6. Bijlage Strategische agenda Duurzaam Katwijk (1646619)(versie 27 januari 2021)
Tekst van het document
Strategische agenda Duurzaam Katwijk Samenwerken aan een toekomstbestendig Katwijk
Versie 1.3 | 19-10-2020
INHOUDSOPGAVE
STRATEGISCHE DUURZAAMHEIDAGENDA
4
LEESWIJZER
5
1. MANAGEMENT SAMENVATTING
16
1.1 KLIMAATADAPTIEVE LEEFOMGEVING
17
1.2 ENERGIETRANSITIE
17
1.3 DUURZAME MOBILITEIT
17
1.4 CIRCULAIRE ECONOMIE
18
1.5 AAN DE SLAG!
18
2. INLEIDING
19
2.1 EEN TOEKOMSTBESTENDIG KATWIJK
20
2.2 VIER INHOUDELIJKE DUURZAAMHEIDSTHEMA’S
21
3. KLIMAATADAPTIEVE LEEFOMGEVING
22
3.1 PERSPECTIEF 2050
23
3.2 AMBITIE
23
3.3 OPGAVEN: AANPAK EN ACTIVITEITEN
23
4. ENERGIETRANSITIE
26
4.1 PERSPECTIEF IN 2050
27 2
4.2 AMBITIE
27
4.3 OPGAVEN: AANPAK EN ACTIVITEITEN
28
5. DUURZAME MOBILITEIT
30
5.1 PERSPECTIEF 2050
31
5.2 AMBITIE
31
5.3 OPGAVEN: AANPAK EN ACTIVITEITEN
32
6. CIRCULAIRE ECONOMIE
34
6.1 PERSPECTIEF 2050
35
6.2 AMBITIE KATWIJK
35
6.3 OPGAVEN: AANPAK EN ACTIVITEITEN
36
7. AAN DE SLAG
38
7.1 ORGANISATIE
39
7.2 INSTRUMENTEN
40
7.3 SAMEN AAN DE SLAG
40
7.4 COMMUNICATIE EN PARTICIPATIE: MAATWERK
41
BIJLAGE 1: OVERZICHT MAATREGELEN PER THEMA MET PLANNING
3
Strategische Duurzaamheidagenda
4
Leeswijzer De Strategische Duurzaamheidsagenda “Samenwerken aan een toekomstbestendig Katwijk” bestaat in feite uit de vijf tabellen die direct hierna volgen. Daarin zijn opgenomen de opgaven op het gebied van duurzaamheid in Katwijk, de geprioriteerde maatregelen die de komende periode daarvoor worden ingezet en de globale planning. De volgende thema’s worden onderscheiden:
Klimaatadaptieve leefomgeving Energietransitie Circulaire economie Duurzame mobiliteit Communicatie en participatie.
Bij de maatregelen is aangegeven of er sprake van een wettelijke verplichtingen, in hoeverre maatregelen gekoppeld zijn aan bestuurlijke afspraken (afspraken in regioverband met bv. Hoogheemraadschap Rijnland of nationaalverband bv. deltaprogramma), dan wel dat de maatregel als ‘gewoon mee beginnen’ kan worden aangemerkt: ‘zonde om nog niet op te pakken’, ‘klein standje, groot gemak’. De tijdhorizon van de maatregelen betreft de periode globaal tot en met 2022 en de doorlopende acties die nu al moeten worden ingezet. De groen gearceerde regels zijn in uitvoering en in enkele gevallen inmiddels afgerond. Daarnaast zijn per thema 2 indicatoren aangegeven op basis waarvan een jaarlijkse evaluatie plaatsvindt. De op de tabellen volgende hoofstukken (hoofdstuk 2 t/m 7) dienen vooral ter nadere toelichting en onderbouwing.
5
Klimaatadaptatie = in uitvoering = afgerond
Afspraken met bestuurlijke partners
Opgave 1: Het bepalen van risicogebieden en koppelen van kansen voor klimaatadaptieve maatregelen
Wettelijk
A. Kwetsbaarheden in beeld brengen op basis van de klimaatstresstest
x
2019
B. Uitvoeren van een brede risicodialoog met bewoners, lokale en regionale partijen en identificeren van koppelkansen i.r.t. andere opgaven
x
2020
C. Verdiepen kennisuitwisseling en regionale samenwerking binnen Holland-Rijnland en/of Provincie Zuid-Holland. Gezamenlijk zwakke plekken oppakken die gebiedsoverschrijdend zijn.
Opgave 2: De strategie bepalen voor een klimaatadaptieve omgeving in gemeente Katwijk A. Opzetten van een klimaatadaptatiestrategie (met o.a. welzijn, gezondheid en biodiversiteit) vanuit de klimaatstresstest en de risicodialoog. B. Uitwerken klimaatadaptatiestrategie naar een afwegingskader voor het prioriteren van klimaatmaatregelen inclusief de groenblauwe structuren in de gemeente en mogelijkheden binnen het eigen gebouwenbestand.
Gewoon mee beginnen
x
Wettelijk
Afspraken met bestuurlijke partners
Planning
Toelichting s.v.z.
2021-2027
Gewoon mee beginnen
x
x
Planning
Toelichting s.v.z.
2021
De klimaatadaptatiestrategie wordt naar verwachting voor de zomer 2021 afgerond
2021 2022
Na vaststelling van de strategie
6
Opgave 3: Uitvoeringsmaatregelen en investeringen formuleren en opnemen in een uitvoeringsagenda A. Verkennen en uitwerken maatregelen op basis van de klimaatadaptatiestrategie en bijbehorende afwegingskader
Wettelijk
Afspraken met bestuurlijke partners
Gewoon mee beginnen
x
Planning 2021-2030
B. Uitwerken wensbeelden en inrichtingsprincipes Katwijkse Stijl in openbare ruimte (vergroening, meervoudig ruimtegebruik en wateropgave)
x
2021
C. Het actief sturen op klimaatadaptief bouwen mede vanuit het Convenant Klimaatadaptief bouwen en het stimuleren van mogelijke oplossingen. Betrekken in het duurzaam bouwenbeleid van de gemeente
x
2021-2023
D Onderzoeken of aanpassing van lokale regelgeving gewenst is en hoe binnen de bestaande wet- en regelgeving ruimte kan worden gevonden om klimaatadaptatie-maatregelen toe te passen
x
2021
E. Uitwerken van de impulsregeling klimaatadaptatie samen met de werkregio F. Verkennen aansluiten bij bestaande initiatieven (zoals Operatie Steenbreek en subsidieregeling groenblauwe daken, vergroenen scholen, innovaties/initiatieven bewoners)
Indicator Oppervlakte verhoogde waarden in hittestresskaart is afgenomen Oppervlakte water op straat is afgenomen bij extreme buien
Nulmeting Hittestresskaart uit de klimaatstresstest Water op straat kaart
Toelichting s.v.z.
x
2021
x
2021-2023
Opmerking Afhankelijk waar de gemeente nadruk op legt vanuit de adaptatiestrategie/uitvoeringsagenda Afhankelijk waar de gemeente nadruk op legt vanuit de adaptatiestrategie/uitvoeringsagenda
7
ENERGIETRANSITIE = in uitvoering = afgerond
Opgave 1: Het ontwikkelen en uitwerken van een Regionale Energie Strategie met en voor de regio A. Als mede-regiehouder verder uitwerken van de RES 1.0 met samenwerkingsverband Holland Rijnland met lokale en regionale partners (inclusief het in beeld brengen van het energieverbruik, besparingsmogelijkheden, theoretisch potentieel en meekoppelkansen). B. Vanuit de RES het onderzoeken van alternatieven manieren van opwek van elektriciteit, warmte en buffering van elektriciteit en de ruimtelijke impact hiervan C. Afstemmen met TVW-traject en inbrengen data en ambitie vanuit de TVW van de gemeente in RES (zie ook bij TVW)
Wettelijk
x
A. Opstellen van de TVW met daaraan gekoppeld een uitvoeringsprogramma (inclusief technisch-energetische analyse, in beeld brengen welke bronnen waar het meest effectief kunnen worden ingezet, participatietraject met stakeholders en het opstellen van uitvoeringsplannen op wijkniveau). B. Verkennen relevante koppelingen tussen sociale opgaves en (technische) oplossingen, koppelingen tussen de verschillende duurzaamheidsthema’s, in beeld brengen van relevante lopende initiatieven en organiseren van aansluiting op deze thema's. (Wordt verwerkt in TVW en adaptatiestrategie.) C. Afstemmen met RES-traject en inbrengen data en ambitie vanuit de TVW van de gemeente in RES (zie ook bij RES)
2021
x
2021 x
Wettelijk
2021
Afspraken met Gewoon mee bestuurlijke beginnen partners
x
Planning
Toelichting s.v.z.
2021
x
x
Toelichting s.v.z.
2021
x
D. Samen met de RES-regio lobby starten voor onderdeel besparing
Opgave 2: Het ontwikkelen van een transitievisie warmte (TVW) voor Gemeente Katwijk samen met partners
Afspraken met Gewoon mee bestuurlijke Planning beginnen partners
2021
2021 8
D. Onderzoeken van de bovengrondse en ondergrondse ruimte nodig voor de TVW
x
E. Het onderzoeken van energie-armoede en ontwikkelen van een plan van aanpak (bv. voor de wijk Hoornes)
Opgave 3: Het stimuleren en aanjagen van de lokale energietransitie bij ondernemers en bewoners A. Op gemeentelijk niveau gesprekken met corporatie organiseren, o.a. ten behoeve van prestatieafspraken. B. Uitvoeren van verbeterd toezicht op energiebesparing bij bedrijven op basis van de Wet Milieubeheer, door de Omgevingsdienst en gemeentelijke toezichthouders. C. Voortzetten en ondersteunen energie-ambassadeurs. D. Continueren lespakket Energieke Scholen E. Ondersteunen van burgers en bedrijven door het continueren van maatwerkadviezen en huidige subsidie voor energiescans voor energiebesparende maatregelen door energieambassadeurs.
2021
x
Wettelijk
Afspraken met Gewoon mee bestuurlijke beginnen partners
lopend
Planning
x
Doorlopend
x
lopend x x
Toelichting s.v.z.
lopend lopend
x
lopend
F. Continueren gemeentelijke duurzaamheidsleningen.
x
lopend
G. Ondersteunen van projecten voor gezamenlijke inkoopacties (zonnepanelen, duurzame energie etc.) vanuit RRE subsidie.
x
2021
RRE is verlengd tot 31 maart 2021
2021
Wordt naar verwachting afgerond begin 2021
H. Actualisatie van het duurzaam bouwen beleid van de gemeente zodat de energietransitie bij herontwikkeling en nieuwbouw kan worden versneld. I. Aansluiten bij de landelijke ontwikkelingen op het gebied van financiering van particulieren om te leren en te experimenteren (voorbeeld objectgebonden financiering of de RRE-subsidie)
x
x
lopend in kader van RRE 9
J. Actief onder de aandacht brengen van het gemeentelijke energieloket: Duurzaam Bouwloket en hun adviesrol over o.a. financieren van duurzaamheidsmaatregelen (wordt onderdeel communicatie- en participatieplan).
x
K. Ondersteunen initiatief opzetten van een Katwijkse energiecoöperatie door bewoners/ondernemers in Katwijk.
Opgave 4: Het versterken van de voorbeeldrol van gemeente Katwijk in eigen vastgoed
x
Wettelijk
A. Updaten en uitvoeren van het plan en de uitvoeringsagenda voor verduurzaming van het gemeentelijk vastgoed. Opnemen van energiebesparende maatregelen in onderhoudsplannen. B. Doorvoeren van aanpassingen in het financiële systematiek met de mogelijkheden voor het opnieuw investeren van energiebaten in de energietransitie. C. Het ontwikkelen van een nieuwe wijze van uitvragen, waarbij de nadruk ligt op (energie)prestaties voor zowel nieuwbouw als bestaande wijken D. Stimuleren dat scholen gebruik maken van de bestaande stimuleringslening(en) voor verduurzaming in projecten Hoornes en IHP E. Het duurzaam bouwen beleid koppelen aan het Integrale huisvestingsplan scholen (IHP )en toekomstige renovatie en nieuwbouw projecten.
2021
Afspraken met Gewoon mee bestuurlijke beginnen partners
x
2021
Planning
Toelichting s.v.z.
2030
x
2017 2023
x
Lopend
x
Lopend
x
Lopend
Indicatoren Indicator Percentage van aardgas afgekoppelde huizen is toegenomen Percentage energiereductie t.o.v. 2014 is toegenomen
Nulmeting
Opmerking
Van aardgas afgekoppelde huizen in Op langere termijn meetbaar als huizen worden percentage in 2020 afgekoppeld. Wordt eerst geteld in aantallen. Nulmeting is 2014
Doelstelling is om in 2030 11% energiereductie te hebben behaald 10
Duurzame Mobiliteit = in uitvoering = afgerond
Opgave 1: Het ontwikkelen van een mobiliteitstransitie op gemeentelijk niveau
Wettelijk
A. Opstellen uitvoeringsprogramma duurzame mobiliteit vanuit de KAM en uitwerken aanpak fiets en wandelstructuur in de gemeente
B. Ontwikkelen Regionale Strategie Mobiliteit incl. OV samen met Holland Rijnland
C. Het bedrijfsleven informeren en helpen met het veranderen naar een slimmere en duurzamere stedelijke logistiek evenals stimuleren werknemers voor ander mobiliteitsgebruik via bestaande platformen en samenwerkingen (bv. Parkmanagement). D. Opstellen en uitvoeren nieuw parkeernota met aandacht voor de mobiliteitstransitie (focus op meer ruimte fiets en voetganger en andere vormen autogebruik)
Afspraken met Gewoon mee bestuurlijke beginnen partners
Toelichting s.v.z.
2020 2022
x
x
Planning
2021
x
x
opgenomen in Visie regionale bereikbaarheid Duin- en Bollenstreek, dat weer input is voor Holland-Rijnland. Visie volgt in Q2 2021
2021 2025
x
2021
E. Uitwerken strategie voor laden en snelladers in samenwerking met de gemeente en de regio
x
2021
F. Ontwikkelen en uitvoeren (in omgevingsplan) bestaand mobiliteitsbeleid PLV (zoals ruimtereservering grootschalige parkeerlocaties, mobiliteitshubs, deelmobiliteit en MaaS, fiets voor auto etc.)
x
2021 2029
Strategie in college en raad Q1/Q2 2021
11
Opgave 2: Het ontwikkelen van een strategie voor gebruik en ontwerp van de openbare ruimte
Wettelijk
Afspraken met Gewoon mee bestuurlijke beginnen partners
Planning
A. Ontwikkelen van inrichtingsprincipes en wensbeelden voor de verschillende identiteiten en ter versterking van de onderlinge samenhang in de openbare ruimte. Waarin aspecten als duurzaamheid en de samenhang tussen diverse beleidsstukken worden gegeven (Katwijkse Stijl).
x
2021
B. Ruimte (fysiek en juridisch) geven aan initiatieven voor slimme en duurzame mobiliteit
x
2021 2030
Opgave 3: Voorbeeldrol gemeente
Wettelijk
Afspraken met Gewoon mee bestuurlijke beginnen partners
Planning
A. Bij vervanging gemeentelijk wagenpark kiezen voor zero emissie of andere vormen van gebruik (lease of deelauto's).
x
lopend
B. Stimuleren van werknemers voor andere manier van werken en woon-werkverkeer.
x
2021
C. Onderzoeken woon- werkverkeer eigen organisatie
x
2021
Toelichting s.v.z.
Toelichting s.v.z.
Indicatoren Indicator Vermindering intensiteiten autoen vrachtverkeer in relatie tot aantal woningen/bedrijven Ontwikkeling OV- aandeel o.b.v. gebruik openbaar vervoer Toename aantal laadpunten en/of aantal deelauto's
Nulmeting Telpunten in de gemeente, aantal woningen/bedrijven en autonome situatie van verkeermodel Aantal in- uitstappers op jaarbasis
Opmerking Wordt al gebruikt voor monitoring, maar er zijn meer zaken van invloed dan de duurzaamheidsagenda Procentuele toe- of afname t.o.v. jaar ervoor
Absolute en procentuele getallen, aantal punten/auto's
12
Circulaire Economie = in uitvoering = afgerond
Opgave 1: Het ontwikkelen van een afvalwaarde transitiestrategie in huishoudelijk afval A. Opstellen en uitvoeren van een plan van aanpak voor de inzameling- en verwerking van huishoudelijk afval, met een versnelling van de afvalscheiding. Herzien van het grondstoffenbeleidsplan
Wettelijk
Afspraken met Gewoon mee bestuurlijke beginnen partners
x
B. Het uitvoeren van campagnes en educatie op de voorgrond om huishoudelijk afval te voorkomen en zicht te hebben op consumptie, productie en afval. Doel is bewustwording. C. De grondstoffenvisie Nieuw Valkenburg gemeente breed als inspiratie voor circulariteit gebruiken in zowel nieuwe als bestaande projecten op circulariteit D. Ondersteunen van regionale initiatieven op circulariteit vanuit ons lidmaatschap aan Cirkelstad regio 071 ( bv. regionale circulaire grondstoffenhub)
Opgave 2: Het ontwikkelen van een circulariteitsstrategie in bedrijfsafval A. Onderzoeken hoe werk-met-werk kan worden gemaakt m.b.t. bedrijfsafval (inclusief afvalwater), afvalstof wordt weer grondstof.
Plan 2021 uitvoering 2023
begin 2021 vaststelling; start implementatie in 2022/2023.
lopend
x
2021 2025
grondstoffenvisie PLV is opgesteld. Moet nog worden vastgesteld
2021 2023 x
Wettelijk
Toelichting s.v.z.
x
x
E. Verkennen van andere vormen van verwerking (zoals de toepassing van voedselrestvermalers in het verwerkingsproces bij het Hoogheemraadschap).
Planning
Afspraken met Gewoon mee bestuurlijke beginnen partners x
2020 2021
Planning
wordt o.m. in PLV onderzocht als pilot/voorbeeld
Toelichting s.v.z.
2022
13
B.
Gesprekken met bedrijven over de scheiding van bedrijfsafval.
x
2021
Opstarten gesprekken met bedrijven (cirkelstad) over circulaire economie en specifiek bedrijfsafval en werken aan een gezamenlijk perspectief en aanpak op basis van de huidige grondstoffenstromen op gebiedsniveau. Uitwerken nieuw grondstoffenstromenplan.
x
2022
C.
D. Overleg met horeca, leveranciers en bedrijven inzake minder verpakkingsmaterialen (zoals plastic en karton) en hergebruik/terugname.
Opgave 3: Gemeente Katwijk geeft het voorbeeld op gebied van circulariteit in eigen handelen, gebouwen en contracten A. Uitwerken van circulair inkopen als onderdeel van Maatschappelijk Verantwoord Inkopen (MVI). B. Ontwikkelen van een integraal toetsingskader waarin voor alle gemeentelijke opdrachten (incl. vastgoed) eisen worden gesteld aan circulair gebruik van grondstoffen, materialen en producten. C. De gemeente scherpt haar lopende inkoopcontracten aan om hergebruik van grondstoffen te stimuleren. D. Actualisatie van het duurzaam bouwen beleid van de gemeente. Samen met marktpartijen een gezamenlijke ambitie creëren en maatregelen ontwikkelen (bijvoorbeeld inzet materialenpaspoort). E. Onderzoeken mogelijkheden voor het opnemen van eisen en wensen voor circulariteit in vergunningen en overeenkomsten (o.a. voor gemeentelijk gesubsidieerde evenementen). Indicatoren Indicator Vermindering huishoudelijk afval in percentage Vermindering scheidingspercentage restafval
x
Wettelijk
Afspraken met Gewoon mee bestuurlijke beginnen partners
x
2021
gekoppeld aan nieuwe EU wetgeving rond plastic; on hold in verband met Covid-19
Planning
Toelichting s.v.z.
2025 x
2025
x
2021 2020 2021
x
x
2025
Nulmeting Opmerking Hoeveelheid huishoudelijk afval per jaar Hoeveelheid restafval per jaar 14
Plaats in de top 25 duurzame aanbesteders
Plaats in 2020
Communicatie/participatie A. Communicatie- en participatieplan opstellen voor duurzaamheid. Strategische communicatie voor duurzaamheid wordt opgezet door de gemeente. B. Opstellen van een visiedocument voor communicatie en participatie voor duurzaamheid C. Opbouwen van een breed netwerkplatform voor duurzaamheid, met nadruk op de energietransitie. Gebruik maken bij bestaande platforms gericht op de verschillende onderwerpen voor bewoners/bedrijven. Gericht op participatie en uitwisselen van informatie. D. Campagnes voeren over verschillende duurzaamheidsonderwerpen, waaronder duurzaamheidsprijs en duurzaamheidskrant. E. Organiseren excursies en werksessies voor bewoners, maatschappelijke organisaties en bedrijven om "goede" voorbeelden te zien en te activeren F. Samenwerking zoeken (waar nodig) met bewoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties rondom de benoemde opgaven in de duurzaamheidsthema's. G. Samenwerken op acties/initiatieven van bewoners maatschappelijke organisaties en ondernemers en deze faciliteren/mede mogelijk maken.
H. Podium bieden aan startups en goede initiatieven vanuit bewoners, maatschappelijke organisaties en ondernemers.
Toelichting
Planning
Lopend. We werken aan een plan van aanpak
2021 2021
2021
Doorlopend Doorlopend Doorlopend Doorlopend Doorlopend
15
1. Management samenvatting
16
Samen werken aan een toekomstbestendig Katwijk Katwijk verduurzaamt. Hieraan wordt mede invulling gegeven met deze strategische agenda duurzaamheid. Deze agenda schets het perspectief op Katwijk in 2050. Het is geen afzonderlijke en nieuwe beleidsnota, maar de agenda geeft het samenhangende beeld op een toekomstbestendig Katwijk, zoals dat in de verschillende agenda’s en beleidsstukken is en wordt verwerkt. De agenda specificeert de aanpak van de gemeente voor de duurzaamheidsthema’s energietransitie, duurzame mobiliteit, klimaat-adaptieve leefomgeving en circulaire economie.
1.1 Klimaatadaptieve leefomgeving In Katwijk wisselen bebouwing en een sterke multifunctionele groenblauwe structuur elkaar af. Katwijk is voorbereid op het veranderende klimaat (natter, droger, heter, stijgende zeespiegel). De beschikbaarheid van hoogwaardig groen en blauw draagt bij aan het versterken van ecologische waarde, sociale participatie en cohesie. De klimaatopgave is voor Katwijk in beeld gebracht en met bewoners, lokale en regionale partijen is een klimaatadaptatie strategie ontwikkeld. Blauwgroene structuren zijn versterkt, waarbij verschillende opgaven worden gekoppeld. Op natuurlijke momenten van onderhoud, beheer en herinrichting worden duurzaamheidsmaatregelen geïmplementeerd in de openbare ruimte. Er is hiervoor een nieuwe manier van samenwerken binnen de gemeente ontwikkeld en samenwerking is gevonden met ontwikkelaars en de woningcorporatie. In nieuwe ruimtelijke plannen staat groen centraal. Gemeentelijke en maatschappelijke eigendommen worden ingezet als voorbeeld. Door het informeren, inspireren en activeren wordt de publiekprivate samenwerking versterkt.
1.2 Energietransitie Duurzame energie, energiebesparing, en het uitfaseren van aardgas wordt in Katwijk gerealiseerd in nauwe samenwerking met de regio. Hierbij wordt de koppelingen met andere opgaven gezocht zodat de energietransitie leidt tot een verbetering van het wooncomfort en de kwaliteit van de wijken. De gemeente ontwikkelt een regionale energiestrategie met samenwerkingsverband Holland Rijnland. Daarnaast wordt via de Transitievisie Warmte invulling gegeven aan de opgave om aardgasvrij te worden. Duurzame energie wordt gestimuleerd door het onderzoeken van de toepasbaarheid van verschillende vormen van duurzame energieopwekking zoals onder andere aquathermie. De gemeente stimuleert het toepassen van energiebesparing op logische momenten. Daarbij wordt waar mogelijk de koppeling met andere opgaven gezocht. Nieuwbouw en herontwikkelingen worden energieneutraal en waar mogelijk energieleverend ontwikkeld. De gemeente zet het eigen vastgoed als voorbeeld in en versterkt de bewustwording. De implementatie van maatregelen wordt actief ondersteund met leningen en andere financieringsmogelijkheden en de gemeente speelt een actieve rol in het verbinden van partijen en het informeren en activeren van verschillende doelgroepen.
1.3 Duurzame mobiliteit Duurzame mobiliteit zorgt voor schoon en veilig vervoer, voor iedereen bereikbaar en in een kwalitatieve openbare ruimte. Schone voertuigen vormen de ruggengraat voor hoe we ons verplaatsen. De gemeente maakt ruimte vrij voor elektrische voertuigen en deelmobiliteitsconcepten en zet in op de aanleg van (regionale) fiets- en wandelpaden. Bovendien worden mobiliteitshubs ontwikkeld en wordt voorzieningen voor de ‘first & last-mile’ verbeterd. Het parkeerbeleid is aangepast met aandacht voor de mobiliteitstransitie. De kwaliteit van de openbare ruimte wordt versterkt door de auto in het straatbeeld terug te dringen. Het openbaar vervoer wordt versterkt met HOVverbindingen, schone elektrische bussen en verbetert met de regio de 17
aansluiting van doelgroepen verkeer en flexibele aanvullende buslijnen. Het realiseren van een hoogwaardige railverbinding is de ambitie. Stedelijke distributie wordt schoner en gebeurt meer vanuit centrale distributiecentra. Bedrijven en bewoners worden gestimuleerd te experimenteren met parkeerplaatsen door stimuleringscampagnes en de gemeente werkt samen met de regio om mobiliteitstransitie te faciliteren.
gemeente, zoals bij de instrumenten van Omgevingswet en Maatschappelijke Agenda. De gemeente heeft een gerichte communicatie- en participatieaanpak en versterkt de samenwerking met bewoners, bedrijfsleven, instellingen, omringende gemeenten, regio en rijk.
1.4 Circulaire economie De gemeente stimuleert waardevolle grondstoffenstromen, de deeleconomie en hergebruik bij bewoners, bedrijven en bezoekers. De gemeente zet in op campagnes en voorlichting om zoveel mogelijk huishoudelijk afval aan de voorkant te voorkomen. Gemeente Katwijk zet in op het verder hoogwaardig inzamelen en verwerken van het huishoudelijk afval. De gemeente onderzoekt of een koppeling met bedrijfsafval meerwaarde creëert. Als organisatie koopt de gemeente volledig maatschappelijk verantwoord een circulair in. Via haar opdrachtgeversrol en regierol stelt de gemeente eisen aan het circulair grondstoffen gebruik in de bouw. Slim gebruik en ontwerpen wordt gestimuleerd, bijvoorbeeld door overleg met (gesubsidieerde) evenementen, instellingen en bedrijven. Hergebruik wordt versterkt door het bij elkaar brengen van vraag en aanbod.
1.5 Aan de slag! De duurzaamheidsopgave vraagt om een slimme aanpak op het gebied van werken, organiseren, budgettering, financiering en eigenaarschap. De gemeente ontwikkelt een integrale aanpak waarin thema’s, opgaven en oplossingsrichtingen worden gekoppeld. Dit vraagt om nieuwe manier van werken en het wegnemen en verlagen van schotten tussen afdelingen en organisaties. De gemeentelijke organisatie is ingericht op de interne samenwerking en programmering. Tevens worden samenwerkingen extern opgezocht. We werken met elkaar om de grote transities te realiseren. Duurzaamheid heeft een integrale plek in het instrumentarium van de 18
2. Inleiding
19
2.1 Een toekomstbestendig Katwijk Katwijk verduurzaamt. Met en voor haar inwoners, ondernemers en bezoekers wordt gewerkt aan een duurzaam Katwijk: toekomstbestendig, gezond en leefbaar voor iedereen. Deze opgave vraagt om een nieuwe kijk op beleid en uitvoering, waarbij duurzaam denken en doen normaal is. De strategische agenda ‘Duurzaam Katwijk’ geeft hier invulling aan door de middellange termijnopgaven te koppelen aan de concrete korte termijnacties en maatregelen uit de verschillende thematische agenda’s en beleidsstukken. Daardoor wordt de samenhang verstrekt en kan worden gewerkt aan de ambitieuze doelstellingen van de gemeente Katwijk voor 2050. Waarom een strategische agenda duurzaam Katwijk? Duurzaamheid is een containerbegrip en moeilijk te vatten met een simpele definitie. Onder duurzaamheid vallen veel verschillende processen en producten die niet bij één gemeentelijke afdeling horen. Dit blijkt ook uit de verschillende thema’s van deze strategische duurzaamheidsagenda. De strategische duurzaamheidsagenda heeft drie hoofddoelen: 1. Clusteroverschrijdend na te denken over duurzaamheid en de koppelkansen tussen thema’s 2. Duurzaamheid te presenteren en te communiceren als paraplubegrip 3.
Continuering van de lijn van programmatisch werken aan duurzaamheid die is ingezet in 2015 De duurzaamheidsagenda is slechts een middel om de verschillende onderdelen van de organisatie te verbinden die werken aan de duurzaamheidsthema’s: klimaatadaptatie, energietransitie, circulaire economie en duurzame mobiliteit. Deze thema’s zijn verbonden aan elkaar via de centrale toekomstambities voor klimaat en omgeving en vragen een sterke afstemming om de duurzaamheidsdoelstellingen in 2050 te kunnen halen. Het doel van de
duurzaamheidsagenda is niet om te centraal sturen op duurzaamheid maar om samenhang tussen de verschillende thema’s te coördineren en zo organisatieoverschrijdend de opgaven te bespreken en koppelkansen te zoeken. Hiermee wordt integraliteit in duurzaamheidsprocessen en vraagstukken bereikt. Het thema duurzaamheid wordt met deze agenda als het paraplubegrip gepresenteerd en gecommuniceerd met bewoners, maatschappelijke partijen, ondernemers etc. Hiermee wordt vermoeidheid door overvragen voorkomen door steeds de afzonderlijke thema’s te presenteren in het werken aan duurzaamheid. In de praktijk houdt dit in dat participatieprocessen integraal worden afgestemd en aan een centrale boodschap worden gekoppeld. In de strategische communicatie worden de processen van de verschillende thema’s gecoördineerd om zo efficiënt mogelijk te werken. Afgelopen jaren is binnen de gemeente Katwijk al hard gewerkt aan het thema duurzaamheid. De vorige duurzaamheidsagenda (d.d. 23 september 2015) was hiervoor basis. Op verschillende plekken in de organisatie en op verschillende manieren is onder andere gewerkt aan het energieneutraal en klimaatadaptief maken van de gemeente. Breed eigenaarschap in de organisatie en een samenhangende structuur is nodig om verdergaande stappen te zetten.
Dit komt mede door de grootte van de opgave en de maatschappelijke druk op het onderwerp duurzaamheid die het afgelopen jaar is ontstaan. De gemeente Katwijk moet en wil duurzaamheid een stevig inzetten binnen de organisatie. Duurzaamheid is één van de strategische opgaven binnen de gemeente. De duurzaamheidsagenda uit 2015 is doorontwikkeld tot deze ‘Strategische agenda duurzaam Katwijk’. Op deze wijze is gemeente Katwijk in staat gestructureerd uitvoering te geven aan én resultaten te boeken voor deze belangrijke opgave.
20
Door deze duurzaamheidsagenda zet Katwijk de ambitieuze en concreet uitvoerbare stip op de horizon. De inhoud van deze strategische agenda geeft een doorkijk naar de kansen en mogelijkheden in en voor een duurzaam Katwijk én deze agenda geeft aan wat er op korte termijn gaat gebeuren om een positief effect van deze kansen en mogelijkheden te hebben. In beeld zijn gebracht welke concrete stappen ondernomen moeten worden richting de ambitieuze doelstellingen in 2050. De agenda is een dynamisch document dat open staat voor ontwikkelingen vanuit omgeving en de markt en daarop gemakkelijk aangepast kan worden.
beschreven. Het toekomstperspectief werpt een blik op de toekomst van Katwijk. De opgaven beschrijven de ambities en bijbehorende aanpak waar Katwijk op korte en middellange termijn inzet. In hoofdstuk 6 wordt beschreven hoe de strategische agenda uitvoering in de praktijk krijgt.
2.2 Vier inhoudelijke duurzaamheidsthema’s De strategische agenda duurzaam Katwijk maakt inzichtelijk voor welke opgaven gemeente Katwijk staat en welke prioriteiten in activiteiten hierbij gesteld worden. Vier thema’s vormen de kapstok voor een duurzaam Katwijk, te weten:
klimaatadaptieve leefomgeving Energietransitie circulaire economie en duurzame mobiliteit.
Daarnaast hebben cruciale elementen uit de Omgevingsvisie en het coalitieakkoord 2018-2022 als basis gediend voor deze strategische agenda. Doordat de vier inhoudelijke thema’s vrijwel het gehele duurzaamheidsbeeld van Katwijk behandelen, vormt deze duurzaamheidsagenda met toelichting ook een bruikbare onderlegger voor andere de (toekomstige) beleidsstukken en thematische agenda’s, zoals de verstedelijkingsagenda en bereikbaarheidsagenda. In de volgende hoofdstukken wordt per duurzaamheidsthema het toekomstperspectief en de opgaven met een omschrijving van de aanpak 21
3. Klimaatadaptieve leefomgeving
22
3.1 Perspectief 2050 In 2050 is Katwijk een klimaatadaptieve gemeente met een sterk en aantrekkelijk groenblauw netwerk. Vanaf 2020 zijn er ruim 7500 nieuwe woningen gerealiseerd en is het straatbeeld in de gemeente op veel plekken veranderd. Dat is ontwikkeld samen met de bewoners en met aandacht voor leefstijl en karakter van de dorpen en de wijken. Hierdoor is Katwijk de gemeente met diversiteit in de woonomgevingen gebleven waar de inwoners in 2020 zo trots op waren. Door het sterke groenblauwe netwerk is er meer ruimte ontstaan om te wandelen, fietsen, sporten en spelen waardoor de verblijfskwaliteit in de kernen is toegenomen en er levensloopbestendige wijken zijn ontstaan. Hiermee is de leefomgeving voor jong en oud verbeterd. Een omgeving waar mensen komen en verblijven om bijvoorbeeld een boek te lezen maar ook om samen met andere inwoners sociale activiteiten te ontplooien. De combinatie van deze omgeving met een hoogwaardig landschap, met op loop- en fietsafstand het strand, maken van Katwijk een fijne plek om je te vestigen. Het groen en water zorgt er ook voor dat Katwijk beter om kan gaan met de gevolgen van het veranderde klimaat. Extreme buien worden opgevangen en ingezet om het verkoelende groen tijdens periodes van hitte en droogte van voldoende water te voorzien.
Het is merkbaar dat Katwijk zich als medeverantwoordelijke in de regio heeft ingezet voor een klimaatadaptieve leefomgeving. Katwijk heeft als lid van convenant Klimaatadaptief bouwen en als lid van de kerngroep van de werkregio Holland- Rijnland de samenwerking gezocht met andere gemeenten om kennis uit te wisselen en fondsen uit de impulsregeling klimaatadaptatie te werven. Sinds de start van de ontwikkelingen op het voormalige vliegveld Valkenburg zijn er diverse pilots en proeven geweest voor het klimaatadaptief inrichten van
nieuwe ontwikkellocaties. Daarmee is deze locatie hét voorbeeld geworden voor omliggende wijken en voor ontwikkelingen bij andere gemeenten.
3.2 Ambitie Katwijk heeft een hoogwaardig landschap waarin bebouwing en een sterke multifunctionele groenblauwe structuur elkaar afwisselen. Katwijk is voorbereid op het veranderende klimaat (natter, droger, heter, stijgende zeespiegel). Effecten van klimaatverandering op het watersysteem worden in samenhang met de inrichtingsopgaven opgelost. Een sterke groenblauwe structuur draagt bij aan de Katwijkse ambitie omtrent een hoge leefbaarheid van omgeving. De beschikbaarheid van hoogwaardig groen en blauw draagt in 2050 bij aan het versterken van de ecologische waarde, sociale participatie en cohesie. Om dit te bewerkstelligen worden op basis van de stresstest uit 2019 risicodialogen met experts en omgeving uitgevoerd en wordt een strategie en beleid opgesteld om met de projecten en activiteiten die worden uitgevoerd, een klimaatadaptieve leefomgeving te creëren. Daarbij is ingezet op een integrale benadering van de ruimte: zowel openbaar als privaat. Waar dit kan worden projecten klimaatadaptief vormgegeven, maar worden vooral ook particulieren gestimuleerd bij inrichting en uitrusting, inrichting en gebruik van hun woningen en tuinen.
3.3 Opgaven: aanpak en activiteiten Om de ambitie te realiseren werkt de gemeente Katwijk samen met haar inwoners en ondernemers komende jaren gericht aan een aantal opgaven. Dit moet want Katwijk is een sterk verstedelijkt gebied met weinig publieke ruimte in de woon- en werkgebieden. De wijze waarop de gemeente Katwijk hier aan werkt staat per opgave beschreven.
23
Opgave 1: Het bepalen van risicogebieden en koppelen van kansen voor klimaatadaptieve maatregelen Voor de ontwikkeling van een waterrobuuste en klimaatadaptieve inrichting van de gemeente volgt Katwijk de aanpak van het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie. De kwetsbaarheden zijn in beeld gebracht. Daarvoor is in 2019 een stresstest uitgevoerd. Vervolgens wordt met de stresstest het gesprek aangegaan met diverse betrokkenen binnen de gemeente en in de regio over de risico’s die horen bij een veranderend klimaat. Veel water in de straat of hittestress zijn onderwerp van het gesprek met partijen zoals wijkraden, Hoogheemraadschap van Rijnland, Dunea, de woningbouwcorporatie, zorgorganisaties, bedrijven en inwoners. Tijdens de gesprekken wordt gelet op mogelijke kansen om thema’s te koppelen om een integrale werkwijzen aan te nemen. Dit betekent ook dat Katwijk kan bijdragen aan thema’s van anderen, waarvoor Katwijk geen directe verantwoordelijkheid draagt; zoals de toekomstbestendige drinkwatervoorziening. Katwijk gaat hierin actief op zoek naar samenwerking binnen de werkregio Holland- Rijnland en de provincie Zuid-Holland. Vanuit de werkregio en het Convenant Klimaatadaptief Bouwen zijn de provincie, het hoogheemraadschap, diverse omliggende gemeenten en organisaties aangesloten.
Gemeente Katwijk leert daarvan en in deze samenwerkingen kunnen over gebiedsoverschrijdende zwakke plekken en aanpak gezamenlijke afspraken worden gemaakt. Opgave 2: De strategie bepalen voor een klimaatadaptieve leefomgeving in gemeente Katwijk De klimaatstresstest en risicodialogen zorgen voor input van de klimaatadaptatiestrategie. Hierbij schetst Katwijk welke strategie zij toepast om te werken aan een klimaatbestendige leefomgeving. In de planvorming wordt beheer en onderhoud aan de voorkant betrokken bij het maken van de klimaatadaptatiestrategie. Hiervoor wordt een nieuwe manier van samenwerking binnen de gemeente ontwikkeld.
Er wordt ingezet op (no-regret) maatregelen om herstructureringen leefbaar en toekomstbestendig te maken, in lijn met onder meer het groenbeleid. Hiervoor wordt een afwegingskader ontwikkeld om de maatregelen te kunnen prioriteren, bijvoorbeeld in de vorm van een waarderingssysteem en een beheersysteem waarin de klimaatadaptatiekaarten over de andere beheer- en onderhoudskaarten kunnen worden gelegd. Groenblauwe linten kunnen worden ingezet voor het versterken van de structuur van een klimaatbestendigheid van Katwijk. Maar ook voor meer gezonde mobiliteit, het stimuleren van sociaal gedrag, meer ecologie en biodiversiteit, meer sociale evenredigheid, een hogere gebruikswaarde van het groen voor de mensen en een leefbaarder cultuurhistorische identiteit van Katwijk. Juist de combinatie van de verschillende invalhoeken maakt dat we gericht gaan kijken op welke wijze de structuren te versterken. Hierbij onderzoeken we ook hoe we binnen de woningopgave de groenblauwe structuren verder kunnen versterken en verrijken. Een deel van deze linten is al aanwezig, maar behoeft versterking waardoor een groenblauw netwerk ontstaat dat zorg kan dragen voor een beter functionerend systeem, voor hitte- en droogtebestrijding en opslag van water.
Opgave 3: Uitvoeringsmaatregelen en investeringen formuleren en opnemen in een agenda Op basis van de resultaten van de risicodialogen en klimaatadaptatiestrategie wordt de verdere uitvoeringsagenda ontwikkeld. De plannen worden specifiek voor de verschillende buurten en wijken van Katwijk gemaakt. Daarbij betrekken we de inwoners en ondernemers, sluiten we bij aan bij de karakteristieken van de buurten en de lokale wensen. De gemeente overlegt met de regio om te zorgen dat de Katwijkse oplossingen aansluiten bij de veranderingen in het regionale systeem. Dit gebeurt in samenwerking met gemeenten, waterschap, drinkwaterbedrijf etc. De kustbescherming tegen zeespiegelstijging is onderdeel van het Rijksprogramma Hoogwaterbescherming. 24
De gemeente investeert in aanleg, beheer en onderhoud van de openbare ruimte en de infrastructuur. Daarbij is aandacht voor de aanpassing aan het veranderende klimaat. Op natuurlijke momenten in de beheercyclus kunnen klimaatadaptatiemaatregelen worden geïmplementeerd en kan de openbare ruimte in bestaande wijken opnieuw worden ingericht. Bijvoorbeeld wanneer het riool aan vervanging toe is en ook de openbare ruimte opnieuw wordt ingericht. Vooral bij de Integrale Gebiedsaanpak (IGA), zitten in deze samenloop kansen. Ook bij het periodieke onderhoud van bermen, parken, speelweiden, riolering en wegen kan werk met werk worden gemaakt om klimaatadaptatie toe te passen. Dit biedt dit een kans om een wijk klimaatadaptief in te richten en eventueel het groenblauwe netwerk uit te breiden. Het ‘ontharden’ van Katwijk draagt bij aan het minder snel opwarmen van stedelijke gebieden en het verbeteren van flora, fauna en waterhuishouding.
met omgevingsplannen en omgevingsvergunningen kunnen sturen op de implementatie van een klimaatadaptieve leefomgeving bij nieuwe ruimtelijke plannen en bij omgevingsplanactiviteiten. Een klimaatadaptieve leefomgeving ontstaat niet zomaar. Inwoners kijken naar de overheid en de overheid kijkt vooral naar burgers en ondernemers. Het is van belang dat iedereen hier een ‘steentje’ in bijdraagt. Er zijn goede wil en voorbeelden nodig om een beweging in gang te zetten. Op lokaal niveau springen de Operatie Steenbreek, ontwikkeling van zogenaamde ‘tiny forests’ in verstedelijkt gebied en het onderzoek naar stimuleringsmogelijkheden voor groene daken in het oog.
De woningbouwopgave geeft aan dat er (minstens) 7.500 nieuwe woningen komen in Katwijk, waarvan circa 5.600 op de locatie van het voormalig Vliegkamp Valkenburg (PLV). De komende jaren worden hiervoor plannen gemaakt. Deze plannen lenen zich uitstekend om het meteen ‘goed’ te doen. Klimaatadaptatie wordt al in het begin van de planvorming als leidend principe en als randvoorwaarde in het ontwerp meegenomen. Overigens net als de energietransitie en de mobiliteitstransitie. De klimaatadaptatie vraagt om nieuw en andersoortig beleid en een proces dat daarop aansluit. We kiezen primair voor een aanpak die zoveel mogelijk gericht is op stimuleren en verleiden: informeren, adviseren, zo mogelijk subsidiëren en ondersteunen. Soms kan het nodig zijn om maatregelen ook via het bestuurlijkjuridische instrumentarium vast te leggen. We onderzoeken in hoeverre dit echt noodzakelijk en mogelijk is. Daarbij is aan de orde hoe we
25
4. Energietransitie
26
4.1 Perspectief in 2050
4.2 Ambitie
In 2050 is Katwijk een aantrekkelijke gemeente waar het prettig wonen en werken is met nieuwe technieken die het leven comfortabel maken. De huizen en gebouwen worden met duurzame energie verwarmd en van elektriciteit voorzien. De emissieloze auto’s staan klaar voor gebruik wanneer ze nodig zijn, opgeladen op het moment wanneer de energie het best beschikbaar is. Apparaten communiceren met elkaar en houden het energiesysteem in balans. Wanneer je thuis komt is de was gedraaid en het huis verwarmd op basis van slimme technieken en sensoren. Warmte gaat niet meer verloren. Restwarmte wordt gebruikt voor het verwarmen van goed geïsoleerde woningen en gebouwen. Door de seizoenen heen wordt warmte en energie opgeslagen voor gebruik wanneer er behoefte aan is. Omdat overal energie wordt opgewekt is uitwisseling van energie vanzelfsprekend geworden, het concept energy as a service is gemeengoed. Nieuwe en slimme technieken monitoren het energieverbruik en optimaliseren de energielevering. Er is een uitgebalanceerd energiesysteem dat robuust en betaalbaar is.
Katwijk volgt de ambities uit het Nederlandse klimaatakkoord: 49% CO2 besparing in 2030 en 95% CO2 besparing in 2050. Daarmee wordt invulling gegeven aan de Europese doelstellingen en het verdrag van Parijs (2015) waarin het doel is geformuleerd dat de aarde met niet meer dan 2 graden opwarmt. In het regionale energieakkoord Holland Rijnland is afgesproken dat de partijen zich inzetten om in 2050 energieneutraal te zijn. Energieneutraal betekent dat alle gebruikte energie wordt opgewekt door duurzame energiebronnen. Het grootste deel van energie is afkomstig uit de eigen regio, de rest is afkomstig uit de nabijheid van de regio. Om dat te bereiken zet Katwijk in op besparing van het energieverbruik (minimaal 30% in 2050) en het gebruik van alleen duurzame energie. De gemeente voert regie om duurzame energie opwekking te stimuleren, op het eigen grondgebied en in de regio. In de Regionale Energie Strategie (RES) wordt met de regio verkend wat de potentie is, en op basis daarvan een bod gedaan voor de duurzame energieopwekking.
Energieopwekking gebeurt waar mogelijk binnen Katwijk. Het is als een nieuwe functionele laag toegevoegd aan het Katwijkse landschap, de daken zijn bijvoorbeeld voorzien van zonnepanelen, langs wegen wordt energie opgewekt met moderne windturbines en nieuwe technieken met buurtbatterijen en warmtevaten hebben hun plek gekregen. Katwijk werkt nauw samen met de regio om de energie zo effectief mogelijk op te wekken en op te slaan.
Katwijk wordt uiteindelijk aardgasvrij. Nieuwbouwwoningen moeten al vanaf juli 2018 aardgasvrij zijn. Voor bestaande bouw sluit Katwijk aan bij de nationale ambitie gericht op het aardgasvrij maken van woningen en gebouwen. In 2030 is de eerste wijk van het aardgas af. In 2040 geldt dat voor de helft en in 2050 voor alle wijken.
Woningen en gebouwen zijn energieneutraal of energieleverend. Het totale energieverbruik is ten opzichte van nu met een derde afgenomen. Hiervoor zijn in de hele gemeente slimme besparingen gerealiseerd. In de uitvoering is waar functioneel de koppeling met bijvoorbeeld levensloopbestendigheid gemaakt. Gebouwen en eventueel de openbare ruimte in wijken krijgen door de transitie een facelift.
De gemeente Katwijk gaat voor betaalbare en toegankelijke energietransitie voor iedereen. Daarbij leidt de energietransitie tot een verbetering van het wooncomfort en de kwaliteit van de woning en de wijken. Door het stimuleren en actief betrekken van bewoners en andere relevante partijen wordt de energietransitie in Katwijk uitgevoerd met groot draagvlak. De energietransitie heeft een grote impact op bewoners. De gemeente draagt zorg dat er
27
voldoende aandacht is voor de sociale aspecten in deze transitie en het creëren van draagvlak daarmee. Het tegengaan van de energiearmoede is hier een belangrijk onderdeel van. De gemeente is de verbindende factor tussen initiatieven en verschillende partijen. Waarbij de gemeente regisseert, faciliteert en/of beheert waar nodig.
4.3 Opgaven: aanpak en activiteiten Om de ambitie te realiseren werkt de gemeente Katwijk samen met haar partners komende jaren gericht aan een aantal opgave. De wijze waarop de gemeente Katwijk hier aan werkt staat per opgave beschreven. Opgave 1: Het ontwikkelen en uitwerken van een Regionale Energie Strategie met en voor de regio In de regio wordt samengewerkt aan de Regionale Energie Strategie (RES). De overheden moeten krachten bundelen om van de energietransitie een succes te maken. Door samenwerkingen en gedeelde ambities in de regio te vormen, wordt in de RES een meerjarige programmatische aanpak ontwikkeld. Om een RES voor Katwijk en omgeving mogelijk te maken, wordt met de regio gezamenlijk onderzocht wat de mogelijkheden zijn voor een duurzamer energiesysteem passend bij de regio betreft ruimtemogelijkheden. Ook wordt vraag en aanbod op elkaar afgestemd. Dit maakt de RES een bruikbare bouwsteen voor onder andere ruimtelijke plannen en instrumenten uit de Omgevingswet. Katwijk vervult een actieve rol in de RES en brengt de belangen van en voor Katwijk in. Hiervoor is een intensieve samenwerking opgebouwd met regionale en lokale partners. Met de regio verkent Katwijk de potentie van verschillende vormen van duurzame energieopwekking.
Op basis hiervan wordt de regionale inzet voor hernieuwbare opwek en een concept Regionale Structuurvisie Warmte voor de verdeling van warmtebronnen vastgesteld. Het RES-traject wordt afgestemd met de data en ambities die uit het transitievisie warmtetraject komen.
Opgave 2: Het ontwikkelen van een transitievisie warmte (TVW) voor Gemeente Katwijk samen met partners De gemeente ontwikkelt de Transitievisie Warmte en geeft hiermee invulling aan de opgave om de bebouwde omgeving aardgasvrij te maken. De gemeente zorgt dat de juiste partijen bij het traject betrokken zijn en coördineert de gezamenlijke ontwikkeling van de TVW. De rol van de gemeente, met name bij de realisering van warmtenetten, wordt de komende periode helder. Het is duidelijk dat een fors deel van de opgave in de ondergrond wordt gerealiseerd. Deze ondergrondse ruimte is beperkt en staat onder extra druk door maatregelen voor bijvoorbeeld klimaatadaptatie. Integraal samenwerken is ook voor deze opgave cruciaal voor het behalen van de doelen. De TVW wordt ontwikkeld in nauwe samenhang met de RES. Uiterlijk in 2021 is helder welke wijken met welke voorkeurstechnieken als eerste van het aardgas af gaan. De bovengrondse en ondergrondse ruimte die nodig voor de warmtetransitie is dan onderzocht. Tevens wordt een doorkijk gegeven naar het tijdspad en de voorkeurstechnieken voor de andere wijken richting 2050. Potentiële alternatieven worden vastgelegd voor de wijken waarvan de transitie vóór 2030 aan de orde is.
Tijdens het ontwikkelen van de TVW worden koppelkansen verkend tussen de sociale opgaves en technische oplossingen waarbij relevante initiatieven in beeld worden gebracht. Een voorbeeld is het tegengaan van energie-armoede door slimmer om te gaan met warmte en energie te besparen. Opgave 3: Het stimuleren en aanjagen van de lokale energietransitie bij ondernemers en bewoners De gemeente stimuleert de realisatie van duurzame energieopwekking, innovaties en nieuwe technieken. Hierbij worden zowel collectieve en individuele maatregelen onderzocht voor warmte en elektriciteit (bijvoorbeeld zonneenergie op daken en terreinen, windenergie, aquathermie, geothermie, restwarmte en het bijbehorende warmtetransportnet etc.). Daarvoor haalt de gemeente ervaringen elders actief op en verbindt deze aan Katwijk. Er wordt 28
rekening gehouden met de belangen van andere ruimtevragers (wonen, natuur, bedrijventerreinen, toerisme, etc.). Om tot een goede afweging te komen word onder meer het gemeentelijk ruimtelijk afwegingskader (RAK) gebruikt. Daarnaast ontwikkelt de gemeente een duurzaam bouwenbeleid middels het instrument GPR. Hiermee kan o.a. de energieprestatie van een gebouw aan de voorkant worden vastgelegd en worden opgenomen in contracten met de bouwer. Dit instrument is overigens ook voor andere duurzaamheidsaspecten van belang. De gemeente stimuleert de ontwikkeling van methodes (slimme aanpakken) voor energiebesparing die op grote schaal toepasbaar zijn en effectief kunnen worden ingezet. Daarvoor brengt de gemeente partijen in stelling om te gaan samenwerken, met als doel op logische momenten (verhuizen, onderhoud, verbouwen etc.) energiebesparende maatregelen toe te passen. Denk daarbij aan makelaars, vve’s, ondernemers en nieuwe marktcollectieven. De gemeente pakt de regie om afspraken te maken met corporaties. De communicatie en samenwerking met de woningcorporatie wordt versterkt onder andere in het kader van de prestatieafspraken en de startmotoraanpak vanuit het Klimaatakkoord. Vanuit de neutrale rol van de gemeente ondersteunt zij ook in de communicatie met huurders. Veel stimulering is momenteel vrijwillig. Om meer dwingend of sturend op te
Opgave 4: Het versterken van de voorbeeldrol van gemeente Katwijk in eigen vastgoed Het eigen vastgoed van de gemeente heeft een voorbeeldfunctie. De gemeente zet in op een zo hoog mogelijke CO2 reductie, passend binnen de financiële kaders en conform de technische mogelijkheden. De gemeente heeft haar vastgoedportefeuille in kaart gebracht en heeft een aanpak om het eigen vastgoed te verduurzamen richting energieneutraal en waar mogelijk energieleverend onder andere op basis van de resultaten van de energiescans. Nieuwbouw projecten worden standaard energieneutraal en leveren energie waar dit kan. De bespaarde energiekosten worden ingezet om de maatregelen te financieren. Dit vraagt om een andere inrichting van het financiële systeem van de gemeente. Nu vallen bijvoorbeeld de ‘lusten’ van de besparing bij de huurder en niet bij de eigenaar. Daarnaast wordt actief ingezet op bewustwording binnen de gemeentelijke organisatie en het versterken van duurzaamheid als norm/afwegingscriterium. Naast de eigen gemeentelijke gebouwen zet de gemeente actief in op het verduurzamen van overig maatschappelijk vastgoed, bijvoorbeeld bij scholen en sportverenigingen. De gemeente stimuleert scholen om gebruik te maken van de bestaande stimuleringslening.
kunnen treden is aanvullende landelijke regelgeving een voorwaarde. Dit geldt voor energieopwekking en warmtetransitie maar ook bij het stimuleren van energiebesparing bij bewoners en bedrijven in de vorm van energieambassadeurs, lespakket Energieke Scholen, duurzaamheidsleningen, maatwerkadviezen, duurzaam bouwloket en ondersteuning van gezamenlijke inkoopacties.
29
5. Duurzame mobiliteit
30
5.1 Perspectief 2050
5.2 Ambitie
In 2050 is Katwijk een groene en aantrekkelijke gemeente. In het straatbeeld zijn vooral lichte elektrisch aangedreven voertuigen (LEV’s) zichtbaar die zorgen voor de first & last mile. In 2019 waren dat nog vooral elektrische fietsen en scooters, maar in de loop van de jaren zijn er een keur aan nieuwe innovatieve voertuigen bijgekomen. Al deze schone voertuigen vormen de ruggengraat van hoe mensen verplaatsen. Ze brengen ons naar de mobiliteitshubs en grootschalige parkeerlocaties. De straten van weleer met geparkeerde auto’s bestaan niet meer, tegenwoordig zijn er verblijfgebieden waar de elektrische (vracht)auto’s te gast zijn. Spreken over kwaliteit openbare ruimte is mogelijk omdat verblijven en groen tegenwoordig de belangrijkste bestemmingen zijn geworden. Katwijk heeft de straat weer aan de mensen teruggegeven.
De Katwijkse mobiliteit is in de toekomst schoner, slimmer en anders. Daarnaast is mobiliteit voor iedereen beschikbaar. Gezocht wordt naar passende concepten bij de verschillende doelgroepen in Katwijk. Inwoners en bezoekers van Katwijk hebben een volwaardig alternatief voor de auto: de gezonde en schone keuze is de makkelijkste keuze. Hiermee draagt Katwijk niet alleen bij aan Europese klimaatdoelen omtrent het reduceren van CO2 uitstoot, maar draagt Katwijk ook bij haar ambities omtrent het aantrekkelijk en leefbaar maken en houden van de fysieke leefomgeving.
De LEV’s brengen de inwoners en bezoekers van en de naar grootschalige parkeerterreinen en grotere en kleinere mobiliteitshubs die her en der, veelal op loopafstand, door de gemeente zijn verspreid. Inwoners van Katwijk gaan ‘s ochtends op pad en afhankelijk van hun bestemming pakken ze bij de hub een deelfiets of –auto om naar school te gaan of boodschappen te doen of stappen op de snelle lightrail. Gelukkig kunnen alle beschikbare modaliteiten centraal geregeld en betaald worden met één mobiliteitsabonnement (Mobility as a Service; MaaS). Alle bedrijven die grote goederenvervoersstromen veroorzaken maken in 2050 gebruik van schone voertuigen die emissieloos de goederen buiten Katwijk verspreiden en de bevoorrading van de winkels en horeca binnen de gemeente verzorgen. Alles gezamenlijk georganiseerd en georiënteerd op centrale distributiecentra.
In 2050 is de openbare ruimte ingericht op duurzaam vervoer, deelmobiliteitsconcepten, mobiliteitshubs, centrale distributiecentra, parkeren op afstand en meer ruimte voor lopen en fietsen. Het aantal laadpunten neemt elk jaar toe waarbij veel wordt gekeken naar centrale oplaadplekken zoals bij de mobiliteitshubs deze voldoen ruim om aan de vraag voor elektrisch laden. Het OV neemt toe in frequentie en comfort en wordt uitgebreid naar 12 bussen per uur tussen Katwijk en Leiden. Voor de lange termijn (2050) heeft Katwijk nog ambities voor het openbaar vervoersysteem als geheel: de regio wordt ook met lightrail ontsloten. Lightrail, met aansluiting op het landelijk spoornet, is een snel en comfortabel alternatief voor de auto, zowel voor forenzen als bijvoorbeeld voor strandtoerisme. Ook biedt het mogelijkheden voor een optimale ontsluiting van de Project Locatie Valkenburg. Goed vervoer blijft voor iedereen toegankelijk in en naar Katwijk en duurzame mobiliteitsopties zijn breed bekend, gedragen en worden goed benut. En alle benodigde energie voor mobiliteit wordt duurzaam opgewekt.
31
5.3 Opgaven: aanpak en activiteiten Om de ambitie te realiseren werkt de gemeente Katwijk samen met haar inwoners en ondernemers komende jaren gericht aan een aantal opgaven. De wijze waarop de gemeente Katwijk hier aan werkt staat per opgaven beschreven. Opgave 1: Het ontwikkelen van een mobiliteitstransitie op gemeentelijk niveau Om de mobiliteitstransitie mogelijk te maken gaat Katwijk meer ruimte vrijmaken voor de fiets- en wandelstructuur zoals opgenomen in de Katwijkse Agenda Mobiliteit (KAM). Qua infrastructuur gaat de eerste prioriteit uit naar het aanleggen van (regionale) fiets- en wandelpaden, denk daarbij aan snelfietsroutes naar de kust en naar Leiden Centraal en tussen de kernen. De gemeente stelt samen met de ontwikkelorganisaties (RVB en BPD) een nieuw mobiliteitsbeleid op voor projectlocatie Valkenburg (PLV) waarbij principes zoals bijvoorbeeld deelmobiliteit, mobiliteitshubs en MaaS worden onderzocht en toegepast. Daarnaast zet de gemeente in op het stimuleren van de transitie naar elektrische voertuigen in Katwijk door het uitbreiden van het aantal laadpunten in de gemeente. Ook wordt meer (exclusieve) ruimte gemaakt voor deelmobiliteitsconcepten (auto, fiets, scooters, LEV’s, e.d.) zowel op straat als bij nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen. Door deze ontwikkelingen is minder openbare ruimte nodig voor parkeerplaatsen.
Hiervoor wordt kennis opgedaan uit het mobiliteitsbeleid van PLV en bij andere gemeenten en marktpartijen. Daarnaast bekijkt de gemeente Katwijk samen met het bedrijfsleven welke mogelijkheden er zijn om de stedelijke distributie te verschonen en te minderen. Op termijn reguleert Katwijk het gebruik van niet schone voertuigen.
Opgave 2: Het ontwikkelen van een strategie voor gebruik en ontwerp van de openbare ruimte Mobiliteit, Ruimte en Bouwen zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Door de auto uit het straatbeeld terug te dringen ontstaan autoluwe wijken met meer ruimte voor spelen, lopen, fietsen en groen. Versteend gebied vergoenen draagt ook bij aan het minder snel opwarmen van stedelijke gebieden en het verbeteren van flora, fauna en waterhuishouding. De gemeente staat aan de lat om dit door onder andere het principe van omgekeerd ontwerpen mogelijk te maken (faciliteren en/of stimuleren). Daarvoor moet verdere samenwerking gezocht worden met ontwikkelaars en de woningcorporatie. Minder auto’s of meer auto’s op afstand kan op weerstand stuiten bij (een deel van) de inwoners en het bedrijfsleven. Minder en elektrische auto’s betekent meer fietsen, meer laadpunten en andere (innovatieve) voertuigen op straat. Dit kan zorgen voor een ongewenst toename van fysieke elementen op straat (verrommeling). Katwijk gaat hiervoor een ontwerpstrategie openbare ruimte voor opstellen (Katwijkse Stijl). Daarnaast wordt de mobiliteitstransitie een vast thema bij ruimtelijke ontwikkelingen. Bereikbaarheid is ondersteunend aan de hoofdstructuur en de ontwikkeling van woon- , werk- en recreatiegebieden in de regio.
De toename van het aantal verplaatsingen vraagt om een robuust netwerk dat ook in de toekomst blijft voldoen. Daarbij wordt bij voorkeur ook rekening gehouden met robotisering van vervoermiddelen en moet er voor worden gewaakt dat verdere uitbouw van de infrastructuur niet ten koste mag gaan van de kwaliteit van de leef- en woonomgeving. Dit vraagt om zorgvuldige inpassing in grotere landschapseenheden, waarbij ambitieus mag en moet worden ingezet om de dilemma’s zichtbaar te maken
32
Opgave 3: Voorbeeldrol gemeente Om schoner, slimmer en anders om te gaan met mobiliteit moet de gemeente Katwijk het goede voorbeeld geven. Door het wagenpark bij vervanging uit te rusten met voertuigen met zero-emissie of andere vormen van gebruik, draagt de gemeente bij aan de mobiliteitstransitie. De gemeente gaat ook haar werknemers stimuleren voor andere manieren van werken (thuiswerken) en om ander vervoer te gebruiken. Ook wordt het woonwerkverkeer van de eigen organisatie onderzocht.
33
woonomgeving. Dit vraagt om zorgvuldige inpassing in grotere landschapseenheden, waarbij ambitieus mag en moet worden ingezet om de dilemma’s zichtbaar te maken Opgave 3: Voorbeeldrol gemeente Om schoner, slimmer en anders om te gaan met mobiliteit moet de gemeente Katwijk het goede voorbeeld geven. Door het wagenpark bij ouderdom te vervangen voor zero emissie of andere vormen van gebruik draagt de gemeente bij aan de mobiliteitstransitie. De gemeente gaat ook haar werknemers stimuleren voor andere manieren van werken (thuiswerken) en om ander vervoer te gebruiken. Voor alle medewerkers in een nieuwe werksituatie wordt een mobiliteitsplan opgesteld.
6. Circulaire economie
34
6.1 Perspectief 2050 De gemeente Katwijk zet in op slim gebruik en hergebruik van grondstoffen. De bedrijven en bewoners van Katwijk kennen de waarden van grondstoffen en passen hier hun gedrag op aan. Vanuit de gemeente zijn bedrijven en bewoners afgelopen jaren gestimuleerd slimme keuzes te maken. De voorbeeldfunctie van de gemeente Katwijk speelt hierbij een grote rol. De bewoners en bedrijven in Katwijk kopen minder producten door de betere kwaliteit van producten, de makkelijke mogelijkheden tot hergebruik, door meer te delen en door slimmer in te kopen. Verschillende technieken zoals mobiele apps, ondersteunen het gemak en motiveren circulair te zijn in denken en doen. In Katwijk wordt bewuster omgegaan met grondstoffen door beter te scheiden en nieuwe ketens in te richten. Het gaat niet meer over afval, maar over grondstoffen. Afvalinzameling en afvalverwerking zijn veranderd in logistieke diensten voor het circuleren van grondstoffen en materialen. De waarde en hergebruik van de grondstoffen staan centraal. In Katwijk bouwen we circulair. Materiaalpaspoorten geven inzicht in welke grondstoffen verwerkt zijn in gebouwen en openbare ruimte en hoe deze opnieuw te gebruiken zijn. Slopen is veranderd in oogsten van materialen. Er zijn nieuwe bedrijven ontstaan die een plek in de keten hebben.
In een grondstoffencentrum in de wijk worden materialen als overblijvende etenswaren, tweedehandsproducten en lease gereedschap verhandeld. Ook het delen van fietsen en auto’s kan hier. Gebruik staat boven bezit. Restproducten die er toch zijn, wordt met nieuwe technieken omgezet tot duurzame energie. Gemeente Katwijk is koploper in (en met) de regio en neemt haar voorbeeldfunctie binnen de afvaltransitie serieus. De gemeente werkt nauw samen met andere overheden en bedrijven en heeft heldere afspraken met zakelijke partners. Bewoners en bedrijven worden gestimuleerd en gefaciliteerd om circulair te handelen. Zo is er geen wegwerpplastic in de horeca en tijdens
(tijdelijke) evenementen en nemen leveranciers direct verpakkingsmaterialen mee na bezorgingen. Er wordt alleen samengewerkt met partijen die deze normen hanteren. Circulair inkopen voor de gemeentelijke organisatie is anno 2025 de norm.
6.2 Ambitie Katwijk In 2050 heeft Katwijk waardevolle grondstoffenstromen én staat de deeleconomie en hergebruik centraal bij bewoners, bedrijven en bezoekers. De gemeente bouwt en renoveert op een duurzame wijze. Daarmee is Katwijk volledig circulair. Op de korte termijn wordt prioriteit gegeven aan de nieuwbouw van woningen die zoveel mogelijk circulair worden gebouwd (projectlocatie Valkenburg). Voor Valkenburg wordt een afvalstoffen/bouwstoffenvisie opgesteld, met het oogmerk om al zoveel als mogelijk is circulair te ontwerpen, in te richten en te handelen.