medewerkers is permanent overgestapt naar de RVE corona.
16
Jaarverslag: Programma Gemeentelijke Gezondheidsdienst (GGD)
3.3.3
MZVT
Sinds 1 januari 2015 kent de RDOG de sector Maatschappelijke Zorg en Veilig Thuis (MZVT). MZVT, onderdeel van de GGD HM, bewaakt, beschermt en bevordert de lichamelijke en psychosociale gezondheid en veiligheid van alle kwetsbare inwoners in Hollands Midden. De medewerkers van MZVT voerden de werkzaamheden in 2020 uit in het kader van: 1. Meldpunt Zorg en Overlast (MZO), 2. Regionale taken in uitvoering Wvggz (MZO) 3. Kassier-functie Wvggz-applicatie (Bopz Online, Khonraad) 4. Basiszorgcoördinatie Kwetsbare Kinderen (BKK - Procesregisseur Complexe Gezinnen); 5. Jeugd Preventie Team (JPT); 6. Het Crisis Interventie Team (CIT); 7. Veilig Thuis (VT); 8. Huisverbod 9. Preventie en Beleid Maatschappelijke Zorg en Veilig Thuis Resultaten 2020 1. Het aantal meldingen bij het Meldpunt Zorg en overlast vertoont sinds jaren over het algemeen een stijgende trend. In 2020 is wel een opvallende daling in het aantal adviezen te zien. Vermoedelijk heeft dit te maken met de eerste corona-golf, waarbij professionals minder contacten hadden met burgers. 2. Aan de uitvoering van de Wvggz is gewerkt volgens de visie die onder de Wvggz ligt namelijk: “zo licht als mogelijk” en “verplichte zorg voorkomen als dat nog mogelijk is”.
Dit betekent dat er betrekkelijk weinig Verkennend Onderzoeken worden uitgevoerd; omdat de betrokken Wvggz medewerker eerder zal inzetten op toeleiden naar passende zorg, als daar nog mogelijkheden blijken te zijn. Veelal betreft dit bemoeizorg en/of specialistische zorg vanuit FACT-teams (GGZ/Verslaving/LVB). 3. De ondersteunende applicatie voor de Wvggz taken wordt verzorgd door de firma Khonraad (voorheen bekend onder BOPZ- en Huisverbod Online). De GGD verzorgt de kassiers-functie voor de regio Hollands Midden. In de regio worden volgens afspraak de kosten solidair verrekend over de 18 gemeenten op basis van inwonertal. 4. De ervaring van het team Basiszorgcoördinatie Kwetsbare kinderen (BKK) is dat de ‘lockdown’ zorgde voor ongelijkmatige verdeling van aanmeldingen over het jaar; in de periode van mei tot en met oktober was de indruk dat er tijdelijk een sterke toename was, waardoor er onvoldoende capaciteit was om deze toename van aanmeldingen direct aan te nemen. Vanaf november was dit terug in balans. 5. In 2020 zijn in totaal iets minder trajectbegeleidingen door het JPT gestart dan in 2019. In maart 2020 worden de landelijke maatregelen afgekondigd in verband met Covid-19. Hiermee nemen de meldingen voor het JPT drastisch af, zoals dit voor vrijwel de gehele sector MZVT het geval is.
Met name in het tweede kwartaal 2020 zijn daardoor aanzienlijk minder trajectbegeleidingen gestart. 6. Na een geringe afname van het aantal meldingen bij het Crisis interventie Team (CIT) de afgelopen jaren is er een duidelijke toename van het aantal meldingen geweest in 2020. Het is waarschijnlijk dat de Covid-19 pandemie hieraan ten grondslag ligt. In het eerste half jaar van 2020 was er een afname te zien, mogelijk als gevolg van beperkte signaleringsmogelijkheden door sluiting van de scholen en kinderopvang. In de loop van het jaar is het aantal meldingen dus weer toegenomen met als eindresultaat dat het aantal meldingen dit jaar het hoogst is geweest van de afgelopen 4 jaar. Veilig Thuis heeft meer meldingen als crisis aangemerkt waardoor CIT zowel in absolute zin als percentueel gezien meer zaken kreeg overgedragen. Ook kwamen er meer meldingen van familieleden (ouders) en de GGD. Ook werden in 2020 meer huisverboden opgelegd dan in 2019 waardoor de inzet van het CIT ook vaker nodig was als minderjarige kinderen betrokken waren.
17
Jaarverslag: Programma Gemeentelijke Gezondheidsdienst (GGD)
7.
Het aantal meldingen bij Veilig Thuis is in 2020 ten opzichte van 2019 gedaald met 6%. Het aantal adviezen is met 4,3% gedaald. Het grootste deel van de meldingen is afkomstig van de politie (67,5%). En de grootste groep adviesvragers is de psychologen, pedagogen, psychotherapeuten en sociaal werkers (25,2%). Op een goede twee plek betreffende adviesvragers komen de directbetrokkenen met een aandeel van 24,8% (21% in 2019). Veilig Thuis voert op alle meldingen een veiligheidsbeoordeling uit om te bepalen of en welke vervolgstappen moeten worden genomen. 85,5% van de meldingen worden, na meer of mindere bemoeienis van Veilig Thuis, overgedragen aan ketenpartners zoals specialistische hulpverlening of lokale teams. In 5,9% van de meldingen wordt de dienst Voorwaarden en Vervolg ingezet en in 5,9% van de meldingen wordt door Veilig Thuis de dienst Onderzoek ingezet. De overige 2,5% zijn huisverboden en een heel klein deel 0,2% meldingen waarbij geen vervolg vanuit VT nodig is.
Cijfers: aantal meldingen en aantal adviezen voor heel Hollands Midden
8.
9.
Net als in 2019 zien we opnieuw een toename van het aantal opgelegde huisverboden. De politie investeert de afgelopen jaren in het verder specialiseren van de poule hulpofficieren die het huisverbod inzetten. Mogelijk verklaart dat de toenamen van de laatste 2 jaar. Dit jaar zou de Covid-19 pandemie ook een mogelijke verklaring kunnen zijn. Door de opgelegde maatregelen stond de hele samenleving onder druk: spanningen liepen in vele huishoudens op. In het kader van Preventie en Beleid Maatschappelijke Zorg en Veilig Thuis wordt regionaal uitvoering gegeven aan het landelijke programma Geweld Hoort Nergens Thuis. Veilig Thuis participeert in diverse projecten, met name gericht op de versterking van de samenwerking met het lokale veld (lokale teams, vrouwenopvang en Veilig Thuis) en de inrichting van de zogenaamde slimme keten. De GGD was in 2020 ook betrokken bij het project Meedoen met de stad in Leiden. Daarnaast heeft het Meldpunt de signaleringsoverleggen voorgezeten, is bijgedragen aan de implementatie van het Landelijk
18
Jaarverslag: Programma Gemeentelijke Gezondheidsdienst (GGD)
nummer Zorgwekkend Gedrag, zijn ervaringsbijeenkomsten Wet Verplichte GGZ met contactfunctionarissen van de 18 gemeenten gehouden en zijn gemeenten ondersteund bij Winterkoude regeling Dak- en Thuislozen Gevolgen Covid-19 Een aantal zaken zijn dit jaar opvallend en lijken verband te hebben met de coronacrisis: a) Er is sprake geweest van een daling van de instroom bij Veilig Thuis t.o.v. de verwachte groei. De werkzaamheden zijn verder volledig, zij het soms in iets andere vorm- uitgevoerd. b) Politie en andere professionals hebben minder vaak gemeld; Omstanders hebben daarentegen vaker gemeld. c) Een melding is vaker als crisis en spoed beoordeeld. d) Naast de verwerking van de hoge instroom van CIT- meldingen in de voorgaande kwartalen was er een toename van crisis- en spoedzaken en liepen de overdrachten naar hulpverlenende partijen vertraging op evenals de totstandkoming van contact binnen lopende zaken. Dit kwam doordat partners hun dienstverlening hadden afgeschaald in verband met Covid-19. e) Opvallend is dat bij 20 CIT zaken psychiatrie als voornaamste problematiek werd benoemd. In voorgaande jaren werd deze problematiek minder dan vijfmaal per jaar geconstateerd. Mogelijk heeft dit ook te maken met de maatregelen vanwege Covid-19: het legde een extra druk op kwetsbare kinderen en jongeren met psychiatrische problematiek en hun ouders.
f) Om ervoor te zorgen dat Veilig Thuis tijdens de coronacrisis op een laagdrempelige manier bereikbaar is voor directbetrokkenen, is op 25 mei 2020 een landelijke chatfunctie geïmplementeerd bij alle Veilig Thuisorganisaties. g) De Covid-19 pandemie heeft uiteraard ook grote impact gehad op de werkzaamheden op het gebied van voorlichting, training en andere vormen van scholing aan professionals en vrijwilligers van partners in het sociale domein. In beperkte mate is gebruik gemaakt van een digitaal aanbod, maar de prioriteiten lagen bij de meeste partner organisaties en professionals elders. Dit geldt ook voor het lesprogramma Wensen en Grenzen over gezonde relatievorming, seksueel grensoverschrijdend gedrag, de invloed van sociale media en diversiteit in het voortgezet onderwijs. Vorming Zorg en Veiligheidshuis Het algemeen bestuur heeft namens de gemeenten de opdracht verstrekt om per 1 januari 2021 een Zorg- en Veiligheidshuis (ZVH) te vormen. Het Zorg- en Veiligheidshuis wordt gevormd door een samenvoeging van de sector Maatschappelijke Zorg en Veilig Thuis en het huidige Veiligheidshuis. Deze opdracht komt voort uit de behoefte om nog meer samenhang tussen de zorg- en veiligheidsketen te organiseren, van daaruit beter in te kunnen spelen op maatschappelijke ontwikkelingen en gezamenlijke activiteiten beter aan te laten sluiten op de lokale behoefte.
De stip op de horizon is een ZVH voor Hollands Midden dat een plek is waar partijen binnen de zorg- en veiligheidsketen samenwerken bij de aanpak van complexe vraagstukken waarbij sprake is van zowel sociale, zorg- als veiligheidsproblematiek. Een plek waar zorgverleners, gemeenten en betrokkenen een casus verder kunnen brengen met de inzet van expertise uit het ZVH. Te denken valt aan problematiek rond overlast, huiselijk geweld en criminaliteit. Maar ook zeer complexe zorgcasuïstiek die gepaard gaat met individuele of sociale onveiligheid, kan samen met de partners in het ZVH worden opgepakt. De samenwerking tussen regionale partners, lokale teams én gemeenten zijn hierbij essentieel. Evenals een gedeeld beeld, heldere verwachtingen en de mogelijkheid om te leren en te verbeteren. In 2020 is met veel toewijding en energie gewerkt om het ZVH per 1 januari 2021 succesvol te laten starten.