4. Bijlage. Doorbreek de cirkel Vernieuwingsonderzoek Omroep Bo maandag 6 mei 2019 (2756887)

Vernieuwingsonderzoek Bollenstreek Omroep

‘Doorbreek de cirkel’

6 mei 2019

1

1. Samenvatting Omroep Bo verkeert in financiële nood. Het bestuur van de omroep heeft in een brief van 8 oktober 2018 om extra financiële bijdragen gevraagd aan de colleges van B&W van de gemeenten Noordwijk, Teylingen, Lisse en Hillegom. De 4 gemeenten hebben gezamenlijk een bedrag beschikbaar gesteld om de eerste periode van het jaar 2019 door te komen. Daarnaast hebben zij Rob Freijssen van Rob Freijssen Mediamanagement gevraagd een onderzoek te doen naar de vernieuwing van Bollenstreek Omroep, en een advies uit te brengen met minimaal twee scenario`s. De gemeenten willen onderzocht hebben hoe de lokale publieke omroep gemoderniseerd kan worden, bijvoorbeeld door aan te sluiten bij technieken en methoden die in de social media gebruikt worden. Ook willen de gemeenten o.m. in kaart gebracht zien hoe het draagvlak in gemeenten kan worden verbreed, hoe er meer vrijwilligers betrokken kunnen worden en ook wat mogelijkheden voor aanvullende financiering zijn. Tevens willen de gemeenten weten hoe het bereik vergroot kan worden en wat de schaal van de lokale publieke omroep moet zijn.

De hoofdvraag van het onderzoek luidt : Wat is er nodig om van de lokale publieke omroep Bollenstreek Omroep een levensvatbare en vernieuwende omroep te maken voor de Duin- en Bollenstreek ? Voor dit onderzoek is de huidige situatie bij Omroep Bo in kaart gebracht en zijn de formele eisen, waar aan omroep en gemeenten zich dienen te houden, geïnventariseerd. Voorts hebben er (diepte-) interviews plaats gevonden met de portefeuillehouders uit de colleges van de 4 gemeenten in de Bollenstreek en Katwijk. Ook de voorzitter en de hoofdredacteur van Omroep Bo zijn geïnterviewd, evenals de voorzitter van RTV Katwijk. Bij een viertal goed functionerende streekomroepen in het land zijn belangrijke adviezen voor Omroep Bo / de streekomroep opgehaald, evenals als bij vertegenwoordigers van de Nederlandse Lokale Publieke Omroep (NLPO) en Omroep West. Ook met vertegenwoordigers van onderwijs, bedrijfsleven en zogeheten hyperlokale websites en Facebookpagina`s uit de lokale gemeenschap, en directieleden van uitgevers in de streek is gesproken. Dit onderzoek heeft een groot aantal inzichten opgeleverd.

Resultaten Onderzoekers van de Universiteit Leiden hebben eerder dit voorjaar in opdracht van de Provincie Zuid-Holland vastgesteld dat door het veranderde medialandschap en de invloed van ‘techreuzen’ als Google en Facebook, die reclamegelden naar zich toetrekken, talloze lokale publieke en commerciële mediabedrijven zich qua financiën ook in een benaderde positie bevinden, dat de kwaliteit van de lokale journalistieke berichtgeving afneemt, en dat steun vanuit de overheid noodzakelijk is. Voor Omroep Bo geldt dat naast de financiële problemen (o.m. door teruglopende externe inkomsten), de omroep weinig tot geen inzicht heeft in het bereik, (er is geen budget voor onderzoek), en de content die men op de verschillende kanalen (inclusief social media) publiceert op vele punten kwalitatief beter kan en moet. De omroep kan niet meer aan de taak om een Lokaal Toereikend Media-Aanbod (LTMA) te bieden, (zoals in de Mediawet beschreven), voldoen. Voorts is er nauwelijks invulling gegeven aan gestructureerde samenwerking binnen de streekomroep met RTV Katwijk.

2

In de verhouding van Omroep Bo t.o.v. de lokale overheid blijkt dat de gemeenten in de Bollenstreek geen gezamenlijke visie en beleid op het gebied van de lokale omroep hebben, en ook verschillende keuzes maken voor het al dan niet extra financieel bijdragen aan de omroep. Boven op het bedrag van 1,28 euro per huishouden, dat de gemeenten vanuit het gemeentefonds beschikbaar stellen aan een lokale omroep op streekniveau, en dat samen met externe inkomsten vanuit publieke middelen en commerciële inkomsten, het budget van de omroep vormen, is volgens de normbegroting die Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) en NLPO hebben opgesteld, nog een extra bedrag, noodzakelijk vanuit de Rijksoverheid van 375.000,-- euro per streekomroep om het LTMA te kunnen verzorgen. Beide organisaties willen een pilot starten met een vijftiental streekomroepen met dit budget. De minister van OCW moet hier nog een besluit over nemen. Een gemiddelde streekomroep komt dan uit op een budget van zo`n 875.000,-- euro. Op deze wijze kan er dan dus echt invulling worden gegeven aan wat in de wet staat over de verplichting wat betreft het LTMA. In dezelfde Mediawet staat dat de gemeenten nu al verantwoordelijk zijn voor het financieren van een lokale omroep op een zodanige wijze dat op lokaal niveau in LTMA kan worden voorzien en dat continuïteit van bekostiging is gewaarborgd.

Van gemeenten in de Bollenstreek kan niet worden verwacht dat zij het extra bedrag dat noodzakelijk is zelf bij passen. Maar zij kunnen wel meer verantwoordelijkheid nemen met een grotere extra bijdrage om Omroep Bo (samen met RTV Katwijk) nu al een stap te laten maken, zodat zij in één organisatie als streekomroep mogelijk kunnen deelnemen aan de pilot, waarvoor dan ook financiering van de rijksoverheid ter beschikking kan komen. Maar belangrijker nog; zo`n streekomroep, kan nu al een grote stap zetten in de richting van het realiseren de vereiste publieke lokale taak. Daarvoor is wel noodzakelijk dat Omroep Bo en RTV Katwijk snel een echt streekomroeporganisatie op te zetten, of zelfs te fuseren. Voorts willen alle betrokkenen dat Omroep BO op inhoudelijk gebied een vernieuwd programmatisch en social mediabeleid voert, waarin interactie en participatie van inwoners van de streek belangrijk wordt. Hierbij zijn het toepassen van filmen en monteren met de smartphone (Mojo),en het inzetten van door betaalde krachten gecoachte burgerjournalisten en vloggers (uit bijvoorbeeld wijkverenigingen) voor het maken van content voor en door de inwoners en de samenwerking met hyperlocal-sites en Facebookgroepen een onderdeel. Op deze wijze wordt ook een betere verankering in de lokale samenleving bereikt.

Met het beschikbaar komen van meer budget zal ook een zakelijk leider bij de omroep kunnen worden aangesteld. Deze persoon kan vernieuwende vormen van commerciële samenwerking met het bedrijfsleven en betaalde samenwerking met publieke partners initiëren en zo meer inkomsten genereren. (Hieronder ook afspraken met gemeenten over betaalde content in het kader van de Omgevingswet, de Participatiewet en de Economische visie.) Van geraadpleegde goed functionerende streekomroepen kan Omroep Bo en /of de nieuwe streekomroep veel zaken leren. Zo blijken WOS, Regio 8 (en deels OPEN Rotterdam) veel vruchten te plukken van het inzetten van betaalde krachten op het werven van inkomsten, commercieel en publiek. OPEN Rotterdam heeft een zeer stringent social mediabeleid en doet aan burgerverslaggeving met buurtgroepen. Daarnaast werkt OPEN met jonge vrijwillige vloggers met een journalistieke rol. Regio 8, ZuidWest Tv en OPEN Rotterdam hebben een (betaalde) gestructureerde samenwerking met onderwijsinstituten, waarmee een groot bereik wordt gehaald. De meeste streekomroepen hebben prestatieafspraken met hun gemeenten voor grote extra bedragen. Van de stakeholders van Omroep Bo pleit de NLPO ervoor om binnen de prestatieafspraken wel vast te leggen dat er sprake is van journalistieke vrijheid. Omroep West (tevreden over de samenwerking) 3

wil graag samen met Omroep Bo meer eigen nieuws maken. En lokale partners als onderwijsinstituten willen snel afspraken maken met Omroep Bo om gestructureerd samen te werken. Hyperlocal sites / pagina`s staan open voor verschillende vormen van samenwerking, en ondernemersverenigingen willen Omroep Bo graag verder in contact brengen met ondernemers. Van de lokale uitgevers staat Verhagen open voor zowel gesprekken over commerciële als inhoudelijke samenwerking. Hoofdconclusie Op basis van deze gegevens is de hoofdconclusie van dit onderzoek dat om van Bollenstreek Omroep (samen met RTV Katwijk ) een levensvatbare (streek-)omroep te maken een aantal belangrijke keuzes zal moeten worden gemaakt en beleidsmaatregelen zal moeten worden genomen door zowel gemeenten als het bestuur van Omroep Bo. Dit om de vicieuze cirkel van ontevredenheid bij gemeentebesturen over de maatschappelijke betekenis van de omroep in de streek enerzijds, en het tekort aan inkomsten en daardoor een tekort aan betaalde menskracht bij Omroep Bo om nieuw beleid op basis van een nieuwe visie voor de wettelijke taak te realiseren anderzijds, te doorbreken. Advies Dit alles leidt tot het volgende advies aan gemeenten : 1. Beschouw i.v.m. streekvorming omroepbeleid samen met Katwijk op het niveau van de Duinen Bollenstreek. 2.

Maak één gezamenlijk beleidsplan voor mediabeleid uitgaande van de vereisten, dat nauw aansluit op het nieuwe beleidsplan van de streekomroep. 3. Stel als 5 gemeenten in Duin- en Bollenstreek extra budget ter beschikking zodat de streekomroep een grote stap richting realisatie van LTMA kan zetten. 4. Dit structurele budget gaat in het jaar 2020 in, in afwachting van een landelijke pilot. 5. Stel tevens extra budget beschikbaar voor kijk-/luister-/bereikonderzoek. En het advies aan de omroep (-en) luidt : 1. Vorm voor 1 juli 2019 één organisatie voor de streekomroep. 2. Vorm één bestuur met nieuwe leden met kennis van vernieuwing in media, commercie en vrijwilligersbeleid. 3. Als voorwaarde om extra budget van de gemeenten te ontvangen, schrijft het nieuwe bestuur, om de innovatie te realiseren, voor 1 oktober een ‘beleidsplan van de vernieuwing dat aan een groot aantal eisen voldoet ( toekomstvisie, personeelsplan met naast hoofdredacteur een zakelijk leider & vrijwilligerscoördinator, vernieuwde inhoudelijke visie met participatie en burgerjournalistiek, businessplan, vrijwilligersvisie, huisvesting op 1 locatie.)

4

Drie scenario`s Op basis van het onderzoek zijn er meerdere keuzes mogelijk voor gemeenten en omroepen. Die zijn beschreven in drie scenario`s : Scenario 1: Eén streekomroeporganisatie : met meer budget, betere content, meer maatschappelijke waarde en grote stap richting LTMA •

•

De omroepen BO en RTV Katwijk fuseren tot een streekomroep per 01-07-19 en vestigen zich op één locatie. (De uitvoerende organisatie is per 1 november operationeel.). De organisatie ontvangt eerst een subsidie van 8.000,-- euro om voor 01-10-2019 van de 5 gemeenten een ‘beleidsplan voor de vernieuwing’ te maken met verplichte elementen, o.m. toekomstvisie, personeelsplan, inhoudelijk plan en businessplan. Na goedkeuring van dit plan kennen de gemeenten bovenop de bijdrage uit gemeentefonds - een extra subsidie structureel voor het jaar 2020 van 115.000 euro. - een onderzoekssubsidie voor het kijk-, luister, & bereikonderzoek van 8.000,-- euro. - een eenmalige bijdrage in de exploitatiekosten voor het jaar 2019 van 30.000,-- euro om de periode tot het jaar 2020 te overbruggen.

•

De streekomroep verplicht zich uit externe middelen ruim 87.000 euro te generen.

Dat brengt het totaalbudget van de streekomroep op 307.707,-- euro. Met dit scenario wordt de vicieuze cirkel doorbroken en kan de omroep op basis van harde afspraken een grote stap zetten richting realiseren vereist LTMA.

Scenario 2: Omroep Bo samen met RTV Katwijk onder één parapluorganisatie (streekomroep): met beperkt hoger budget, beperkte toename maatschappelijke betekenis, geen stap naar LTMA •

•

•

•

•

Omroep Bo en RTV Katwijk blijven opereren als aparte entiteiten, en de beide besturen realiseren per 1 juli 2019 een streekomroeporganisatie die als paraplu boven de twee omroepen hangt. De twee omroepen vestigen zich op één locatie. De organisatie ontvangt allereerst een subsidie van 8.000,-- euro om vóór 1 oktober 2019 van de 5 gemeenten om een ‘beleidsplan 2019 -2020 voor de koepelorganisatie streekomroep’ te maken met verplichte elementen, o.m. verhuisplan, inhoudelijk plan, visie op vrijwilligersbeleid, en een businessplan. Na goedkeuring van dit plan, kennen 2 van de 4 van de Bollenstreek-gemeenten extra bedragen toe aan Omroep Bo bovenop de bijdragen uit het gemeentefonds en het reeds beschikbare extra bedrag voor van Noordwijk van 35.000 euro en het gereserveerde van 20.000 euro van Teylingen: Lisse 8.000,-- euro en Hillegom 8000,-- euro. Ook is er een onderzoekssubsidie voor het kijk-, luister, & bereikonderzoek van 8.000,-- euro, voor Omroep Bo te financieren door Lisse en Hillegom, daar Noordwijk en Teylingen al grote extra bijdragen financieren. Daarnaast is ervanuit de Bollenstreekgemeenten een eenmalige bijdrage in de exploitatiesubsidie voor Omroep Bo van 15.000 euro om de periode tot 2020 te overbruggen. In dit scenario zal Omroep Bo zelf niet meer externe middelen kunnen verwerven.

Omroep Bo (RTV Katwijk speelt in dit scenario geen rol van belang voor de 4 gemeenten) kan in dit scenario in 2020 werken met een totaal budget van 150.040,-- euro. 5

In dit scenario wordt geen grote stap gezet in het bereiken van het LTMA, en door de beperkte toename van middelen is er een kleine stap in toename van de maatschappelijke betekenis. Scenario 3 : Omroep Bo blijft zelfstandig als vrijwilligersorganisatie (en onder één parapluorganisatie van de streekomroep) op basis de uitkering uit het gemeentefonds : lager budget, afname van de maatschappelijke betekenis, stap terug in het realiseren van LTMA •

•

•

•

Omroep Bo en RTV Katwijk blijven functioneren als aparte entiteiten op hun huidige locaties, en de beide besturen realiseren per 1 juli 2019 een streekomroeporganisatie als paraplu boven de twee omroepen. Omroep Bo ontvangt van de Bollenstreekgemeenten alleen het bedrag op basis van de uitkering uit het gemeentefonds. (RTV Katwijk speelt in dit scenario geen rol van betekenis voor de gemeenten.). Het overkoepelende bestuur maakt samen met het bestuur van Omroep Bo een inhoudelijk en organisatorisch plan voor een omroep als vrijwilligersorganisatie o.l.v. een voor 1,5 dag betaalde vrijwilligerscoördinator. Verwachting is dat Omroep Bo minder geld uit de markt kan halen dan nu het geval.

Omroep Bo kan in dit scenario mogelijk beschikken over een totaalbudget van 80.000 euro. In dit scenario wordt een stap achteruit gezet in de mate van het realiseren van het vereiste LTMA.

Slotadvies De onderzoeker adviseert te kiezen voor scenario 1 omdat dit de gemeenten én de lokale /streekomroep biedt wat zij voorstaan: grotere verankering van de publieke lokale omroep in de lokale gemeenschappen en het kunnen groeien naar een niveau waarin de realisatie van het vereiste LTMA voor een groot deel kan plaats vinden. Doorbreek de cirkel.

6

2.Inhoud

1.

Samenvatting

2

2.

Inhoud

7

3.

Inleiding

8

4.

Het onderzoek; hoofdvraag en deelvragen

9

5.

Onderzoeksresultaten; beantwoording deelvragen

11

6.

Conclusies deelvraag & hoofdconclusie

39

7.

Advies

47

8.

Drie scenario`s

48

9.

Slotafweging

56

10.

Lijst geïnterviewden / geraadpleegde personen

58

11.

Bronnenlijst

59

12.

Bijlagen

60

7

3.Inleiding 3.1. De aanleiding voor het onderzoek De gemeenten Noordwijk, Teylingen, Lisse en Hillegom hebben Rob Freijssen van Rob Freijssen Mediamanagement gevraagd een onderzoek te doen naar de vernieuwing van Bollenstreek Omroep (verder voornamelijk te omschrijven als “Omroep Bo”) en een advies uit te brengen met minimaal twee scenario`s. Aanleiding voor dit onderzoek is het officiële verzoek van het bestuur van Omroep Bo om extra financiële bijdragen aan de colleges van B&W van de 4 gemeenten in een brief van 8 oktober 2018. De omroep is in acute financiële nood terecht gekomen door een aantal oorzaken. Zie hiervoor hoofdstuk 5.

3.2 De opdracht De specifieke opdracht luidt: “Onderzoek wat er nodig is om van de lokale publieke omroep Bollenstreek Omroep een levensvatbare en vernieuwde omroep te maken voor de Duin- en Bollenstreek, uitgaande van het wettelijk kader o.b.v. de Mediawet plus de afspraken die er zijn tussen de overkoepelende branchevereniging en de VNG. Betrek daarbij het bestuur van Bollenstreek Omroep, RTV Katwijk, Omroep West, OLON, Commissariaat voor de Media, VNG, de portefeuillehouders van de 4 gemeenten (Noordwijk, Teylingen, Lisse en Hillegom) en de partners die daarbij nog meer nodig zijn: • Onderzoek een modernisering van de lokale publieke omroep; •

Sluit aan bij technieken en methodes die in de social media gebruikt worden;

•

Onderzoek kansen om groter aantal vrijwilligers te kunnen opleiden en inzetten;

•

Verbreed het draagvlak in de lokale gemeentes;

•

Vergroot het bereik;

•

Onderzoek aanvullende financieringen;

•

Onderzoek op welke wijze het daadwerkelijke bereik goed kan worden gemonitord;

•

Onderzoek schaalvergroting;

•

Onderzoek schaalverkleining;

•

Onderzoek op welke wijze de samenwerking met Omroep West kan leiden tot kwaliteitsverbetering.”

Het resultaat van het onderzoek moet zijn een: “rapportage inclusief advies aan de vier colleges, waarin minimaal twee scenario’s zijn geschetst: - Scenario 1: uitgaande van de wettelijke bijdrage/ het richtbedrag VNG per huishouden voor de lokale omroep in het gemeentefonds. - Scenario 2: uitgaande van aanvullende financiering.”

3.3 Tijdspanne Het onderzoek heeft plaatsgevonden gedurende een twaalftal weken in de periode van eind januari 2019 tot en met half april 2019.

8

3.4 Doelstelling van het onderzoek Doel van het onderzoek is een, in meerdere scenario’s uitgewerkt, advies te geven aan de betrokken colleges van B&W en het bestuur van Bo om de noodzakelijke stappen voor de vernieuwing te kunnen zetten en om toekomstbestendig te worden. 3.5 Afbakening Hoewel dit onderzoek een groot aantal praktisch toepasbare en gefundeerde adviezen oplevert, is het niet de bedoeling een tot in detail uitgewerkt plan voor de vernieuwing van Omroep Bo op te schrijven. Zowel betrokken gemeenten als Omroep Bo (en beide partijen in overleg) zullen met de bouwstenen uit dit onderzoek zelf ook een aantal zaken ter hand moeten nemen en moeten uitvoeren.

4. Het onderzoek 4.1 Hoofdvraag en deelvragen van het onderzoek Het verzamelen van de benodigde kennis is uitgevoerd aan de hand van een hoofdvraag en een vijftal deelvragen die voortvloeien uit de opdracht. De hoofdvraag van het onderzoek luidt: Wat is er nodig om van de lokale publieke omroep Bollenstreek Omroep een levensvatbare en vernieuwende omroep te maken voor de Duin- en Bollenstreek? Voor de beantwoording van deze vraag heeft de onderzoeker de volgende deelvragen geformuleerd: I.

Wat is de huidige situatie van Bo?

De huidige stand van zaken op inhoudelijk, bestuurlijk en organisatorisch gebied wordt geïnventariseerd aan de hand van bestudering van diverse stukken van zowel betrokken gemeenten als de betrokken omroep(-en). De wijze waarop de omroep publieke content maakt, wordt geïnventariseerd aan de hand van beleidsstukken en de content zelf. Bovenstaande vragen en thema’s komen aan de orde in diepte-interviews die plaats hebben gevonden met de betrokkenen. II.

Wat zijn de formele eisen en afspraken waaraan Bo en de gemeenten gebonden zijn? (inhoudelijk, organisatorisch, wettelijk)

Onderzocht wordt welke formele eisen, adviezen en afspraken er zijn op het gebied van lokale en streekomroepen voor zowel omroepen als gemeenten. In regelgeving, beleidstukken enz. worden de belangrijkste punten geïnventariseerd. Het betreft stukken van: • Commissariaat voor de Media; • Beleid NLPO /OLON voor streekvorming (Visie op streekindeling, modelbegroting, Lokaal Toereikend Media-aanbod (LTMA), Keurmerk Streekomroepen); • Overeenkomst NLPO/OLON met VNG en hun gezamenlijke voorstellen aan het ministerie; • Gemeenten.

9

III.

Wat is de visie van direct betrokkenen/betrokken organisaties op de huidige situatie en de toekomstige stappen die noodzakelijk zijn bij Bo?

Alle betrokkenen binnen gemeenten en omroepen worden in diepte-interviews bevraagd op hun visie en wensen voor de vernieuwing bij de omroep Bo en bij collega-omroep RTV Katwijk in de Duinen Bollenstreek. De eerder vergaarde kennis uit stukken wordt met de geïnterviewden in deze interviews besproken. Dit deel komt aan de orde in gesprekken met: • • • IV.

Portefeuillehouders media in colleges ( Burgemeesters of wethouders); ambtenaren verantwoordelijk voor mediabeleid of communicatie; hoofdredactie en/of bestuur BO en RTV Katwijk.

Wat kunnen Bo en de betrokken gemeenten leren van ervaringen van innovatieve streekomroepen in andere streken?

Vertegenwoordigers van een aantal voorlopers op het gebied van streek- en lokale omroepen worden in diepte-interviews bevraagd op voor hen specifieke en kenmerkende succesfactoren. Zo zijn er omroepen die uitblinken in betrokkenheid van het aantal vrijwilligers en vernieuwende vormen van de inzet van vrijwilligers. Er zijn omroepen die zeer vernieuwend zijn op het gebied van de inzet van social media. Er zijn omroepen die goede resultaten boeken op het gebied van externe inkomsten. V.

Wat is de visie van een aantal stakeholders op streek- en landelijk niveau?

Een aantal lokale stakeholders wordt gevraagd naar hun visie en wensen. Op streekniveau is een aantal middelbare scholen, ondernemers- en winkeliersverenigingen en hyperlokale websites en hyperlokale social-media-pagina-eigenaren bevraagd, evenals twee uitgevers van lokale media in de Duin- en Bollenstreek. In de vraag komt met name ook het punt van het betrekken van meer vrijwilligers aan de orde. Voorts is er een inventarisatie van de visie en wensen van de landelijke organisatie voor streekomroep NLPO, de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) en samenwerkingspartner Omroep West. 4.2 Over de verzameling van data Voor dit onderzoek neemt de onderzoeker 17 diepte-interviews af met bestuurders en andere betrokkenen bij gemeenten en omroepen, vertegenwoordigers van landelijke koepelorganisaties, formeel betrokken instellingen, uitgevers van concurrerende media en tevens met vertegenwoordigers van een aantal andere innovatieve (streek-) omroepen. Voorts worden er met 9 stakeholders in de verschillende gemeenten, zoals eigenaren van hyperlokale sites, onderwijsdirecteuren en vertegenwoordigers van de ondernemersverenigingen, kortere interviews of schriftelijke interviews afgenomen. Belangrijk is op te merken dat alle diepte-interviews plaatsvinden aan de hand van de voornaamste topics binnen de beschreven deelvragen.

Daarnaast zijn er aan iedere geïnterviewde, al naar gelang haar/zijn verantwoordelijkheden, specifieke vragen gesteld.

10

Tevens heeft er deskresearch plaatsgevonden: bestudering van formele stukken, beleidsstukken en notities van betrokken organisaties en gemeenten, en de Provincie Zuid-Holland. Voor de namen van de geïnterviewden en de geraadpleegde stukken: zie de bronnenlijst achterin dit onderzoek.

5.Onderzoeksresultaten

5.1. Beantwoording van deelvraag 1: Wat is de huidige situatie van Omroep Bo? 5.1.1. Financiën Op 8 oktober 2018 vraagt het bestuur van Omroep Bo in een brief aan de colleges van B&W van de gemeenten Noordwijk, Teylingen, Lisse en Hillegom, maar met name de gemeenten Lisse en Hillegom, om een extra financiële bijdrage. Dit nadat eerder in een overleg met de 4 gemeenten door het bestuur van Omroep Bo is duidelijk gemaakt dat het water tot aan de lippen is gestegen. De reden is volgens het bestuur van Omroep Bo dat de extra gelden bovenop het landelijk vastgestelde bekostigingsbedrag van 1,28 euro per huishouden per gemeente is teruggelopen van 70.000 euro in 2017 tot 55.000 euro in 2018. En in 2019 dreigen deze volgens Bo terug te lopen tot 45.000 euro. Dit omdat de gemeente Noordwijk volgens het bestuur van Bo het extra bedrag verlaagd heeft met 25.000 euro. De gemeente Teylingen heeft jaarlijks ook een extra bedrag voor Bo beschikbaar maar de gemeenten Hillegom en Lisse hebben geen extra bedragen gereserveerd voor de publieke lokale omroep. Bo doet in de brief een beroep op de gemeenten Hillegom en Lisse om, evenals de gemeenten Noordwijk en Teylingen, een extra bedrag bovenop het reguliere bekostigingsbedrag toe te kennen. Omroep Bo ontvangt voor 2019 van de gemeenten nu de volgende bedragen als basisbekostiging gebaseerd op het bedrag van 1,28 euro per huishouden.

(Alleen de voormalige gemeente Noordwijkerhout zit op het bedrag van 1,34 euro per huishouden. Bronnen: bekostigingsbrieven gemeenten.) Noordwijk -------------------------------------------- 16.265,- euro Noordwijkerhout (inmiddels onderdeel Noordwijk) ---- 9709,-- euro Teylingen -----------------------------------------------------------19.915,-- euro Lisse ----------------------------------------------------------------- 13.080,-- euro Hillegom ------------------------------------------------------------ 12.500,--euro

voor 12.707 huishoudens voor 7.250 huishoudens voor 15.558 huishoudens voor 10.218 huishoudens voor 9 766 huishoudens

Het totaalbedrag voor de lokale omroep Bo uit de basisbekostiging bedraagt hierdoor --------------------------71.469,-- euro

Naast de basisbekostiging ontvangt Bo voor 2019 nog de volgende bedragen aan extra middelen van de gemeente Noordwijk:

11

-

-

in het kader van een zogeheten coproductieovereenkomst waarvoor extra content over de gemeente en de raad gemaakt dient worden ------ 25.000,-- euro Extra bekostigingsbedrag voor de huisvesting ------ 8.000,-- euro

Het totaalbedrag vanuit de overheid bedraagt dan ------ 104.469,-- euro. In het interview met de portefeuillehouder van Teylingen is duidelijk geworden dat deze gemeente nog een bedrag van 20.000,-- euro extra heeft gereserveerd voor Omroep Bo. De wethouder wil voor dit bedrag een prestatieafspraak met Bo sluiten. Ook de gemeente Noordwijk heeft naast de 25.000 euro die reeds extra beschikbaar is, nog een extra bedrag van 10.000 euro van de voormalige gemeente Noordwijkerhout langdurig gereserveerd voor Omroep Bo. Een wijziging van de aanvullende bijdrage is volgens de gemeente afhankelijk van de uitkomsten van het vernieuwingstraject. Het bedrag waarover gemeenten prestatieafspraken zouden willen maken is dus mogelijk 55.000,-- euro. Uit publieke middelen bij de 4 gemeenten is er dus een totaalbedrag van 134 469 euro gereserveerd voor Omroep Bo. Wat ? Het totaalbedrag voor de lokale omroep Bo uit de basisbekostiging vanuit gemeentefonds voor 4 gemeenten 1,28 euro per huishouden (alleen voormalig gemeente Noordwijkerhout betaalt 1,35 euro) Bedrag cofinanceringsovereenkomst gemeente Noordwijk Mogelijk extra bedrag gemeente Noordwijk Huisvestingsbijdrage vanuit Gemeente Noordwijk Bedrag beschikbaar voor prestatieafspraak gemeente Teylingen

bedrag 71.469,-- euro

Totaal uit publieke middelen beschikbaar voor Omroep Bo

134 469 euro

25.000, -- euro 10.000,-- euro 8.000 20.000, -- euro

Figuur 1. Publieke middelen voor Omroep Bo

De gemeenten Lisse en Hillegom hebben in de gesprekken geen bedragen genoemd die eventueel gereserveerd zijn voor Omroep Bo. Tekorten en oorzaken Het bestuur van Omroep Bo constateert in de brief van oktober 2018 ook dat, anders dan bij de nieuwe representativiteitsverklaring voor Bo zou zijn afgesproken, er nog altijd geen sprake is van een gemeenschappelijk beeld van de gemeenten over de meerwaarde van een sterke lokale omroep en het noodzakelijk beleid t.a.v. van de financiering op een sterke publieke streekomroep met een bijhorend financieel plaatje van de 4 gemeenten in de Bollenstreek. Volgens Omroep Bo is er afgesproken dat de 4 gemeenten na de raadsverkiezingen gezamenlijk met zo`n visie komen. Omroep Bo vraagt aan de gemeenten Lisse en Hillegom afzonderlijk in het jaar 2018 een aanvullend bedrag boven op de bekostiging van 15.000 euro en voor het jaar 2019 van 20.000 euro. Het bestuur van Omroep Bo maakt in een bij de brief gevoegde presentatie ook duidelijk dat er naast het terugbrengen van de extra bijdragen van Noordwijk, door omstandigheden als o.m. afname van commerciële inkomsten tot 15.000 euro per jaar, ziekte plus vervanging van de hoofdredacteur en 12

verhuiskosten al flink de broekriem is aangehaald. Zo is een betaalde sportredacteur in het weekend niet meer ingehuurd, zijn er meerdere programma`s geschrapt (waaronder een politiek programma en een Bollenstreek-breed programma) en is er minder politieke verslaggeving bij raadsvergaderingen. Voorts is er nog eens 10 uur aan betaalde redactiekracht ingeleverd en zijn de nieuwsuitzendingen op de radio noodgedwongen gehalveerd. De jaarcijfers en de begrotingen van Omroep Bo van de afgelopen jaren bevestigen de financiële problemen. Uit die stukken blijkt o.m. dat de inkomsten uit de omzet van de kabelkrant vanaf 2015 gehalveerd zijn en de donaties aan de omroep met meer dan twee derde zijn afgenomen. De 4 gemeenten besluiten na een gesprek op 5 december 2018 een onderzoek naar de toekomst van Omroep Bo te laten uitvoeren. Uiteindelijk betalen de 4 vier gemeenten ieder een in euro`s gelijk bedrag voor dat deel van de begroting dat Omroep Bo tekort dreigt te komen. De gemeenten hadden in het overleg van begin oktober 2018 het bestuur van Bo ook om een voorzet voor beleid op de lange termijn gevraagd. Het bestuur van Omroep zegt in de presentatie bij de brief van 8 oktober 2018 een gezonde omroep te willen zijn die bij 144 vergaderingen rond de verschillende gemeenteraden aanwezig wil zijn, in audio, video en tekst verslag wil doen en dagelijks nieuws op alle kanalen wil brengen.

Hoofdredacteur Ard Zandbergen van Omroep Bo constateert echter dat zijn omroep door de teruggelopen inkomsten niet meer aan de eis, zoals vastgelegd in het Lokaal Toereikend Media Aanbod, LTMA (een uit de Mediawet afgeleide eis, zie beantwoording deelvraag 2), kan voldoen. 5.1.2 Samenwerking RTV Katwijk Omroep Bo heeft een intentieverklaring getekend met RTV Katwijk om samen te werken en elkaar vooral op technisch gebied te ondersteunen. Toch worden er nu over en weer bepaalde programma`s bij beide omroepen uitgezonden en is er op een laag niveau toch inhoudelijke samenwerking. Volgens waarnemend voorzitter Peter Vente van Omroep Bo zijn er onlangs opnieuw gesprekken gestart om samen te komen tot een overkoepelende organisatie voor de Duin- en Bollenstreek, een officiële streek die vastgesteld is vanuit de Nederlandse Publieke Omroep (NLPO) en de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) . Gevraagd naar de situatie bij RTV Katwijk meldt voorzitter Willem Meijvogel dat zijn Omroep RTV Katwijk nu zo`n 43.500 euro van de gemeente Katwijk aan bekostiging ontvangt op basis van het Gemeentefonds (Onderzoeker: Dat bedrag lijkt iets hoger dan 1,28 euro want op basis van het aantal huishoudens in de gemeente Katwijk - 26.034 volgens allecijfers.nl - zou dat bedrag 33.323,52 euro moeten bedragen). Ook Meijvogel geeft aan dat zijn omroep waarschijnlijk niet aan de eis voor LTMA voldoet nu.

Volgens voorzitter Meijvogel werkt een betaalde freelancer op dit moment voor 10 tot 15 uur per week als journalist voor de RTV Katwijk en zijn er ruim 100 vrijwilligers actief. Naast het bekostigingsbedrag dat eerder vermeld is, verwerft de omroep zo`n 47.000 euro inkomsten uit reclame. Die zijn flink teruggelopen, want waren enkele jaren geleden nog 80.000 euro volgens Meijvogel. De persoon die dit bedrag binnenhaalt, werkt op provisiebasis voor RTV Katwijk en is dezelfde persoon die voor Omroep Bo de commerciële verkoop doet. Er is ook sprake van een (toegestane) sponsoring van het sportprogramma. De leden van RTV Katwijk brengen nog zo`n 25.000 euro aan donaties binnen.

13

5.1.3 Commerciële inkomsten Zoals beschreven, is er in samenwerking met RTV Katwijk een commercieel medewerker actief bij Omroep Bo. Uit de cijfers blijkt dat de inkomsten van tekst tv teruglopen, maar ook dat er geen inkomsten zijn uit niet-commerciële activiteiten. Een post waaronder ook samenwerking met andere publieke organisaties in de gemeenten vallen en waar deze organisaties, onder voorwaarden, mogen financieren in content. 5.1.4 Bereik en content Omroep Bo Social media Omroep Bo heeft in de afgelopen jaren een lichte groei van het bereik op de meeste van de social media-kanalen laten zien. Op Twitter groeide dit bereik in 2017 tot 3528 volgers. Nu in 2019 zijn dit 3683 volgers . Op Facebook heeft Omroep Bo momenteel zo`n 4200 mensen die de pagina geliked hebben. Dit op een totaal van zo`n 125.000 inwoners van de Bollenstreek. Verder scoren video`s op Yutube volgens eigen zeggen zo`n 400 views per filmpje. Het aantal views op dit kanaal is iets afgenomen. Het totaal aantal views op Youtube betrof in 2018 85.232 voor 146 video`s . (In 2017 waren dit voor 816 video`s nog 137.203 views.) Op de social media-kanalen van de omroep is een aantal zaken opvallend. Op sommige dagen post de omroep binnen 3 uur 3 berichten op Facebook. Ook is er geen kanaalspecifieke content, d.w.z.

tekst / video / audio aangepast aan de eigenheid van het kanaal en afgestemd gestemd op de doelgroep. TV-reportages lijken vaak één op één op Facebook geplaatst te worden. Er is relatief weinig interactie. De hoofdredacteur van Omroep Bo meldt nog geen echte Instastories, gericht op jongeren, te maken. Radio, tv en web Cijfers voor Radio en Tv ontbreken omdat kijk- en luisteronderzoek niet betaald kan worden. Kosten hiervoor bedragen minimaal 8.000 euro. (bron : NLPO). Uit een afstudeeronderzoek van Amanda van der Zalm uit 2016 voor Omroep Bo blijkt dat van de respondenten die zij raadpleegde en die bekend zijn met Omroep Bo, iets meer dan de helft wel eens kijkt en luistert kijkt naar Omroep Bo. Een andere afstudeerder Moniek Warmerdam concludeert begin 2019 dat de kijk- en luistercijfers van Omroep Bo gedaald zijn t.o.v. 2016. Maar zij stelt ook dat de cijfers niet volledig representatief zijn. Uit een quickscan van de content van Omroep Bo blijkt verder dat de berichten op de website zeer actueel zijn, en veel nieuws bevatten. Er zijn relatief veel berichten in tekst en weinig berichten met audio of video. In 2018 waren er op de website van Omroep Bo ruim 205.406 gebruikers met iets meer dan 1.28.000 pagina weergaven. Een terugloop t.o.v. 2017 toen er nog ruim 222.000 gebruikers naar de site kwamen en 1.313.500 paginaweergaven waren. (Bron: Omroep Bo).

In de tv-programma`s komen relatief veel politici en beleidsmakers aan het woord, en minder de inwoners van de streek. Op radio gebeurt dit vaker. Het nieuws is voor een groot deel gebaseerd op de agenda en persberichten. Er is op de site en op radio veel aandacht voor ondernemers. Op Tv valt de incidentele samenwerking met onderwijsinstituten op.

14

5.1.5. Samenwerking Omroep West Een belangrijke opsteker voor Omroep Bo is de officiële start van de samenwerking met Omroep West. Sinds begin 2019 is er voorlopig twee dagen in de week een verslaggever van Omroep West gestationeerd op de redactie van Bo. Dit zal later dit jaar worden uitgebreid naar 3 dagen per week. Dit gebeurt in een constructie zoals die West ook met andere lokale en streekomroepen kent. Onder leiding van de hoofdredacteur van Omroep Bo maakt deze verslaggever crossmediale verhalen voor Bo en Omroep West. (Overigens staat er ook 7 dagen per week een auto bij Bo gestationeerd die gebruikt kan worden).

5.1.6. Omroep Bo opereert in een snel veranderend medialandschap Het medialandschap in Nederland, en dus ook in de Duin- en Bollenstreek, verandert de laatste jaren snel. In het op 5 maart van dit jaar gepresenteerde rapport ‘Regionale en lokale Journalistiek in ZuidHolland’ (zie bronnenlijst) constateren de onderzoekers Jaap de Jong en Willem Koetsenruijter van de Universiteit Leiden dat er een grote verschuiving plaats vindt. (Zij interviewden 42 mediavertegenwoordigers en communicatieprofessionals van gemeenten). Een verschuiving van print naar digitaal en van betaald naar ‘gratis nieuws’. De kwaliteit en de diepgang van de journalistiek hebben hieronder te lijden. En vooral kleinere gemeenten hebben te maken met een minder groot nieuwsaanbod. De onderzoekers stellen vast dat redacties van kleinere nieuwsorganisaties krap bezet zijn en voor een deel op vrijwilligers drijven en lokale omroepen dreigen om te vallen. Zij signaleren ook een disbalans “tussen aanbod en belang, tussen het slinkende aantal professionele journalisten en het groeiende aantal communicatieprofessionals, en tussen schijn (kwantiteit) en werkelijkheid (kwaliteit) in het medialandschap. Het is de vraag of een zo belangrijke maatschappelijke functie afhankelijk moet zijn van zulke beperkte budgetten en zoveel vrijwilligers, zo vragen de onderzoekers zich af.

Daardoor kunnen media maar met moeite een basiskwaliteit bereiken. De behoefte aan ondersteuning wordt zowel door de literatuur als door de meeste ondervraagden onderschreven.” Ook blijken onder meer jongeren en Nederlanders met een migratieachtergrond minder goed bediend te worden door de journalistiek. In hun rapport beschrijven de onderzoekers uit Leiden dat de reclame-inkomsten verschuiven naar online, maar dat de lokale nieuwsmedia hier meestal niet van profiteren. Het zijn toch vooral de grote techbedrijven op wereldschaal zoals Facebook, Google en Amazone die hun omzet zien stijgen. De Jong en Koetsenruijter citeren in hun rapport ook Piet Bakker die in 2016 op de website van het Stimuleringsfonds voor de Journalistiek schrijft over lokale omroepen: “Het gaat goed en minder goed met de lokale omroep. Het aantal kijkers is stabiel, ruim 20% dagelijkse kijkers is zonder meer goed en gemeenten zonder publieke lokale omroepen zijn een uitzondering.

Punt van permanente zorg is de financiering.” En even later citeren zij Bernard Kobes, destijds directeur Nederlandse Lokale Publieke Omroep: “Een op de drie Nederlandse lokale publieke omroepen bevindt zich in zorgelijke financiële omstandigheden.” De Jong en Koetsenruijter stellen dat “Lokale journalistiek vanwege de waarde voor de samenleving en de informatieve, kritische en bindende functie gezien moet worden als een zogenoemd merit good, een waarde waar een overheid — lees: een samenleving — voor kan betalen.

15

Als mogelijke oplossingen om de situatie in lokale journalistiek te verbeteren m.b.v. de Provincie Zuid-Holland suggereren zij : • het toekennen van 1 door de Provincie Zuid-Holland betaalde fte aan de grootste redactie in iedere gemeente; • het starten van een regionaal nieuwscentrum voor Zuid-Holland waar zogeheten journalistieke halffabricaten gemaakt worden die door ieder medium in de provincie vrij gebruikt kunnen worden; • het inrichten van een zogeheten mediafonds waar een onafhankelijke commissie een aantal keren per jaar een bedrag beschikbaar stelt aan journalistieke projecten die via een bestaand medium worden gepubliceerd. Het is nu aan de Staten om hierover een besluit te nemen.

5.1.7. Cijfers en feiten over impact streekomroepen In het veranderd landschap heeft DVJ Insights in opdracht van de Nederlandse Lokale Publieke Omroep (NLPO) een algemeen onderzoek gedaan naar bereik en beweegredenen van gebruikers van een aantal koplopers onder de streekomroepen, zowel bij meer stadse als omroepen in dunner bevolkte gebieden. Dit onderzoek levert een aantal belangrijke resultaten op die de functie van de streekomroep in een samenleving aantonen: • Een derde van de Nederlanders wordt bereikt door de lokale (streek-)omroep; • Tv is het meest dominant en de gebruikers van lokale omroep zijn vaker man, ouder en lager opgeleid; • Het beeld van de lokale omroep is positiever dan dat van een landelijke omroep; • De lokale omroep heeft meer positieve en minder negatieve associaties dan de landelijke omroep.

Met name ‘dichtbij’, ‘betrokken en ‘herkenbaarheid’ zijn associaties die aan de lokale omroep kleven; • Gebruik van de lokale omroep wordt zowel door een informatieve als een emotionele behoefte gedreven en zijn in de ogen van gebruikers objectiever dan de landelijke omroep en de regionale omroep minder sensatiebelust en geven een positiever gevoel; • Informatiebehoefte is het belangrijkste motief voor het gebruiken van de lokale omroep; • De jongste doelgroep (18-34 jaar) gebruikt de lokale omroep met name voor informatie over sportactiviteiten in de buurt omdat de inhoud in de streektaal is. Lokaal nieuws speelt bij de oudere doelgroep een rol om de lokale omroep te gebruiken. Bij de oudste doelgroep van 55 plus ligt de nadruk op politiek en bij middelste doelgroep (35-54 jaar) op lokale gebeurtenissen. De resultaten zijn gebaseerd op onderzoek onder kijkers/luisteraars/volgers van een aantal streekomroepen, waarvan enkelen werken voor gebieden die qua aantal inwoners en aard vergelijkbaar zijn met het gebied waarvoor Omroep Bo werkt.

16

5.2. Beantwoording van deelvraag 2: Wat zijn de formele eisen en afspraken waaraan Bo en de gemeenten gebonden zijn?

5.2.1. Eisen in de wet en regelgeving Het college van B&W van een gemeente zorgt, zoals vastgelegd in de Mediawet (artikel 2.170b), voor de bekostiging van de lokale publieke media-instelling. En “als twee of meer gemeenteraden gezamenlijk een advies, als bedoeld in artikel 2.61 derde lid, hebben uitgebracht en daarbij positief hebben geadviseerd over de vraag of de instelling voldoet aan de eis, bedoeld in artikel 2.61 tweede lid, onderdeel c, zorgen de colleges van burgemeester en wethouders van de desbetreffende gemeenten gezamenlijk voor de bekostiging, bedoeld in het eerste lid.” Wat betreft Omroep Bo is dit laatste het geval. In datzelfde artikel 2.170b is onder punt 2 ook vastgelegd: “De bekostiging betreft vergoeding van de kosten die rechtstreeks verband houden met het verzorgen van de lokale publieke mediadienst, voor zover die kosten niet op andere wijze zijn gedekt, op zodanige wijze dat op lokaal niveau in een toereikend media-aanbod (LTMA) kan worden voorzien en continuïteit van bekostiging is gewaarborgd.” In deze wet is niet vastgelegd wat de hoogte van de bekostiging moet zijn. Norm informatie, cultuur en educatie en verantwoording Een publieke streekomroepinstelling als Bo legt ieder jaar financieel verantwoording af aan het Commissariaat voor de Media en is ook verplicht te registreren of het zich op het gebied van de content houdt aan de zogeheten ICE-norm.

ICE staat voor Informatie, Cultuur en Educatie. Vijftig procent van alles wat de omroep uitzendt of publiceert moet per kanaal op het uitzendgebied gerichte content met informatie, cultuur en educatie zijn, lokaal toereikend media-aanbod dus. Het Programmabeleid Bepalend Orgaan stelt jaarlijks een Media-aanbodbeleid op en verantwoordt zich ook jaarlijks over de inhoudelijke ontwikkelingen. Voorts legt het bestuur van Bo middels jaarverslagen verantwoording af aan de gemeenten.

5.2.2. Wat is beleid / visie vanuit lokale omroepsector, VNG en Rijk ? De OLON en Nederlandse Lokale Publieke Omroep (NLPO) zijn de belangenbehartigers (koepelorganisatie zo je wil) van de lokale en streekomroepen in Nederland. De NLPO is vanuit de OLON opgericht om zaken die van collectief belang zijn te regelen. Definitie Streekomroep In 2015 hebben de OLON, de NLPO en de Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) het zogeheten Vernieuwingsconvenant 2015-2018 gemeenten- lokale omroepen getekend (zie bijlage). In dit document is onder meer de vorming van streekomroepen vastgelegd met als argument om d.m.v. samenwerking te komen tot efficiëntere publieke omroeporganisaties met maatschappelijke waarde en kwalitatief betere journalistiek op streekniveau. De streken zijn omschreven als natuurlijke habitat van de burger: “dat wil zeggen het gebied waarin deze woont, leeft, werkt, de dagelijkse of nietdagelijkse inkopen doet, uitgaat, sport, voortgezet onderwijs volgt e.d.; het gaat om een streek of 17

centrumstad met een eigen geografische, economische en sociaal-culturele identiteit, dus vaak ook gemeentegrensoverstijgend.” Op dit moment zijn er iets meer dan 80 streken in Nederland vastgelegd, waarvan de Duin- en Bollenstreek er één van is. Definitie LTMA De vorming van de streken is gebaseerd op een visie van de lokale omroepsector en de VNG van enkele jaren eerder dat het Lokaal Toereikend Media Aanbod (LTMA) een kwaliteitsstandaard voor alle omroepen zou moeten zijn. De NLPO hanteert nu de volgende beschrijving voor LTMA: 1. “het programma, de content, dient te zijn gericht op de natuurlijke habitat van de burger, het gebied waarin deze woont en werkt, dus leeft, welke in vele gevallen gemeentegrens overstijgend is; het programma dient evenwichtige, volledig dekkende redactionele aandacht te hebben voor die burgers en de omgeving waar zij wonen; 2. de lokale omroep dient zowel op radio en televisie als op internet en social media content aan te bieden; 3. de organisatie van de bedrijfsvoering dient professioneel geborgd te zijn; het kenmerk van een lokale omroep is in dit verband een optimale mix van en een kruisbestuiving tussen professionals en participerende burgers, tussen betaalde krachten en vrijwilligers; 4.

de redactionele/journalistieke werkzaamheden dienen ook professioneel geborgd te zijn op de hierboven onder 3 bedoelde wijze; de productie van de content dient op lokaal niveau plaats te vinden, onder publieke toegankelijkheid (van iedereen, voor iedereen, door iedereen) en in samenwerking met bijvoorbeeld de plaatselijke bibliotheken, scholen en culturele organisaties; ter bewerkstelliging en ter bewaking hiervan is een representatief samengesteld en goed functionerend programmabeleid bepalend orgaan (pbo) noodzakelijk.“ Met dergelijke normen kan de streekomroep een belangrijke rol spelen in de pluriformiteit van het onafhankelijke journalistieke media-aanbod in een streek, die in de meeste streken steeds verder afneemt. De omroep is een verbindende factor tussen verschillende bevolkingsgroepen en op die manier van groot belang voor het functioneren van democratie op lokaal niveau. Definitie keurmerk In februari van 2019 is het Keurmerk Nederlandse Streekomroep gepresenteerd. Het is een lijst van 20 criteria (van inhoud tot en met personele scholing) waarop een streekomroepinstelling zichzelf kan toetsen en zich kan laten toetsen (zie bijlage).

5.2.3. Financiële berekening bij LTMA Zoals eerder geconstateerd, is er aan de wettelijke eis om als lokale of streekomroep een lokaal toereikend media-aanbod te bieden geen niveau van bekostiging gekoppeld. Bij de invoering van het bekostigingsartikel in de mediawet 2008 in 2010 is 1,30 euro per wooneenheid in het Gemeentefonds gestort. Richtsnoerbedrag In de toelichting van de wet werd aangegeven dat het hier ging om een ‘richtsnoerbedrag’. Dit bedrag werd jaarlijks aangepast met het accres. Hierdoor kon het gebeuren dat dit zogeheten ‘richtsnoerbedrag’ in de jaren erna daalde naar 1,14 euro. In 2019 is dit bedrag weer gestegen naar 18

1,28 euro per huishouden. NLPO en VNG stellen zich echter op het standpunt dat de bekostiging van en lokale omroep gekoppeld dient te zijn aan het LTMA en niet aan een ‘richtsnoerbedrag’. Overigens gaat de rijksoverheid ervan uit dat de gemeenten minimaal het geld dat beschikbaar is gesteld via het gemeentefonds doorgeven aan de lokale omroep. Normbedrag streekomroep bij LTMA Inmiddels hebben de NLPO en VNG dus invulling gegeven aan het lokaal toereikend media-aanbod, zoals beschreven. Maar tegelijkertijd constateren de beide organisaties in 2018 dat zo`n lokaal toereikend media-aanbod nauwelijks te realiseren is, omdat bij meeste (streek-)omroepen de totale bijdrage vanuit het Gemeentefonds via de gemeenten gebaseerd op de 1,28 euro per huishouden niet boven de 50.000 euro uitkomt (bron: Voorstel Pilot Streekomroepen-NLPO). Maar daarnaast hebben vele streekomroepen geen mogelijkheden om extra financiële middelen binnen te halen, juist ook omdat de reclamemarkt voor een groot deel is ingestort, onder meer als gevolg van de oprukkende commerciële inkomsten van grote spelers zoals Google en Facebook. Voor Omroep Bo ligt dat bedrag voor 4 gemeenten dus op ruim 71.000 euro.

Voor dit bedrag moet, behalve LTMA, alles gerealiseerd worden: huisvesting, apparatuur, rechten, enz., enz.. Eerder is er door de NLPO al een zogeheten normbegroting (zie bijlage) gemaakt die goedgekeurd is door accountants en waar uit blijkt dat een streekomroep die aan de wettelijke eis LTMA wil voldoen gemiddeld zo`n 875.000 euro aan budget nodig heeft. Deels uit publieke middelen (Rijk en gemeenten) en deels uit de markt gegenereerd. Dit zijn wellicht abstracte bedragen, daarom ter vergelijking een aantal andere bedragen op een rij: de landelijke publiek omroep kost de overheid 750 miljoen per jaar, de regionale publieke omroep kost ons gezamenlijk 150 miljoen per jaar en alle streek- en lokale omroepen in Nederland samen kosten de belasting betaler nu samen 9 miljoen (bron: NLPO). Dat terwijl vele functies van de landelijke overheid verschuiven naar de lokale en de controle functie van de pers op lokaal/streek niveau volgens de NLPO hard nodig is. 5.2.4. In regeerakkoord: stevige publieke omroep ook op streekniveau In het regeerakkoord van het huidig kabinet (“Vertrouwen in de Toekomst”) staat vermeld dat de regering een stevige publiek omroep nastreeft, van nationaal niveau tot op lokaal niveau. In het regeerakkoord schrijft het kabinet ook dat “op lokaal niveau steeds meer streekomroepen gevormd worden.

Omdat dit bijdraagt aan de professionalisering beraadt het kabinet zich op de wijze van organisatie en financiering van de lokale omroepen”. De passage over streekomroepen in het regeerakkoord sluit volgens minister Slob van OCW aan op de wijze waarop het kabinet de lokale democratie wil versterken, zoals beschreven in het “Plan van Aanpak Versterking Lokale Democratie”. Vanwege dit streven van het kabinet en de onmogelijkheid om een volwaardige streekomroep met de huidige financiering structureel goed te runnen te hebben de VNG en de NLPO het initiatief genomen. Zij stellen het kabinet voor om voor zo`n 15 koplopers die er zijn onder de ruim 80 streken, een pilot te starten. Dit zijn omroepen die aan het keurmerk voldoen of er dicht tegen aan zitten. De Duin- en Bollenstreek, met Omroep Bo en RTV Katwijk, behoort, zeer waarschijnlijk tot deze kopgroep. Maar de vraag is of de twee omroepen in samenwerking nog steeds aan de eisen voldoen omdat beide organisaties melden het LTMA niet (meer) te kunnen realiseren, en ook omdat er tot nu toe sprake is van een zeer beperkt samenwerkingsverband.

19

Het voorstel van VNG en NLPO houdt in dat er aan het Rijk een bedrag van 6 miljoen euro per jaar gevraagd wordt. Dat betekent dat iedere streekomroep 375.000 euro ontvangt van het Rijk als een soort vaste voet, een basis, die nodig is voor een streekomroep die alle wettelijke taken uitvoert. Daarboven op komt dan per streek het bedrag dat via het gemeentefonds (1,28 euro per huishouden) via de betreffende gemeenten aan de omroepen ten goede komt. En voorts heeft de streekomroep de taak om 40 procent van het totaalbudget zelf aan inkomsten te realiseren. Dat kan zijn vanuit commercials/advertenties maar ook op modernere wijzen, zoals ‘branded content’ in reclameblokken of betaalde samenwerking met publieke organisaties in de streek. Het budget van een streekomroep in een dichtbevolkt gebied zou dan 966.000 euro kunnen bedragen, en streekomroep in een dunbevolkt gebied zou dan uitkomen op een totaal budget van 650.000 euro. De NLPO wil deze pilot begeleiden. Na de evaluatie van de pilot zouden dan de definitieve wettelijke kaders voor de implementatie van alle streekomroepen kunnen worden voorbereid.

5.2.5. Minister vraagt commissie om advies Minister Slob van OCW heeft n.a.v. het voorstel van VNG en NLPO een commissie ingesteld die met een advies moet komen. Daarin zal onder meer antwoord moeten komen op de vragen wat het precies betekent voor een professioneel aangestuurde publieke streekomroep om aan het LTMA, en daarmee aan de democratische functies, te voldoen en wat ook het bijbehorende budget zou moeten zijn. Het advies wordt net voor of net na de zomer verwacht. 5.2.6. Streekvorming Duin- en Bollenstreek De Duin- en Bollenstreek vormt dus ook een van de ruim 80 streken in Nederland. Op dit moment zijn hier nog twee omroepen actief. Omroep Bo voor vier gemeenten en RTV Katwijk voor de gemeente Katwijk. De omroepen hebben een intentie om samen te werken getekend en daarin staat de samenwerking uitwisseling van apparatuur en op commercieel vlak betreft, niet direct gericht is op inhoud van programma`s. En er staat in het document vermeld dat er “geen sprake is van een intentie tot fusie” is. Maar zoals eerder gesteld, worden er nu enkele programma`s bij beide omroepen uitgezonden. Uit de interviews met voorzitters Willem Meijvogel van RTV Katwijk en Peter Vente van Omroep Bo wordt duidelijk dat er plannen zijn om een overkoepelende stichting met bestuur voor de streekomroep Duin- en Bollenstreek te realiseren, waaronder dan Omroep Bo en RTV Katwijk vallen.

Gesprekken hierover zouden enkele weken geleden weer zijn opgestart. Dit lijkt een voorwaarde om in aanmerking te kunnen komen voor deelname aan de pilot en de bijbehorende extra bekostiging vanuit het Rijk mocht de minister hiertoe besluiten. Uit de gesprekken met de voorzitters van beide omroepen, Meijvogel en Vente, blijkt dat men op termijn een fusie niet uitsluit. Belangrijk daarbij is wel dat er op een bepaalde wijze gedifferentieerd zou kunnen worden op in ieder geval radiokanalen. RTV Katwijk zendt in de weekenden een aantal kerkdiensten live uit en volgens Omroep Bo sluit dat niet aan bij de meeste inwoners van hun gebied. Volgens de NLPO en ook het Commissariaat voor de Media is het onder bepaalde voorwaarden mogelijk om op meerdere (FM-) kanalen een verschillende programma`s uit te zenden waardoor dit probleem in geval van een fusie opgelost zou kunnen worden. De door RTV Katwijk gestarte samenwerking met uitgever Verhagen, waarvan niet bekend is of die inmiddels getoetst is door het Commissariaat voor de Media, zou een belemmering kunnen vormen. Omroep Bo heeft nog vraagtekens bij een dergelijke inhoudelijke samenwerking (zie verder ook beantwoording deelvraag 3 over de huidige en toekomstige situatie).

20

Huidig beschikbaar budget voor deze streekomroep De streekomroep voor de gehele Duin- en Bollenstreek zou volgens cijfers die nu bekend zijn op basis van de huidige financiering met het volgende totaal budget kunnen werken : 217.791 euro. Dit zijn de opgetelde budgetten van Omroep Bo en RTV Katwijk. Dit is budget is als volgt op gebouwd : a. Beschikbaar aan inkomsten uit Gemeentefonds: bedrag euro`s op basis van aantal huishoudens Noordwijk -----------------------------------------------------------16.263,-12.707 Noordwijkerhout (inmiddels onderdeel Noordwijk)------- 9.709,-7.250 Teylingen------------------------------------------------------------- 19.915,-15.558 Lisse ------------------------------------------------------------------- 13.080,-10.218 Hillegom -------------------------------------------------------------- 12.500,-9.765 Katwijk ---------------------------------------------------------------- 33.324,-- * 26.034 Streekomroep Duin- en Bollenstreek zou uit basisbekostiging Gemeenten fonds dan ontvangen

104.791,--

81.532

b. Beschikbaar aan extra inkomsten op basis huidige prestatieafspraken per gemeente Noordwijk ------------------------------------------------------------ 35.000,-Teylingen --------------------------------------------------------------20.000,-Maakt voor de streekomroep Duin- en Bollenstreek een totaal aan inkomsten publieke inkomsten ------------------ 159.791,-c. reclame-inkomsten Reclame Omroep Bo ---------------------------------------------- 15.000,-Reclame RTV Katwijk----------------------------------------------- 43.000,-*** Maakt totaal aan beschikbare middelen voor de streekomroep Duin- en Bollenstreek op dit moment 217.791,-- euro *RTV Katwijk zegt zelf 43.000 euro te ontvangen aan basisbekostiging. **De gemeenten Lisse en Hillegom stellen nu geen extra middelen beschikbaar middels prestatiecontracten. Voor zover bekend de gemeente Katwijk ook niet. (Katwijk heeft eerder verbouwingskosten voor het studiocomplex gefinancierd.) ***. Ook 25.000,-- euro aan inkomsten die RTV Katwijk uit donaties van leden ontvangt zijn buitenbeschouwing gelaten.

5.3. Beantwoording van deelvraag 3 : Wat is de visie van direct betrokkenen / betrokken organisaties op de huidige situatie en de toekomstige stappen die noodzakelijk zijn ? In de diepte-interviews met de voorzitter en hoofdredacteur van Omroep Bo, de portefeuillehouders van de 4 colleges van de gemeenten waarvoor Omroep Bo actief is, (bijgestaan door of een communicatieprofessional van de betreffende gemeenten of een ambtenaar mediabeleid), is m.b.v. een vragenlijst uitgebreid gesproken over de huidige situatie bij Omroep Bo, de verhouding tot de gemeenten, en de maatschappelijke betekenis van de omroep voor de lokale gemeenschappen. Ook in de interviews met de voorzitter van RTV Katwijk, de organisatie die ook onder de Duin- en

21

Bollenstreek valt, en de portefeuillehouder in het college van Katwijk zijn de huidige situatie en de toekomst besproken. Dit is gebeurd aan de hand van subthema`s. 5.3.1. Algemeen Gevraagd naar tevredenheid over Omroep Bo antwoorden de meeste portefeuillehouders tevreden te zijn over de journalistieke kwaliteiten van de hoofdredacteur met name als het gaat om zijn wijze van verslaggeving en enthousiasme. Wethouder Arno van Kempen van Teylingen zegt dat hij tevreden is over de algemene kwaliteit van hetgeen Omroep Bo maakt voor radio en tv. Zijn collega Roberto ter Hark uit Noordwijk onderschrijft dat. Van Kempen zegt tevens dat Omroep Bo “voor hem een medium 1.0 is. Er ontbreekt in de organisatie kennis op digitaal en online-vlak. Het bereik op social media kan groter waardoor je ook weer meer traffic naar de content op je website kan genereren, want daar staan absoluut relevante verhalen.” Er is voor de meeste bestuurders ook zichtbaar dat er zeker bij de medewerkers van Bo de wil is om zaken in alle gemeenten goed te verslaan en te volgen. Burgemeester Arie van Erk van Hillegom zegt hierover: “Ze hebben absoluut interesse om het te volgen.” Zichtbaarheid Ontevredenheid is er over de zichtbaarheid en de bekendheid in een aantal gemeenten, met name in Hillegom en Lisse.

Burgemeester Arie van Erk van Hillegom: “Je ziet dat het ze vaak aan menskracht en tijd ontbreekt om dat goed te doen en ook om vaak ter plekke aanwezig te zijn”. Het ontbreekt Bo volgens de burgemeester aan zichtbaarheid in zijn gemeente en dat wordt veroorzaakt doordat er te weinig vrijwilligers uit Hillegom zijn bij Omroep Bo om een rol van betekenis te spelen in de lokale gemeenschap. Dat zorgt er volgens hem voor dat de bekendheid van de omroep laag is. “De Omroep leeft niet ” in zijn gemeente, zo zegt hij. Burgemeester Lies Spruit van Lisse geeft aan dat Bo ook in haar gemeente “te weinig geworteld is, te weinig vrijwilligers heeft. Wij zouden als gemeente zo 4 à 5 vrijwilligers moeten kennen die voor Bo actief zijn, maar ik ken ze niet in Lisse”. Wethouder ter Hark van Noordwijk meldt dat hij zorgen heeft over de broze basis van de omroep. Hij mist verder in de content het debat, de interactie, juist ook van gewone mensen. Het blijft volgens ter Hark te vaak nog bij zenden. Bereik Alle gemeentebestuurders zeggen zich zorgen te maken over het bereik van Bo, en met name dan het bereik online en via social media. Daar liggen volgens hen veel kansen om het bereik en de interactie te vergroten. Ook hebben de bestuurders de indruk dat het bereik van Bo onder jongeren niet zo groot is.

Het ontbreekt hen aan duidelijke cijfers, maar zij baseren zich op wat zij zien online en wat ze vernemen. De gemeenten zouden ook zeer veel interesse hebben in inzicht in de statistieken van de website van Omroep Bo. Meer verwacht van streekvorming Vanuit Omroep Bo geven zowel waarnemend voorzitter Peter Vente als hoofdredacteur Ard Zandbergen aan dat zij enkele jaren geleden grote verwachtingen hadden van de effecten de streekomroep, dus Omroep Bo die voor meerdere gemeenten werkt. Zij hadden toen beiden het gevoel dat zij dieper hadden kunnen doordringen in de verschillende dorpskernen en beter relaties hadden kunnen opbouwen met de organisaties en verenigingen in de gemeenten. Vente zegt dat hij op dit punt ook wel meer hulp van de gemeenten had verwacht. Volgens hem verwachten bestuurders en politici dat de omroep dicht op hen als raad zit, maar dat “doe je niet zo maar met vrijwilligers”. Vente erkent dat er bij BO niet zoveel vrijwilligers uit Lisse en Hillegom actief zijn, maar 22