18. Brief van het college van B&W van 7 april 2021 inzake eindrapportage Samen tegen armoede in Katwijk (1894118)

Via geldfit.nl kan een bezoeker zijn of haar financiële situatie vaststellen. Dat gebeurt d.m.v. een eenvoudige anonieme online test. Geldfit biedt een lokale aanpak om burgers met schuldzorgen goed en snel te helpen. Geldfit biedt zelfhulpoplossingen (Nibud tools of verwijzing naar een budgetapp). Een digitale vrijwilliger (buddy) van fiKks die geografisch onafhankelijk ingezet wordt voor hulp op afstand. Kan ook anoniem. Geldfit leidt direct naar een aangesloten offline (vrijwilligers) organisatie in de gemeente waar de burger woont (bijv. Humanitas, SchuldHulpMaatje).

Er zijn twee pakketten 1.Basispakket. Het vinden, bereiken en meenemen van inwoners in de gemeentelijke schuldhulpketen. Het tarief voor een jaarabonnement is gebaseerd op aantal inwoners en de hoogte van het gemeentelijk budget sociaal domein. 2.Pluspakket. Vormt een aanvulling op het basispakket: AVG-proof data analysemogelijkheden + risicowijken worden specifiek op profiel benaderd. Het tarief voor dit pakket is afhankelijk van de individuele lokale wensen van de gemeente en wordt op verzoek samen uitgewerkt. Maatwerk is altijd mogelijk.

Iemand met zware schuldenproblematiek wordt doorverwezen naar de formele schuldhulpverlening van de gemeente. Laagdrempelige route naar de juiste hulp.

55

Meerwaarde Nederlandse Schuldhulproute De Nederlandse Schuldhulproute is de opschaling van een succesvolle pilot uit 2019, waarin vier banken samenwerkten met partners uit het schuldendomein in vijf gemeenten.84 Met de pilot is bewezen dat (beginnende) schulden in een vroeg stadium gesignaleerd kunnen worden en dat mensen bereikt én geactiveerd kunnen worden.85 De Nederlandse Schuldhulproute is een publiek-private samenwerking.86 ,87 Wanneer iemand via de Schuldhulproute in beeld komt, is het belangrijk dat diegene ook daadwerkelijk bij de professional uitkomt als dat nodig is.88 Het idee achter de Nederlandse Schuldhulproute is het signaleren van schulden op basis van klantdata. Cliënten worden via hun bank binnen een aantal muisklikken naar Geldfit geleid: het begin van de schuldhulproute om klanten naar de juiste informatie te leiden. Geldfit is een samenwerking tussen gemeentes, organisaties, bedrijven en netwerken en biedt een preventieve aanpak voor mensen met financiële problemen. Op de website Geldfit.nl kunnen mensen anoniem een test doen om snel inzicht te krijgen in hun financiële situaties. Op basis van de ingevulde informatie krijgt een bezoeker vervolgens een gepast hulpaanbod, zoals tips, tools of een doorverwijzing naar hulpverlening bij een (lokale) instantie. De test is gratis en wordt aangepast aan de gemeente waar de bezoeker woont.

De informatie die de site verzameld wordt vervolgens AVG-proof en op geaggregeerd niveau geleverd aan gemeenten en toeleidende bedrijven die een contract hebben met Geldfit. Op die manier krijgen zij inzicht in wat er speelt binnen hun gemeente en kan daar op geanticipeerd worden. Daarnaast biedt Geldfit aanmeldservices en ondersteuning bij experimenten en doelgroep-analyses. Gemeenten en bedrijven kunnen op deze manier klanten en inwoners bereiken en activeren89. Per 1 maart 2020 is gemeente Breda een samenwerking aangegaan met Geldfit. Inwoners van Breda worden op een laagdrempelige en eenvoudige manier bereikt.90 In 37 gemeenten levert de NSR bijdrage aan het vroegtijdig bereiken van mensen en bij het (eerder) vinden van hulp en om schulden te voorkomen. De Nederlandse Schuldhulproute breidt haar bereik steeds verder uit, nu ook de VGZ (de op een na grootste zorgverzekeraar in Nederland), is aangesloten bij de schuldhulproute. Steeds meer mensen met schuldzorgen weten inmiddels de schuldhulproute te vinden.91 De Nederlandse Schuldhulproute is nog steeds in ontwikkeling. De route is afgelopen zomer uitgebreid met een gratis telefoonnummer (0800-8115), MoneyFit voor jongeren en Geldfit Zakelijk voor ondernemers.92 MoneyFit is tevens het jongerenportal van SchuldHulpMaatje Nederland.93 Er is nog veel schuldschaamte en het schuldhulplandschap is voor veel mensen complex.

Daarom wordt er samen met gemeenten, bedrijven en schuldhulporganisaties gewerkt aan één centrale schuldhulproute. De route verwijst naar gepaste hulp, van preventie tot hulpverlening.94 Op 3 december 2020 heeft de NSR een brief gestuurd naar 355 wethouders van alle gemeenten in Nederland. In de brief worden gemeenten opgeroepen om mee te doen met de Nederlandse Schuldhulproute. “Met een subsidie van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid wordt het mogelijk gemaakt dat meer mensen op een laagdrempelige manier passende, lokale hulp vinden. Daarvoor is nodig dat méér gemeenten aansluiten op de Nederlandse Schuldhulproute (NSR)”95. In februari 2021 is vanuit het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid de campagne ‘De eerste stap helpt je verder’ gestart. Het ministerie wil dat particulieren en ondernemers snel aan de bel trekken als ze geldzorgen hebben en weten waar zij welke ondersteuning kunnen krijgen. “Om de drempel naar hulp te verlagen, kunnen mensen op de website Geldfit.nl aan de hand van een korte online test te weten komen hoe hun financiële situatie is en welke ondersteuning er voorhanden is. Dat kan een gerichte verwijzing zijn naar een website, maar ook een buddy, een budgetcoach van een vrijwilligersorganisatie of schuldhulpverlening van de gemeente.

Ook is het mogelijk om via het gratis telefoonnummer 0800-8115 anoniem advies op maat te krijgen”.96 Momenteel is een gratis promotiepakket beschikbaar. De eerste geluiden zijn positief. Gemeenten zien 0800-8115 en het gratis promotiepakket als aanvulling op hun huidige schuldenbeleid. “80% van de gemeenten die gereageerd hebben is al bekend met 0800-8115, dat sinds september 2020 landelijk bereikbaar is voor mensen met geldzorgen. Voor bijna 60% van de gemeenten blijkt het nummer nu al een grote meerwaarde te hebben. Gemeenten krijgen door de laagdrempeligheid en anonimiteit van het telefoonnummer meer mensen met geldzorgen in beeld. Dit zien we ook terug in de maandelijks honderden bellers.”97 Gemeente Den Bosch De gemeente Den Bosch sloot zich onlangs aan bij de Nederlandse Schuldhulproute. De gemeente heeft een Eerste Hulp bij Geldzaken punt ingericht bij het Werkontwikkelbedrijf. Zij zien dat steeds meer mensen de weg naar het geldzaken punt weten te vinden, waarna zij ze verder kunnen helpen. De dienstverlening is laagdrempelig ingericht. Ze zitten op een drukke plek, waar de hulpvraag speelt. Burgers kunnen makkelijk naar binnen lopen en er wordt geprobeerd om zo veel mogelijk vragen direct af te handelen, door de juiste expertise erbij te betrekken. De deelname aan de Nederlandse Schuldhulproute kost de gemeente geld, maar het levert ook besparingen op.

Bijvoorbeeld op bijzondere bijstand. De Nederlandse Schuldhulproute vormt een mooie aansluiting op het huidige beleid, o.a. het Eerste Hulp bij Geldzaken punt. De gemeente zet in op vroegsignalering en wil voorkomen dat schulden problematisch worden.98 Hierop wordt straks uitgebreider ingegaan bij het casusonderzoek.

84 https://www.nvb.nl/bank-en-data/samen-schuldzorgen-voorkomen/. 85 https://nederlandseschuldhulproute.nl/wat-is-het/. 86 https://www.ggn.nl/app/uploads/2020/04/WP_Problematische-schulden-in-Nederland-online_DEF_21-april-2020.pdf 87 https://vimeo.com/369321743/369321743. 88 https://jaarverslag.nvvk.eu/2019/vogelvlucht/index.html. 89 https://geldfitnederland.nl/over/. 90 https://geldfitnederland.nl/nieuws/gemeente-breda-gaat-samenwerking-aan-met-geldfit/. 91 https://geldfitnederland.nl/nieuws/nederlandse-schuldhulproute-werkt-met-vgz-aan-schuldzorgenvrij-nederland/. 92 https://nederlandseschuldhulproute.nl/geldfit-en-schuldenlabnl-gaan-samenwerking-aan-binnen-nederlandse-schuldhulproute/. 93 https://moneyfit.nl/over-ons/. 94 https://nederlandseschuldhulproute.nl/groeiend-aantal-mensen-met-geldproblemen/. 95 Brief aan wethouders in Nederland (nederlandseschuldhulproute.nl). 96 Persbericht - Overheidscampagne "De eerste stap helpt je verder" verwijst naar Geldfit.nl - Nederlandse Schuldhulproute. 97 Gemeenten positief over 0800-8115 en promotiepakket - Nederlandse Schuldhulproute. 98 https://schuldenlab070.nl/wp-content/uploads/2020/02/speciale-krant.pdf.

56

Ook grote steden waaronder Amsterdam, Den Haag en Utrecht doen mee aan de NSR. De Nederlandse Schuldhulproute is tot op heden nog niet officieel geëvalueerd. In een eigen presentatie van de NSR worden verschillende resultaten genoemd van de aanpak in Amsterdam in de periode van april tot oktober 2020: 15.318 bezoeken op Geldfit.nl 181 betalingsregelingen getroffen 662 mensen geholpen via zelfhulp 5.752 adviezen gegeven.99 Op 9 februari 2021 brengt de NSR een bestuurs- en directieverslag uit. Hierin staan de volgende cijfers: 37 gemeenten zijn aangesloten zijn op de route van Stichting NSR, waarvan 19 nieuw in 2020 17 bedrijven aangesloten op de route, waarvan 11 nieuw in 2020 189.844 mensen hebben Geldfit.nl bezocht Er zijn 53.135 adviezen gegeven 7.389 zijn geholpen via zelfhulp 6.544 mensen zijn geholpen door gemeentelijke schuldhulp 1.982 mensen zijn doorverwezen naar een betalingsregeling 1.591 mensen zijn gekoppeld aan een online coach 653 mensen zijn in contact gebracht met vrijwilligershulp.100

99 Voor meer informatie zie de volgende link: 20201110-studiedag-presentatie-martin-suithoff.pdf 100 https://nederlandseschuldhulproute.nl/wp-content/uploads/2021/02/Bestuurs-en-directieverslag-2020.pdf

Landelijke Armoedecoalitie / Armoedecoalitie Utrecht Regeling/maatregel

Korte omschrijving

Belangrijkste succesfactoren

Mogelijke knelpunten

Benodigde middelen (bv. tijd, capaciteit, middelen)

Landelijke Armoedecoalitie / Armoedecoalitie Utrecht

De Landelijke Armoedecoalitie vormt een samenwerkingsverband van een groot aantal maatschappelijke organisaties, initiatieven en belangenbehartigers. Het gaat onder andere om organisaties in de maatschappelijke opvang en hulp & dienstverlening, het onderwijs, woningcorporaties, belangenorganisaties, erva-ringsdeskundigen en kerken. Het is een netwerk van landelijke partijen die zich vinden in het gezamenlijke doel om armoede en schulden aan te pakken. Aangesloten zijn: ATD Vierde Wereld, FNV, Gemeente Utrecht, Ieder(in), Landelijke Cliëntenraad, NVVK, Sociaal Werk Nederland, Sociale Alliantie, SUNN, Valente, Woonbond, Armoedecoalitie Utrecht. De coalitie treedt regelmatig naar buiten en zorgt voor aandacht en blijvende agendering van dit thema (armoede) in de (landelijke) politiek (recent bijv. met de coronacrisis).101

In dit netwerk komen landelijke partijen bij elkaar die actief zijn bij de bestrijding van armoede en het aanpakken van de schuldenproblematiek. 50 organisaties zijn aangesloten bij het netwerk.

Tot nu toe is alleen de gemeente Utrecht als gemeente aangesloten bij de Landelijke Armoedecoalitie.

Bepaalde projecten binnen de Armoedecoalitie worden gefinancierd door fondsen. Zo heeft RDO De Balije een project gefinancierd om wegwijs te worden in fondsen en regelingen. Ze krijgen ook een vergoeding vanuit het Rijk.

De leden van de coalitie hebben als doel: armoede bestrijden en sociale uitsluiting tegengaan. Ze willen perspectief bieden aan mensen in armoede en schulden – in het bijzonder kinderen. De coalitie wil dit bereiken door de handen ineen te slaan, hulp- en dienstverlening te verbeteren en met vernieuwende initiatieven te komen.

De Landelijke Armoedecoalitie lobbyt bij het Rijk voor een toereikend inkomen voor alle inwoners van Nederland. De Armoedecoalitie Utrecht heeft een stroomschema ontwikkeld waarin mensen makkelijk kunnen zien of ze in aanmerking komen voor een fonds en hoe ze dit moeten aanvragen. Ook bruikbaar voor hulpverleners.

Ondernemers kunnen ook een bijdrage leveren. Zo stelde Hans Anders in 2019 een cheque ter waarde van €15.000 beschikbaar voor een oogmeting en bril met bijpassende glazen.

Aandacht voor problemen op meerdere leefdomeinen. De Armoedecoalitie richt zich op het betrekken van scholen bij het aanpakken van armoede en schulden. De Armoedecoalitie probeert ook actief mensen met een niet-westerse migratieachtergrond te bereiken.

Doelgroep Mensen die te maken hebben met armoede en sociale uitsluiting.

101 https://www.armoedecoalitie-utrecht.nl/nieuws/oproep-landelijke-armoedecoalitie-i-v-m-corona/.

58

Meerwaarde Landelijke Armoedecoalitie De Landelijke Armoedecoalitie is een bundeling van landelijk werkende organisaties. Tevens voeden de kenniscentra Nibud, Movisie en NVVK de Landelijke Armoedecoalitie met kennis over wat werkt bij een effectieve aanpak van armoede en schulden. Doel is krachtenbundeling om armoede en schulden aan te pakken.102 SUNN (Stichting Urgente Noden Nederland) is tevens aangesloten bij de Landelijke Armoedecoalitie. De Armoedecoalitie is de laatste jaren gegroeid, waardoor de organisatie tegenwoordig een samenwerkingsverband vormt van een groot aantal maatschappelijke organisaties, initiatieven en belangenbehartigers.103 De Armoedecoalitie Utrecht is een bundeling van maatschappelijke organisaties, initiatieven en mensen in de stad rondom het thema armoede. Er zijn circa 50 organisaties aangesloten bij de coalitie en met elkaar signaleren zij knelpunten en kansen in regelingen en hulp- en dienstverlening. Een aantal Utrechtse kerken hebben zich ook bij de coalitie aangesloten. De coalitie heeft verschillende projecten opgestart om te zorgen dat iedereen mee kan doen in de samenleving. De Armoedecoalitie streeft naar een integrale aanpak. Meerdere organisaties zijn aangesloten in het brede sociale domein en samen hebben zij een brede blik op armoede.

Daarnaast doet de coalitie aan preventie en vroegsignalering, waar de huiswerkbegeleiding en bijles voor kinderen uit een gezin met een laag inkomen, zodat zij hun talenten kunnen ontwikkelen, een mooi voorbeeld van zijn. Met het project ‘Geef Armoede een Gezicht’ trekt de Armoedecoalitie de wijk in om op een laagdrempelige manier met bewoners in contact te komen. De coalitie richt zich op meerdere leefdomeinen en besteedt ook aandacht aan gezondheid, voeding, wonen en onderdak, maar ook aan vrije tijd. De Armoedecoalitie is tevens betrokken bij Edasu: een opleiding waarin mensen die zijn opgegroeid in armoede worden opgeleid tot ervaringsdeskundigen.104,105

102 https://www.armoedecoalitie-utrecht.nl/wp-content/uploads/2020/05/jaarverslag-armoedecoalitie-2019.pdf. 103 https://armoedecoalitie-utrecht.nl/wp-content/uploads/2019/09/AC_jaarverslag_2018.pdf. 104 https://armoedecoalitie-utrecht.nl/wp-content/uploads/2019/09/AC_jaarverslag_2018.pdf. 105 https://www.armoedecoalitie-utrecht.nl/over-ons/#onze-resultaten.

59

SchuldenlabNL Regeling/maatregel

Korte omschrijving

Belangrijkste succesfactoren

Mogelijke knelpunten

Benodigde middelen (bv. tijd, capaciteit, middelen)

SchuldenlabNL106

SchuldenlabNL bundelt succesvolle programma’s om samen Nederland schuldenzorgvrij te maken. Binnen gemeenten trekt SchuldenlabNL samen op met onmisbare partners als banken, woningcorporaties, energieleveranciers en verzekeraars.

Succesvolle projecten kunnen in andere gemeente geïmplementeerd worden (zoals de Voorzieningenwijzer of de Doorbraakmethode). Deze projecten hebben hun effectiviteit in een andere gemeente bewezen en kunnen door andere gemeenten lokaal aangepast en geïmplementeerd worden.

Inzet van de gemeente

De gemeente moet een lokale kwartiermaker aanstellen.

Er gebeurt veel op het vlak van voorkomen en wegwerken van schulden. Die aanpakken zijn vaak versnipperd. SchuldenlabNL wil die versnippering en ineffectiviteit tegengaan door samenwerking te verbeteren. Doelgroep Nederlanders met schulden.

In samenwerking met lokale Schuldenlabs worden projecten opgezet. Wanneer een project binnen de gemeente succesvol is, kan SchuldenlabNL helpen om het project op te schalen en landelijk uit te rollen. SchuldenlabNL ondersteunt op vele gebieden: financiële expertise, data-analyse, impactmetingen, juridische expertise, inhoudelijke expertise, inzet van netwerk/contacten. Schuldenlab beschikt over een portfolio van diverse projecten gericht op de verschillende fasen van de schuldhulpverlening.

Opstellen werkplan met doelstellingen en activiteiten van het lokale Schuldenlab. Zorg voor bestuurlijk draagvlak bij de gemeente. Vanuit uitvoerende organisaties (W&I, Schuldhulpverlening, WMO, Jeugd) moet er een programmateam opgericht worden dat de oplossing in de praktijk brengt. De basisfinanciering van het lokale Schuldenlab ligt bij de gemeente. Met behulp van partners kan de benodigde financiering geregeld worden. SchuldenlabNL kan ondersteunen bij de werving van lokale en landelijke partners. Ook kan SchuldenlabNL een netwerk mobiliseren om aanvullende middelen te verkrijgen zodat de implementatie kan starten.

106 De Nederlandse Schuldhulproute is een samenwerkingsproject van de Vereniging van Nederlandse (NVB), Geldfit.nl, Fikks, Moedige Dialoog en SchuldenlabNL.

60

Meerwaarde SchuldenlabNL In SchuldenlabNL werken publieke en private partners samen aan het opschalen van innovatieve oplossingen om kwetsbare groepen duurzaam schuldenzorgvrij te krijgen. SchuldenlabNL beschikt over een diversiteit van projecten, gericht op verschillende fasen van schuldhulpverlening. Ze richten zich zowel op vroegsignalering en preventie, stabilisatie van de schuldpositie, trajectkeuze en hulpverleningstraject, als nazorg en voorkomen van herhaling/terugval. Zo is SchuldenlabNL betrokken bij De VoorzieningenWijzer, de Nederlandse Schuldhulproute, Collectief Schuldregelen, de Doorbraakmethode en het Jongeren Perspectief Fonds. Een gemeente kan samen met SchuldenlabNL een beproefd extern project implementeren in de eigen gemeente.107 Gemeente Den Bosch De gemeente Den Bosch is onlangs een lokaal Schuldenlab gestart. Zij waren op zoek naar nauwere samenwerking met gelijkgestemde partijen. Vooral de netwerkfunctie van SchuldenlabNL was van belang. De gemeente hoopt nu ook de samenwerking op te zoeken met andere partners van SchuldenlabNL. Die samenwerking bespaart de gemeente veel moeite en energie, aangezien ze mee kunnen liften op het succes van andere partners.

De gemeente ziet SchuldenlabNL als intermediair, een verzamelpunt van goede ideeën die ze vervolgens ook uit kunnen rollen.108 Gemeente Den Haag In Den Haag is Schuldenlab070 opgericht om met andere ogen naar de schuldhulp te kijken en om te werken naar een schuldenvrij Den Haag. In het Schuldenlab werken 28 landelijke, lokale, private en publieke partijen samen. Schuldenlab070 werkt dan ook opgavegericht: een manier van werken waarbij diverse partijen samenwerken aan een maatschappelijke opgave, zoals de schuldenproblematiek. Een van de oprichters van het Schuldenlab070 noemt die publiek-private samenwerking ook als een belangrijke succesfactor. Daarnaast biedt het Schuldenlab ruimte voor creativiteit en innovatie. Het is een plek waar verschillende partners al lerend tot oplossingen komen voor de schuldenproblematiek. Het is daarbij belangrijk dat gemeenten en andere partijen ook openstaan voor vernieuwing.109

107 https://www.schuldenlab.nl/over-schuldenlabnl/. 108 https://www.schuldenlab.nl/lokaal-schuldenlab-opzetten-den-bosch-nam-de-korte-route/. 109 https://www.morgens.nl/magazine/hoe-opgavegericht-werken-kan-helpen-bij-uitdagingen-rondom-schulden-schuldenlab070.

61

De Voorzieningen Wijzer Regeling/maatregel

Korte omschrijving

Belangrijkste succesfactoren

Mogelijke knelpunten

Benodigde middelen (bv. tijd, capaciteit, middelen)

De Voorzieningen Wijzer

De Voorzieningen Wijzer is een praktisch instrument voor gemeenten, woningcorporaties en welzijnsorganisaties bij hun armoedebeleid om zicht te geven op de regelingen, voorzieningen en fondsen. Op basis van een persoonlijk adviesgesprek en met de hulp van een applicatie op maat maken mensen optimaal gebruik van de bestaande regelingen, fondsen en vergoedingen voor minima.

Besparing van gemiddeld €500 per jaar, minder huurachterstanden en huisuitzettingen en minder mensen in de schuldhulpverlening.

De Voorzieningen Wijzer leidt bij voorkeur lokale consulenten op die al contact hebben met de doelgroep. Een van de werknemers van een organisatie die is aangesloten wordt opgeleid.

Samen met de Voorzieningen Wijzer wordt er gekeken naar initiatieven die er al zijn voor deze kwetsbare groep.

Doelgroep Inwoners tot een modaal inkomen.

Mensen krijgen meer mogelijkheden om mee te doen, door ruimte en rust in het hoofd.

De Voorzieningen Wijzer leidt mensen uit het lokale netwerk op tot consulenten. Met enige regelmaat geeft de Voorzieningen Wijzer een gratis demonstratie van de aanpak en de applicatie van de Voorzieningen-Wijzer. Deze demonstratie vindt plaats via Microsoft Teams.110

Financiële basis op orde en dus minder risico op schulden.

Er zijn kosten aan verbonden die per gemeente kunnen verschillen.111

Betere benutting van bestaande (gemeentelijke) regelingen.

Corparis verzorgt namens de Voorzieningen Wijzer de basisopleiding tot gecertificeerd consulent en eventuele aanvullende modules. Wanneer een gemeente (tijdelijk) niet de capaciteit heeft in de organisatie of in het lokaal netwerk, kan er ook een beroep gedaan worden op de gecertificeerde consulenten van Corparis.

De Voorzieningen Wijzer geeft organisaties een brede blik achter de voordeur.

110 https://www.devoorzieningenwijzer.nl/gratis-demonstratie. 111 Voorbeeld bij de gemeente Weert: de kosten (personeel, abonnement op de applicatie, werkruimte) zijn jaarlijks: €75.600 plus eenmalig de scholing à €18.000. https://gemeenteraad.weert.nl/vergaderingen/College-

van-B-W/2019/8-oktober/10:00 zie punt 6.

62

Meerwaarde Voorzieningen Wijzer De Voorzieningen Wijzer is sinds juni 2020 officieel door SchuldenlabNL opgenomen als lokaal beproefd en effectief instrument om te zorgen dat mensen daadwerkelijk een beroep doen op voorzieningen waar ze recht op hebben.112 De Voorzieningen Wijzer wordt door circa 50 gemeentes, woningcorporaties en welzijnsorganisaties ingezet. Er zijn in Nederland heel veel regelingen, maar het is erg ingewikkeld om te weten waarvoor je precies in aanmerking komt. Daar biedt de Voorzieningen Wijzer een oplossing voor. Hun hulp bestaat uit een persoonlijk gesprek/advies met één van hun onafhankelijke gecertificeerde, die wordt ondersteund door een app die wordt ingericht op de persoonlijke situatie. Daarin kan men het volgende zien: overzicht van gemeenteregelingen en fondsen waarmee de gemeente samenwerkt, zicht op toeslagen, passende zorgverzekering en energieleveranciers en mogelijkheden inkomstenbelasting. De Voorzieningen Wijzer integreert de applicatie in de bestaande lokale structuur met de relevante landelijke en gemeentelijke steunmaatregelen. Dit gebeurt in samenwerking met professionals van de gemeente, woningcorporatie(s) en welzijnsorganisaties.

De Voorzieningen Wijzer is een praktisch instrument dat inzicht geeft in regelingen, fondsen en vergoedingen voor minima en bijdraagt aan het voorkomen van schulden en armoede.113 Een getrainde consulent maakt tijdens het adviesgesprek met een deelnemer een adviesrapport, op basis van de individuele situatie en regelingen. De Voorzieningen Wijzer levert vervolgens advies op vijf thema’s: toeslagen, zorgverzekering, inkomstenbelasting, gemeentelijke minimaregelingen en energie.114 Het gebruik van de Voorzieningen Wijzer levert voor gemeenten winst op meerdere vlakken. Zo is er op korte termijn een betere benutting van de regelingen en op de langere termijn maken mensen minder gebruik van de schuldhulpverlening. Gemeente Weert De gemeente Weert stelt bijvoorbeeld dat zij met behulp van de Voorzieningen Wijzer beter zicht hebben op welke vlakken er onderbenutting is. De gemeente weet niet waar ze extra op in moeten zetten, de Voorzieningen Wijzer brengt daar verandering in. Een proef met de Voorzieningen Wijzer bij 100 huishoudens in 2019 toonde aan dat er een gemiddelde inkomensverbetering was van €482 per jaar per huishouden. De gemeente Weert wil daarom graag verder met de Voorzieningenwijzer en in 2020 is een start gemaakt met de Voorzieningen Wijzer Weert. De gemeente stelt verder dat de Voorzieningen Wijzer goed aansluit bij het armoedebeleid.

De Voorzieningen Wijzer zet in op preventie: financiële nood wordt voorkomen door inwoners gebruik te laten maken van bestaande voorzieningen. Daarnaast helpt de Voorziening Wijzer bij de actieve armoedebestrijding. Kwetsbare groepen hebben vaak moeite om hun financiële situatie op orde te krijgen. De Voorzieningen Wijzer helpt mensen daarbij. Met de inzet van de Voorzieningen Wijzer realiseert de gemeente Weert een langdurige inkomensverbetering vanuit bestaande regelingen. Een bijkomend voordeel is dat de Voorzieningen Wijzer in Weert in dezelfde ruimte is gehuisvest als SUN Weert. De gemeente denkt dat de twee voorzieningen elkaar kunnen versterken. Mensen die een beroep doen op SUN, kunnen dan ook de Voorzieningen Wijzer aangeboden krijgen.115 Gemeente Waddinxveen De gemeente Waddinxveen heeft de zogenoemde een Wadwijzer gemaakt. De inhoudelijke opzet is gemaakt door de afdeling beleid en het preventieteam (vergelijkbaar met het wijkteam in Katwijk inclusief de dienstverlening die bij Budget Informatie Punt en Broodnodig zit) en wordt regelmatig geüpdatet.

112 https://www.schuldenlab.nl/nieuwe-bewezen-effectieve-methode-bij-schuldenlabnl-de-voorzieningenwijzer/. 113 https://www.koninklijkhuis.nl/actueel/nieuws/2020/09/30/koningin-maxima-brengt-online-werkbezoek-aan-alphen-aan-den-rijn-over-aanpak-

schuldenproblematiek. 114 https://www.devoorzieningenwijzer.nl/hoe-werkt-het. 115 Zie punt 6 https://gemeenteraad.weert.nl/vergaderingen/College-van-B-W/2019/8-oktober/10:00.

63

Eerste Hulp bij Geldzaken Regeling/maatregel

Korte omschrijving

Belangrijkste succesfactoren

Mogelijke knelpunten

Eerste Hulp bij geldzaken

Eerste Hulp bij Geldzaken biedt inwoners uit Den Bosch een laagdrempelige manier om vragen te stellen over geldzaken of (dreigende) schulden. Mensen kunnen langskomen voor vragen op sociaal juridisch gebied.

Inwoners kunnen op een laagdrempelige manier contact zoeken.

Biedt niet direct intensieve hulp of een integraal plan van aanpak, vooral gericht om mensen op gang te helpen, om hun financiën op orde te krijgen.

Doelgroep Mensen met financiële problemen.

Deelname aan de bemiddeling is vrijblijvend en gratis.

Dienstverlening geïntegreerd met Geldfit.nl.

Benodigde middelen (bv. tijd, capaciteit, middelen) Toegang tot een (laagdrempelige) plek waar veel inwoners komen en waar veel hulpvragen zijn. Interdisciplinair team

64

Meerwaarde Eerste hulp bij Geldzaken Eerste Hulp bij Geldzaken biedt op een laagdrempelige manier hulp aan inwoners uit Den Bosch. 116 Tijdens een inloopspreekuur, waar geen afspraak voor nodig is, kunnen mensen vragen stellen over hun geldzaken. De gemeente merkt dat het punt druk bezocht wordt. Samen met een medewerker die veel weet over geldzaken wordt er samen gekeken naar een oplossing. Inwoners kunnen een advies krijgen en het verder zelf oplossen, het probleem wordt ter plekke opgelost of er wordt een afspraak gemaakt voor een vervolgtraject. De gemeente Den Bosch is inmiddels aangesloten bij Geldfit.nl en inwoners kunnen ook via deze route hulp krijgen. Geldfit is dus geïntegreerd in de eigen dienstverlening. De gemeente wil de toegang tot financiële dienstverlening voor inwoners met (dreigende) financiële problemen makkelijker en laagdrempeliger maken.117 De gemeente zet er op in om problemen voor te zijn, onder meer door signalen op te pakken die de gemeente, woningcorporatie en energiebedrijven aan elkaar geven. Wanneer de gemeente een signaal krijgt dat inwoners geldproblemen dreigen te krijgen, wordt er meteen een huisbezoek ingepland.118 Gemeente Groningen De gemeente Groningen wil mensen met betalingsachterstanden zo snel mogelijk kunnen helpen. Door schaamte duurt het vaak gemiddeld 5 jaar voordat mensen met schulden hulp zoeken.

Omdat de gemeente gelooft dat het beter is om schulden te voorkomen dan ze te genezen, heeft de gemeente met een aantal andere partners (o.a. verzekeringen, waterbedrijf, woningcorporatie) het project ‘Eerste hulp bij Geldzaken’ gelanceerd. Eerste Hulp bij Geldzaken helpt de gemeenten om vroegtijdig betalingsachterstanden te signaleren. Wanneer er betalingsachterstanden dreigen te ontstaan, bijvoorbeeld bij de woningcorporatie of de zorgverzekering, dan wordt de gemeente hierover ingelicht. De gemeente kan, als het nodig is, vervolgens contact opnemen met het team van Eerste Hulp bij Geldzaken om te kijken of hulp voor de bewoner gewenst is. Samen met de inwoner zoekt de gemeente naar de beste oplossing voor zijn/haar situatie. De gemeente biedt tevens de Voorzieningen Wijzer aan.119,120,121

116 https://www.s-hertogenbosch.nl/fileadmin/Website/Inwoner/Inkomen_uitkering/Schulden/Eerste_Hulp_Bij_Geldzaken.pdf. 117 https://den-bosch.nieuws.nl/nieuws/91194/eerste-hulp-bij-geldzaken-wordt-druk-bezocht/. 118 https://www.s-hertogenbosch.nl/schulden/#:~:text=Of%20hebt%20u%20al%20te,ons%20over%20uw%20financi%C3%ABle%20problemen. 119 https://gemeente.groningen.nl/eerste-hulp-bij-geldzaken. 120 https://www.menzis.nl/over-menzis/publicaties/zorg-zorgverzekering/2020/06/09/groningen-brengt-beginnende-schulden-in-beeld-met-eerste-

hulp-bij-geldzaken. 121 https://www.clientenraadgroningen.nl/nieuws/gemeente-schiet-inwoners-met-betalingsachterstanden-te-hulp-met-eerste-hulp-bij-geldzaken/.

65

Moedige dialoog Regeling/maatregel

Korte omschrijving

Belangrijkste succesfactoren

Mogelijke knelpunten

Benodigde middelen (bv. tijd, capaciteit, middelen)

Moedige dialoog

De moedige dialoog zet zich in voor de financiele en sociale redzaamheid van mensen in heel Nederland. Ze bouwen een netwerk waarin bedrijven, overheden, onderwijs en maatschappelijke organisaties gelijkwaardig samenwerken om armoede, schulden en geldstress aan te pakken.

Focus op educatie, preventie en vroegsignalering.

Het kost tijd om aan de bijeenkomsten deel te nemen.

Als er in de regio nog geen netwerk is, kan contact worden opgenomen met de moedige dialoog om een eigen netwerk te starten. Een kwartiermaker is daarbij van belang.

Doelgroep De Moedige Dialoog zet zich in om mensen financieel redzaam te maken. Ze zetten daarbij in op de doelgroepen: huishoudens, jongeren, ouderen en werkgevers.

O.a. aangesloten bij SchuldenlabNL. Er kan gebruik worden gemaakt van een expertpool om een vraag aan te stellen.

De Moedige Dialoog ontvangt subsidie vanuit SZW.

Er worden Moedige Dialoog Live Cafés georganiseerd om nieuwe inzichten , oplossingen of vragen te delen.

66

Meerwaarde Moedige Dialoog De Moedige Dialoog is gestart door Sociaal Werk Nederland en de Rabobank en is nu vanwege het succes een eigen Stichting geworden. De Moedige Dialoog zet zich in om mensen weer een financieel en sociaal fit perspectief te geven.122 Het project is gestart met 15 lokale netwerken met als belangrijke partners: sociaalwerkorganisaties, de lokale Rabobank en ondernemers. Door juist deze partijen samen te brengen, ontstaan er nieuwe, lokale samenwerkingen om armoede en schulden tegen te gaan. De naam ‘Moedige Dialoog’ sluit goed aan bij waar het echt om gaat: elkaar opzoeken en een open gesprek aangaan. De deelnemende partijen moeten bereid zijn om zich te verdiepen in elkaars wereld. Door het aanstellen van kwartiermakers in een aantal netwerken, zijn deze netwerken nu stevig ingebed in de lokale context. Bureau Bartels is ingeschakeld voor een externe evaluatie. Daarnaast is de Rabobank Foundation ook zeer betrokken bij de Moedige Dialoog. Het maatschappelijk fonds van de Rabobank financiert de opzet van 10 nieuwe netwerken.123 De Moedige Dialoog richt zich niet alleen op lokale netwerken, want ook op nationaal niveau moet er slagkracht ontwikkeld worden voor een duurzame aanpak van armoede en schulden.

De Moedige Dialoog wil uiteindelijk een krachtig landelijk netwerk, waarbij de som echt meer is dan de som van de lokale netwerken.124 Een van de successen van de Moedige Dialoog is de deelname aan de Nederlandse Schuldhulproute. Daarnaast is er de werkgeversdesk, ontwikkeld door de kwartiermakers. De werkgeversdesk biedt tools die werkgevers kunnen gebruiken om in gesprek te gaan over financiele problemen. Daarnaast is er ook een signalenkaart financiële problemen, om problemen vroegtijdig bij werknemers te signaleren. Geldfit.nl is hier ook bij aangesloten.125

122 https://www.moedigedialoog.nl/programmas/werken-aan-een-gezamenlijke-droom/. 123 https://www.sociaalwerknederland.nl/thema/armoede-schulden/nieuws/6767-zo-lukt-het-wel-samenwerken-om-armoede-en-schulden-tacke-

len. 124 https://www.sociaalwerknederland.nl/thema/inclusieve-samenleving-participatie/nieuws/8363-voor-een-duurzame-lokale-aanpak-van-ar-

moede-en-schulden-moet-je-ook-op-nationaal-niveau-slagkracht-ontwikkelen. 125 https://www.moedigedialoog.nl/programmas/werkgeversdesk.

67

fiKks Regeling/maatregel

Korte omschrijving

Belangrijkste succesfactoren

Mogelijke knelpunten

Benodigde middelen (bv. tijd, capaciteit, middelen)

fiKks

Een social start up die zich inzet om de schuldenproblematiek in Nederland bespreekbaar te maken en mensen met geldzorgen te helpen. Verschillende partijen zijn aangesloten bij fiKks: verschillende banken (ING, Rabobank, Nederlandse Vereniging van Banken), Kandoor (een initiatief van APG, een van de grootste pensioenuitvoerders), GGN (deurwaarders), SchuldenlabNL, Geldfit.nl, de Moedige Dialoog.

Laagdrempelige en persoonlijke hulp.

Moet actief onder de aandacht gebracht worden bij bedrijven.

Deelname kost zowel bedrijven als de gemeente niets, behalve dat ze zich actief in moeten zetten.

Onderdeel van de Nederlandse Schuld-hulproute. Biedt via de app een overzicht van de financiën. De app is anoniem.

Doelgroep Mensen met betalingsachterstanden die, desgewenst anoniem, online hulp willen van een buddy voor praktische tips en ondersteuning bij het beheren van hun financiën.

Gratis gebruik van promotiematerialen op www.samenmetfikks.nl

Blijvende aandacht is nodig om schuldproblematiek bespreekbaar te maken. Veel mensen zijn gemotiveerd om anderen te helpen, de fikKs-app faciliteert dit.126

Eigen werknemers worden als buddy ingezet. Daar moet wel draagvlak voor zijn.128

Vraagt een inspanning van ondernemers/ bedrijven.

fiKks is op dit moment afhankelijk van subsidies en bijdragen vanuit de Stichting Helden van de Wil. De app is in Nederland gratis te gebruiken voor alle burgers.

De app is minder geschikt voor mensen met problematisch schulden. Vooral geschikt voor jongeren en ’light’ klanten (waar de financiële zorgen nog te overzien zijn).127

126 https://www.adgdienstengroep.com/wp-content/uploads/2018/04/ADG-De-Wil-whitepaper_NED.pdf. 127 https://www.vngrealisatie.nl/sites/default/files/2019-11/Eindrapportage%20Regie%20op%20gegevens.pdf. 128 https://samenmetfikks.nl/wp-content/uploads/2019/04/fiKks-stappenplan_A4_020419.pdf.

68

Meerwaarde fiKks fiKks pakt geldzaken aan voordat het geldzorgen zijn. fiKks biedt een app aan om een duidelijk overzicht te krijgen van je financiën. Het is erg laagdrempelig. Wanneer mensen bang zijn dat de problemen te groot zijn, kunnen zij samen met een buddy aan de slag. Mocht er toch meer hulp nodig zijn, dan verwijst de buddy mensen door naar een andere organisatie. De buddy kan daarnaast ook helpen met brieven en het maken van betalingsafspraken. fiKks wil mensen helpen om geldzorgen op te lossen. Ze geloven dat mensen het zelf moeten doen, maar dat hoeft niet alleen. Geldproblemen ontstaan vaak geleidelijk en door samen op tijd in te kunnen grijpen, kan voorkomen worden dat geldproblemen erger worden. fiKks kan ook bij bedrijven geïmplementeerd worden.129130 Pilot fiKks schulden app in drie gemeenten (Boxtel, Sint-Michielsgestel en Oosterhout) De fikKs app is in drie gemeenten getoetst, in de vorm van een pilot, als onderdeel van het project ‘Regie op gegevens t.b.v. schuldhulpverlening’. De deelnemers aan de pilot waren positief over het concept van de fikKs app. Desondanks hebben de deelnemers aan de pilot de app niet ingezet om de financiële situatie van hun klanten in beeld te brengen in het proces van de gemeentelijke schuldhulpverlening.

Klanten met problematische schulden worden liever direct geholpen en een aantal klanten beschikt niet over de digitale vaardigheden (of had geen smartphone) om van de app gebruik te maken. Wanneer er sprake is van problematische schulden, is het belangrijk om in te zetten op persoonlijk contact tussen de hulpverlener en de klant. De app kan niet in dit contact voorzien. De app lijkt dus vooral geschikt voor mensen met geldzorgen, waarbij er (nog) geen sprake is van problematische schulden. De app kan eventueel aangeboden worden na het traject van schuldhulpverlening, waarbij de situatie weer in orde is maar er wel nog enig risico is om terug te vallen. De app biedt dan de mogelijkheid om de financiën overzichtelijk in beeld te brengen.131

129 https://wijgaanhetfikksen.nl/samenmetfikks/. 130 https://wijgaanhetfikksen.nl/. 131 https://www.vngrealisatie.nl/sites/default/files/2019-11/Eindrapportage%20Regie%20op%20gegevens.pdf.

69

Bijlage 5 Integrale en preventieve aanpakken aanvullend ‘s-Hertogenbosch Projecten rondom het onderwijs ➢ Zet ambassadeurs in in het onderwijs om problemen te signaleren.

Aangesloten bij Schuldenlab.nl en de Nationale Schuldhulproute: ➢ Om beter te kijken naar wat andere gemeenten doen en naar succesvolle andere projecten zodat je als gemeente de vertaalslag kan maken naar je eigen gemeente of bijvoorbeeld componenten over kan nemen.

Fikks: ➢ Werk tegelijkertijd aan innovatie, bijvoorbeeld via FiKks. FiKks is een initiatief uit het bedrijfsleven en wil schuldenproblematiek uit de taboesfeer halen en helpt bedrijven om dit slim aan te pakken. Via een app kunnen werknemers met betalingsachterstanden in contact komen met een buddy, die hen kan ondersteunen bij de financiële situatie. Onze gemeente is met een paar andere grote gemeenten gevraagd hiermee koploper te willen zijn. Er zijn goede ervaringen mee.

Leiden Voordat het maatwerkbudget werd ingevoerd was er de declaratieregeling waarvan mensen tot 120% van de bijstandsnorm gebruik konden maken (dat was ongeveer 120 euro per jaar). Toen had de gemeente geen goed zicht op hoe dat geld besteed werd en steeds meer mensen gingen het aanvragen. Het maatwerkbudget ligt bij de Sociaal Wijkteam (SWT) en het Jeugd- en gezinsteam (JGT). Als zij merken dat een cliënt vastloopt, wordt er gekeken of er met het maatwerkbudget een doorbraak gerealiseerd kan worden. Het gaat om: wat voor probleem lost het op en welke maatschappelijke kosten worden voorkomen. Daarbij kan er nog wel meer focus komen op het vergroten van de maatschappelijke participatie. Dit is ook een belangrijk onderdeel van het armoedebeleid. Vanaf 2021 valt dat ook onder het maatwerkbudget. Momenteel wordt een evaluatieonderzoek gedaan naar het maatwerkbudget in Leiden. De professionals noemen nog de volgende werkzame bestanddelen van een SUN: ➢ Financiering is gedeeld (deels voor gemeenten zoals bureaukosten, bijkomende kosten, salaris en deels door fondsen gefinancierd). ➢ Onafhankelijke organisatie (werken samen met kerkelijke organisaties maar ook particulieren, bieden ook projecten aan zoals zomerbonnen actie, tandartskosten). ➢ Een loket waar al het lokale geld heen kan gaan. ➢ Groot netwerk (het voorziet in een infrastructuur).

➢ Driehoek publiek-private samenwerking (hulpverleners die de aanvragen voor een cliënt doen), gemeente (betalen de overheadkosten) en donateurs (private partijen, kerken en particulieren). ➢ Financiële steun & kennisdeling. SUN is op de hoogte van alle ontwikkelingen in gemeenten/bij organisaties. Ook kunnen medewerkers van andere organisaties op mogelijkheden worden gewezen. ➢ Hulpverleners hebben verschillende achtergronden. Diversiteit. Expertise jeugd, uit de schuldhulpverlening, uit de maatschappelijke opvang etc. ➢ Actieve samenwerking/afstemming met gemeenten (waar ligt de wens vanuit de gemeente, daarop inspringen., denkt mee m.b.t. het minimabeleid, meedenken met ontwikkelingen en ideeën inbrengen, gelijkwaardig). ➢ Focussen op rechtmatigheid en aandacht voor besteedbaar inkomen. Mensen die tussen wal en schip vallen, daar is nu een springplank voor. ➢ Interveniëren ook op ontwikkelingen van corona (bv. contacten met Stadsbanken, straks meer zzp-ers die een hulpvraag hebben).

Arnhem De gemeente noemt ook nog andere elementen die succesvol zijn in hun preventieve en integrale aanpak: ➢ Aandacht voor het versterken van het maatschappelijk middenveld. Sluit vraag en aanbod goed op elkaar aan (breng eerst in kaart wat de vraag is, wat het aanbod is en wat het maatschappelijk middenveld doet). ➢ Partners kennen elkaar door het clusteren: wie is de aangewezen persoon of instantie om met een hulpvraag aan de slag te gaan?. ➢ Blijf de website ontwikkelen. ➢ Zet in op de vertrouwensrelatie van scholen om het gesprekken over financiële problemen te voeren. De school als vindplaats. ➢ Om rust te creëren biedt de gemeente een huishoudboekje aan waarbij de gemeente de financiën tijdelijk overneemt en om vervolgens op duurzaam uit de armoede/schulden komen. ➢ Er wordt ingezet op zelfredzaamheid. ➢ Mensen worden naar betaald werk geleid. ➢ Zorg dat de Bijzondere Bijstand maatwerk biedt en ingezet wordt om mensen op lange termijn te helpen om uit armoede te komen: Wat heeft iemand nodig?. ➢ Digitaliseer regelingen en voorzieningen om het gebruik te verhogen, zoals de Gelrepas (waar een speciaal tegoed op staat).132

132 Homepage - Gelrepas

70