5. Bijlage 1. Jaarrapportage Woningbouw 2020 (1897418)
Tekst van het document
Inhoudsopgave
Monitoring Woonagenda 2020-2024
3
Bouwen voor een gezonde woningmarkt
3
Differentiatie gerealiseerde woningbouw
4
Woningbouwprogramma 2019-2030
6
Uitvoeringsmaatregelen
12
Thuis met zorg in alle wijken
15
Betaalbare verduurzaming
17
Prestatieafspraken
18
Indicatoren Woonagenda
19
Vooruitblik 2021
23
Regionale Woonagenda
27
Verklarende woordenlijst
29
2
Bouwen voor een gezonde woningmarkt
Monitoring Woonagenda 2020-2024 Op 5 november 2020 heeft de gemeenteraad de nieuwe Woonagenda 20202024 vastgesteld. Als gevolg van de maatregelen die genomen zijn om de verspreiding van het coronavirus tegen te gaan is de Woonagenda uiteindelijk 8 maanden na aanbieding door het college vastgesteld. In de tussengelegen periode is voor zover mogelijk al uitvoering gegeven aan de nieuwe beleidsinzichten zoals die in de Woonagenda staan opgenomen. Om vertraging van de uitvoering van het beoogde nieuwe beleid te beperken, heeft de raad op 30 april 2020 besloten wel de middelen ter beschikking te stellen voor de uitvoering in 2020, zonder dit vooraf te laten gaan door een beleidsinhoudelijke discussie. Gelukkig hebben de corona-maatregelen fysieke vergaderingen van de gemeenteraad in het 4e kwartaal van 2020 toegestaan waardoor een uitgebreide inhoudelijke behandeling mogelijk werd. Bij de vaststelling van de Woonagenda op 5 november heeft de raad het beleid voor de komende 4 jaar vastgesteld en de middelen beschikbaar gesteld voor de uitvoering in 2021. Bij de evaluatie van de vorige Woonvisie 2015-2019 is een goede monitoring benadrukt. Daarom is in de Woonagenda stil gestaan bij het vooraf formuleren van concrete indicatoren, het monitoren van het woningbouwprogramma en van de prestatieafspraken met woningcorporatie Dunavie en Stichting Huurdersbelangen de Duinstreek (SHD).
Deels wordt de raad geïnformeerd over de voortgang en het doelbereik via de producten uit de planning- en controlcyclus. In de voorliggende jaarrapportage willen we informatie bundelen en overzichtelijk presenteren.
In de Woonagenda is een forse woningbouwopgave tot 2030 en 2040 vastgesteld. Zo moet ten minste in de lokale behoefte van de gemeente Katwijk worden voorzien: minimaal 2.600 woningen tussen 2019 en 2030 en nog eens minimaal 1.400 woningen tussen 2030 en 2040. Naast deze opgave heeft Katwijk zich verbonden aan het ontwikkelen van voormalig vliegveld Valkenburg tot een woonwijk van 5.000 woningen. Op 5 maart 2020 hebben provincie, rijk en gemeenten Katwijk en Wassenaar bestuurlijke afspraken gemaakt onder meer over het toevoegen van nog eens 600 woningen, specifiek in het middensegment, waarmee het totaal op 5.600 woningen is gekomen. Inmiddels heeft de toekomstige woonwijk de naam Valkenhorst meegekregen. Uitgangspunt is dat het aantal woningen op Valkenhorst (excl. topmilieu) voor 30% voorziet in de lokale behoefte en zo bijdraagt aan de autonome groei van de gemeente. De totale woningbouwopgave voor Katwijk tot 2040 is nu 8.070 woningen. Dit is twee keer zo hoog als de lokale woningbehoefte voor Katwijk afkomstig uit de Woningbehoefteraming van de provincie.
Woningbouwopgave Katwijk 2019-2040
8.070 Valkenhorst
5.600
Bestaande kernen
2.470
3
Realisatie woningbouw In 2019 en 2020 zijn 541 woningen opgeleverd. Er zijn 127 woningen gesloopt. Feitelijk zijn de woningen aan de Petronella van Saxenstraat fase 1 gesloopt in 2018, maar om een vertekend beeld te voorkomen zijn deze meegenomen in de cijfers van 2019. Al met al is de laatste 2 jaar sprake van een netto toevoeging van 414 woningen aan de woningvoorraad van Katwijk.
Woningbouwproductie 2019 en 2020 2019
2020
500 400
381 257
300 200
160
124
Realisatie per project 2019
2020 -100
0
100
200
De Bloem Duyfrak Emmaschool Greenport Hoornes Noord Oost De Horn Landwaard Overig Petr. van Saxen fase 1 Prins Bernhardlaan Rijnsoever Noord fase 3
157
100
Differentiatie gerealiseerde woningbouw
0 -100
Gerealiseerd
Gesloopt
-3 Netto toevoeging
Met de oplevering van 414 woningen is goed bijgedragen aan het woningbouwopgave van de gemeente, al is de productie achtergebleven bij de circa 530 woningen die nodig waren, om in de lokale behoefte te voorzien. Het overgrote deel van de netto toevoeging is te danken aan de meer grootschalige ontwikkelingen in De Horn en De Bloem in Rijnsburg en ’t Duyfrak in Valkenburg. In de volgende grafiek is tevens de categorie Overig opgenomen. Dit betreft kleinschalige, vaak particuliere ontwikkelingen. Opvallend is dat ten opzichte van 2019 relatief veel woningen in 2020 ontstaan zijn als gevolg van woningsplitsing en functiewijziging. Een verklaring zou kunnen liggen in het feit dat er weinig grotere uitleglocaties zijn, de grotere binnenstedelijke ontwikkelingen vertragen. Particulieren en kleine bouwbedrijven lijken zo in te spelen op de vraag naar woningen in de kernen. Een langjarig beeld ontbreekt echter nog.
In 2020 zijn 160 woningen opgeleverd. Hiervan waren 108 koopwoningen en 45 huurwoningen. Van 7 woningen is nog niet nagegaan of de eigenaar tevens de gebruiker is. De verhouding koop – huur is in Katwijk ongeveer 65% – 35%. In 2020 zijn daarmee iets meer koopwoningen opgeleverd dan het gemiddelde.
Onbekend 4%
2020
Huur 28% Koop 68%
4
Van de gerealiseerde 160 woningen zijn 108 grondgebonden gerealiseerd en 50 gestapeld. Dat houdt in dat er relatief meer grondgebonden woningen zijn gerealiseerd dan het gemiddelde in Katwijk van 59%.
Grondgebonden - gestapeld 2020 Onbekend 1% Gestapeld 31%
Grondgebonden 68%
In 2020 zijn 38% van de woningen gerealiseerd in het segment dat sinds de vaststelling van de Woonagenda in het betaalbare segment valt.
Prijscategorie 2020
Een verklaring ligt in de lange periode die gelegen is tussen de start van een ontwikkeling en de uiteindelijke realisatie van woningen. De afspraken die de gemeente met ontwikkelaars maakt over het woningbouwprogramma worden vastgelegd in bestemmingsplannen en in anterieure overeenkomsten en vinden hun uitgangspunten in eerder vastgesteld gemeentelijk (en regionaal) woonbeleid. Dat betekent heel concreet dat inzichten uit de Woonagenda 2020-2024: • verdringing van huishoudens uit het middensegment • insteek om te sturen op inkomensgroepen • te weinig woningen beschikbaar én bereikbaar zijn voor de middengroep nog niet zichtbaar worden in de woningen die in 2020 zijn opgeleverd. De afspraken met ontwikkelende partijen zijn vele jaren eerder gemaakt en gebaseerd op een andere werkelijkheid. Tussen 2016 en nu zijn de prijzen van woningen fors gestegen. Woningen die jaren geleden in de categorie ‘middelduur’ zijn geprogrammeerd zijn als gevolg van de toegepaste indexering op het moment van verkoop dusdanig in prijs gestegen dat deze niet langer bereikbaar zijn voor koopstarters met een middeninkomen. Er heeft een verschuiving plaatsgevonden in het product, het type woning dat nog voor het middensegment kan worden gerealiseerd. 500
Ontwikkeling vraagprijs koopwoningen 479 458
450 Onbekend 7%
418 Betaalbare huur 22%
400
398
350 328 269 250 Betaalbare koop 16% Dure huur 4%
321
316
308
300
Dure koop 51%
348
340 298
290 265
264 249
243
245
249
2015
2016
2017
200
2012
2013
2014
2018
2019
2020
2021
WOZ-waarde woningen Gemiddelde vraagprijs aangeboden woningen
5
Dat wordt duidelijk als we de prijsgrens van betaalbare koop, € 300.000 (prijspeil 2020), bepaald aan de hand van een middeninkomen van € 60.000, afzetten tegen de huidige verkoopprijzen van reguliere eengezinswoningen. De gemiddelde verkoopprijs van woningen in Katwijk lag in 2020 op € 479.000. Het grote verschil met de gemiddelde WOZ-waarde in Katwijk, (€ 321.000, prijspeil 2020) maar ook met de prijsgrens NHG (€ 310.000, 2020) is een indicatie dat in Katwijk weinig woningen beschikbaar komen in het lage middensegment.
Vanaf 2023 bestaat de streefgroei van de gemeente uit een stuk lokale behoefte en een stuk regionale opgave. Deze streefgroei is in de grafiek met de oranje lijn weergegeven.
In 2020 heeft de gemeente met deze nieuwe beleidskaders in de hand de gesprekken gevoerd met ontwikkelaars aan de Samenwerkingstafel en in het kader van lopende projecten. Bij projecten waarvoor in het verleden afspraken zijn gemaakt in anterieure overeenkomsten en waarvoor bestemmingsplannen zijn vastgesteld op basis van toenmalig vigerend beleid, is het lastig om tot extra differentiatie te komen.
Woningbouwprogramma 2019-2030 De woningbouwproductie is in 2019 en 2020 achtergebleven bij de groei van de behoefte aan woningen. Dit is al geconstateerd bij het opstellen van de Woonagenda. Het is daarom van belang dit tekort in te lopen en verder gelijk op te gaan met de behoefte. De volgende grafiek laat zien hoe de realisatie in 2019 en 2020 zich verhoudt tot de behoefte, en laat vanaf 2021 ook zien welke potentiele woningbouw in het verschiet ligt. De woningbouwopgave van de gemeente Katwijk bestaat uit 2 elementen. Enerzijds wil Katwijk de autonome groei van de lokale bevolking faciliteren. Om daarin te voorzien moet een aantal woningen worden gerealiseerd dat overeenkomt met de paarse lijn in onderstaande grafiek. Deze lijn is afkomstig uit de provinciale Woningbehoefteraming (WBR 2019). Anderzijds heeft Katwijk zich gecommitteerd aan de bebouwing van voormalig marinevliegkamp Valkenburg tot een nieuw dorp, Valkenhorst, met 5600 woningen. Hiermee wordt ook in belangrijke mate voorzien in de regionale woningbouwopgave.
Versnelling De grafiek laat 2 zaken goed zien. Voor 2021 is de netto woningbouwproductie heel erg laag. Dit jaar wordt verwacht dat Dunavie de woningbouwplannen Oeverpolder in de Hoornes en Prins Bernhardlaan in Katwijk aan den Rijn oplevert, in totaal 77 sociale huurwoningen. Daar staat tegenover dat Dunavie in 2021 ook aanvangt met de sloop van 72 woningen in de Petronella van Saxenstraat in Rijnsburg, met het oog op de nieuwbouw van 117 woningen. De nieuwbouw is echter terug te vinden in de cijfers van 2023. De plancapaciteit, de bouwplannen die gemeente, Dunavie en marktpartijen ‘op de plank’ hebben liggen stemt juist hoopvol. De periode 2023-2025 laat zelfs een flinke overcapaciteit zien. Deze ‘boeggolf’ is een terugkerend fenomeen in elke woningbouwmonitor en is het gevolg van een natuurlijk optimisme bij ontwikkelende partijen over de haalbaarheid van hun plannen.
6
Echter, veel van deze plannen dienen nog ruimtelijk door de gemeente te worden getoetst aan beleid. Daar ligt een belangrijke reden voor de veel gevoelde vertraging in woningbouw. Vanuit de overheid worden er niet alleen kwantitatieve doelen gesteld, het realiseren van forse aantallen woningen, maar ook steeds meer kwalitatieve doelen. Het gaat daarbij om doelen die als oogmerk hebben een goede kwaliteit van de leefomgeving te borgen, zoals normen op het gebied van parkeren, groen en milieu en stedenbouwkundige kaders. Met de Woonagenda zijn de beleidsambities van Katwijk op het gebied van betaalbaarheid in lijn met landelijke ontwikkelingen verder aangescherpt. Ontwikkelende partijen wijzen met regelmaat op deze ‘stapeling van eisen’ uit de overheid. De verschillende beleidsdoelen die een rol spelen kunnen elkaar ook in de weg zitten. Zo verhouden ondergrondse parkeeroplossingen zich niet goed met betaalbare woningbouw. Parkeren op maaiveld gaat weer ten koste van de uitgeefbare grond, maar ook van groen. En voor een goede inpassing in de omgeving is het niet altijd gewenst te hoog te bouwen. De terugloop van opgeleverde woningen en afgegeven bouwvergunningen is een indicatie dat genoemde stapeling van eisen er steeds vaker voor zorgt dat een rendabele exploitatie niet langer mogelijk is.
Voor deze plannen geldt dat een bestuurlijke integrale afweging gemaakt moet worden, waarbij sommige ambities van de gemeente wellicht niet volledig gehaald kunnen worden.
probleem opgelost van huishoudens met een laag inkomen die aangewezen zijn op een sociale huurwoning. Of van de koopstarter met een middeninkomen, voor wie een koopwoning niet beschikbaar en bereikbaar is. Wanneer we nu zouden kiezen voor een lager percentage betaalbare woningen als middel om versnelling van woningbouw te realiseren leggen we een hypotheek op volgende bouwplannen. Dit wordt ook al zichtbaar in percentages betaalbare woningbouw zoals door een brede wooncoalitie van partijen (waaronder Aedes, NEPROM, NVM, VEH, VNG, Woonbond) opgestelde Actieagenda Wonen en die daarin al weer stevigere ambities ten aanzien van betaalbare woningen formuleert dan in de Regionale Woonagenda van Holland Rijnland of de Woonagenda 2020-2024 staat. Ondanks de overcapaciteit aan bouwplannen in de periode 2023-2025 blijf het geschetste beeld vragen om versnelling van de woningbouwprojecten. Het vraagt daarbij steeds om een afweging tussen het versnellen van woningbouw enerzijds en het ‘juiste’ bouwen anderzijds. Zo blijkt uit de volgende figuur dat in het woningbouwprogramma voor de komende jaren de beoogde differentiatie in de diverse bouwplannen nog niet overal een feit is. Dat er meer dan genoeg plancapaciteit is om tussen 2023 en 2025 voldoende woningen te bouwen om te voorzien in de lokale behoefte van de gemeente, betekent nog niet dat voor al die plannen het sein op groen staat.
Bij veel van de ontwikkelingen kost de vooroverlegfase met de gemeente veel tijd om te komen tot een optimale invulling van het plan. Optimaal houdt in dat zoveel mogelijk aan de gemeentelijke ambities en wettelijke eisen wordt voldaan en tegelijkertijd het bouwplan dusdanig rendabel is dat de marktpartij bereid is de locatie tot ontwikkeling te brengen. Dit kan gezien worden als het verliezen van kostbare tijd in de strijd tegen woningnood. Niet vergeten moet worden dat deze nood vooral gelegen is in het betaalbare segment. Het kan aantrekkelijk zijn om meer dure woningen op te nemen in het woningbouwprogramma om zo tot rendabele ontwikkelingen te komen en zo de beoogde versnelling te krijgen. Maar daarmee wordt niet het
7
Dat vraagt om het blijvend aanscherpen van de bouwprogramma’s in relatie tot de ambities uit de Woonagenda maar ook in relatie tot de andere beleidskaders. Subsidies Het wordt steeds meer duidelijk dat het zonder financiële impulsen vanuit het rijk en provincie moeilijk wordt om zonder al te veel afbreuk te doen aan de kwalitatieve doelen woningbouw te realiseren. Woningbouwimpuls Het kabinet heeft het doel gesteld om jaarlijks ongeveer 75.000 woningen toe te voegen aan de woningvoorraad. De Woningbouwimpuls draagt bij aan dit doel door de bouw van meer woningen te versnellen. Bovendien geeft de Woningbouwimpuls specifieke aandacht aan de bouw van betaalbare woningen, zodat het woningaanbod voor starters en mensen met een laag of middeninkomen vergroot wordt. De Woningbouwimpuls richt zich met name op stedelijke regio’s waar de vraag naar woningen het grootst is. Het totale budget van de regeling is € 1 miljard. In de eerste 2 tranches is ruim € 600 miljoen toegekend, waarbij 66% gerealiseerd wordt in het betaalbare segment. Voor de ontwikkeling op Valkenhorst is een aanvraag ingediend bij de 2e tranche. Helaas is in februari 2021 een afwijzing ontvangen van het ministerie.
Regeling herstructurering volkshuisvesting De regeling herstructurering volkshuisvesting, ook wel het Volkshuisvestingsfonds genoemd moet bijdragen aan de herstructurering van het slechtste deel van de (particuliere) woningvoorraad in de meest kwetsbare gebieden, om zo te komen tot een prettigere woonomgeving, meer vitale wijken, het behalen van klimaatdoelstellingen en een lagere energierekening voor bewoners. Het rijk heeft 450 miljoen beschikbaar gesteld maar legt prioriteit bij 16 daarvoor aangewezen stedelijke vernieuwingsgebieden waar de leefbaarheid het meest onder druk staat.
Vanaf 19 april 2021 worden er 3 provinciale subsidieregelingen opengesteld: Subsidieregeling sociale woningbouw. Deze regeling heeft tot doel de bouw van sociale huurwoningen van woningcorporaties te stimuleren en te versnellen, in het belang van een voldoende en evenwichtig gespreide sociale woningvoorraad. De regeling is gericht op versnelling en is daarom alleen bedoeld voor projecten waarbij de start bouw voor 1 januari 2023 ligt. Vanuit de subsidiepot die € 4 miljoen groot is, wordt per sociale huurwoning € 7.500 (1e tranche) en € 5.000 (2e en 3e tranche) beschikbaar gesteld. Subsidieregeling knelpuntenpot sociale huur en middenhuur. Doel is om subsidie te verstrekken om de bouw van sociale huurwoningen en middeldure huurwoningen te versnellen. De subsidie moet zodanig bijdragen aan het financieel tekort, in de grondexploitatie of in de anterieure overeenkomst, dat het project in uitvoering kan. Daarbij gaat het om het negatieve saldo van kosten en opbrengsten voor de gemeente: aankoopkosten, milieukosten, kosten bouw en woonrijp maken, plankosten, overige kosten, rentekosten, grondopbrengsten sociale woningbouw, grondopbrengsten huur, grondopbrengsten koop, overige opbrengsten, overige bijdragen (cofinanciering) en renteopbrengsten grondexploitatie (fasering).
Vanuit de subsidie wordt € 5.000 per woning ter beschikking gesteld, met een maximum van € 500.000 per aanvragende gemeente. Subsidieregeling Vliegende Brigade. Deze regeling is gebaseerd op cofinanciering en heeft tot doel het bevorderen van de snelheid in de voorfase van woningbouwprojecten, door het inkopen of inhuren tijdelijke externe capaciteit en expertise in de initiatieffase van een project. Het kan daarbij gaan om capaciteit en expertise bij het opstellen van bestemmingsplannen, financieel-economische doorrekeningen, grondexploitaties, mobiliteitsplannen, stedenbouwkundige plannen, anterieure overeenkomsten en vergunningverlening. Vanuit de gemeente Katwijk wordt waar mogelijk een subsidieaanvraag ingediend.
8
Samenwerkingstafel Woningbouw Op 18 september 2020 is een convenant Samenwerkingstafel Woningbouw gesloten met BPD, Dunavie, Gemeente Katwijk, KBM, Kooitje Makelaars, De Lange van der Plas, De Leeuw Makelaars, Van der Meer Makelaars, Ouwehand Bouwen en Ontwikkelen, De Raad Bouw en Van Rhijn Projectontwikkeling.
• • • •
Realiseren van een programma dat optimaal aansluit bij de kwalitatieve ambities uit de woonagenda. Uitwerken van onderdelen van de woonagenda Intensiveren van de samenwerking om vanuit een vertrouwensbasis te kunnen werken aan plannen. Wegen en optimaliseren van belangen van partijen en beleidsdisciplines.
De effecten van de onderlinge samenwerking zijn nog niet altijd even concreet. Wanneer de gemeente haar interne processen verder heeft uitgelijnd (in februari 2021 is de intaketafel, het loket voor complexere initiatieven, begonnen met proefdraaien waarna het college een besluit gaat nemen over de werkwijze) en de monitoringstool gereed is, staat partijen niets meer in de weg om gezamenlijk stappen te zetten die leiden tot zowel de benodigde versnelling als bijdragen aan de kwalitatieve ambities van de Woonagenda. In 2020 heeft de gemeente dankbaar gebruik gemaakt van de kennis en ervaring van ontwikkelende partijen bij de beleidsvorming van de Nota Parkeerbeleid, (mede hierdoor zijn fundamentele aanpassingen in het concept beleid doorgevoerd), de verordening doelgroepen woningbouw, de verordening differentiatie woningbouw en het duurzaambouwenbeleid. Elke partij heeft met de ondertekening van het convenant aangegeven uitvoering te geven aan woningbouw in Katwijk en bij te dragen aan de Woonagenda. De Samenwerkingstafel heeft tot doel: •
Versnelling van de ontwikkeling van woningbouw, o door informatie te delen over voorgenomen plannen en gezamenlijke monitoring van alle plannen als kerninstrument; o door plannen die op korte termijn gerealiseerd kunnen worden gericht verder te helpen; o door belemmeringen bij planontwikkeling in beeld te brengen en samen op te lossen; o door samen een scherper beeld van de actuele marktvraag te ontwikkelen.
In de gesprekken aan de Samenwerkingstafel is aangegeven dat binnen de gemeente een aanspreekpunt en duidelijk proces werd gemist en dat voor het oplossen van knelpunten het nodig is dat binnen de gemeente een projectleider wordt aangewezen die in staat is om de te maken afwegingen binnen de gemeente te versoepelen, de integrale afweging richting bestuur voor te bereiden en daarmee knelpunten weg te nemen en tot een versnelling van de ontwikkeling te komen. Naar aanleiding van de besproken knelpunten aan de tafel is de herstructurering door Dunavie aan de Petronella van Saxenstraat fase 2 in Rijnsburg binnen de gemeente van een projectstatus voorzien. Voor de Petronella van Saxenstraat fase 2 heeft dit geleid tot oplossingen van een aantal knelpunten, waardoor voortgang van het project is geborgd en naar verwachting in het 2e kwartaal van 2021 met de sloopwerkzaamheden kan worden begonnen.
9
Projecten Bouw In maart 2020 is KBM in opdracht van Dunavie begonnen aan de bouw van de van het project Oeverpolder. Hier worden 52 sociale huurwoningen gerealiseerd, waarvan 42 onder de eerste aftoppingsgrens. Daarmee is ongeveer 80% van de woningen bereikbaar voor huishoudens met een inkomen onder de zogeheten huurtoeslaggrens. Alle woningen zijn aardgasvrij en voorzien van een warmtepomp. Eind november 2020 heeft het college besloten de regeling specifieke toewijzing nieuwbouw toe te passen, waarmee het mogelijk wordt om de woningen met voorrang te verhuren aan huurders die een huurwoning van Dunavie achterlaten. De oplevering staat gepland voor het 2e kwartaal van 2021.
Ook voor deze woningen is besloten tot een voorrangsregeling, al werd als eerste de mogelijkheid geboden aan terugkerende huurders van de gesloopte woningen. De woningen worden in april 2021 opgeleverd.
Verkoop Aan het Oegstgeesterkanaal en het Merovechpark in het project De Horn in Rijnsburg gaat BPD een landhuis met 46 appartementen realiseren. Het plan bestaat uit 20 door Dunavie te verhuren sociale huurwoningen en 26 koopappartementen met en koopsom vanaf € 380.000. In oktober 2020 zijn de woningen in de verkoop gegaan. De oplevering staat gepland voor 2022. In het naastgelegen deelgebied van de Horn, Waterrijke Punt geheten, worden door Van Rhijn Bouw in opdracht van Sedos Vastgoedontwikkeling 53 riante eengezinswoningen gebouwd. Daarnaast zijn nog 3 losse bouwkavels uitgegeven.
Aan de Prins Bernhardlaan wordt aan een ander project van Dunavie opgeleverd. Bijna een jaar later dan gepland kon KBM in juli 2020 alsnog beginnen aan de bouw van 25 sociale huurwoningen, die Dunavie gaat verhuren onder de eerste aftoppingsgrens. De woningen zijn veel zuiniger dan de woningen die er stonden. Het zijn nul-op-de-meterwoningen, wat wil zeggen dat de woningen minstens zoveel opwekken als ze gebruiken.
Nadat in juli 2020 het uitwerkingsplan werd vastgesteld door het college kon eind van het jaar de vergunning worden afgegeven. De woningen zijn h inmiddels allemaal verkocht. Alle woningen vallen in het dure segment. Oplevering staat gepland voor 2022. Na de vaststelling van het bestemmingsplan en het verlenen van de omgevingsvergunning in mei 2019 is het project Zanderij in Katwijk aan den
10
Rijn vertraagd, als gevolg van het niet meer kunnen toepassen van het Programma Aanpak Stikstof (PAS), waardoor apart nog een natuurvergunning moest worden aangevraagd en vanwege de zoektocht naar een bouwaannemer. Deze vertraging heeft wel geleid tot de opening om met behulp van een financiële bijdrage vanuit de gemeente, Campri ertoe te bewegen om de woningen aardgasloos te bouwen, hoewel dat geen eis in de vergunning was. In fase 9 (Hof van Zilt) en fase 10 (Parc Catwijck) worden in totaal 55 woningen gerealiseerd, allemaal in het dure segment. De woningen gaan op korte termijn in de verkoop en zullen in 2023 zijn opgeleverd. In Rijnsoever-Noord wordt met de 3e fase toegewerkt naar de afronding van de uitleglocatie. Ontwikkelaar Campri realiseert daar nog in totaal 144 woningen, waarvan 112 eengezinswoningen en 32 appartementen, grotendeels in het dure segment. De woningen worden aardgasloos gebouwd, nadat in juli 2020 door de gemeente besloten is om Campri met een financiële bijdrage te stimuleren de woningen duurzamer te bouwen dan op grond van de vergunning vereist was. Alle woningen zullen in 2021 verkocht zijn en worden gefaseerd opgeleverd in 2022 en 2023. Vergunning In de Rooie Buurt in Katwijk aan Zee wordt dit jaar begonnen met de bouw van 32 woningen nabij de Visserijschool.
Het bestaande hoofdgebouw wordt door Ouwehand Bouw getransformeerd naar 11 koopwoningen en op het naastliggende terrein worden door Dunavie 21 sociale huurwoningen gerealiseerd.
augustus kon Omgevingsdienst Haaglanden de natuurvergunning verstrekken. In het voorjaar 2021 zullen de bouwwerkzaamheden starten. In de Duinvallei in Katwijk aan den Rijn is een groot stuk braakliggend terrein grond voor een periode van 10 jaar vergeven aan de omgeving voor invulling van het gebied. Eén van die initiatieven die het zogeheten Q-team geselecteerd heeft betreft het realiseren van 83 jongerenstudio’s door Woody’s Housing. Hiervoor is in december 2019 een omgevingsvergunning verstrekt. De reden dat nog niet met de realisatie is begonnen komt vooral door de zoektocht naar investeerders. Voor investeerders wordt de businesscase vaak pas interessant, wanneer kan worden uitgegaan van een exploitatie van 15 – 20 jaar. De tijdelijke invulling van Het Initiatief Duinvallei loopt echter maar tot 2028. Vooroverleg Voor circa 15 – 20 initiatieven vinden in de vooroverlegfase gesprekken plaats tussen gemeente en ontwikkelaars. Het vooroverleg wordt gekarakteriseerd door het met elkaar vinden van het juiste programma. Het gaat dan zowel om invulling van het woningprogramma, waarbij zoveel als mogelijk aansluiting wordt gezocht bij de ambities uit de nieuwe Woonagenda, als om de voorwaarden die de kwaliteit van de leefomgeving moeten borgen, zoals bouwmassa, parkeren, bereikbaarheid, openbare ruimte, milieu etc.
Project Aantal woningen Greenportwoningen 43 Hof van Rijnsburg 87 Hof Korte Vaart 22 Hoornes Noord Oost fase 2 en 3 100 Petronella van Saxenstraat fase 2 117 Nieuw-Rijnvaert 164 Zeehospitium 95
Oplevering 2023 2023 2023 2023 2023 2023 2023
De planning is verder dat vanaf 2023 de eerste van 5.600 woningen in Valkenhorst gerealiseerd gaan worden.
De stikstofproblematiek heeft voor een behoorlijke vertraging in de uitvoering gezorgd, maar begin 2020 is de omgevingsvergunning verstrekt. Pas eind
11
De initiatieven die onder zelfrealisatie vallen en waarvoor de gemeente slechts faciliterend optreedt zijn hierin niet opgenomen. De voortgang van dergelijke initiatieven is een verantwoordelijkheid van de initiatiefnemers. Project De Horn (Rustig Water/Het Lint) Hoornes Noord Oost fase 2 en 3 Windvang De Krulder Havenscharnier
Aantal woningen 100 100 60 300
Oplevering 2024 2024 2024 2025
Monitoring programmering In 2020 is een start gemaakt met het opstellen van een monitoringstool voor de programmering van het woningbouwprogramma. In het eerste kwartaal van 2021 zal een basisversie gereed zijn, waarmee deze in een informatieve sessie aan de gemeenteraad getoond kan worden. In eerste instantie zal de monitoring gebruikt worden voor het gesprek met ontwikkelaars aan de Samenwerkingstafel Woningbouw.
Uitvoeringsmaatregelen In de Woonagenda 2020-2024 zijn per centrale ambitie de nodige uitvoeringsmaatregelen opgenomen. Waar mogelijk is in 2020 hier al uitvoering aan gegeven. Doelgroepenverordening Op 29 oktober 2020 heeft de gemeenteraad de verordening doelgroepen woningbouw Katwijk (doelgrepenverordening) vastgesteld. Dit is belangrijke uitwerking van de in Woonagenda opgenomen ambitie om voor een grotere betaalbaarheid en beschikbaarheid van woonruimte voor zowel de lage- als middeninkomens. In de Woonagenda is een duidelijke verdeelsleutel voor de beoogde differentiatie van woningbouwcategorieën opgenomen. Naast een percentage van 25% sociale huur, is ook een percentage van 25% opgenomen voor de combinatie van sociale koop, vrije sector middeldure huur en betaalbare koop.
Met het vaststellen van de verordening heeft de gemeente een juridische grondslag in handen om in bestemmingsplannen een percentage van de
12
verschillende categorieën woningen op te nemen en daarmee de realisatie in die prijscategorieën af te dwingen. Met de verordening kan worden geborgd dat: • woonruimte betaalbaar is, door maximale huur- en koopprijsgrenzen te definiëren, • goedkope en betaalbare woonruimte daadwerkelijk terecht komt bij de huishoudens die daar behoefte aan hebben, door maximale inkomensgrenzen per woningbouwcategorie te formuleren. • woningen voor langere tijd beschikbaar blijven voor de doelgroep, door middel van het vastleggen van instandhoudingstermijnen. Ten opzichte van de Woonagenda zijn extra prijscategorieën in de verordening opgenomen, omdat bleek dat de bandbreedte van € 200.000 - € 300.000 in planvorming voor te weinig differentiatie zorgt. Om ook woningen bereikbaar te maken voor mensen met een inkomen aan de onderkant van de bandbreedte € 40.000 - € 60.000 is zowel voor de huur als de koop een splitsing gemaakt. Vanaf 2021 zijn de te hanteren prijsgrenzen als volgt: Middeldure huur laag Middeldure huur hoog Betaalbare koop laag Betaalbare koop hoog
€ 886 per maand € 1.013 per maand € 260.500 € 312.600
Tevens is bij het ministerie verzocht om als gemeente aan te mogen sluiten bij de 21e tranche van het Besluit Crisis- en herstelwet. Dit experiment maakt het mogelijk om vooruitlopend op de inwerkingtreding van de Omgevingswet al gebruik te maken van de hogere prijsgrens voor sociale koop (NHG grens van € 325.000 in plaats van de huidige grens van € 200.000, zoals opgenomen in het Besluit ruimtelijke ordening). Het experiment gaat eind maart 2021 van start.
Nota Parkeerbeleid Het parkeerbeleid is in 2020 aangepast. Eén van de doelen van het beleid is om het bouwen van woningen makkelijker te maken. Dit gebeurt onder andere door lagere parkeernormen nabij HOV-haltes en in gebieden met betaald parkeren. Ook is de mogelijkheid geïntroduceerd voor een nulnorm in gebieden met betaald parkeren (geen parkeernorm, maar ook geen recht op parkeervergunningen). Tenslotte is in het beleid vastgelegd dat we nu openstaan voor introductie van betaald parkeren in nieuwe gebieden waar woningbouwplannen zijn. We hebben inmiddels al aanvragen voor omgevingsvergunningen gehad en verstrekt voor woningen in het centrum van Katwijk aan Zee die gebruik maken van de nieuwe lagere parkeernormen en/of de nulnorm. Zonder het nieuwe parkeerbeleid zouden deze woningen niet gerealiseerd kunnen worden. Ook doen we onderzoek naar de invoering van betaald parkeren in enkele gebieden. En gaan we betaald parkeren invoeren in gebieden waar woningbouwplannen zijn, waaronder Valkenhorst, zodat we hier enerzijds kunnen sturen op de mobiliteitstransitie en anderzijds we woningbouw makkelijker maken. Ruimtelijk Afwegingskader De Omgevingsvisie en het Ruimtelijke Afwegingskader ondersteunen het gebiedsgericht uitwerken van opgaven en ambities uit de Woonagenda. De omgevingsvisie 2018 is in 2020 geactualiseerd en wordt in 2021 vastgesteld.
In de visie is een concept-beoordelingskader opgenomen om het maken van afwegingen in het ruimtelijk domein te ondersteunen. Dit beoordelingskader is gebaseerd op de 8 hoofddoestellingen uit de Omgevingsvisie. Met het Ruimtelijk Afwegingskader (RAK) wordt het datagedreven werken bij het maken van de ruimtelijke afwegingen ondersteund. Het RAK is een digitaal GIS-informatiesysteem waarin beleidsinformatie en data van verschillende bronnen beschikbaar worden gesteld. Het RAK is in november 2020 in bètaversie online beschikbaar gesteld voor medewerkers in de beleidsclusters sociaal en fysiek en heet nu “Katwijk in kaart”.
13
Omgevingstafel In 2020 hebben 12 Omgevingstafels plaatsgevonden. In het begin is met name geëxperimenteerd met interne casussen, bij een plan om een gemeentelijk pand te herbestemmen of vanuit gemeentelijke projecten waar binnen een projectgebied een initiatiefnemer plannen heeft voor woningbouw. In een latere fase zijn ook externe partijen gevraagd deel te nemen aan de Omgevingstafel. Veel behandelde plannen bevinden zich nog in een verkennende fase. Daardoor komt het voor dat het initiatief terugkomt ter bespreking op de Omgevingstafel. Vaak zijn het dusdanig complexe initiatieven dat het een langere weg moet doorlopen voordat een aanvraag wordt ingediend. Van in elk geval één initiatief is bekend dat een vergunning is verleend. De ervaringen zijn positief. Initiatiefnemers geven aan zich gehoord te voelen. De stap om een initiatief te bespreken is voor initiatiefnemers kleiner geworden. Interactie op de Omgevingstafel geeft dat knelpunten en oplossingsrichtingen sneller zichtbaarder worden. Positief is ook dat met behulp van de Omgevingstafel de interne doorlooptijd van deeladviezen naar integraal advies aanmerkelijk korter wordt. Daarmee draagt de Omgevingstafel bij aan het versnellen van de woningbouw.
Geconstateerd wordt echter ook dat bij initiatiefnemers de verwachting leeft dat behandeling op een Omgevingstafel een “ja, we werken mee aan uw initiatief” betekent. Dit is niet zo en vraagt om een stuk verwachtingsmanagement vooraf. Vanuit de gemeente wordt proactief meegedacht, maar een alternatief is niet altijd mogelijk. Intensiveren Strategisch Grondbeleid In de Woonagenda is opgenomen dat binnen de huidige kaders van de Nota Grondbeleid ruimte bestaat om actiever invulling te geven aan het strategisch aankopen van percelen met een ontwikkelingspotentie en het eventueel weer activeren van grondexploitaties die tijdens de crisis ‘on hold’ zijn gezet. Dat houdt in dat het grondbeleid van de gemeente niet hoeft te worden aangepast, maar dat onderzocht moet worden hoe het grondbeleid, dat geen doel op zich is maar ondersteunend is voor het realiseren van maatschappelijke doeleinden, optimaal benut kan worden om aan de diverse opgaven bij te dragen. Om te voldoen aan de woningbouwopgave is het goed om structureel te blijven zoeken naar potentiële bouwlocaties, bijvoorbeeld door te kijken naar de eigen gemeentelijke gebouwen en grondposities. Dit heeft ertoe geleid dat voor de locatie Kleipetten Zuid onderzocht wordt of het haalbaar is deze gemeentelijke grondexploitatie weer te activeren, rekening houdend met de financiële consequenties en risico’s.
Vanaf 2021 vindt structureel intern overleg plaats over de benutting van het gemeentelijk vastgoed. Dit beperkt zich niet tot de woningbouwopgave. De transformatie van gemeentelijke vastgoed kan ook bijdragen aan het juiste maatschappelijke voorzieningenniveau en het tussen wonen en zorg gelegen opgave voor Beschermd Wonen en Maatschappelijke Zorg.
14
Thuis met zorg in alle wijken In de Woonagenda is de ambitie opgenomen dat mensen met een zorgvraag op de plek waar zij een (sociale) binding mee hebben lang zelfstandig thuis kunnen wonen. Daartoe moet er in alle wijken, inclusief Valkenhorst, een naar zorgdoelgroepen gevarieerd aanbod komen. De behoeftebepaling uit de Woonagenda bestaat met name uit aannames en daarom is het zaak dat in de in 2021 opgestarte Woonzorganalyse een actualisering en aanscherping van de behoefte per doelgroep wordt bepaald. Seniorenhuisvesting De in de Woonagenda geschetste toename huishoudens van 65 jaar en ouder is groot, ruim 4.200 huishoudens tot 2040. De behoefte aan geclusterde woonvormen in Katwijk zonder dat gebruik wordt gemaakt van zorgaanbod zal verdubbelen van 500 woningen tot 1.010 woningen in 2040. De behoefte aan geclusterde woningen waar zorg beschikbaar is, als dat nodig is, zal toenemen van 480 woningen naar 1.080 in 2040. Bij de behoefte aan geclusterde woningen met 24-uurszorg voor ouderen met somatische klachten of dementie groeit van 230 naar 410 woningen en de behoefte aan verpleeghuisplaatsen voor mensen met dementie groeit van 330 plaatsen nu naar 650 plaatsen in 2040. Niet alle ouderen hebben een zorgvraag. Verreweg de meeste ouderen (94%) wonen thuis. Veel ouderen zijn daarbij niet afhankelijk van langdurige zorg en ondersteuning.
Al met al zijn het cijfers die aanleiding geven voor de gemeente om hier beleid op te gaan voeren. Vanuit Katwijk is gehoor gegeven aan de oproep van de Taskforce Wonen en Zorg aan alle gemeenten om een woonzorgvisie op te stellen. Het is van belang om een goed beeld te krijgen van de groeiende vraag naar seniorenhuisvesting en van de woonvormen die het mogelijk moeten maken om langer zelfstandig thuis te wonen. Reden waarom in Katwijk gestart is met het opstellen van een woonzorganalyse, bedoeld om de mismatch tussen vraag en aanbod op wijkniveau inzichtelijk te maken. Maar belangrijker nog is de stap die op deze analyse volgt: een actieplan dat heel praktisch is gericht op de uitvoering. Op het aanpassen van de bestaande woningvoorraad, op het levensloopgeschikt bouwen van nieuwbouwwoningen,
met name in de buurt van maatschappelijke en commerciële voorzieningen, en een afwegingskader voor woonzorginitiatieven. Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang De centrale opvang voor dak- en thuisloosheid is grotendeels gehuisvest in centrumgemeente Leiden. Het afgelopen jaar zijn afspraken in de subregio Duin- en Bollenstreek gemaakt om decentrale opvangmogelijkheden te realiseren. In Katwijk zijn 4 tijdelijke huisvestingsplekken gerealiseerd voor alleenstaanden in een oud schoolgebouw. Daarnaast zijn 2 woningen beschikbaar gesteld om een gezin in een acute noodsituatie op te vangen. Het gaat hierbij om personen die redelijk regie kunnen voeren over hun leven (aangevuld met begeleiding). Vanuit de kortdurende crisisopvang wordt vervolgens meestal ingezet om door te stromen naar een contingentenwoning. Dit is een vooraf vastgestelde voorraad woningen binnen Holland Rijnland (194 waarvan 22 woningen in Katwijk in bezit van Dunavie) die beschikbaar gesteld wordt voor cliënten die dringend woonruimte nodig hebben. Bij de contingent woningen is er de eerste 2 jaar woonbegeleiding die ingezet wordt om te voorkomen dat zaken spaak lopen en mislukken. Doorstroming op de huurmarkt is echter een probleem. Binnen de sociale woningvoorraad zijn de extra betaalbare woningen schaars. En dat effect wordt door de lage mutatiegraad, weinig verhuringen per jaar, versterkt.
Hierdoor wordt de gewenste uitstroom vanuit Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang naar zelfstandige woonruimte belemmerd. Dat leidt ook tot een bouwopgave in de gemeente. De te realiseren huisvesting voor Beschermd Wonen kan meegenomen worden in nieuwbouwprojecten. Zo neemt GGZ Rivierduinen 16 woningen af in de nieuwbouw aan de Petronella van Saxenstraat fase 2 voor de huisvesting van 15 cliënten en 1 ontmoetingsruimte. Ook bij andere initiatieven wordt de mogelijkheid van Beschermd Wonen betrokken in het vooroverleg, zoals in het gemeentelijke project Windvang / De Krulder.
15
Maatschappelijke Opvang en Jeugdhulp lijken andere huisvestingsvormen nodig te hebben. Intern wordt onderzocht of het huidige gemeentelijke vastgoed hier wellicht iets in betekenen. Voor deze kwetsbare doelgroepen is juist de heel betaalbare sociale woningbouw hard nodig, met een huurprijs onder de kwaliteitskortingsgrens. In de Prestatieafspraken 2021-2024 zijn hierover met Dunavie afspraken gemaakt. Binnen Holland Rijnland wordt de overheveling van taken van Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang (per 1 januari 2022) grotendeels gezamenlijk opgepakt. De regionale opvanglocatie blijft in Leiden gesitueerd (de Nieuwe Energie) en is specifiek voor die inwoner die tijdelijk 24/7 begeleiding en toezicht nodig heeft. De meer ‘zelfstandige’ dak- en thuisloze personen/gezinnen moeten in de eigen subregio worden opgevangen. Binnen de Duin- en Bollenregio zijn er stappen gezet in het realiseren van decentrale opvangplekken. Inmiddels zijn er 7 plekken voor alleenstaanden, 3 plekken voor gezinnen en 1 scheef huisje gerealiseerd. Tevens zijn er scheve huisjes in ontwikkeling, maar het kost veel tijd om deze te realiseren. Er is een notitie ‘Samenwerken in de D&B-regio’ opgesteld waarin de meerwaarde staat beschreven om op dit onderwerp samen te werken. In 2020 zijn de volgende knelpunten ervaren. • Er zijn te weinig decentrale opvangplekken.
Dit blijkt onder meer uit het feit dat ‘redelijk zelfstandige dakloze’ inwoners vanuit de Duin en Bollenstreek in de Nieuwe Energie in Leiden verblijven. • Er zijn te weinig doorstroommogelijkheden voor inwoners die nu in de decentrale opvangplekken verblijven. De doorlooptijd zou idealiter 3 maanden zijn, deze is nu ongeveer 7 maanden. • Er zijn te weinig betaalbare woonplekken waardoor er een groter beroep wordt gedaan op de decentrale opvangplekken en de Nieuwe Energie. De situatie voor dakloze mensen die zichzelf redden door bijvoorbeeld tijdelijk bij familie te verblijven duurt te lang waardoor zij uiteindelijk toch een beroep doen op de opvang. • Er is een andere aanpak nodig om te komen tot het principe ‘wonen eerst’. • Lange wachtlijst voor Beschermd Wonen
• • •
Onvoldoende passende woningen om doorstroom vanuit Beschermd Wonen een succes te maken Geen huisvesting voor LVB 18+ Geen huisvesting voor (zwerf)jongeren (jongeren tussen wal en schip)
Toegankelijkheid In de Woonagenda is aandacht gevraagd voor de verplichting vanuit het VNverdrag handicap om de toegankelijkheid van woningen te waarborgen. Hierbij wordt gedacht aan het vaststellen van een normering voor toegankelijkheid. Deze normering komt tot stand aan de hand van een digitaal instrument, GPR Gebouw, dat de toegankelijkheid van een woongebouw in kaart brengt door middel van rapportcijfers op eisen als bezoekbaarheid en rolstoeltoegankelijkheid. Daarbij moet wel de kanttekening geplaatst worden dat het beoordelen van een woning op rolstoeltoegankelijkheid alleen te beperkt is. Beperkingen zijn divers en daarom er ook rekening wordt gehouden met de wensen en behoeften van mensen met andere beperkingen. Er is in 2020 nog geen norm vastgesteld. Het is nog de vraag in hoeverre GPR Gebouw als instrument voor het normeren van toegankelijkheid toereikend is. Wel is duidelijk dat een dergelijke norm hard nodig is. De minimum eisen vanuit het Bouwbesluit voor de fysieke toegankelijkheid van gebouwen beperken zich vooral tot rolstoeltoegankelijkheid, gelden alleen voor nieuwbouw en is afhankelijk van functie en oppervlak. Er ligt een duidelijk verband met de eisen aan levensloopgeschikt wonen en bouwen die in de in 2021 op te stellen Woonzorganalyse worden meegenomen.
Die analyse moet de concrete vertaling mogelijk maken van de meer abstracte wens uit de Woonagenda naar een concreet toepasbaar en afdwingbaar afwegingskader voor woningbouw.
16
Blijverslening In de Woonagenda is als actie opgenomen om bewustwording te creëren en te vergroten zodat inwoners in staat zijn om langer comfortabel en veilig thuis te blijven wonen. In 2021 wordt hiervoor een bewustwordingscamapgne opgestart die ondersteund wordt met de inzet van de ‘Blijverslening’. Dit is een financieringsoplossing van het Stimuleringsfonds Volkshuisvesting Nederland (SVn), dat gericht is op het doen van aanpassingen aan de woning en deze levensloop geschikt te maken. Zo kan men langer zelfstandig thuis blijven wonen. Zo is het bijvoorbeeld mogelijk de badkamer en slaapkamer naar de begane grond te verplaatsen, het aanbrengen van een traplift of het verbreden van de deuren. Die campagne is hard nodig want ook in 2020 is er nog geen blijverslening verstrekt. Dit valt te wijten aan de onbekendheid van het instrument
Betaalbare verduurzaming Transitievisie Warmte Iedere gemeente moet voor eind 2021 een Transitievisie Warmte (TVW) vaststellen, waarin het tijdspad inzichtelijk wordt wanneer welke wijken of buurten van het aardgas worden afgekoppeld. We formuleerden in 2020 de uitgangspunten voor deze visie. Daarnaast zijn er stappen gezet voor onderzoek naar de winning van aardwarmte (geothermie) en de komst van restwarmte uit Rotterdam. Inmiddels geven we aan deze warmtetransitie in Katwijk ook al concrete vorm. We noemen bij Valkenhorst het onderzoek naar de mogelijkheid voor onder meer een collectief warmtenet en het project ‘Hoornes Aardgasvrij’. Het onderzoek en de uitwerking om huizen en gebouwen in deze wijk te verwarmen met warmte gewonnen uit oppervlaktewater (aquathermie) is in 2020 voortgezet en heeft een voorkeursaanpak opgeleverd. Eind 2020 heeft de gemeenteraad een ‘go’ gegeven op de haalbaarheid van de aanleg van het warmtenet. Bewustwordingscampagnes De wijkgerichte aanpak met energieambassadeurs is in 2020 ondanks de coronacrisis onverminderd voortgezet. In delen van Katwijk is een energiebesparingsactie uitgevoerd met een collectieve inkoopactie en een
webinar. In maart 2020 is een voucheractie gestart op basis van de Rijksregeling Energiebesparing (RRE). Daarbij konden bewoners de voucher inzetten als bijdrage aan energiebesparende maatregelen voor hun woning. Hiervan is uitbundig gebruik gemaakt: ruim 7.000 reacties en ca. 300.000 euro. De gemeente is aangesloten bij het Duurzaam Bouwloket. Dit is een laagdrempelig informatieportaal waar bewoners online of telefonisch advies kunnen vragen over energiebesparing, duurzame opwekking of offertes kunnen opvragen. Het gemak en de onafhankelijkheid van Duurzaam Bouwloket zijn succesfactoren. Vanuit de gemeente worden dan ook veel bewoners doorverwezen. In 2020 kende het loket onderstaande gebruikersaantallen: Aantal woningen: 816 Telefonische consults: 125 Aantal unieke websitebezoekers: 4.088 Opdrachten doorgegaan: 176 Opdrachten openstaand: 12 Ook in 2020 is de duurzaamheidskrant uitgegeven, waarin de meest aansprekende items op het gebied van duurzaamheid en energie aan bod zijn gekomen. Verhoogde inzet Duurzaamheidslening De Duurzaamheidslening is bedoeld voor eigenaren van bestaande woningen in de gemeente Katwijk. In 2020 is een bedrag van circa € 784.000 toegewezen door de gemeente en een bedrag van € 512.000 verstrekt door SVn. Dit verschil kan worden uitgelegd door het feit dat niet alle aanvragers door de kredietcheck komen, of doorzetten met de aanvraag.
Het beschikbare bedrag van €500.000 voor de duurzaamheidslening is daarmee volledig uitgeleend en het revolverende systeem heeft voorzien in het restbedrag. De duurzaamheidslening is een succes, wat verklaard kan worden door het lage rentepercentage vergeleken met landelijke leningen.
17
Duurzaamheidsambitie uitwerken conform GPR In 2020 is gestart met het actualiseren van het duurzaam bouwenbeleid. Naast energie zijn de thema’s circulariteit en klimaatadaptatie in 2020 steeds relevanter geworden. Er ligt een grote verduurzamingsopgave voor de gemeente in de bestaande bouw. Hierbij is het thema energietransitie dominant, maar we zien ook hier een tendens om ook circulariteit en klimaatadaptatie integraal meer te nemen. De gemeente Katwijk zet het meet- en monitoringsinstrument GPR Gebouw in als hulpmiddel om de ambities op het gebied van klimaat en circulariteit te vertalen naar prestaties waar de te realiseren of te renoveren gebouwen aan moeten gaan voldoen. De nieuwbouw in het project Valkenhorst en de verbouwing van het gemeentehuis zijn belangrijke casussen op basis waarvan haalbare ambities bepaald kunnen worden. Strategische Agenda Duurzaamheid In de in 2020 geactualiseerde strategische agenda duurzaamheid is geen nieuw beleid, maar meer een samenhangend overzicht van de verschillende ontwikkelingen en opgaven op de belangrijkste duurzaamheidsthema’s. De agenda richt zich op vier thema’s: 1. Energietransitie 2. Circulaire economie 3. Duurzame mobiliteit 4. Klimaatbestendige leefomgeving Deze thema’s dekken min of meer het gehele duurzaamheidsbeleid van Katwijk.
De strategische duurzaamheidsagenda vormt daarmee een paraplu voor andere agenda’s, programma’s en plannen. Een compact overzicht van onze vereende inspanningen voor een toekomstbestendig Katwijk. De nieuwe agenda zal in de begrotingscyclus vanaf 2021 als de leidraad worden gebruikt. In 2020 hebben we samen met onze partners in Holland Rijnland de concept Regionale Energie Strategie (RES) vastgesteld. De RES is het instrument om gezamenlijk te komen tot keuzes voor de opwekking van duurzame elektriciteit, de warmtetransitie in de gebouwde omgeving (o.a. aardgasvrije wijken) en de daarvoor benodigde opslag en energie-infrastructuur.
Prestatieafspraken 2021-2024 Op 9 december 2020 ondertekenden Dunavie, Stichting Huurdersbelangen De Duinstreek en de gemeente de Prestatieafspraken voor de periode 2021-2024. De nieuwe prestatieafspraken bevatten kaderafspraken over de periode 20212024 en meer concrete afspraken voor het jaar 2021. De prestatieafspraken 2021-2024 zijn in goede samenwerking met Dunavie en SHD tot stand gekomen en bevatten de resultante van het gedragen beeld dat partijen hebben over de gewenste ontwikkeling van de (overwegend sociale) woningvoorraad. De Woonagenda 2020-2024 en het corporatiebeleid van Dunavie hebben als uitgangspunt gediend voor de gesprekken die hebben geleid tot de gemaakte afspraken. De thema’s en aandachtspunten waarvoor in de Woonagenda ambities staan geformuleerd en de taak van de woningcorporatie raken hebben een plek gekregen in de Prestatieafspraken.
Veel van de afspraken staan daarom in het teken van een bijdrage aan één van de volgende speerpunten: • Voldoen aan de groeiende behoefte aan sociale woningen • Het bewerkstelligen van een hoger tempo in woningbouw • Het bereiken van een gevarieerder woningaanbod in de wijken en een betere spreiding van de sociale woningvoorraad over de gemeente • Het realiseren van een gevarieerd woonzorgaanbod voor ouderen en kwetsbare doelgroepen • Het verduurzamen van veel verouderd corporatiebezit • Een betere monitoring op de uitvoering en monitoring van de sociale woningvoorraad Daarmee raken de afspraken de kern van de volkshuisvesting.
18
De uitvoering van de prestatieafspraken wordt continu gemonitord door de 3 partijen. Elk half jaar worden college en gemeenteraad geïnformeerd over de voortgang. De rapportage over de Prestatieafspraken 2020 is gelijktijdig met de Jaarrapportage Woningbouw 2020 aan de gemeenteraad aangeboden.
400
Aantal nieuwbouwwoningen
300 200
Indicatoren Woonagenda
100 0
Bouwen voor een gezonde woningmarkt In de Woonagenda zijn voor het hoofdstuk ‘Bouwen voor een gezonde woningmarkt’ de volgende indicatoren opgenomen: • Aantal nieuwbouwwoningen (netto toevoeging) • Aandeel nieuwe sociale huurwoningen (tot € 737 per maand, prijspeil 2020) • Aandeel nieuwe goedkope koopwoningen (tot € 200.000) • Aandeel nieuwe middeldure huurwoningen (tot € 1.000 per maand) • Aandeel nieuwe betaalbare koopwoningen (tot € 300.000) • Totaal aandeel nieuwbouw t.b.v. lage inkomens en middeninkomens In 2020 zijn 160 woningen gerealiseerd en 3 gesloopt. Dit maakt dat 157 woningen netto zijn toegevoegd aan de woningvoorraad in Katwijk. Daarmee blijft de woningbouwproductie achter bij de lokale behoefte van 240 woningen, zoals deze in de Woningbehoefteraming van de provincie was vastgesteld.
-100 -200 2019 betaalbaar
2019 duur
2020 betaalbaar
2020 duur
Sociale huur
Middeldure huur
Sociale koop
Betaalbare koop
Dure huur
Dure koop
Sloop
Onbekend
Het aandeel sociale huurwoningen (22,3%) blijft iets achter bij de ambitie van 25%. Het aandeel betaalbare koopwoningen met een koopsom tot € 300.000 is prima (15,9%). Netto toevoeging 2020
Aantal
Aandeel
Woonagenda
Sociale huur
31
19,4 %
25%
Goedkope koop
0
0%
Vrije sector middeldure huur
4
2,5 %
Betaalbare koop
25
15,9 %
Totaal
60
37,5 %
25 %
50 %
Het aandeel nieuwe koopwoningen met een koopsom tot € 200.000 (0%) en huurwoningen in de vrije sector middeldure huur (2,5%) dragen echter amper bij aan de ambitie om nog eens 25% in het betaalbare segment te realiseren. Met de huidige ontwikkeling van de markt blijkt het steeds lastiger om woningen te realiseren onder de € 200.000.
19
Dit is geen lokaal knelpunt. Het is niet voor niets dat het rijk de grens van sociale koop in de Wet ruimtelijke ordening wenst te verhogen naar de prijsgrens uit de voorwaarden van een Nationale Hypotheek Garantie. Dat neemt niet weg dat de behoefte aan goedkope koopwoningen blijft. In de huidige projecten wordt dan ook steeds vaker onderzocht of kleinere woningen in het plan opgenomen kunnen worden. Het aandeel in het betaalbare segment blijft met 40,8% achter bij de ambities. Daarbij wordt opgemerkt dat de in 2020 opgeleverde woningen gebaseerd zijn op uitgangspunten uit eerder woonbeleid (soms tot wel 4 woonvisies eerder) van de gemeente. De overeenkomsten tussen gemeente en ontwikkelaar die aan het bouwprogramma ten grondslag liggen zijn opgesteld in een andere tijd. Variatie in aanbod per wijk In de Woonagenda zijn voor het hoofdstuk ‘Variatie in aanbod per wijk’ de volgende indicatoren opgenomen: • Aandeel sociale huurwoningen per wijk • Ontwikkeling aandeel sociale huurwoningen per wijk (t.o.v. 2019) • Aandeel goedkope koopwoningen per wijk • Ontwikkeling aandeel goedkope koopwoningen per wijk (t.o.v. 2019) • Aandeel middeldure huurwoningen per wijk • Ontwikkeling aandeel middeldure huurwoningen per wijk (t.o.v. 2019) • Aandeel betaalbare koopwoningen per wijk • Ontwikkeling aandeel betaalbare koopwoningen per wijk (t.o.v.
2019) Duidelijk is dat de inzet vanuit het nieuwe beleid nog geen effect heeft gehad op de programmering van nieuwbouw en de ontwikkeling van de wijk. Om die reden zal in volgende rapportages steeds een vergelijk worden gemaakt met de beginsituatie van 1 januari 2019. Er zullen jaren overheen gaan voordat het effect van beleid op de wijkopbouw zichtbaar worden.
2019 en 2020
Sociale huur
Sociale koop
Betaalbare koop
Middeldure huur
Duur
-25
-25
0
0
0
0
36
0
0
0
0
36
-51
-80
0
0
0
0
122
0
0
5
0
117
Rijnsburg Aandeel Woonagenda Accent
311
65 20,9% 25% ++
0
66 21,2% 25% ++
4 1,3%
176
Overig Totaal
21 414
Katwijk ad Rijn Katwijk a Zee Katwijk Noord Valkenburg
++
+++
Voor Katwijk aan den Rijn en Katwijk Noord geldt een terugloop van het aantal woningen als gevolg van de sloop van de sociale huurwoningen aan de Prins Bernhardlaan en in Hoornes Noord Oost. Met de nieuwbouw op die locaties zal dit beeld gecorrigeerd worden. Voor de wijken Katwijk aan Zee en Valkenburg geldt dat daar in 2019 en 2020 nagenoeg alleen dure woningen zijn gerealiseerd. Het grootste deel van de netto toevoeging van 414 woningen is geland in Rijnsburg, waar 311 woningen netto zijn toegevoegd. 43,4% is gerealiseerd in het betaalbare segment, wat niet ver ligt van de ambitie uit de Woonagenda om 50% in het betaalbare segment te realiseren.
20
Thuis met zorg in alle wijken In de Woonagenda zijn voor het hoofdstuk ‘Thuis met zorg in alle wijken’ de volgende indicatoren opgenomen: • Ontwikkeling Beschermd Wonen locaties per wijk • Ontwikkeling LVB locaties per wijk • Aandeel geclusterde woningen voor ouderen • Aandeel levensloopbestendige woningen bij nieuwbouw • Aandeel toegankelijke woningen bij nieuwbouw nabij voorzieningen • Aantal verstrekte Blijvers- en Verzilverleningen Dunavie en GGZ Rivierduinen hebben afspraken gemaakt over de huisvesting van 15 cliënten en een ontmoetingsruimte in de nieuwbouw aan de Petronella van Saxenstraat fase 2 in Rijnsburg. In Katwijk Noord wordt voor 2 locaties de husvesting van Beschermd Wonen onderzocht, waaronder in het beoogde woonzorgcentrum van Stichting De Morgenster in het project Windvang De Krulder. Aan de Rijnweide in Valkenburg is Dunavie begonnen aan de realisatie van 3 huisvestingsplekken die verhuurd worden aan GGZ De Steenrots. Hiervoor wordt de oorspronkelijke apotheek getransformeerd. GGZ De Steenrots biedt hier een vorm van begeleid zelfstandig wonen aan, als tussenvorm tussen Beschermd Wonen en zelfstandig wonen.
Er zijn in 2020 geen blijversleningen verstrekt. Dit heeft alles te maken met de onbekendheid van het instrument. Hiervoor wordt in 2021 een bewustwordingscampagne opgesteld. Betaalbare Verduurzaming In de Woonagenda zijn voor het hoofdstuk ‘Betaalbare Verduurzaming’ de volgende indicatoren opgenomen: • Totaal gasverbruik woningen • Totaal elektriciteitsgebruik woningen • Energiebesparing woningen • Woningen met geldig energielabel woningen A-A+ • Energie-index sociale woningvoorraad • Duurzaamheid nieuwbouw conform GPR Gebouw • Verstrekte Duurzaamheidsleningen • Verstrekte subsidies duurzaamheidsmaatregelen • Percentage woningen met geregistreerde zonnepanelen • Jaarlijkse energiekosten gemiddelde woning 60000
Gasverbruik (kton CO2) 59.436
59000 57.814
58000
57.508
57000
56.063
56000
In 2020 zijn geen geclusterde woningen voor ouderen gerealiseerd. In de inmiddels opgestarte Woonzorganalyse van de gemeente moet duidelijk worden hoe het geclusterd wonen voor ouderen precies gedefinieerd gaat worden, maar denkbaar is een combinatie van leeftijdsgrens, een bepaalde mate van levensloopbestendig wonen en ruimte voor ontmoeting. In het daarop volgende Actieplan Wonen en Zorg moet ook het instrumentarium inzichtelijk gemaakt worden om daar als gemeente op te sturen, waarna het ook in de monitoring apart aandacht kan krijgen. Dit geldt ook voor het begrip Toegankelijkheid, dat in de Woonagenda al wel als aandachtspunt is opgenomen in het Afwegingskader Nieuwe Woningbouwinititatieven, maar waarbij het nog aan concrete instrumenten ontbreekt om daar in prakische zin handen en voeten aan te geven.
55.682 55.196 55.103
55.311 55.363
55000 54000 53000 52000 2011
2012
2013
2014 2015 2016 Totaal gasverbruik
2017
2018
2019
Het totale gasverbruik (temperatuurgecorrigeerd) uitgedrukt in CO2-uitstoot van woningen in Katwijk in 2019 bedraagt 55.363 kton. Ten opzichte van het startpunt uit de Woonagenda van 55.682 kton is dat een lichte daling.
21
280
276 271
271 266
270
266
268
Groene labels 2011-2019
4000
Elektriciteitsverbruik (TJ)
3000
270
2788 2306
259
260
258
2000 1520
1000
250
499
1022
150
Elektriciteitsverbruik
240
0 2011
Het totale energieverbruik was 1.254 TJ in 2017, het startpunt zoals dat in de Woonagenda is opgenomen. Het doel is om 30% energie te besparen en in 2050 op 0,878 TJ uit te komen. Van het energieverbruik is 258 TJ aan elektriciteit verbruikt t.o.v 270 TJ in 2017. 1340
1328
2012
2013
2014 2015 2016 A t/m A++ B
2017 C
2018
2019
Dunavie stuurt op de verduurzaming van haar bezit en monitort dit door middel van het bijhouden van de gemiddeld energie-index. Deze is als gevolg van het Dunergieprogramma sterk afgenomen.
Energieverbruik woningen (TJ)
1320 1294
1300
1289
1280
1260
1260
1243
1243
2015
2016
1254 1237
1239
2018
2019
1240 1220 1200 2011
2012
2013
2014
2017
Energieverbruik woningen
Het aantal woningen met een geldig energielabel woningen A-A+ is sterk toegenomen tussen 2014 (150 woningen) en 2019 (2.788 woningen).
Sinds 1 januari 2021 kan de energie-index niet meer voor corporaties worden toegepast. Vanwege Europese wetgeving is hiervoor de NTA8800 methodiek in de plaats gekomen. Deze systematiek gaat veel meer uit van warmtevraag
22
en warmteverlies. Vanaf 2021 zal Dunavie geen energie-index meer kunnen doorgeven en hier ook niet op kunnen sturen. In de Prestatieafspraken is nog wel de ambitie opgenomen om eind 2021 op gemiddelde label B ui te komen (1,21 – 1,40). De stand per 1 januari 2021 laat een energie-index van ongeveer 1,45 zien.
De gemiddelde energiekosten in Katwijk liggen op ongeveer € 124 per maand.
Maandelijkse energiekosten 160 140 120
In 2020 zijn er 116 duurzaamheidsleningen aangevraagd, waarvan er 80 een lening hebben gekregen bij SVn. In 2020 is er 44 keer subsidie verleend aan energiescans en 28 keer aan een duurzame maatregel uit het energieadvies.
100
61 59
57
49
49
50
52
80 60 40 20
Het percentage woningen met geregistreerde zonnepanelen blijft nog wat achter bij de regio, maar het verschil wordt steeds kleiner.
60 60
66
78
84
62
62
67
62
66
72
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
0
Maandelijkse kosten gas
Maandelijkse kosten elektriciteit
Woningen met zonnepanelen
12% 10%
10,0%
Vooruitblik 2021
8% 6%
7,0%
4%
4,5%
2% 1,9% 0% 0,4%
2,5%
0,9% Gemeente Katwijk
Leiden en Bollenstreek
Fonds Sociale Woningbouw In 2020 is gestart met de werkzaamheden om te komen tot een Verordening differentiatie woningbouw Katwijk. In deze verordening, die naar verwachting in het 2e kwartaal van 2021 aan de gemeenteraad ter vaststelling wordt aangeboden ziet er op toe dat de ambities uit de Woonagenda voor een gedifferentieerd woningbouwprogramma Wanneer het niet mogelijk blijkt bij een ontwikkeling om het gevraagde percentage aan sociale huurwoningen te realiseren, dan beidt de verordening de mogelijkheid om dit te compenseren. Dat kan fysiek, door in een ander bouwplan meer sociale huurwoningen te realiseren, maar het kan ook financieel door voor elk van het beoogde aantal sociale huurwoningen een afdracht te doen in een daarvoor in te richten bestemmingsreserve. De bestemmingsreserve kan vervolgens gebruikt worden om in andere plannen juist meer sociale huurwoningen te realiseren.