5. Bijlage 1. Gebiedsvisie Mient Kooltuin, OKRA - december 2020 (1818352)
Tekst van het document
B EST EM MI N G M I E N T KO O LT U I N OKRA | G E B I E D S VI S I E MIEN T KOOLTUIN KAT WIJK | DECEMBER 2020
2
GEBIEDSVISIE MIENT KOOLTUIN K AT WIJK | DECEMBER 2020 | OKRA
COLOFON Titel document:
Gebiedsvisie Mient Kooltuin Katwijk
Datum:
December 2020
Auteur :
OKRA landschapsarchitecten
Opdrachtgever :
Gemeente Katwijk
Status:
Definitief
Voor het samenstellen van dit document heeft OKRA getracht alle auteurs, fotografen en andere rechthebbenden te benaderen. Mocht iemand in dit document een illustratie aantreffen, waarop hij of zij rechten kan doen gelden of een niet correcte bronvermelding aantreffen, gelieve zich dan te melden. Alle rechten zijn voorbehouden, zowel voor het gehele werk als delen ervan. Niets uit dit document mag in enige vorm of op enige wijze worden verveelvoudigd, openbaar gemaakt of opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, fotokopie en digitale vermenigvuldiging in begrepen. Voor iedere vorm van gebruik is schriftelijke toestemming van OKRA vereist. Deze in dit document getoonde kaarten, visualisaties en referentiebeelden betreffen een verbeelding van de visie op hoe de Mient Kooltuin zich de komende decennia in samenhang met zijn omgeving kan ontwikkelen. Deze informatie betreft geen uitvoeringsgericht ontwerp van de verschillende onderdelen. De visie is flexibel en biedt ruimte aan publieke en private ontwikkeling van en binnen het gebied, waarvoor in dit document verschillende kwaliteitseisen zijn benoemd. Elementen en/of maatvoering getoond in dit document zijn dan ook indicatief. Aan in dit document getoonde en omschreven informatie kunnen geen rechten worden ontleend.
Uitgevoerd door:
OKRA L A N D SC H A P SA RCH I TECTE N BV O U D EGR ACH T 2 3 | 3511 A B UTRECHT N ED ER LAN D | 030 27 3 42 49 M AI L@ O K R A.NL | W W W.OKRA . N L
In opdracht van:
GEBIEDSVISIE MIENT KOOLTUIN K AT WIJK | DECEMBER 2020 | OKRA
VOORWOORD
Sinds de sluiting van Vliegkamp Valkenburg in 2006 wordt er aan de ontwikkeling van deze bijzondere woningbouwlocatie gewerkt. In het Masterplan Locatie Valkenburg (PLV) zijn de ambities en uitgangspunten vastgelegd, een ontwikkelstrategie gedefinieerd en een plan op hoofdlijnen uitgetekend. Het definieert verschillende woonmilieus, het te ontwikkelen programma (ca. 5600 woningen) en de structuur van de openbare ruimte die recht doen aan de historie en het omliggende landschap. De nieuwe woonwijk kan echter niet bestaan zonder verbindingen met zijn omgeving. Zo zijn er in de Groene Zone en de Mient Kooltuin recreatieve voorzieningen voorzien en is landschappelijke inpassing geborgd. De gemeente Katwijk heeft OKRA Landschapsarchitecten opdracht gegeven om een gebiedsvisie voor de Mient Kooltuin op te stellen. Dit document is gebaseerd op de eerder geformuleerde doelen en ambities in de uitgangspuntennotitie die op 20 februari 2020 door de Katwijkse gemeenteraad is vastgesteld. De Mient Kooltuin speelt een belangrijke rol in het opvangen van de toenemende recreatievraag door de bouw van PLV. In dit gebied moet een aantal mitigerende maatregelen genomen worden om woningbouw mogelijk te maken. Voor de Mient Kooltuin zijn talloze plannen en ideeën ontwikkeld, die tot nu toe echter geen concrete uitwerking of uitvoering hebben gevonden.
Dit geldt voor zowel publieke als voor private plannen die met het oog op de aanstaande transformatie van vliegveld Valkenburg en vanuit de eigen bedrijfsvoering ontwikkeld zijn. Daar zal met het uitvoeren van deze gebiedsvisie verandering in komen. Dit document is echter nadrukkelijk geen blauwdruk maar geeft richting aan de ontwikkeling van de Mient Kooltuin voor de komende 25 jaar. De uitwerking ervan zal de komende jaren in deelprojecten plaatsvinden in een samenwerking tussen gemeente en betrokkenen.
3
4
GEBIEDSVISIE MIENT KOOLTUIN K AT WIJK | DECEMBER 2020 | OKRA
GEBIEDSVISIE MIENT KOOLTUIN K AT WIJK | DECEMBER 2020 | OKRA
INHOUD 1. DE OPGAVE 1.1 OPDRACHT
8
1.2 PARTICIPATIE
10
1.3 RESULTATEN PARTICIPATIE
12
2. CONTEXT 2.1 LANDSCHAPPELIJKE CONTEXT
16
2.2 HISTORISCHE CONTEXT
18
2.3 POSITIE IN RECREATIEF NETWERK
20
2.4 BREDERE RECREATIEVE CONTEXT
22
3. DE GEBIEDSVISIE 3.1 VISIE OP HOOFDLIJNEN
26
3.2 GELAAGDE VISIE
32
3.3 DRIE LANDSCHAPPEN
32
3.4 MOBILITEIT
36
3.5 DIVERS PROGRAMMA
38
4. VERVOLGSTAPPEN 4.1 ONTWIKKELSTRATEGIE
42
5
6
7
1. DE OPGAVE
8
GEBIEDSVISIE MIENT KOOLTUIN K AT WIJK | DECEMBER 2020 | OKRA
G WERKOMSCHRIJVIN Onderwerp: Project: Datum:
ie Mient Kooltuin Werkomschrijving Vis oltuin Gebiedsvisie Mient Ko 9 7 augustus 201
Inleiding
1
er V). In dit deelgebied is Locatie Valkenburg (PL ing kel wik onder meer ont s, de ctie van fun akt deel uit rseweg en verspreide De Mient Kooltuin ma oning langs de Wassenaa gs de lan bew ) k, ent rui geb num ch mo k aris elij agr ook barakken (gemeent momenteel sprake van len val ied geb het nen centrum. Bin een sportpark en een tuin e C langs de 1 Mientlaan. AZ het en weg rse Wassenaa iegkamp n voormalige Marinevl ormatie van het geslote nsf tra de r voo een is in bas nen PLV biedt de werken vlak bij de dui De ontwikkeling van de locatie voor wonen en r bedrijven die zich me en energieneutrale voo rza , ein duu err een ent in g rijv bur bed Valken t wordt een high tech lande e omgeving. Daarnaas , ontwikkeld. Met de gep recreatieve, natuurlijk voor bijvoorbeeld drones ie log doen en hno vol tec te sor n sen raa ingen van rt en recreatie. Om hie richten om de ontwikkel voorzieningen voor spo plek aan een te gen oef nin beh rzie een voo at e sta duingebied, kunnen dez woningbouw op PLV ont het op at sta de ont van k ruk dru grotere recreatieve ezet om de recreatied te voorkomen dat een Kooltuin niet alleen ing nt ld Mie bee de oor rdt bijv wo ls ens zoa , ltuin. Overig appelijke) voorzieningen krijgen in de Mient Koo de benodigde (maatsch om ook ar ma , gen van nieuwe woonwijk op te gen.
voor de Mient sportvelden toe te voe gedragen gebiedsvisie een begraafplaats en/of de omgeving een breed en ers old keh sta de t . samen me bestemmingsplan wordt Gemeente Katwijk wil r het nog op te stellen die het fundament voo Kooltuin ontwikkelen
2
ve Scope van de opga
en van de coördineren en opstell partij met visie die het de ken den al gra inte doortastend, We zijn op zoek naar een r de gemeenteraad; neemt: zich op ten duc pro de besluitvorming doo volgende ltuin ten behoeve van Koo nt Mie e bale, maar visi glo ie een otit en Uitgangspuntenn 1. e speelregels en kaders inclusief planologisch n, ltui Koo nt Mie ie 2. Gebiedsvis oemd worden. ing; de kostenschatting ben onderbouwde kostenram jecten met de bijbehoren pro te cre wikkelen ont con te arin de wa van 3. Programmaboek projecten die op basis korte en lange termijn gerealiseerd kunnen van rs ht eve rzic htg ove rac opd een e reft lier Het bet alsook van particu racht van de overheid gebiedsvisie zowel in opd worden.
Werkoms
ltuin chrijving Visie Mient Koo
1
Kooltuin en de omgev Figuur 1: Gebied Mient
ing
enoemde stukken te opleveren van de boveng u nodig acht om tot het die en hed am kza wer De opdracht bevat alle (niet limitatief): iaal-maatschappelijk; verkeerskundig en soc komen, doch tenminste kundig, landschappelijk, ouw enb sted s: lyse rs; uitvoeren van ana htgever en stakeholde ren, inventarisatie en verwerken input opdrac , sfeerbepalende structu ing ophalen, analyseren en ouw beb nde taa bes e, ogi rfol ); (mo s etc. ven ing ege gev om verzamelen locatieg istieke inbedding in de e informatie, analyse log sch tori his van tie ; eta ing interpr baarheid, uitstral zien van functies, bereik behoefteanalyse ten aan in het plangebied; n eve akelen iati init lyse atieve ana rs en eventueel in te sch kwalitatieve en kwantit de instanties, stakeholde oeg bev r, htgeve rac opd de t me gen voeren van overleg msten; externe specialisten; de participatiebijeenko reiden en begeleiden van rbe voo k nisch e.a.); elij tech oud ieu inh mil (provinciaal, participanten; jke randvoorwaarden amheden van betrokken kza inventariseren wetteli wer van g min em afst ke elij oud inh vak es: isseling; coördineren teamproc erlinge informatie-uitw ties, conceptuele g tot workflow en ond cties met onderlinge rela fun , afspraken met betrekkin nce bia am en r sfee al, ldta bee te ens s; gew ipe itingsprinc Opstellen gebiedsvisie: ende omgeving, ontslu , raakvlakken met omligg visie; de
ontwerpuitgangspunten van elen erd ond msten en inzoomen op essentiële de participatiebijeenko ruimtegebruikskaart, e van de gebiedsvisie, oev beh ten s atie alis en 3D visu Maken van tekeningen nicatie; gemeentelijke commu n op de opgestelde stukke Schriftelijke toelichting -
5 augustus 2019
ie Mient Kooltuin Werkomschrijving Vis
2
5 augustus 2019
GEBIEDSVISIE MIENT KOOLTUIN K AT WIJK | DECEMBER 2020 | OKRA
9
1.1 OPDRACHT VAN DE RAAD In de afgelopen jaren werden zowel voor Project Locatie Valkenburg (PLV) alsook specifiek voor het gebied Mient Kooltuin meerdere analyses en onderzoeken gemaakt. De gebiedsvisie voor de Mient Kooltuin is gekoppeld aan de ontwikkeling van Locatie Valkenburg. Door geplande woningbouw op PLV ontstaat een behoefte aan voorzieningen voor sport en recreatie. De Mient Kooltuin zal gaan fungeren als recreatieve buffer tussen het duingebied en de nieuwe woonwijk. De Mient Kooltuin heeft in de toekomst een dubbelfunctie als de voortuin van PLV en toegangspoort naar Nationaal Park Hollandse Duinen, waardoor het gebied ook een regionale functie zal vervullen. De gebiedsvisie Mient Kooltuin zal planologische zekerheid geven met de vertaling in een nieuw omgevingsplan, zodanig dat gemeente Katwijk en partners in het gebied in beweging kunnen gaan komen. Een aantal ideeën en bevindingen die de afgelopen jaren verzameld zijn zouden nog (her)gebruikt kunnen worden, andere zijn door verdere ontwikkelingen achterhaald. In de onderstaande paragrafen hebben we de verschillende stappen omschreven die OKRA zet om tot een gedragen gebiedsvisie te komen.
De raad van Katwijk heeft OKRA gevraagd om een gebiedsvisie voor de Mient Kooltuin te maken. Dit is, na een lange reeks, de laatste visie die voor het gebied gemaakt wordt. Aan de hand van dit document wordt een nieuw omgevingsplan opgesteld. Om tot de breed gedragen gebiedsvisie te komen heeft OKRA verschillende stappen genomen die in de uitvraag van de gemeente Katwijk omschreven werden. Dit document bevat de samenvatting van deze eerdere stappen. Analyse Een gedegen landschappelijke analyse van de bestaande situatie vormt de basis voor de nieuwe plannen. Hierin is onder andere de bodemmorfologie, waterhuishouding en landgebruik van het gebied onderzocht. De historische analyse toont de overblijfselen uit verschillende tijdslagen die een bijdrage kunnen leveren aan de identiteit van de Mient Kooltuin. Uitgangspuntennotitie Om een breed gedragen gebiedsvisie te maken is in samenspraak met de projectgroep een uitgangspuntennotitie opgesteld. Om de doelen en ambities voor de Mient Kooltuin waar te maken is een sterke visie op de ontwikkeling van het gebied nodig. Hiertoe is er voor elk doel een aantal uitgangspunten geformuleerd die hieraan bijdragen. Hierin heeft OKRA de ideeën van de eerste bewonersavond (10 juli 2019) meegenomen. De uitgangspuntennotitie vormt de basis van de gebiedsvisie en daarmee van de lange termijnontwikkeling van de Mient Kooltuin.
Participatie De eerste participatiebijeenkomst (10 juli 2019) stond in het kader van ideeën verzamelen. Tijdens de tweede participatiebijeenkomst (12 november 2019) zijn de uitgangspunten voor de gebiedsvisie aan de betrokken bewoners gepresenteerd. Tevens zijn er deze avond drie denkrichtingen gepresenteerd waar mensen op konden reageren. Vanaf
?
september 2019 hebben OKRA en de gemeente Katwijk verscheidene ‘keukentafelgesprekken’ met grotere stakeholders in het gebied gehad. Opmerkingen op de denkrichtingen en uitkomsten van de keukentafelgesprekken vormen de basis voor de uiteindelijke koers van de gebiedsvisie. Op 17 maart 2020 zou de laatste informatieavond plaatsvinden waar de concept gebiedsvisie gepresenteerd zou worden. Deze avond kon helaas niet doorgaan vanwege de corona-maatregelen, waarna het digitaal is aangeboden met een reactietermijn tot 12 juni 2020. Na verwerking van deze reacties heeft de gebiedsvisie opnieuw ter inzake gelegen en kon er tot 12 november 2020 reactie (zienswijze) worden ingestuurd. Hierna zal de gewijzigde gebiedsvisie, met een reactie van het college van B&W op de ingezonden zienswijzen, voor een besluit worden voorgelegd aan de gemeenteraad. Gebiedsvisie De gebiedsvisie voor de Mient Kooltuin is het fundament voor een nieuw omgevingsplan (voorheen bestemmingsplan). De visie bepaalt hierbij de richting, maar het is niet het eindbeeld of een blauwdruk. De voorgestelde zonering is leidend, bij de verbeelding is sprake van een mogelijke invulling. Zowel grote publieke partijen tot kleine particuliere partijen kunnen daarmee in beweging komen en de Mient Kooltuin op termijn ontwikkelen tot een florerende recreatieve zone.
10
GEBIEDSVISIE MIENT KOOLTUIN K AT WIJK | DECEMBER 2020 | OKRA
PARTICIPANTEN
(gedurende bewonersavond & keukentafelgesprekken; willekeurige volgorde)
Bewoners Mient Kooltuin COA
Natuurbegraven Nederland
Verscheidene gebruikers
Voetbalvereniging
HHR
Bewoners Katwijk
Coup
Verscheidene eigenaren
Staatsbosbeheer
Volkstuinenvereniging
Paardenhouders
Dunea
Rijksvastgoedbedrijf
Stichting Duinbehoud
Tuincentrum Moerkerk
GEBIEDSVISIE MIENT KOOLTUIN K AT WIJK | DECEMBER 2020 | OKRA
11
1.2 PARTICIPATIE Tijdens de bewonersavond zijn er na de toelichting op de Uitgangspuntennotitie 3 denkrichtingen aan bewoners en omwonenden gepresenteerd. Deze denkrichtingen zijn op panelen in de zaal geplaatst met de aanwezigheid van stiften, om ruimte te geven voor reacties en wensen kenbaar te maken. Onderstaand een overzicht van de reacties per denkrichting. Reacties via e-mail en via aanwezige reactiekaarten zijn hier ook in opgenomen.
DENKRICHTING 1: AGRARISCH RECREATIEF • Behoud van openheid en zichtlijnen over de weilanden; • Het houden van bijen; • Realiseren van een zorgboerderij; • Behoud van een van de laatste open polders in de gemeente Katwijk; • Aandacht voor de beleving van het landschap; • De rust, koeien en schapen worden als kwaliteit beschouwd; • Integratie van een netwerk van ruiterpaden in het gebied; • Een goede aansluiting met Wassenaar, de Hollandse Duinen en het strand; • Kringlooplandbouw is al aanwezig in de Mient Kooltuin; • De kwaliteit van de grond is een aandachtspunt; • Laat geen goede weilanden ‘verrommelen’ door ongewenste onkruiden; • Het verschralen van de grond gaat hier niet werken.
DENKRICHTING 2: NATUURLIJK RECREATIEF • Behoud van de volkstuinen en het koppelen aan nieuwe recreatieve functies; • Maak gebruik van gebiedseigen flora; • Een combinatie van bos/grasland en nat/droog; • Gebruik het kwelwater uit de duinen; • Zet het gebied in als waterbuffer/opvang locatie; • Behoud het zicht op Den Haag; • Zorg voor een goede bereikbaarheid van Oud-Valkenburg/ Katwijk; • Voldoende weidegrond voor de ruitersport in plaats van natte gronden.
3 POSTERS | 3 GROEPEN
DENKRICHTING 3: BOSRIJK RECREATIEF • Extra bos is niet verkeerd voor Katwijk; • Erg weinig/niet genoeg water in deze denkrichting; • Zorg dat er voor ieder wat wils is; • Maak een afwisselend bos met verschillende inheemse/ gebiedseigen soorten, niet alleen populieren; • Het realiseren van (struin)paden voor ruiters, mountainbikers, fieters en wandelaars; • Een laarzen-pad door een elzenbroekbos; • Een combinatie van bos, struweel (zoom, mantel, kern) en open graslanden; • Maak niet alles bos; • Laat ruimte voor afwisseling in het landschap; • Netjes en openbaar toegankelijk maken van de volkstuinen; • Opzetten van een kinderboerderij; • Realiseren van een voedselbos; • Verbinden van groen • Een openluchttheater • Vergroten en opwaarderen van het Panbos.
12
GEBIEDSVISIE MIENT KOOLTUIN K AT WIJK | DECEMBER 2020 | OKRA
Kwaliteiten Verschillende opmerkingen kwamen vaker voorbij gedurende de bewonersavond. In drie schema’s zijn kwaliteiten, gebreken en grootste kansen van het gebied in kaart gebracht. Deze vormen een eerste richting voor de gebiedsvisie. De kleinschalige bedrijvigheid en groene functies in het gebied worden door bezoekers en bewoners gewaardeerd. Bos, duin en open landschap zijn landschappelijke eenheden die mensen graag bezoeken.
GEBIEDSVISIE MIENT KOOLTUIN K AT WIJK | DECEMBER 2020 | OKRA
13
RESULTATEN ANALYSE & PARTICIPATIE KWALITEITEN, GEBREKEN EN KWALITEITEN BENUTTEN + KANSEN GRIJPEN
Gebreken De Mient Kooltuin herbergt verschillende stadsrandfuncties die het gebied een wat rommelige uitstraling geven. Bovendien maken dergelijke functies slecht deel uit van het openbaar toegankeijke netwerk. Daarnaast zorgen de gebrekkig onderhouden barakken voor een slechte eerste indruk. De drukke wegen, die tevens als sluiproute fungeren, zorgen voor onveilige situaties. Het populairste recreatiegebied, het Panbos, kan op zonnige dagen te druk zijn.
Kwaliteiten benutten + kansen grijpen De sterke landschappelijk basis van het gebied kan beter zichtbaar worden gemaakt. Tegelijkertijd kunnen storende en rommelige structuren worden opgeruimd om het gebied aantrekkelijker te maken. Zo zal de Mient Kooltuin een uitnodigende entree naar de duinsfeer en PLV worden.
14
15
2 . CONTE XT
16
GEBIEDSVISIE MIENT KOOLTUIN K AT WIJK | DECEMBER 2020 | OKRA
GEBIEDSVISIE MIENT KOOLTUIN K AT WIJK | DECEMBER 2020 | OKRA
17
de on igr kle
za
nd
gr
on
de
n
n
2.1 LANDSCHAPPELIJKE CONTEXT
Katwijk midden in Nationaal Park de Hollandsche duinen
Uitgevlakte oude duinen (bron: AHN viewer)
Landschap gevormd door de dynamiek op de rand van zee en rivier (bron: PDOK)
De Nederlandse kust
Overgangslandschap
Zand en klei
Nationaal Park Hollandse Duinen is het brede Zuid-Hollandse kustgebied van
De Mient Kooltuin ligt in een landschappelijke overgangszone. Gedurende
Het originele landschap van de Mient Kooltuin is gevormd door de dynamiek
Hoek van Holland tot Hillegom. Het is een uniek landschap dat ruim 5000 jaar
duizenden jaren heeft de Noordzee voor een aanwas van duinen gezorgd. De
in het gebied waar zee en rivier elkaar raken. Het gebied ligt op de rand van
geleden is ontstaan door de stijging van de zeespiegel. Het park bestaat uit
jonge duinen, die nog steeds te herkennen zijn als duinen, liggen het dichtst
het duingebied, op de overgang tussen zand en klei gronden. De scheiding
zee, strand en duinen, en ook de meer landinwaarts gelegen strandwallen en
bij de kust. Erachter liggen de oude duinen die er in meerdere fasen door
tussen het zandige deel en de nattere kleigronden is nog altijd af te lezen in
strandvlakten horen erbij. Het park beslaat grofweg 450 km², en is 47 km lang
de zee neergelegd zijn. De mens ontdekte al vroeg dat deze zandgronden in
het landschap. Een van de kernkwaliteiten van het gebied en haar omgeving is
en tot 8,5 km breed. Het omvat meer dan 60 km² waardevolle natuur (Natura
afgegraven en uitgevlakte vorm uitstekend als landbouwgrond dienst deden.
het contrast tussen de begroeide en besloten duinbossen (Pan van Persijn) en
2000), 47 kilometer strand, tientallen prachtige dorpen, adembenemende
Deze gronden zijn van oudsher belangrijk geweest in de kweek van verschillende
de grote open vensters over de lagere gelegen graslanden.
bollenvelden, statige landgoederen en talloze interessante musea en historische
gewassen. Bollenvelden bevinden zich allen op deze locatie aan de rand van
gebouwen.
de Nederlandse duinzone. In de originele landschappelijke opbouw zijn deze
Het landschap bepaalt de grenzen van het Nationale Park. De zee in het westen,
zones van belang in de verbinding tussen de duinen en het achterland.
Aan de rand van het duingebied wil Dunea haar waterwinning uitbreiden. Op het zand ligt het doorgaande dorpslint. Hier hebben zich van oudsher tuinbouwbedrijven gevestigd. In deze zone liggen onder andere de Festina
landinwaarts de oostelijke strandwallen bij Rijswijk, Voorschoten en Lisse. Aan
Door duinafgraving voor zandwinning in de binnenduinrand is de natuurlijke,
Lentetuin (pluktuin) en de barakken (gemeentelijke monumenten). De
de zuidkant vormen de jonge duinen bij Hoek van Holland de grens. Alleen in
brede duinzoom in de Mient Kooltuin gereduceerd tot een smalle gradiënt,
barakken zijn gebouwd tijdens WOII, als verscholen lint van boerderijen, om de
het noorden is er geen natuurlijke grens. De duinen lopen immers door tot aan
grenzend aan de volkomen vlakke polders. Het duinzand werd onder andere
geallieerden bommenwerpers te slim af te zijn. De lager gelegen kleigronden
Den Helder. Het Nationale Park stopt echter bij de grens met Noord-Holland.
gebruikt voor stedenbouw en wegenaanleg. Door waterwinning, het inlaten
bestaan voornamelijk uit grasland. In de overgang van hoge naar lagere
Recent is een Uitvoeringsprogramma Nationaal Park Hollandse Duinen 2020-
van gebiedsvreemd (in vroeger tijden geëutrofieerd) water en verdroging
gronden is sprake van schoon kwelwater uit de duinen. De lage gronden worden
2025 gepresenteerd om daadwerkelijk een veerkrachtig en aantrekkelijk
in het duingebied zelf heeft een sterke afname van de natuurlijke kwel en
voornamelijk gebruikt door paardenhouders.
nationaal park te realiseren.
waterkwaliteit plaatsgevonden. Wel heeft de aanwezigheid van waterwinning voorkomen dat de duinstrook verder is afgegraven. Grondwaterstandverlagingen in de achterliggende polders en bemesting en diepploegen ten behoeve van intensieve land- en tuinbouw hebben de resterende landschaps- en natuurwaarden van de duinzoom verder gereduceerd.
18
GEBIEDSVISIE MIENT KOOLTUIN K AT WIJK | DECEMBER 2020 | OKRA
Atlantikwall; verdediging van de Europese kust
De bollenteelt was een zeer lucratieve handel (bron: DPG Media)
De voormalige entreepoort barakkendorp (bron: Nederlands Instituut voor Militaire Historie)
Atlantikwall in de naastgelegen duinen
GEBIEDSVISIE MIENT KOOLTUIN K AT WIJK | DECEMBER 2020 | OKRA
19
2.2 HISTORISCHE CONTEXT
Tuinderijen
Atlantikwall / Barakkendorp
Vanaf het einde van de Middeleeuwen is zand afgegraven in het kustgebied.
De Atlantikwall liep van Noorwegen tot aan de grens met Spanje. De Atlantikwall
In het veenweidegebied werd het gebruikt als strooisel in de stallen. In de
was geen aaneengesloten muur van verdedigingswerken zoals de naam
Mient Kooltuin is op deze manier het ontstaan van de kwekerijen en de
suggereert. De verdedigingswerken waren geconcentreerd op strategische
paardenhouderij te verklaren. Tevens werd het zand op grote schaal gebruikt
punten als riviermondingen. In de omgeving van de Mient Kooltuin zijn
voor het ophogen van natte gronden, de aanleg van wegen en bouwprojecten.
verschillende overblijfselen van de grootschalige structuur te vinden, zoals de
Het vochtleverend vermogen van de oorspronkelijk aanwezige ontkalkte
tankmuur en de tankgracht.
Stadsrandzone Rond de 1e Mientlaan (de entreeweg naar het vliegveld) zijn de meeste functies gelegen. In de oude legeringsgebouwen is het COA gevestigd en hier ligt ook de accommodatie van FC Rijnvogels. Verder zijn er diverse (stadsrandfuncties) in
de
Mient
Kooltuin,
zoals
een
volkstuinencomplex,
motorclub,
hondentrainingsparcours etc. De verzameling van deze uiteenlopende functies geven het gebied een wat rommelige uitstraling. Om aan te sluiten op de
zandgronden was niet erg groot. Door het afgraven ontstond er een kalkrijke
In 1939 begon Nederland met de aanleg van het militaire vliegveld Valkenburg.
ontwikkeling van de nieuwe woonwijk zal de Mient Kooltuin een richting
zandgrond
plantenvoedende
Na de Duitse invasie in 1940 werd het in gebruik genomen door de Duitsers.
moeten kiezen. Welke bestaande functies kunnen behouden blijven, welke
bestanddelen. De grondwaterstand werd op een constante hoogte gehouden
Voor het onderbrengen van het personeel realiseerden zij een nieuw
nieuwe functies worden er toegevoegd en wat is de nieuwe identiteit van het
van 55 centimeter onder maaiveld. De teelt van bloembollen werd de
gebouwencomplex: het barakkenbos. De barakken zijn zodanig aan weerszijden
gebied? De gebiedsvisie gaat niet uit van een carte blanche maar gaat uit van
belangrijkste teelt op deze zogenaamde zanderijgronden.
van de Wassenaarseweg gesitueerd, dat ze vanuit de lucht gezien als het ware
de bestaande situatie omvormen naar een toekomstbestendig gebied. Een
een landelijk opgezet dorp vormen. De architectuur werd landelijk gehouden
volgende stap in de historie van de Mient Kooltuin.
zonder
organische
stof
en
met
geringe
De afgelopen jaren is de bollenteelt onderhevig aan schaalvergroting. De teelt in de Mient Kooltuin is relatief zeer kleinschalig en heeft te lijden onder concurrentie van grotere producenten in de duin- en bollenstreek.
om deze suggestie te versterken. Ook de groenaanleg rondom de barakken, met onder andere vijvers en een centraal plein, verstevigde deze indruk. De camouflage heeft gewerkt, want het barakkenbos is nooit gebombardeerd. De Mient Kooltuin kent in huidige situatie slechts één route die het gebied ingaat, de 1e Mientlaan. Alle andere routes liggen aan de randen om het gebied.
20
Recreatief netwerk rondom de Mient Kooltuin
GEBIEDSVISIE MIENT KOOLTUIN K AT WIJK | DECEMBER 2020 | OKRA
GEBIEDSVISIE MIENT KOOLTUIN K AT WIJK | DECEMBER 2020 | OKRA
21
2.3 POSITIE IN RECREATIEF NETWERK
Katwijk
Wassenaar
Leiden
Katwijk kent een zeer divers recreatieprofiel
Huidige recreatie in het gebied
Verwachte ontwikkeling van de recreatieve vraag
Recreatietypen gekoppeld aan doelgroepen
De Mient Kooltuin heeft in de huidige situatie een beperkte toevoeging voor het
De toekomstige woonwijk op projectlocatie Valkenburg zal plaats bieden
Locatie Valkenburg heeft, vanwege de omvang van de locatie en de diversiteit
recreatieaanbod voor de regio. De naastgelegen duinen daarentegen vervullen
aan maximaal 5.600 woningen. In de recreatiebehoefte van de toekomstige
aan locatiekwaliteiten de potentie een brede doelgroep te bedienen. Het rapport
hierin een belangrijke rol. Het totale bezoekersaantal in het Natura 2000 gebied
bewoners zal grotendeels worden voorzien door de nabijgelegen duinen, het
‘Balans van de leefomgeving 2010’ onderschrijft nog eens de potentie van
in de gemeente Katwijk (634 hectare Berkheide, 100 hectare Lentevreugd en
strand, het Valkenburgse meer en de geplande sport- en recreatievoorzieningen.
de Locatie Valkenburg, met de nabijheid van natuur, water en voorzieningen.
43 hectare Pan van Persijn), is op basis van het bezoekersonderzoek in de Pan
Het gebruik van het duingebied als recreatief uitloopgebied conflicteert met
Verwacht wordt dat de locatie aantrekkingskracht zal hebben op zowel
van Persijn en de diverse bronnen geraamd op 550.000 bezoekers per jaar,
de te beschermen natuurwaarden binnen het Natura 2000 gebied. De Mient
lokale doelgroepen als regionale en bovenregionale doelgroepen. Belangrijk
waarvan 142.000 in de Pan van Persijn.
Kooltuin moet een rol vervullen in opvang van de toenemende recreatiebehoefte.
is rekenschap te nemen van de verschillen in de woonwensen van deze
De bezoekers komen veelal uit de regio. Zowel uit Leiden als Katwijk komt
Het in 2012 uitgevoerde recreatieonderzoek van ZKA consultants & planners
elk 21% van de bezoekers, gevolgd door Rijnsburg (9%), Valkenburg (5%) en
gaf een richting voor de ontwikkelrichting van de Mient Kooltuin. Het gebied
Wassenaar (4%). In totaal komt iets meer dan een derde van de bezoekers
zal idealiter als recreatief opvanggebied worden ingericht. Daarmee zal de
(35%) uit de gemeente Katwijk. Circa 92% van de bezoekers komt uit de
recreatiedruk op het Natura 2000 gebied automatisch worden verlaagd. Door
provincie Zuid-Holland. Buitenlandse bezoekers maken circa 2% uit van het
de Mient Kooltuin met voldoende (nieuwe) recreatieve functies te laden zal de
totale bezoekersaantal.
recreatiedruk op het naastgelegen Natura 2000 gebied worden verlaagd ten opzichte van de huidige situatie. Om (op termijn) een goed alternatief te bieden voor het populaire Panbos zal een bosgebied met een relatief intensief recreatief karakter benodigd zijn met veel wandelpaden en een behoorlijk aantal recreatieve elementen en voorzieningen. Dit zijn idealiter faciliteiten en voorzieningen die gebruikt en gewaardeerd worden in het Panbos, zoals horeca, vijver, weides, etc.
groepen en deze te vertalen naar de te realiseren woonmilieus en programma. Bovenstaande figuur toont de diversiteit in doelgroepen in Katwijk en de regio. Voor de verschillende doelgroepen zijn de belangrijkste kenmerken van hun gewenste woonomgeving bepaald. Het aanbod van de recreatieve functies en netwerken in de Mient Kooltuin zou een brede doelgroep moeten faciliteren. (INBO rapport ‘Programma locatie Valkenburg, 26 januari 2011). De invulling en inrichting van het gebied dient ook aan te sluiten op de landschappelijke context. Fijnmazige netwerken voor langzaam verkeer zorgen niet alleen voor een goede verbinding tussen de nieuwe en bestaande functies in de Mient Kooltuin, maar zijn op zichzelf ook recreatieve functies. Wandelen, en fietsen wordt gefaciliteerd in het gebied. Tevens zijn in het gebied een aantal bedrijven die paarden houden. Een uitdrukkelijke wens is het aanleggen van aantrekkelijke ruiterpaden.
22
GEBIEDSVISIE MIENT KOOLTUIN K AT WIJK | DECEMBER 2020 | OKRA
Natur a 200
0 duin
e
gro
gebie
n e ro G
d
MK T au w
-bl
e
Z o
n
en
Katwijk aan Zee
e r ecr ea tie
en
Va A ct lk ie en ve bu ,a vo nt rgs uu e rli M jk ee e re r cr ea tie PLV en omgeving (bron: 20130920 DEF Masterplan Locatie Valkenburg)
V Ri erb jn la red nd en ro ut e
gr PL oe V nw on
GEBIEDSVISIE MIENT KOOLTUIN K AT WIJK | DECEMBER 2020 | OKRA
2.4 RECREATIEVE CONTEXT
Groen in PLV (bron: 20130920 DEF Masterplan Locatie Valkenburg)
Indicatief zoekgebied toekomstig testveld Impressie windmolens 90 m.
Recreatie bij Valkenburgse Meer (bron: 20130920 DEF Masterplan Locatie Valkenburg)
Recreatie in en om PLV Katwijk heeft een divers recreatieaanbod in zijn directe omgeving. Met de bouw van PLV zal de vraag naar recreatie toenemen. Een deel van deze vraag kan opgelost worden in de Mient Kooltuin. Toch hoeft niet de volledige extra vraag naar recreatie in de Mient Kooltuin ingepast te worden. Recreatieve functies sluiten altijd aan bij de hoofddoelen zoals deze omschreven zijn in de uitgangspuntennotitie.
zal worden gezocht naar een locatie voor de realisatie van een permanent testveld van maximaal 500 bij 500 meter met een gunstige situering voor een corridor naar zee. Het testveld zal multifunctioneel worden ingezet en kan bijvoorbeeld gedeeld worden met een modelvliegveld. De ruime groenzones in de wijk bieden ruimte aan sporten en spelen in de buitenruimte. Kleinschalige dagelijkse reacreatie is gekoppeld aan de langzaam verkeersroutes in de wijk. Naast dit gebruiksgroen is er ook voldoende bruikbaar oppervlaktewater voor (extensieve) watersport.
Duinen & Groene Zone De Mient Kooltuin biedt ruimte voor recreanten die normaliter direct de duinen in zouden gaan. Hiermee is er in de duinen meer ruimte voor de natuur. Het Natura 2000 gebied is gebaat bij de aanleg van het recreatieve netwerk in de Mient Kooltuin. Dagrecreatie verplaatst van de duinen naar de Mient Kooltuin, terwijl doorgaande recreatieve routes door het natuurgebied kunnen blijven bestaan en aangesloten worden op het uitgebreide netwerk. Dit netwerk loopt ook door de Groene Zone, die een ecologische buffer vormt tussen PLV en Wassenaar.
g, een duurzame wijk
ie Valkenburg
23
Recreatie en innovatie in PLV Naast de circa 5600 nieuwe woningen die er in PLV gebouwd zullen worden zullen er ook nieuwe functies in het militaire erfgoed van het hangaargebied van het voormalig militair vliegveld geplaatst worden. Hier kunnen binnensportvoorzieningen onderdeel van uitmaken. Bovendien wordt er ingezet op de campusontwikkeling Unmanned Valley waar ruimte is voor wonen en werken. Er is momenteel een testveld opgenomen op PLV van 500 bij 500 meter tot minimaal 2023. Bij een positieve evaluatie wordt dit verlengd tot en met 2028. Het is een flexibele box die kan verschuiven al naar belang de ontwikkelingen van de woningbouw en ecologie. Indien na de proefperiode op basis van de evaluatie besloten wordt tot een permanente voortzetting van Unmanned Valley,
Valkenburgse meer Ontwikkeling van functies met grote verkeersaantrekkende werking zijn in de Mient Kooltuin gezien de ligging ten opzichte van Natura 2000 gebied niet wenselijk en in de huidige situatie zelfs onmogelijk. Hiervoor zijn rond Valkenburgse Meer meer mogelijkheden gezien de grotere afstand tot het Natura 2000 Impressie windmolens 60 m. gebied. Op het Valkenburgse Meer is bijvoorbeeld ruimte voor Masterplan | Locatie Valkenburg 54 (water)sport. meer intensieve, actieve Deze kunnen avontuurlijk van karakter zijn. Op het water is ruimte voor bijvoorbeeld zeilen, jetskiën en waterskiën. Op het aangrenzende land kunnen verschillende extreme sporten plaatsvinden. Mogelijke nieuwe recreatieve functies liggen goed bereikbaar nabij de A44.
24
25
3. DE GEBIEDSVISIE
26
GEBIEDSVISIE MIENT KOOLTUIN K AT WIJK | DECEMBER 2020 | OKRA
Barakkenbos als openbaar toegankelijk recreatief uitloopgebied
Fijnmazig recreatief netwerk
Boskamers met ruimte voor voortzetting bestaande en ontwikkeling nieuwe functies
1e Mientlaan als hoogwaardige fiets- en voetverbinding Versterken open weidelandschap
Verbeelding geeft mogelijke invulling van de MKT
GEBIEDSVISIE MIENT KOOLTUIN K AT WIJK | DECEMBER 2020 | OKRA
3.1 VISIE OP HOOFDLIJNEN BESTEMMING MIENT KOOLTUIN
DE M I E N T KOOLT U I N WORDT EEN REC RE ATI EF LANDSC HAP. EEN H E R KE N BA A R G E B I E D M E T EEN EI GEN I DENTI TEI T DI E VOORTB OUW T OP D E I CO ON WA A R D E VA N DE DUI NEN, DE TUI NDERSTRADI TI E EN HET M I LI TA I R E R FGOE D. H E T G EB I ED ALS B ESTEM M I NG OM NAAR TOE TE GA A N , T E ONTDEKKEN EN TE VERP OZEN. E E N B EST E M M I N G D I E ALLEEN DOOR EEN ORGANI SCHE G E B I E DS ON T W I KKE LI N G I N CO-C RE ATI E M ET B ESTAANDE EN NI EUW E O ND E R N E M E R S E N B E WON E R S B EREI KT KAN WORDEN. EEN GELEI DELI JKE T RA N S FO R M AT I E WA A R ELKE ONT W I KKELI NG B I JDRAAGT AAN HET V E R H O GE N VA N DE N AT U U R- EN RECRE ATI EWAARDE VAN HET GEHELE GEB I ED. E E N GE B I E D WA A R M U LT I F UNC TI ONALI TEI T CENTRAAL STAAT, WAAR DE VE R S C H I LLE N D E P U B LI EKE EN P RI VATE ONDERDELEN ELKAAR VE R ST E R KE N , Z I C H VE R E N I GEN EN GEZAM ENLI JKE DE B ESTEM M I NG M I E N T KOOLTUI N VORM EN.
27
28
GEBIEDSVISIE MIENT KOOLTUIN K AT WIJK | DECEMBER 2020 | OKRA
RECREATIE DE M I ENT KOOLTUI N A LS DAGB ESTEM M I NG : TOEGA N K E L IJ K , B ELEEF BAAR EN M ET RECR E AT IE VE F UNC TI ES VOOR EEN BR E D E DOELGROEP
Om invulling te geven aan de ambities voor een toekomstbestendige Mient Kooltuin is een veelzijdig gebied nodig. Het zet immers niet in op één doelgroep of publiekstrekker, maar op een gevarieerd aanbod van sferen en functies die de bevolking van Katwijk en haar bezoekers in de breedte bedient. Om ervoor te zorgen dat deze veelzijdigheid leidt tot een integrale gebiedsvisie waarin de verschillende onderdelen elkaar versterken is het van belang om duidelijke doelen en ambities te formuleren. Op basis van bestaande beleidsstukken, omgevingsontwerpen en gesprekken met betrokken ontwerpteamleden en stakeholders zijn in de uitgangspuntennotitie vier hoofddoelen geformuleerd; recreatie, identiteit, multifunctionaliteit en natuur & duurzaamheid. In dit hoofdstuk wordt aan de hand van deze vier thema’s de gebiedsvisie op hoofdlijnen toegelicht. In deze paragraaf wordt verwezen naar een nieuwe landschappelijke zonering en begrippen die in volgende paragrafen van de gebiedsvisie verder worden toegelicht. Dit gaat om termen als het barakkendorp als onderdeel van het barakkenbos en aanliggende boskamers. Het zijn landschappelijke zones in de overgang van de duinen naar het open weidelandschap in het de Mient Kooltuin, grenzend aan PLV.
In de toekomst is de Mient Kooltuin een recreatief landschap. Een uitloopgebied voor de bestaande kernen en PLV, maar ook een entreegebied voor het Nationaal Park Hollandse Duinen. Hiermee bedient de Mient Kooltuin een hele brede doelgroep; als uitloopgebied voor de omliggende kernen voorziet de Mient Kooltuin in gevarieerde recreatieve functies, terwijl het als entreegebied van het Nationaal Park Hollandse Duinen juist ook in een behoefte aan hoogwaardige natuur- en cultuurbeleving moet voorzien. De Mient Kooltuin moet een dagbestemming worden, waar je niet enkel één functie bezoekt maar het gehele gebied. Bestaande recreatieve functies kunnen zich verder ontwikkelen en bestaande en nieuwe functies die passend zijn bij de identiteit van het gebied kunnen hun bedrijfsvoering verbreden door toevoeging van recreatief (mede)gebruik. Om langere tijd in het gebied te kunnen verblijven wordt de toegankelijkheid verbeterd met een fijnmazige padenstructuur. Recreatief verkeer verplaatst zich binnen de Mient Kooltuin te voet, te fiets of te paard. Het toevoegen van enkele fiets-, voet- en ruiterpaden vanaf logische punten binnen PLV richting Wassenaarseweg door het open landschap zorgt voor een beleving van het bestaande open weidelandschap.
Het nieuw te creëren barakkenbos moet zo veel mogelijk openbaar toegankelijk zijn, waarbij een fijnmazige padenstructuur zorgt voor een groot recreatief laadvermogen en het mogelijk maakt het gebied ondanks de beperkte omvang geleidelijk te ontdekken. Recreatieve routes sluiten aan op routes in omliggende gebieden; de PLV, de duinen, LF1 (lange afstandsfietsroute), de Groene Zone, Valkenburgse Meer & bestaande bebouwingskernen. Private recreatieve functies worden op twee plekken geconcentreerd; het barakkendorp en de boskamers. In het barakkendorp is ruimte om recreatieve functies te ontwikkelen in en rond de monumentale barakken, waarbij de nadruk ligt op het realiseren van een recreatief hart in het centrale cluster barakken rond de 1e Mientlaan. De boskamers bieden ruimte voor wat grotere functies, waarbij de nadruk zal moeten liggen op buitenactiviteiten, en het bebouwd oppervlak zeer beperkt blijft. Ook bestaande functies die passen binnen het profiel van het gebied, zoals de sportvelden, maneges, en volkstuinen, worden in deze zone opgenomen en kunnen zich hierbinnen verder ontwikkelen.
GEBIEDSVISIE MIENT KOOLTUIN K AT WIJK | DECEMBER 2020 | OKRA
IDENTITEIT EEN GEBIED MET EEN HERKENBARE IDENTITEIT, VOORTBOUWEND OP BESTAANDE ICOONWAARDE DUINEN, TUINDERSTRADITIE EN MILITAIR ERFGOED
Om het gebied als recreatieve bestemming te beleven is een herkenbare identiteit nodig. Hierbij wordt voortgebouwd op de bestaande icoonwaarde van de duinen, de tuinderstraditie en het militair erfgoed. Dit zijn sterke pijlers voor de eigenheid van de Mient Kooltuin. Monumentale bebouwing krijgt -in welke vorm of hoedanigheid dan ook- een hoofdrol binnen het gebied. Het centrale cluster barakken rond de 1e Mientlaan vormt het recreatief hart van het gebied en ook de herbestemming van de overige barakken in het barakkendorp draagt bij aan deze beleving van het militair erfgoed. Door deze gezamenlijke identiteit daadwerkelijk als een merk te ontwikkelen dat ook door individuele private ontwikkelingen gevoerd kan worden, vormen deze nadrukkelijk samen de Mient Kooltuin. Herkenbaarheid als onderdeel van de Mient Kooltuin vergroot de vindbaarheid. Zowel fysiek door bijvoorbeeld bewegwijzering, als online door ook hier gezamenlijke communicatie te voeren onder de vlag van de Mient Kooltuin. Door evenementen en activiteiten te organiseren die passen bij het karakter van het gebied wordt de bekendheid van de Mient Kooltuin verder vergroot.
29
MULTIFUNCTIONALITEIT ONT W I KKELI NGEN B I NN E N D E M I ENT KOOLTUI N M OE T E N E E N DUI DELI JK GEZAM ELI JK E E N /OF M AATSC HAP P ELI JKE M E E RWA A R D E HEB B EN
De ‘mientgronden’ waren oorspronkelijk voor gezamenlijk gebruik. Gezamenlijk gebruik en multifunctionaliteit vormen ook de basis voor nieuwe functies binnen de Mient Kooltuin. Ontwikkelingen binnen de Mient kooltuin moeten een duidelijk gezamenlijke en/of maatschappelijke meerwaarde hebben. Dit sluit direct aan op andere thema’s; door het ontsluiten van het open landschap wordt het gebied beleefbaar en ontstaat recreatief gebruik in het decor van het huidige landschap en gebruik. Ook andere functies krijgen waar mogelijk een meer openbaar recreatieve component. Volkstuinencomplexen kunnen worden uitgebreid met publiek toegankelijke pluktuinen, bij uitbreiding van de sportvelden dient nadrukkelijk ook gebruik voor evenementen mogelijk te zijn en bestaande bedrijven die passen bij het karakter van het gebied kunnen de bedrijfsvoering combineren met een educatieve functie of kleinschalige horeca. Hierbij kan de recreatieve component een medegebruik zijn dat als voorwaarde dient om een ontwikkeling mogelijk te maken. Een natuurbegraafplaats is bijvoorbeeld mogelijk als deze openbaar toegankelijk is en zo bijdraagt aan de recreatieve en ecologische waarde van het gebied. Ook voor nieuwe recreatieve functies geldt dat deze zich op een brede doelgroep moeten richten, die ook zonder lidmaatschap van een club of vereniging van de faciliteiten gebruik moet kunnen maken.
De Mient Kooltuin wordt niet in één keer gerealiseerd, maar moet organisch kunnen groeien in samenhang met PLV. Dit biedt de mogelijkheden voor bestaande ondernemers om mee te groeien in hun bedrijfsvoering en de recreatieve mogelijkheden te verbreden. Met de groei van het inwonersaantal van PLV zal de recreatieve vraag en de economische haalbaarheid van recreatieve functies groeien. Ook voor deze recreatieve vraag moet in de toekomst ruimte zijn. De gezamenlijkheid van de Mient Kooltuin kan zelfs verder gevoerd worden door het opzetten van een gebiedscoöperatie waarin publieke, private en maatschappelijke partijen samenwerken aan de ontwikkeling en instandhouding van het gebied. Op deze manier draagt de combinatie van publieke en private ontwikkelingen bij aan een herkenbare identiteit van de Mient Kooltuin, waardoor het potentieel voor recreatieve functies binnen het gebied en de aantrekkingskracht op toekomstige bewoners van de PLV vergroot worden.
30
GEBIEDSVISIE MIENT KOOLTUIN K AT WIJK | DECEMBER 2020 | OKRA
NATUUR & DUURZA AMHEID H E T VE R ST E R KE N VA N NAT U U RWA A R D E N E N DU U R ZAM E INIT IAT I E VE N I N DE M I E N T KOOLTUI N & D E B ES C H E R M I N G VA N H E T NAT U RA 20 0 0 D U I N GE B I E D De Mient Kooltuin grenst direct aan het Natura2000 gebied Meijendel & Berkheide, dat grotendeels onderdeel van het Natuurnetwerk Nederland uitmaakt. Deze ligging in combinatie met de toenemende druk op natuurwaarden door woningbouw en infrastructuur in de omgeving maakt het versterken van de ecologische waarde van de Mient Kooltuin tot een belangrijk uitgangspunt. Zowel de ontwikkeling van de Mient Kooltuin als geheel als individuele ontwikkelingen zullen dan ook natuurinclusief ontworpen moeten worden. De geleidelijke transformatie van het gebied naar een recreatief landschap gaat samen met het versterken van de natuurwaarden in de Mient Kooltuin en de bescherming van het Natura2000 duingebied. Dit wordt enerzijds bereikt door de Mient Kooltuin als (recreatieve en hydrologische) buffer in te zetten tussen het duingebied en PLV, en anderzijds door de recreatieve ontwikkeling van het gebied te combineren met het verhogen van de natuurwaarden binnen het gebied.
Door het barakkenbos als bosgebied met diverse habitatten met een gevarieerde uitstraling te realiseren worden het recreatief laadvermogen van het gebied vergroot, de natuurwaarde binnen het gebied verhoogd en de recreatiedruk op het naastgelegen duingebied verlicht. Bovendien zijn binnen de Mient Kooltuin ook juist meer verstorende functies zoals ruiterpaden, een hondenlosloopgebied, struin- of plukbos mogelijk. Dergelijk gebruik is in het kwetsbare duingebied niet gewenst, maar draagt binnen de Mient Kooltuin juist bij aan een positieve natuurbeleving en waardering in het algemeen. Binnen de boskamers worden brede, gevarieerde houtwallen voorgesteld die een overgang tussen het barakkenbos en het open landschap vormen. De houtwallen zullen voor een groot deel in combinatie met de invulling van de kamers worden gerealiseerd, waarbij aansluiting wordt gezocht bij het recreatieve padennetwerk. In het open landschap wordt de bestaande karakteristieke slotenstructuur behouden en waar mogelijk versterkt. Functioneel is dit gebied hoofdzakelijk in gebruik als paardenweide. Mochten deze functies op termijn wegvallen dan is een omvorming naar (open) natte natuur mogelijk.
De Mient Kooltuin wordt ecologisch verbonden met natuurgebieden in de directe omgeving. Voor de realisatie van de ecologische verbinding tussen de binnenduinrand en het bunkerbos zijn binnen het gebied verschillende mogelijkheden. Op dit moment zijn hiervoor nog geen doelsoorten gedefinieerd, waarmee de vorm of locatie van deze verbinding in de gebiedsvisie niet concreet gemaakt kan worden. Afhankelijk van de uiteindelijk geselecteerde doelsoorten en locatie van aansluiting op de Groene Zone zal deze verbinding binnen de zonering van de gebiedsvisie gerealiseerd moeten worden. Om het open landschap van de Mient Kooltuin niet te fragmenteren zou dit bijvoorbeeld kunnen met een zone van opgaand groen, welke ruimtelijk aansluit op de boskamers. Binnen de Mient Kooltuin wordt zoveel mogelijk inheems en gebiedseigen plantmateriaal toegepast. Hiermee wordt eveneens het verschil tussen de zandgronden en kleigronden landschappelijk beter herkenbaar gemaakt. Nieuwe bebouwing dient op te gaan in het natuurlijke karakter van het gebied, en sluit in zijn verschijningsvorm aan bij de identiteit van het gebied door te refereren aan kassen, agrarische bebouwing of de duinsfeer. De bebouwing moet duurzaam zijn in zowel energie- als materiaalgebruik.
GEBIEDSVISIE MIENT KOOLTUIN K AT WIJK | DECEMBER 2020 | OKRA
Door het inzetten op duurzame ontwikkelingen binnen het gebied gaan recreatieve functies samen met het hoge natuurwaarden en waterwinning in de duinen. Ontwikkelingen binnen het gebied mogen geen negatieve impact op de watervoorraad en -kwaliteit hebben. Duurzaam waterbeheer dient het uitgangspunt te zijn bij verdere ontwikkeling van plannen voor de Mient Kooltuin. Net ten noord(west)en van de Mient Kooltuin bevinden zich infiltratiebekkens ten behoeve van de drinkwaterwinning door Dunea. De Mient Kooltuin speelt daarmee een belangrijke rol in het in stand houden van de grondwatervoorraad en waterkwaliteit. In de toekomst zou deze rol nog verder versterkt kunnen worden door drinkwaterwinning. Ook in het open landschap liggen vanuit dit perspectief op termijn kansen om (eventueel in combinatie met omvorming naar natte natuur) open water toe te voegen om de drinkwaterfunctie te vergroten. De woningbouwontwikkeling in de aangrenzende projectlocatie Valkenburg gaat gepaard met de aanleg van een nieuw watersysteem dat bestaat uit een serie nieuwe (bevaarbare) kreken op boezempeil die aansluiten op de Grote Watering op de grens tussen PLV en de Mient Kooltuin. Door de Grote Watering te verbreden worden de kreken via de Mient Kooltuin met elkaar verbonden.
Waar de kreken aansluiten op de Grote Watering wordt deze verbreed, waarbij de agrarische parcellering van de Mient Kooltuin het uitgangspunt vormt. Voor ontwikkelingen binnen de Mient Kooltuin geldt dat berging en infiltratie van hemelwater binnen het plangebied zo veel mogelijk op eigen terrein opgelost worden. Er worden slechts beperkt verhard oppervlak aangelegd en nieuwe bebouwing toegevoegd. Doordat nieuwe bebouwing voor een groot deel bestaande (agrarische) bebouwing en/of bedrijfswoningen vervangt is de verwachting dat er netto weinig tot geen toename verhard oppervlak is. Waar nodig zal eventuele compensatie binnen het perceel of deelproject gerealiseerd kunnen worden. Eventueel is er in de Mient Kooltuin ruimte voor watercompensatie ten behoeve van projecten in de omgeving. Door hierbij aan te sluiten op het bestaande slotenpatroon en de Grote Watering wordt het karakter van het gebied versterkt.
31
De Mient Kooltuin wordt zo veel mogelijk autoluw gemaakt. Primair is het gebied een uitloopgebied van de omliggende kernen inclusief Nieuw Valkenburg, dat toegankelijk is via diverse voet- en fietspaden. Tegelijkertijd zal de positionering van de Mient Kooltuin als poort van het Nationaal Park Hollandse Duinen op een groter schaalniveau wel een verkeersaantrekkende werking hebben. Dit is echter nadrukkelijk met het doel om een recreatieve buffer te realiseren waardoor het daadwerkelijke Natura2000 wordt ontzien. Door ook voor deze bezoekers aan de randen van het gebied in te zetten op centrale parkeervoorzieningen wordt niet of minder ver langs het Natura2000 gebied gereden, waardoor de impact van autoverkeer geminimaliseerd wordt. Binnen het plangebied is ook het doorgaande verkeer op de Wassenaarseweg (N441) een grote bron van stikstofuitstoot, die ook nog eens direct grenst aan het gevoelige Natura2000 duingebied. Door in te zetten op afwaardering van deze weg met als doel het terugbrengen van de verkeersbewegingen kan eventuele stikstofwinst hieruit ingezet worden om andere ontwikkelingen binnen het gebied mogelijk te maken. Daarnaast zullen alle ontwikkelingen binnen het gebied aan de op dat moment geldende regelgeving omtrent stikstof moeten voldoen.
Aangezien de verkleuring van de Mient Kooltuin gedurende 25 jaar plaats zal vinden is op dit moment niet te voorspellen wat dit concreet betekent. De verwachting is dat de regelgeving en rekenmethoden niet gelijk zullen blijven, waardoor andere mitigatie- en compensatiemogelijkheden ontstaan. Anderzijds heeft de recente strengere regelgeving er al toe geleid dat er binnen de bouwsector meer aandacht is voor het beperken van de stikstofuitstoot. Bijvoorbeeld door het gebruik van elektrisch materieel, prefab bouwmethoden en (kruislaags)houtbouw. Ook dit zal zich de komende decennia verder ontwikkelen waardoor negatieve effecten in de aanlegfase steeds verder beperkt zullen worden.
32
GEBIEDSVISIE MIENT KOOLTUIN K AT WIJK | DECEMBER 2020 | OKRA
Verbeelding geeft mogelijke invulling van de MKT weer
GEBIEDSVISIE MIENT KOOLTUIN K AT WIJK | DECEMBER 2020 | OKRA
33
3.2 GELAAGDE VISIE GEBIEDSVISIE IN THEMATISCHE LAGEN
4. 3.
8.
1. 2. 6.
5. 3.
9.
7.
4.
LANDSCHAP
MOBILITEIT
PROGRAMMA
Het oorspronkelijke landschap vormt de basis van de gebiedsvisie Mient Kooltuin. Het overgangslandschap wordt hersteld met ruimte voor nieuwe en bestaande hedendaagse functies. Hieruit volgt de hoofdindeling van het barakkenbos aansluitend op het Panbos, en overgangszone met boskamers waar tussen de beboste coulissen ruimte is voor diverse functies en het open landschap dat verder versterkt.
De Mient Kooltuin wordt een autoluw gebied. Bezoekers van de Mient Kooltuin komen zo veel mogelijk te voet, per fiets of te paard. Voor bezoek per auto worden centrale parkeervoorzieningen aan de randen van het gebied voorzien. Een aantal hoofdroutes voor langzaamverkeer verbinden de Mient Kooltuin met PLV en ontsluiten de duinen, het Panbos en Katwijk via de Mient Kooltuin. Vanaf de hoofdroutes kunnen de verschillende onderdelen van de Mient Kooltuin via een fijnmazig recreatief netwerk verder verkend worden.
Om te kunnen voldoen aan de toenemende vraag naar recreatieve functies is in de Mient Kooltuin ruimte voor verschillende recreatieve functies die passen bij de identiteit van het gebied. De grootste functies zijn bestaand en vinden een (nieuwe of bestaande) plek in de boskamers. Nieuwe functies in de Mient Kooltuin zijn kleinschalig van aard en sluiten aan bij de (historische) identiteit van het gebied.
34
GEBIEDSVISIE MIENT KOOLTUIN K AT WIJK | DECEMBER 2020 | OKRA
3.3 DRIE LANDSCHAPPEN EEN GEVARIEERD GEBIED
1. 2. 3.
GEBIEDSVISIE MIENT KOOLTUIN K AT WIJK | DECEMBER 2020 | OKRA
1. Het barakkenbos Van de totale oppervlakte van 3.115 hectare van de gemeente Katwijk beslaat slechts 28 hectare bos. Dit is slechts 0,9% van het grondgebied (waar het landelijk gemiddelde op ruim 9% staat). De aanleg van het barakkenbos betekent een ruime verdubbeling van het bosareaal. Hiermee krijgt het gebied een veel groter recreatief laadvermogen. Door aan te sluiten op het populaire Panbos ontstaat een aaneengesloten recreatiegebied dat op termijn een goed alternatief vormt voor een bezoek aan de duinen. De barakken worden op een passende manier in het bos opgenomen met respect voor de historische tuinaanleg. Het barakkenbos wordt een bos met een hoge ecologische diversiteit. Verschillende bostypen bieden habitats voor diverse plantensoorten, diersoorten en de mens.
2. De boskamers De boskamers vormen een coulisselandschap waar brede houtwallen en bospercelen worden afgewisseld met open percelen waar bestaande en nieuwe grotere functies in het gebied worden ingepast en gaan op in het natuurlijke karakter van het gebied. De zone vormt een overgang van het nieuwe barakkenbos naar het open landschap. Het recreatieve netwerk volgt veelal de perceelstructuren. De bospercelen zijn beplant met boomsoorten die bij de kleigrond passen, zoals essen en populieren.
35
3. Open weidelandschap Het laatste open landschap van de gemeente Katwijk wordt door bewoners hoog gewaardeerd en blijft zodoende behouden. Het wordt waar nodig opgeruimd en beter toegankelijk gemaakt voor de recreant door de aanleg van een recreatieve netwerk voor voetgangers, fietsers en ruiters. Om het open landschap te behouden is het essentieel dat de sloten de percelen voldoende scheiden en er geen hekken om percelen geplaatst worden. Bestaande hekken en kleine opstallen worden zo veel mogelijk verwijderd om het open landschap te versterken. In de gehele zone worden waar mogelijk natuurvriendelijke oevers aangelegd om de ecologische waarden te verhogen. Agrarische basis - op termijn mogelijk natuur Het open landschap op termijn (deels) worden omgevormd naar open natuur. Deze functieverandering is binnen de gebiedsvisie mogelijk, maar is niet de doel van de gebiedsvisie. Zolang de hippische functies rendabel zijn voor de ondernemers zullen deze het gebied blijven gebruiken.
36
GEBIEDSVISIE MIENT KOOLTUIN K AT WIJK | DECEMBER 2020 | OKRA
3.4 MOBILITEIT HOOFDNETWERK MET GECLUSTERDE PARKEERVOORZIENINGEN
ten noorden van de Wassenaarseweg ten oosten van de 1e Mientlaan
ten westen van de 1e Mientlaan
Gebruikte terminologie
GEBIEDSVISIE MIENT KOOLTUIN K AT WIJK | DECEMBER 2020 | OKRA
Autoverkeer Voor de recreatieve ontwikkeling van de Mient Kooltuin en het beperken van de stikstofdepositie in het Natura2000 duingebied is het wenselijk om de Wassenaarseweg in af te waarderen. De Wassenaarseweg vervult bij voorkeur enkel een rol in de ontsluiting van direct aangelegen functies en doorgaand langzaam verkeer.
Hoofdroutes langzaam verkeer De Mient Kooltuin wordt beter op PLV aangesloten door logische aansluitingen van doorgaande hoofdroutes voor langzaam verkeer aan te sluiten op logische routes en plekken binnen PLV. In de eerste fase wordt er een verbinding gemaakt via de Vindplaats en de 1e Mientlaan, de aansluiting op latere fases zal afhankelijk zijn van de uitwerking hiervan.
Parkeren ten behoeve van de Mient Kooltuin gebeurt niet bij individuele functies, maar geclusterde parkeervoorzieningen aan de randen van de Mient Kooltuin. De 1e Mientlaan vormt de belangrijkste recreatieve verbinding tussen PLV en de duinen, kust en Katwijk. Voor autoverkeer wordt de route ‘geknipt’ nabij de aansluiting op de Wassenaarseweg. Functies aan de 1e Mientlaan zijn met de auto enkel vanaf het zuiden bereikbaar.
Waar de 1e Mientlaan aantakt op de Wassenaarseweg dient een veiliger verkeerssituatie voor langzaam verkeer gemaakt te worden. De wegen worden beter oversteekbaar (ook voor ruiters), zodat de omgeving zich kan ontwikkelen tot het recreatieve hart van het barakkenbos. De Wassenaarseweg vormt de ruggengraat van het gebied die de (grotere) functies in het barakkenbos en de boskamers met het wegennet verbindt.
Groene inpassing geclusterde parkeervoorziening
Prioriteit voor voetgangers, fietsers & ruiters
37
Fijnmazig netwerk Om het recreatief laadvermogen te vergroten en de verblijfsduur binnen de Mient Kooltuin te verlengen wordt binnen de verschillende deelgebieden ingezet op een fijnmazige padenstructuur. Het fijnmazig netwerk zal zich geleidelijk in samenhang met het gebied ontwikkelen. Bestaande en nieuwe kwaliteiten in de Mient Kooltuin moeten vooral beter beleefbaar worden en met elkaar verbonden worden voor de recreant. Het fijnmazig netwerk is gericht op een gevarieerde beleving, niet op het maken van directe verbindingen.
Vergroting recreatieve opvangcapaciteit door uitbreiding padennetwerk
38
GEBIEDSVISIE MIENT KOOLTUIN K AT WIJK | DECEMBER 2020 | OKRA
3.5 DIVERS PROGRAMMA DIVERSITEIT AAN NATUURLIJKE & RECREATIEVE FUNCTIES Gemeenschappelijk gebruik Gekoppeld aan de hoofddoelen die er gesteld zijn voor de ontwikkeling van de Mient Kooltuin als een recreatief gebied voor iedereen zullen functies in het gebied nadrukkelijk een gemeenschappelijk/ maatschappelijk oogpunt hebben. 1.
Recreatief hart
2. Barakkenpark 3. Barakkendorp
4.
4. Gebiedsentrees
3. 1.
5. Barakkenbos 6. Boskamers
5.
8.
2.
7. Open landschap 8. Randbos
6. 3.
9. 1e Mientlaan
5. 9.
Geen grote publiekstrekkers Nieuwe functies zullen hoofdzakelijk een lokaal of regionaal karakter hebben. Individuele functies zijn nadrukkelijk onderdeel van de Mient Kooltuin, voor grote publiekstrekkers is binnen de Mient Kooltuin geen plek.
7.
Inpassing bestaande functies Bestaande ondernemers zijn belangrijk bij de aanstaande ontwikkelingen in de Mient Kooltuin. Waar het profiel van de onderneming aansluit op de hoofddoelen kunnen zij in de huidige vorm blijven en de bestaande bedrijfsvoering uitbreiden met meer recreatieve functies. Bestaande woonfuncties worden gehandhaafd en omvorming van bedrijfswoning naar reguliere woonfunctie kan als het aansluit bij de kernwaarden van de Mient Kooltuin. Grote functies als de voetbalvelden van Rijnvogels zijn geintegreerd in de boskamers. Ook uitbreiding met 3 velden en bijbehorende voorzieningen is mogelijk in de boskamers. Voor een aaneengesloten sportcomplex is verplaatsing van de volkstuinen een mogelijke denkrichting. Dit biedt de mogelijkheid om deze ruimer en beter landschappelijk ingepast op te zetten.
4.
Het bestaande asielzoekerscentrum wordt op korte termijn beter ingepast in het landschap. Op lange termijn is ook verschuiving richting de zone boskamers mogelijk als de bestaande bebouwing niet meer voldoet.
Variant 2. Het Barakkenpark als onderdeel van het Barakkendorp.
Alternatief scenario i.r.t. winning 11 De vergunning voor de uitvoering van winning 11 is op moment van schrijven nog niet onherroepelijk. Mocht de vergunningsaanvraag van Dunea niet goedgekeurd worden dan kan het barakkenpark meer als onderdeel van het barakkendorp ontwikkeld worden.
GEBIEDSVISIE MIENT KOOLTUIN K AT WIJK | DECEMBER 2020 | OKRA
ZONE BARAKKENBOS Recreatief hart van het barakkenensemble Visie: Bestaande centrale barakkencluster ontwikkelen tot recreatief hart van de Mient Kooltuin. Mogelijke invulling: • Natuur • Bestaande barakken behouden en invullen met maatschappelijke/ educatieve/ recreatieve/ museale functies. • Recreatieve/ educatieve initiatieven in openbare ruimte. • Uitzichttoren • Daghoreca • Wonen (voortzetting huidige woonfunctie/omvorming bedrijfswoning naar reguliere woonfunctie) Barakkenpark Visie: Invullen of verbeelden barakken op natuurlijke/ ecologische wijze (in overleg met Dunea). Mogelijke invulling: • Natuur • Educatie • Recreatie • Kleinschalige museale functies Barakkendorp Visie: Bestaande barakken behouden en invullen met kleinschalige bedrijvigheid / ambachtelijke initiatieven met recreatieve meerwaarde. In maximaal 50% van de barakken is een woonfunctie of bedrijfsfunctie gekoppeld aan Unmanned Valley mogelijk. De ontwikkeling van een barak tot woonhuis gaat verplicht samen met de gekoppelde ontwikkeling van een andere barak met kleinschalige bedrijvigheid/ambachtelijke initiatieven en maatschappelijke functies met recreatieve meerwaarde. Mogelijke invulling: • Canine functies • Herstellen historische tuininrichting barakken. • Kleinschalige recreatieve functies. • Woonfunctie (met bovenstaande voorwaarden) • Daghoreca
• • •
Natuurinclusief Kleinschalige verblijfsrecreatie (B&B, trekkerscamping, etc.) Unmanned Valley
Gebiedsentrees Visie: Bestaande ‘hotspots’ (Pannenkoekenboederij Katwijk / locatie tuincentrum Moerkerk) langs de Wassenaarseweg worden ingezet om gemotoriseerd verkeer op te vangen van de bezoekers van de Mient Kooltuin. Mogelijke invulling: • Voortzetting pannenkoekenboederij • Parkeerterrein/P&R • Informatiepunt • (Dag)horeca • Kleinschalige (verblijfs)recreatie Barakkenbos Visie: Openbaar toegankelijk bosgebied met gevarieerd recreatief programma. Met inpassing van historische tuininrichting rondom barakken. Mogelijke invulling: • Natuur • Kleinschalig sport en spel in de buitenruimte • Hondenlosloopgebied (ten oosten van de 1e Mientlaan) • Natuurbegraafplaats (enkel ten westen van de 1e Mientlaan, totaal max. 20ha in Mient Kooltuin) • Wonen (voortzetting huidige woonfunctie/omvorming bedrijfswoning naar reguliere woonfunctie, of specfieke woonvormen voor zorg en tiny houses, i.c.m. bosaanplant)) ZONE BOSKAMERS Boskamers Visie: Afwisselend geprogrammeerde zone met opgaand groen en open percelen. Mogelijke invulling: • Natuur • Voortzetting bestaand gebruik: AZC, voetbalvereniging, volkstuinen, maneges. Modificatie functies mogelijk • Natuurbegraafplaats (enkel ten westen van de 1e Mientlaan, totaal max. 20ha in Mient Kooltuin)