6. Bijlage Strategische agenda Duurzaam Katwijk (1646619)(versie 27 januari 2021)

Figuur: Circulariteit als basisprincipe voor Katwijks handelen, waarbij wordt ingezet op (1) hergebruik van het product, (2) hergebruik van onderdelen en (3) recycling van grondstoffen (bron: Circulair Den Haag - Transitie naar een duurzame economie).

Het restafval per inwoner wordt gereduceerd, in lijn met de Rijksdoelstellingen (VANGdoelstellingen: 75% afvalscheiding en 100 kg restafval per inwoner per jaar in 2020 en verdere reductie naar 25 kg restafval in 2025 en 0 kg in 2050) en eigen de gemeentelijke doelstellingen (80% scheiding van huishoudelijk afval in 2023). Herbruikbaarheid van producten en grondstoffen

35

wordt gemaximaliseerd en waardevernietiging wordt geminimaliseerd. Er wordt ingezet op hergebruik van het product, of onderdelen daarvan. Pas als dat niet mogelijk is worden de grondstoffen op een zo hoogwaardig mogelijke manier gerecycled. Een circulaire en slimme inrichting van de economische keten staat hierbij centraal. Daarnaast koopt de gemeente zelf in 2025 al volledig maatschappelijk verantwoord in.

6.3 Opgaven: aanpak en activiteiten Om de ambitie te realiseren werkt de gemeente Katwijk samen met haar bewoners en bedrijven komende jaren gericht aan een aantal opgaven. De wijze waarop de gemeente Katwijk hier aan werkt staat per opgaven beschreven. Opgave 1: Het ontwikkelen van een afvalwaarde transitiestrategie in huishoudelijk afval Gemeente Katwijk zet in op het verder hoogwaardig inzamelen en verwerken van het huishoudelijk afval. Hiervoor worden de mogelijkheden om afval gescheiden aan te bieden vergroot. De infrastructuur voor afvalinzameling wordt zodanig aangepast dat deze afval scheiden stimuleert. Per wijk wordt bekeken welke wijze van afvalinzameling het beste werkt. Bewoners worden betrokken in de wijze waarop de afvalinzameling wordt ingericht. Hierbij kan ook worden gedacht aan grondstoffencentra op wijkniveau en digitaal ondersteunde manieren om vraag en aanbod eenvoudig bij elkaar te brengen. Afwegingen in manieren van scheiden, waaronder keuzes voor bronscheiding (bij de mensen thuis) en nascheiding (na de inzameling en overslag) worden bewust gemaakt, bezien vanuit doelstellingen en de kwaliteit van grondstoffen. Nieuwe verwerkingsmogelijkheden van de afvalstromen worden onderzocht. Hierbij trekken we gezamenlijk op met omringende gemeenten, rijk en bedrijven. Door

de keuzes die met bewoners worden gemaakt streven we zo min mogelijk restafval na. Bewoners worden middels campagnes en educatie op de voorgrond gestimuleerd om huishoudelijk afval te voorkomen en bewust te worden van de eigen consumptie en productie van afval. Waar dit niet mogelijk is worden zoveel mogelijk grondstoffen terug in de keten gebracht en voor nieuwe producten gebruikt. De nieuwbouw op Valkenburg wordt in dit opzicht ook een pilot. Opgave 2: Het ontwikkelen van een circulariteitsstrategie in bedrijfsafval In bedrijfsafval heeft de gemeente geen kerntaak, maar voor het hergebruik van waardevolle grondstoffen kunnen schaalvoordelen een rol spelen. Daarom voert de gemeente gesprekken met het bedrijfsleven over het scheiden van hun afval. Katwijk werkt hierin nauw samen met bedrijven, horeca en leveranciers. De gemeente stimuleert door slimme verbindingen tussen aanbiedende en vragende partijen te leggen en zet zich in voor een gezamenlijk perspectief op gebiedsniveau. Opgave 3: Gemeente Katwijk geeft het voorbeeld op gebied van circulariteit in eigen handelen, gebouwen en contracten De gemeente laat in haar rol als een van de ‘bedrijven’ van Katwijk zien hoe je circulariteit toepast. De interne bewustwording binnen de gemeente wordt versterkt door voorbeelden zichtbaar te maken én door circulair inkopen als norm te stellen.

Gemeente Katwijk als organisatie koopt volledig maatschappelijk verantwoord en circulair in. De gemeente Katwijk ontwikkelt daarvoor een toetsingskader waarin eisen worden gesteld aan circulair gebruik van materialen en grondstoffen bij al haar opdrachten. Circulariteit wordt een integraal onderdeel in de opgaven, de interne samenwerking en de invulling van beleid. Dit vraagt om heldere keuzes. Hierbij wordt duurzaamheid niet als extra kostenpost benaderd, maar wordt juist vanuit de waarde van duurzaamheid gedacht in de vorm van nieuwe businessmodellen 36

en potentiele besparingen. Ook wordt de mogelijkheid om eisen en wensen over circulariteit in vergunningen op te nemen onderzocht. Naast de voorbeeldrol heeft de gemeente ook een opdrachtgeversrol (gemeentelijk vastgoed en openbare ruimte) en regierol (gebiedsontwikkeling) waarin zij invloed heeft op circulair materiaalgebruik in de bouw. Zowel in de bouw en sloop van gebouwen als in de grond-, weg- en waterbouwwerkzaamheden stelt de gemeente eisen aan het circulair gebruik van grondstoffen. De gemeente stelt bij gebiedsontwikkeling en gronduitgifte voorwaarden op het vlak van circulair gebruik van materialen en grondstoffen. Ze zoekt daarbij actief in de regio naar slimme combinaties om op deze manier grondstoffen in de keten zo optimaal mogelijk te benutten. De principes en wijze van werken van Cirkelstad worden hierbij gevolgd. Naast bewustwording, stimuleren en verleiden stuurt de gemeente gericht via vergunningen waarin het tegengaan van wegwerpproducten en het slim gebruiken van grondstoffen als eis kan worden opgenomen.

37

7. Aan de slag

38

7.1 Organisatie De strategische duurzaamheidagenda is een instrument dat de verschillende duurzaamheidsopgaven en de daaraan gekoppelde maatregelen en beleid bij elkaar brengt en mogelijkheden en kansen voor de toekomst inzichtelijk maakt. De agenda is geen nieuw beleidsstuk, maar is vooral de compilatie van de duurzaamheidsaspecten uit de verschillende thema’s en agenda’s. In de duurzaamheidsagenda is aangegeven welke interventies we moeten en willen plegen om de opgaven te bereiken. De uitvoering van de agenda is primair gekoppeld aan de organisatieonderdelen en de verschillende hoofdstukken van het gemeentelijke beleid en begroting. De duurzaamheidsagenda fungeert vooral als verbindingsinstrument tussen de verschillende thema’s en met andere agenda’s en programma’s (zoals woningbouw, mobiliteit, economie, bedrijventerreinen, groen en wegen). Aanpak Om de ambities te realiseren is het van belang de werkwijze waarmee de opgaven aangepakt worden verder te ontwikkelen. Het sturen op een integrale gebiedsgerichte of thematische aanpak is hierbij van belang. Het gaat hierbij om het verbinden van verschillende opgaven en vakgebieden om tot nieuwe oplossingsrichtingen en businesscases te komen. De druk die bestaat op de openbare ruimte door de claims die gemaakt (moeten) worden voor alle vier thema’s en de beperking in middelen verplicht de gemeente om integraal te werken.

Ook de samenwerking is een must. Een nieuwe manier van samenwerken binnen en buiten de gemeente is gewenst. Door de relevante organisatieonderdelen en programma’s van de gemeentelijke organisatie vanaf het begin bij elkaar te brengen en samen de duurzaamheidsagenda te vullen, wordt over ‘schotjes’ heen gekeken. Door regelmatig (gemiddeld eens per maand) af te stemmen en de prioriteiten te

bespreken, worden onderlinge verbanden gelegd en informatie over projecten en activiteiten gedeeld. Samen werken rond duurzaamheid wordt vanzelfsprekend. Een voorbeeld hiervan is de woningopgave van de gemeente waarbij inbreidingen plaatsvinden in wijken en tegelijkertijd de wens om te vergroenen in het kader van klimaatadaptatie. Doordat de direct betrokken afdelingen met elkaar in gesprek zijn kan samen naar de meest ideale oplossing worden gezocht. Om tot een integrale gebiedsgerichte aanpak te komen moet de opgave centraal gezet worden. Ook is het mogelijk financiële ‘schotten’ weg te halen en tot nieuwe financiële constructies te komen. Naast de integrale aanpak is het leren in eigen opgaven van belang om tot nieuwe oplossingsrichtingen te komen. Neem het inzetten van gemeentelijk eigendommen als voorbeeld voor de energietransitie en klimaatadaptatie. Dit vraagt een nieuwe kijk op het aanbesteden en de financiën van bestaande en nieuwe gemeentelijke eigendommen. Door hier samen aan te werken ontstaan nieuwe oplossingen en businesscases. De focus in de uitvoering van de duurzaamheidsagenda zal op de eigen opgaven en eigendommen zijn. Hier kan de gemeente het voortouw nemen en het goede voorbeeld geven. Aan marktpartijen worden nieuwe en andere oplossingen gevraagd, deze oplossingen worden uitgevraagd en niet voorgeschreven.

De concurrentiekracht van de markt en sturen op kwaliteit en prijs (TCO gedachten) en niet op alleen prijs is van belang. Er wordt veel meer in prestaties of slimme oplossingen gedacht waarmee meerdere opgaven tegelijk aangepakt worden. De kennis wordt van buiten naar binnen gebracht. Zelf geeft de gemeente het goede voorbeeld en wordt inspiratie van andere gemeenten gehaald om te leren. Tot slot zoekt Katwijk waar dit kan naar slimme innovaties en nieuwe technieken. Dit gebeurt enerzijds door de juiste vragen te stellen aan en in verbinding te zijn met de markt en anderzijds door in plannen flexibiliteit en adaptiviteit in te bouwen om nieuwe ontwikkelingen mogelijk te maken. 39

Programmaregie De vier thema’s worden uitgevoerd door de verschillende organisatieonderdelen vanuit de inhoud van de verschillende beleidsdomeinen en via daaraan gekoppelde uitvoeringsprogramma’s. Die lijn blijft primair. Wat de agenda vooral toevoegt, is dat de voortgang van de thema’s in samenhang kan worden geregisseerd en gemonitord op de effecten in relatie tot de bovenliggende ambities die in het duurzaamheidsbeleid zijn vastgelegd. Daarbij wordt in aanvang programmaregie als model gehanteerd. De formele bevoegdheden over middelen en mensen voor de verschillende thema’s liggen bij de verschillende lijnmanagers. Zij zijn verantwoordelijk voor het budget en inzet en treden op als opdrachtgever voor de projecten en (deel)programma’s. De programmaregisseur voor de duurzaamheidsagenda voert regie over de verschillende onderdelen die daarin zijn opgenomen zijn. Hij of zij ondersteunt de projectleiders en beleidsmedewerkers, bewaakt de overkoepelende doelen, de uitvoering van de strategische communicatie over de agenda en overlegt met de projectleiders over de inhoudelijke keuzen. Hij of zij bemoeit zich niet met de bedrijfsvoering. . De programmaregisseur bespreekt regelmatig de voortgang met de trekkers, projectleiders en lijnmanagers en stemt af met de ontwikkelingen in de omgeving (lokaal, regionaal en zo nodig nationaal).

Het opdrachtgeverschap en de sturing blijven verankerd in de bestaande afstemmingsstructuren van bestuur en management. Dit model biedt vooral goede voorwaarden voor verbinding en commitment bij de langdurige opgave waarvoor we staan. Daarnaast borgt het duurzaamheid in de organisatie zonder een afzonderlijke organisatieonderdeel verantwoordelijk te maken voor duurzaamheid. De agenda en deze aanpak borgen op deze manier het integrale karakter van duurzaamheid in de organisatie.

7.2 Instrumenten De afgelopen jaren is in de gemeentelijke organisatie de bewustwording rond duurzaamheid gegroeid en een begin gemaakt met het integreren van duurzaamheid in het reguliere werk. Dit heeft al tot mooie resultaten geleid, die tot uiting komen in de verschillende beleidsstukken. Deze lijn wordt voortgezet. Duurzaamheid is geen afzonderlijk programma maar een kwaliteitsonderdeel in vrijwel alle reguliere processen. Dit betekent omgekeerd dat de gemeente haar brede beleidsmogelijkheden moet inzetten om de duurzaamheidsambities uit deze agenda te halen. De ambities uit de vier thema’s komen als concreet beleid terug in de relevante beleidsdocumenten en worden daarmee voor iedereen herkenbaar. Duurzaamheid wordt ook opgenomen als integraal onderdeel van de implementatie van de Omgevingswet. Ambities en resultaten worden vastgelegd in onder andere de Omgevingsvisie en de Omgevingsplannen. We maken nu al gebruik van instrumenten zoals de Crisis- en herstelwet om pilots te draaien. De gemeente onderzoekt verder wat moet of kan lokaal worden vastgelegd in de regelgeving en hoe dit aansluit bij landelijke wet- en regelgeving. Ook verkent de gemeente of de aanbestedingsregels aangepast kunnen worden indien men innovatieve projecten ontwikkelt of uitvoert. Dit kan namelijk ook een instrument zijn in de samenwerking met partijen die nieuwe technieken willen introduceren.

7.3 Samen aan de slag De gemeente heeft in grote lijnen vier rollen in de duurzaamheidsopgaven: faciliteren, regisseren, verbinden en ondersteunen. Een belangrijke vraag in de transitie naar duurzaamheid toe is: welke positie en rol neemt de gemeente aan?

40

Ruim 80% van de totaal beschikbare ruimte in de gemeente is privaat bezit. De gemeente kan daarom de vraagstukken rond klimaatmobiliteit, energietransitie en circulariteit niet alleen oplossen. De gemeente pakt samen met de stakeholders de uitdaging aan de ambities in deze agenda te realiseren. De belangrijkste stakeholders in dit opzicht zijn de inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties van Katwijk. De gemeente wil inspireren, verbinden en activeren om zelf aan de slag te gaan met duurzaamheid. Denk hierbij aan bijvoorbeeld de prestatieafspraken die de gemeente maakt met de woningcorporatie waarin duurzaamheidsdoelstellingen worden opgenomen. Daarnaast is in de duurzaamheidsopgave de samenwerking in regionaal, nationaal en internationaal verband pure noodzaak. De opgave(n) vraagt om creatieve oplossingen in aanpak, techniek en ruimtegebruik. Dit betekent onder meer dat we onze inspanningen en mogelijkheden aanhaken aan de afspraken die we in het kader van Holland Rijnland maken en de coalitie zoeken met de bestuurlijke, maatschappelijke en commerciële partners.

de agenda - uitgegaan van een integrale benadering vanuit één overkoepelende boodschap: Samenwerken werken aan een toekomstbestendig Katwijk. Onder dit dak vallen de vier thema’s : warmte en elektriciteit., (duurzame) mobiliteit., circulariteit en klimaatadaptatie. Onder de thema’s hangen de verschillende projecten en activiteiten. Door de kernboodschap en herkenbare thema’s is voor iedereen duidelijk welke activiteiten de gemeente Katwijk in duurzaamheid uitvoert. Onder warmte en elektriciteit vallen onder meer de Regionale Energiestrategie, de lokale energiestrategie en de Transitievisie Warmte (Katwijk Aardgasvrij). De projecten onder de thema’s worden ingevuld vanuit de agenda. Het strategische communicatie- en participatieplan wordt na afronding toegevoegd aan de duurzaamheidsagenda. Schematisch is deze structuur in de volgende figuur aangegeven. Deze structuur vormt het fundament voor de participatie- en communicatieaanpak.

7.4 Communicatie en participatie: maatwerk De succesfactor van het duurzaamheidsbeleid wordt gevormd door de maatschappelijke participatie en samenwerking met andere partijen op alle thema’s. Bij het uitwerken van de strategische agenda is het gezamenlijke gesprek, afstemming en samenwerking van belang om projecten en activiteiten verder te brengen. De hoge ambities kan de gemeente niet alleen realiseren. Inwoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties en andere partners zijn hierbij nodig. Zij werken al op verschillende manieren aan de duurzaamheidsopgaven. Daarom is parallel aan het opstellen van deze agenda ook een afzonderlijk plan van aanpak voor een overkoepelende communicatie- en participatiestrategie opgesteld. Voor dit strategisch communicatie- en participatieplan wordt – net als 41

Communicatie De communicatie vanuit de gemeente wordt breed ingezet en gaat verder dan enkel het zenden van de informatieve boodschap. Het gaat over informeren, stimuleren en activeren. De communicatie naar burgers wordt daarom enerzijds ingezet op betekenisgeving rondom duurzaamheid, oftewel: wat betekent het voor ‘de Katwijker’ en waarom is het belangrijk. De gemeente sluit zich daartoe aan bij verschillende platforms gericht op de thema’s om bewoners en bedrijven te kunnen voorzien van informatie. Denk hierbij aan het duurzaam bouwloket als platform voor de energietransitie.

De gemeente zet in op een brede participatiegroep bestaande uit verschillende clusters van doelgroepen en stakeholders (bewoners, bedrijven, kennisinstellingen, corporaties, gemeente, overheid, netbeheerder, financiële instellingen, maatschappelijke organisaties, bestaande (kleinere) netwerken en energieleveranciers). Samen vormen zij een representatieve en overkoepelende vertegenwoordig van de gemeente Katwijk, die met regelmaat bij elkaar komt. Deze partijen weten goed wanneer en waarover ze wel of niet mee kunnen praten. Zij beschikken over ervaringskennis én weten wat voor de eigen activiteiten wenselijk en noodzakelijk kan zijn.

Maar via die platforms wordt ook een beroep gedaan op inwoners en ondernemers om zelf initiatieven op duurzaamheidgebied te ontplooien en aan de slag te gaan. Campagnes worden ingezet om duurzaamheid te promoten. Daarbij wordt ook aangesloten op de landelijke en regionale initiatieven in dit kader. Het daarbij belangrijk concrete en goede voorbeelden te laten zien van bewoners en bedrijven en welke ondersteuning daarbij kan worden geboden. De campagnes omvatten verschillende werkvormen waarbij excursies, werksessies en presentaties georganiseerd worden. Het gaat er vooral om het werken aan duurzaamheid vanuit tastbare praktijk te activeren.

Dit netwerk kan worden ingezet bij de verschillende participatietrajecten, ter voorbereiding en toetsing van beleid en interventies. Of wanneer er vanuit verschillende disciplines meegedacht en waar nodig meebeslist moet worden over projecten die de duurzaamheid in Katwijk aangaan. Afhankelijk van het onderwerp, gebied of thema kunnen vanuit de partijen uit de brede participatiegroep werkgroepen of expertgroepen worden samengesteld, die zich kunnen richten op de verdere samenwerking rond de thema’s. Zo kan per thema maatwerk worden geleverd, afhankelijk van actualiteit en prioriteit.

Participatie De strategische communicatie en participatie gaat meerdere partijen en lokale/regionale overheden direct aan. Om te zorgen dat bewoners, ondernemers, maatschappelijke organisaties en andere partners zo goed mogelijk zijn aangehaakt en kunnen meedoen is een maatwerkaanpak vereist. Deze partijen worden zoveel mogelijk aan de voorkant al betrokken om te werken aan duurzaamheid. Van belang is dat er open en transparant wordt gewerkt in deze trajecten en dat de verwachtingen over (eigen) bijdrage, opgave, rol en inzet bekend zijn.

Voor veel ondernemers speelt de huidige actualiteit rond de crisis. De zorg rond het hier en nu heeft de aandacht. Daarom moet vooral worden gekeken naar toekomstbestendige en toekomstwaardige producten en processen. Om zoveel mogelijk rendement te halen is het noodzakelijk dat de motivatie vanuit de ondernemers zelf komt. Met goede afwegingskaders wordt via samenspraak en samenwerking tot een prioritering en fasering van opgaven gekomen. De gemeente probeert samen met bewoners, ondernemers en maatschappelijke partijen te werken aan initiatieven en biedt een podium om te etaleren. De actieve voorbeeldrol van de gemeente zelf is daarbij doorslaggevend. Als zij partijen wil stimuleren in duurzaamheid, mag van de gemeente worden verwacht dat ze zelf het goede voorbeeld geeft aan alle partners. Gemeentelijke vastgoed

42

en gemeentelijke processen moeten duurzaam zijn of in ieder geval daarin richting kunnen geven.

43

COLOFON Klant Gemeente Katwijk

Auteurs Stefan Castelijn (Katwijk) Wouter de Boer (Katwijk) Jantien van den Berg (APPM)

44