13. Bijlage 6. Visie Openbare Ruimte Katwijk (VORK) (3377)
Tekst van het document
Visie Openbare Ruimte Katwijk Zo zit in Katwijk de VORK aan de steel!
Katwijk buiten – gewoon goed
datum: versie: projectnr:
23 oktober 2007 3.0 170515
Visie Openbare Ruimte Katwijk
Voorwoord Dit stuk gaat over openbare ruimte. De openbare ruimte vertegenwoordigt in onze samenleving een belangrijke waarde. Het is de ruimte die je betreedt op het moment dat je de voordeur uitstapt, loopt of rijdt naar familie, vrienden of werk, het gebied waarin je ontmoet, speelt en recreëert. Openbare ruimte is echter ook een schaars goed dat met visie en zorgvuldigheid moet worden ingevuld en beheerd. Dus zuinig met onze ruimte! Veilig, schoon en duurzaam zijn daarbij sleutelwoorden. Mensen hechten veel waarde aan de kwaliteit van de openbare ruimte van een gemeente. Dat wordt regelmatig duidelijk uit de onderzoeken die onder burgers en bedrijven worden uitgevoerd. Ook de regelmatige stroom van meldingen over zaken in de openbare ruimte is hiervan een teken. Slechte kwaliteit van de openbare ruimte staat hoog op de ranglijst van ergernissen. Een opgeruimde buurt met goede voorzieningen heeft invloed op gevoel van prettig en veilig. De gemeente Katwijk kent een hoge bebouwingsgraad. Weinig openbare ruimte. Bovendien wordt veel van het landelijke gebied of van de open vlekken in onze gemeente in de komende jaren als woon- en werkgebied ontwikkeld. De gemeente wil daarom aan de beperkte openbare ruimte buitengewoon aandacht geven. Katwijk kiest daarbij voor kwaliteit. Daarvoor is visie nodig.
Deze Visie Openbare Ruimte Katwijk (afgekort VORK) is het instrument – het bestek - waarin de gemeente haar beeld en verwachting schetst op de ruimte en aangeeft hoe ze daarmee aan de slag wil gaan. De VORK is de basis voor de ontwikkeling en uitvoering van het beleid voor de komende jaren in Katwijk. Het is onze missie, strategie en een belangrijk communicatiemiddel. In onze betrokkenheid op en werk aan de openbare ruimte staan we er als gemeente niet alleen voor. Ook deze VORK is in samenspraak met veel instanties tot stand gekomen. Via interviews en bijeenkomsten is een gezamenlijk beeld beschreven. De visie kon worden geformuleerd doordat een enthousiaste groep van vertegenwoordigers van verschillende organisaties en expertise, met het adviesbureau en elkaar in gesprek is gegaan. Die gezamenlijkheid is ook voor de realisatie van dit wensbeeld noodzakelijk: gemeente en instanties, maar vooral ook burgers en bedrijven zelf. De stuurgroep heeft met veel plezier leiding gegeven aan het proces van totstandkoming van deze VORK. In projectgroep en de bijeenkomsten is met enthousiasme gewerkt. We hopen dat dit resultaat zal bijdragen tot een kwaliteit van de openbare ruimte van Katwijk waarop we trots mogen zijn en blijven. Zo zit in Katwijk de VORK aan de steel. Namens de stuurgroep,
blad 1 van 53
Wim de Jong Wim van Duijn
Visie Openbare Ruimte Katwijk
Inhoudsopgave INHOUD VOORWOORD
BLZ. 1
1
INLEIDING 5 1.1 EEN INSPIREREND PERSPECTIEF .................................................................. 5 1.2 BELANG VAN OPENBARE RUIMTE .................................................................. 5 1.3 RELATIE MET OVERIGE BELEIDSKADERS ....................................................... 6
2
RUIMTELIJKE INDELING 7 2.1 KATWIJK, EEN ZEE AAN MOGELIJKHEDEN ..................................................... 7 2.2 STRUCTUURELEMENTEN .............................................................................. 8
3
MISSIE 11 3.1 AANTREKKELIJKE OPENBARE RUIMTE ........................................................ 11 3.2 REALISTISCHE DOELEN EN KEUZES ............................................................ 11 3.3 MISSIE VOOR DE OPENBARE RUIMTE ........................................................... 12 3.4 SPEERPUNTEN VOOR DE OPENBARE RUIMTE ............................................... 12
4
VISIE 13 4.1 VAN BUITEN NAAR BINNEN ........................................................................ 13 4.2 REGIE OVER RUIMTE ................................................................................. 16 4.3 ORGANISATIE OP ORDE .............................................................................. 21
5
KWALITEITSKEUZES 25 5.1 MEETBARE KWALITEIT ............................................................................... 25 5.2 HUIDIGE KWALITEIT ................................................................................... 28 5.3 HOOFDLIJNEN VAN DE KWALITEITSKEUZES ................................................. 30
6
KWALITEITSKEUZE PER STRUCTUURELEMENT 33 6.1 BOULEVARD & STADSCENTRUM................................................................. 34 6.2 WIJKCENTRA ............................................................................................ 35 6.3 HOOFDSTRUCTUUR ................................................................................... 36 6.4 WOONGEBIEDEN ....................................................................................... 37 6.5 TOERISTISCH EN RECREATIEF .................................................................... 38 6.6 BEDRIJVENTERREINEN ............................................................................... 39 6.7 BUITENGEBIED .......................................................................................... 40
7
STRATEGIE 41 7.1 VERSCHIL AMBITIE EN HUIDIGE KWALITEIT .................................................. 41 7.2 KWALITEITSDOELEN BEREIKEN .................................................................. 42 7.3 BELEID COMPLEET MAKEN ......................................................................... 43 7.4 FINANCIËLE DOORVERTALING STRATEGIE ................................................... 45
BIJLAGEN
47
BIJLAGE 1: STRUCTUURELEMENTENKAART BIJLAGE 2: SCHOUWMETHODIEK COLOFON
blad 3 van 53
53
Visie Openbare Ruimte Katwijk
1 Inleiding 1.1 Een inspirerend perspectief Leeswijzer De notitie die voor u ligt vormt de definitieve visie van de gemeente Katwijk op de Openbare Ruimte. In de marge van deze rapportage vindt u kaders zoals deze. Daarmee worden bijzondere aspecten uit de tekst gelicht. In de vorm van voorbeelden, achtergronden en concrete kengetallen of streefcijfers bij de ambities. Deze tekstkaders maken daarmee integraal onderdeel uit van de inhoud, beleidsdoelen en ambities van de VORK.
Waarde van woningen De waarde van onroerend goed blijkt in belangrijke mate bepaald te worden door de ligging en door hoeveel openbare ruimte, groen en speelplekken er in de omgeving zijn. Investeringen in de kwaliteit van de openbare ruimte verdienen zich daarmee deels terug in de woningwaarde en WOZ waarde.
Aanleiding & Doel De gemeente Katwijk wil voor de nieuwe organisatie een gedeeld perspectief hebben over hoe om te gaan met de openbare ruimte: een visie en missie openbare ruimte. Deze missie en visie vormen enerzijds de kaders voor beheer en ontwikkeling van de openbare ruimte en geven anderzijds handvatten voor het oplossen van lastige vraagstukken in de openbare ruimte. De missie en visie hebben een breed draagvlak en sluiten aan bij de situatie in Katwijk. VORK: Visie Openbare Ruimte In dit document wordt gesproken over 'missie en visie'. Met de missie geven we richting aan, waar Katwijk voor gaat. Met de visie geven we invulling aan deze missie. Met streefbeelden, een realistische droom, voor de toekomst. Deze streefbeelden voor de openbare ruimte worden concreet uitgewerkt voor verschillende typen gebieden in de gemeente. We spreken over de Visie Openbare Ruimte Katwijk, afgekort tot VORK. Openbare ruimte De kaders voor deze missie en visie worden gevormd door de fysieke onderdelen van de buitenruimte zoals wegen, pleinen, water, parken en ander groen in de gemeente. Toegankelijk, beschikbaar en bruikbaar voor iedereen. Plekken waar iedereen gebruik van kan maken wanneer hij of zij wil, waar mensen elkaar kunnen ontmoeten en een beleving bij hebben. Als randvoorwaarde geldt dat de buitenruimte in eigendom/ beheer is bij de gemeente.
1.2 Belang van openbare ruimte Een aantrekkelijke woon-, werk en leefomgeving is van belang voor de burger. Voor de eigen inwoners, voor bedrijven en natuurlijk ook voor toeristen en recreanten. De burger heeft zijn verwachtingen over de openbare ruimte, maakt op verschillende wijzen gebruik van de openbare ruimte en kan ook een eigen rol spelen bij het beheer van de openbare ruimte. Spelen is bijvoorbeeld voor kinderen een belangrijke gebruiksvorm van de openbare ruimte. Naast het belang voor de burger voor ontmoeting, recreatie en dergelijke speelt de openbare ruimte ook een belangrijke rol in de leefbaarheid op andere fronten. Milieukwaliteit, waterberging en een gezonde
blad 5 van 53
Visie Openbare Ruimte Katwijk
leefomgeving zijn enkele van de onderwerpen waarom openbare ruimte onmisbaar is binnen een gemeente.
1.3 Relatie met overige beleidskaders Katwijk is een ambitieuze gemeente. Dit blijkt naast de inzet in het project ook uit de vele plannen, studies en beleidsdocumenten die recentelijk in de gemeente zijn opgesteld of waar momenteel aan wordt gewerkt. In de VORK is de informatie uit deze plannen waar mogelijk of noodzakelijk gebruikt. Belangrijk aandachtspunt hierbij is dat de VORK een strategisch beleidsdocument is, waarin de praktijk niet uit het oog verloren wordt, maar waarin ook niet tot op de details wordt ingezoomd. De reeds bestaande en nog op te stellen beleidsplannen en beheerprogramma's vullen dit verder in. In de VORK wordt onder andere aangesloten op bestaande, in ontwikkeling zijde en relevante beleidskaders, zoals verwoord in: Brede Structuurvisie; Collegeprogramma en Programmabegroting; Duurzaamheidprofiel Katwijk; Woonvisie en Citymarketing; Kustvisie en Waterplan; Integrale Veiligheid; Burgerpeilingen: zoals de Monitor Veiligheid en Leefbaarheid, het Klant Tevredenheids Onderzoek 2007 (KTO), Ondernemingsklimaat Katwijk; Integraal Verkeersplan Katwijk; Parkeernota Katwijk; Diverse sectorale beleids- en beheerplannen zoals voor beheer van Wegen, Groenvoorzieningen, Spelen, Water, Zwerfafval en de Leidraad Inrichting Openbare Ruimte etc. en andere.
blad 6 van 53
Spelen Voor de ontwikkeling van kinderen is het van belang dat ze kunnen spelen, bewegen en ravotten. Daarbij gaat het niet alleen om speciaal ingerichte speelplekken. Natuurlijk, die moeten er ook voldoende zijn, evenredig verspreid over de gemeente. Maar ook een aantrekkelijke en bespeelbare leefomgeving is van belang. Zodat kinderen gewoon op straat of op een veldje een spelaanleiding vinden.
Visie Openbare Ruimte Katwijk
2 Ruimtelijke indeling 2.1 Katwijk, een zee aan mogelijkheden Brede Structuurvisie Katwijk is een mozaïekstad, zegt de Brede Structuurvisie 2005-2020 (BSV). Katwijk transformeert van beheer- naar ontwikkelgemeente. Van afhankelijke kleinere kernen, naar een onafhankelijke grotere speler in de regio. Met een groeipad naar één gemeenschap, die trots op traditie is, met oog voor de vele vernieuwingen die verwacht worden. Belangrijkste strategieën in de BSV zijn: het ontzien van de kernen, die beschouwd worden als dragers van de identiteit van Katwijk. Een goede ringwegenstructuur is een belangrijke kwaliteit, en voorwaarde, voor de ruimtelijke ontwikkeling.
Mozaïek in structuur De gemeente Katwijk wordt gekenmerkt door een mozaïek in structuur, zowel in inrichting als uitstraling en gebruik. De verschillende kernen/wijken hebben allemaal eigen onderscheidende karakteristieken, cultuurhistorische waarden en bijzondere plekken. Het mozaïek, zoals dat gegroeid is, moet weer zichtbaar gemaakt worden, met de historische sporen (zoals de Oude Rijn en de vroegere dorpsstraten) als dragers. Over het algemeen zijn de kernen van de wijken vrij stenig. Er is veel bebouwing en bedrijvigheid met weinig groen in de bebouwde kom. Grotere groengebieden of parken zijn vrijwel afwezig. Het buitengebied is op sommige plekken ruim, met zee, strand en duinen, maar oogt ook versnipperd vanwege de aanwezigheid van glastuinbouw en bedrijvigheid op andere plekken. Claims op ruimte In de komende jaren liggen er grote claims op de openbare ruimte vanuit verschillende beleidsterreinen. De gemeente heeft een bouwopgave van circa 10.000 woningen. Het inwonersaantal groeit de komende jaren van 60.000 naar 80.000. Deze opgave legt een grote druk op zowel bestaande voorzieningen als op de nieuwe inrichting. Ruimte maken en ruimte behouden is een belangrijke opgave. Daarnaast biedt deze ontwikkeling ook kansen, zoals het versterken van de historische waarden en de Oude Rijn. Grondgebruik in Katwijk (bron CBS)
600 500
Verkeersterrein Bebouw d terrein
ha
400
Semi-bebouw d terrein Recreatieterrein
300
Agrarisch terrein Bos en open natuurlijk terrein
200
Binnenw ater
Katwijk in cijfers Oppervlakte Inwoners (1 jan 2007)
100
3.105 60.910
Samenstelling Openbare Ruimte Verharding 160 Groen 180 Bomen 21.000 Speel- Sportplekken 190 Openbare verlichting 9.000 Verkeersborden 8.000 Bruggen 190
ha pers.
Buitenw ater
0 Katw ijk
ha ha st st st st st
Rijnsburg
Grondgebruik in Katwijk
Grondgebruik in Nederland
(bron CBS)
(bron CBS)
Verkeersterrein Bebouw d terrein Semi-bebouw d terrein Recreatieterrein Agrarisch terrein Bos en open natuurlijk terrein Binnenw ater Buitenw ater
Kapitaal Vervangingswaarde wegen
€ 80 miljoen
blad 7 van 53
Valkenburg
Visie Openbare Ruimte Katwijk
2.2 Structuurelementen De openbare ruimte kan worden ingedeeld in verschillende gebiedstypen: structuurelementen. Deze indeling is op basis van gebieden die in functie, inrichting en gebruik grote overeenkomsten vertonen. De indeling in structuurelementen maakt het mogelijk om gemeentebreed samenhangende keuzes te maken in kwaliteit. Bijvoorbeeld voor inrichting en materiaalgebruik of beheer en onderhoud. In Katwijk onderscheiden we de volgende structuurelementen: Centrum & Boulevard De Boulevard en het Centrum van Katwijk aan Zee vormen een gebied dat voor zowel Katwijk zelf als voor bezoekers een centrale plek in de gemeente inneemt. De gebruiksdruk hier is zeer hoog. Toerisme, horeca en detailhandel zijn hier geconcentreerd. Wijkcentra De wijkcentra vormen de kern van de dorpen of wijken, met een concentratie van voorzieningen zoals winkels en/of horeca. Deze gebieden worden met name gebruikt door de inwoners uit de directe omgeving. Hoofdstructuur De hoofdstructuur bestaat uit de hoofdroutes (overwegend 50 km straten) in de kernen waarbij de vervoerfunctie voorop staat. Ook de groene (groenvoorzieningen) en blauwe (waterwegen) lijnen horen bij de hoofdstructuur. De bezoekers- en verkeerstromen worden hierlangs begeleid. Accenten en entrees vormen de visitekaartjes. De gebruiksdruk is wisselend. Met name de ringstructuren en wegen richting strand zijn druk.
Woongebieden Diverse functies zoals wonen, spelen etc. komen in het woongebied samen. Een prettige leefomgeving staat centraal, waarbij aandacht wordt gegeven aan veiligheid en gebruik. Toeristisch en recreatief De toeristische en recreatieve gebieden bieden zowel de eigen inwoners als bezoekers een plek voor recreatie. Campings, jachthavens, Panbos, sportparken en het Valkenburgse meer behoren tot dit gebied. Elk draagt bij aan het visitekaartje van de gemeente. Bedrijventerreinen Bedrijventerreinen hebben vooral een economische functie. De terreinen zijn bedoeld als verzamelgebied voor de bedrijvigheid in de gemeente. Daarnaast onderscheiden we ook het buitengebied. Op de nevenstaande kaart is de bestaande en te ontwikkelen openbare ruimte van Katwijk schematisch ingedeeld naar deze structuurelementen. In de bijlage staat deze kaart op groot formaat.
blad 8 van 53
Visie Openbare Ruimte Katwijk
Structuurelementenkaart
blad 9 van 53
Visie Openbare Ruimte Katwijk
3 Missie 'Katwijk zo gek nog niet' In de zomer 2007 heeft het Algemeen Dagblad een verkiezing gehouden onder haar lezers om de Beste Badplaats van Nederland te kiezen. Ouddorp is gekozen tot de beste badplaats, Katwijk is als onbetwiste nummer 2 geëindigd, ook een hele prestatie. Het AD is overstelpt met e-mails, brieven en vakantiefoto's. Navolgende citaten zeggen genoeg: 'Katwijk een oase langs de Noordzee' en 'Katwijk, zo gek nog niet'.
Met de missie geven we de gewenste richting aan: wat we willen bereiken, wat betekent dit voor onze klanten (de burgers, bedrijven en bezoekers) en hoe we daar als gemeentelijke organisatie mee omgaan. Katwijk kiest voor kwaliteit, met de burger voorop!
3.1 Aantrekkelijke openbare ruimte Katwijk wil een gemeente zijn die haar inwoners en bezoekers een aantrekkelijke, goed onderhouden en veilige openbare ruimte aanbiedt. Een bijzondere gemeente, met een eigen karakter ten opzichte van andere kustgemeenten en met een uitstraling in de regio. Een aansprekende familiebadplaats, met ruimte voor bezinning.
Boulevard als blikvanger We zijn er trots op dat we, als een van de weinige kustgemeenten, een Boulevard als de onze hebben, met woningen vlak aan de zee. Met de nieuwe inrichting van de Boulevard krijgt dit gebied een krachtige impuls in de uitstraling.
De ambitie is om door een goede inrichting en beheer van de openbare ruimte Katwijk te profileren als een fraaie, fleurige en karakteristieke gemeente; een gemeente om trots op te zijn! Met de Boulevard als blikvanger. Ook andere karakteristieke plekken in de historische dorpskernen en gebieden die Katwijk aantrekkelijk maken voor toeristen en recreanten verdienen bijzondere aandacht.
3.2 Realistische doelen en keuzes De komende vier jaar wordt er door de gemeente samen met de bewoners gewerkt aan de verdere verbetering van inrichting en beheer van de openbare ruimte. Dat gebeurt op basis van duidelijke, vooraf vastgestelde, realistische en meetbare ambitieniveaus per structuurelement. Citymarketing van Katwijk Kernwaarden in het advies Kwartiermaker Citymarketing van juli 2007 zijn betrouwbaar, zorgzaam, gelovig en sportief. Deze liggen aan de basis van drie scenario's voor de marketing van Katwijk: • Toerisme en bezinning, aansluitend op het profiel van zon, zee, strand en duinen. Met een nichemarkt voor kwaliteitstoerisme en wellness; • Waterrijk, sportieve waterrecreatie en cultuurhistorische waterbeleving als kernwaarden; • Innovatieve ambachtelijkheid, met een combinatie van hard en slim werken.
In het denken over en handelen in de openbare ruimte staat de burger centraal en wordt extra aandacht geschonken aan specifieke doelgroepen als kinderen, recreanten, minder validen en fietsers. Speciale aandacht is er daarbij voor het verder verbeteren van de gebruikswaarde van de openbare ruimte, bijvoorbeeld voor spelende kinderen. De gemeentelijke organisatie zorgt voor tevreden burgers, door de afgesproken kwaliteit te leveren. De overheid heeft daarbij de bijzondere taak om soms lastige keuzes te moeten maken. Immers niet aan alle wensen kan voldaan worden en soms zijn de belangen tegengesteld. De gemeente houdt het algemeen belang voor ogen. Wij betrekken de bewoners bij de keuzes en maken duidelijk welke mogelijkheden er zijn. Gemaakte keuzes worden helder gecommuniceerd.
blad 11 van 53
Visie Openbare Ruimte Katwijk
3.3 Missie voor de openbare ruimte Bovenstaande bouwstenen worden tot een 'slagzin' als missie voor de openbare ruimte samengevat:
Katwijk, buiten-gewoon voor elkaar! Zo zit in Katwijk de VORK aan de steel: een verzorgde, aantrekkelijke en uitnodigende openbare ruimte. Aantrekkelijk voor zowel onze eigen bewoners, als ook gastvrij en aansprekend voor bezoekers van buiten. Met heldere - en realistische - keuzes voor de gewenste kwaliteit. Waar we planmatig aan werken, samen met de burger!
3.4 Speerpunten voor de openbare ruimte De missie vertalen we naar een viertal speerpunten, die de kern vormen van onze visie op de openbare ruimte. In de volgende hoofdstukken worden deze speerpunten nader uitgewerkt in een visie op de openbare ruimte en concreet gemaakt naar kwaliteitsdoelen per type gebied: 1. Van Buiten naar Binnen: burgergericht We willen de burgers leefbaarheid bieden. We betrekken de burgers nadrukkelijk bij het proces van planvorming tot uitvoering. We hebben een oor voor wensen van burgers en bedrijven, we vragen mensen om hun mening en we spelen in op signalen uit de samenleving. We werken daarbij samen met diverse partners in de openbare ruimte. We wegen de verschillende belangen zorgvuldig af en bewaken als overheid het algemene belang. Gemaakte keuzes leggen we helder uit.
Burgergericht 'Klantgericht of klant gezwicht' is soms een dilemma. Niet alles wat we willen kan immers gerealiseerd worden. En soms gaan de wensen of belangen van de één in tegen die van een ander. In dit spanningsveld moet een overheid soms lastige keuzes maken vanuit het algemeen belang.
2. Regie over de Ruimte: sturen in ontwikkelingen We sturen in de ontwikkelingen, zodat we de beschikbare ruimte optimaal benutten. We versterken de karakteristieken van de gebieden en kernen. Centrale begrippen in alle ontwikkelingen zijn kwaliteit in gebruik, beleving, inrichting en beheer van de openbare ruimte. Met veiligheid en duurzaamheid als uitgangspunten bij inrichting en beheer. 3. Organisatie op Orde: planmatig samenwerken Samen werken we aan de openbare ruimte in de gemeente. Vanuit een goede organisatiestructuur en door middel van planmatig werken bereiken we een optimaal resultaat. 4. Heldere Keuzes: samenhang in kwaliteit We streven naar samenhang in de kwaliteit van inrichting, beheer en materiaalgebruik. Door middel van gebiedsgerichte keuzes maken we inzichtelijk wat verwacht kan worden. We sluiten aan op bestaande landelijke normen voor inrichting en beheer. We maken keuzes in kwaliteit die meetbaar en voor iedereen inzichtelijk zijn.
blad 12 van 53
Trots op Katwijk 'Trots op traditie, met oog voor vernieuwing' was het motto van het fusiedocument. Gemeenschapszin is een belangrijke waarde in de Katwijkse samenleving. De gemeente hanteert een dienstverleningsconcept waarbij de burger centraal staat: van buiten naar binnen werken. De afdeling Openbare Werken heeft dat als volgt ingevuld met haar motto: 'Wie buiten stapt, komt bij ons binnen'. Men is trots op Katwijk. Vakmanschap wordt hoog gewaardeerd en men wil graag ambities verwezenlijken en kwaliteit leveren.
Visie Openbare Ruimte Katwijk
4 Visie In dit hoofdstuk komen drie van de vier speerpunten voor de visie aan bod: van buiten naar binnen werken, regie over ruimte en organisatie op orde. De concrete kwaliteitskeuzes worden in hoofdstuk vijf en zes nader beschreven.
4.1 Van Buiten naar Binnen 4.1.1 Leefbaarheid bieden De kwaliteit van de openbare ruimte draagt in belangrijke mate bij aan de aantrekkelijkheid en leefbaarheid van de stad. Voor zowel de eigen bewoners, als bezoekers van buiten. We werken van buiten naar binnen, samen met bewoners en anderen aan een leefbare en bruikbare stad. Een 7,5 voor leefbaarheid Uit de Monitor Veiligheid & Leefbaarheid blijkt dat in 2007 de leefbaarheid door de inwoners goed wordt gewaardeerd met een 7,5. Per buurt zijn maar weinig verschillen zichtbaar.
Ondernemers tevreden Katwijkse ondernemers waarderen de woonomgeving als zeer positief. De meeste waarde wordt door ondernemers gehecht aan het verkeers- en parkeerbeleid van Katwijk. Daarop scoort de gemeente, net als op veel andere thema's gemiddeld vergeleken met andere gemeenten.
Wijkgericht werken onbekend Uit het klanttevredenheidsonderzoek blijkt dat 68% van de inwoners nog niet bekend is met Wijkgericht werken. Van de mensen die wel bekend zijn met wijkgericht werken kent 75% de functie van wijkregisseur. Over het algemeen is men tevreden over de resultaten van Wijkgericht werken. Vergroting van de bekendheid vormt een onderdeel in de verhoging van de burgertevredenheid.
Leefbaar, met een hoogwaardige openbare ruimte Een leefbare stad wordt gekenmerkt door de begrippen schoon & heel, veilig, aantrekkelijk, bruikbaar & functioneel. Deze combinatie van factoren nodigt uit tot het gebruik van de openbare ruimte en biedt mogelijkheden voor ontmoeting en verblijven, zowel voor de eigen bewoners als voor bedrijven en bezoekers van buiten. Bruikbaar, uitnodigend, aantrekkelijk & functioneel Een aantrekkelijke openbare ruimte kenmerkt zich door de aanwezigheid van voldoende voorzieningen voor alle doelgroepen, afgestemd op de specifieke wensen per doelgroep. Kinderen en jongeren vragen om speelgelegenheid en ruimte om elkaar te ontmoeten, terwijl ouderen meer waarde hechten aan wandel- en fietsvoorzieningen. Daarnaast vragen zowel toeristen als inwoners van Katwijk parkeervoorzieningen op korte afstand van de Boulevard en historische kern van Katwijk aan Zee. De kern van een bruikbare openbare ruimte is voldoende ruimte voor de diverse functies, gecombineerd waar mogelijk, en gescheiden indien noodzakelijk voor veiligheid en bereikbaarheid. Van buiten naar binnen De burger staat voorop in gemeentelijke dienstverlening. De burger heeft helder in beeld wat verwacht mag worden van de gemeente. Binnen de gemeente wordt op een juiste manier ingespeeld op signalen vanuit de maatschappij.
blad 13 van 53
Visie Openbare Ruimte Katwijk
Van binnen naar buiten De gemeente Katwijk betrekt de burgers in toenemende mate bij de inrichting, het gebruik en het beheer en onderhoud van de openbare buitenruimte. De wijkregisseurs treden daarvoor op naar buiten toe als eenduidig aanspreekpunt. Intern vertegenwoordigen ze als ambassadeurs de belangen en wensen van burgers en bedrijven. De komende jaren wordt verder gewerkt aan het nog beter laten aansluiten van gemeentelijke inspanningen bij de wensen van de burgers en het meer betrekken van deze burgers bij zijn of haar leefomgeving. Voldoende speelruimte We sluiten aan bij de landelijke oproep om voldoende speelruimte in de openbare ruimte te realiseren. We streven naar een aantrekkelijk en evenwichtig aanbod aan speelvoorzieningen. Evenwichtig verspreid over de verschillende buurten en wijken, rekening houdend met de leeftijdsopbouw en ontwikkeling van de kinderen. Omdat inzicht in de huidige situatie onvolledig is, wordt hiervoor een speelplan opgesteld.
Speelruimte en groen Als uitgangspunt bij de ontwikkeling van nieuwe wijken en voor kwaliteitsverbetering in bestaande buurten sluiten we aan bij de landelijke richtlijnen zoals: • 3% speelruimte in openbare ruimte *). • 75 m² groen per woning. *) Een nota zal worden voorbereid met een advies omtrent de gewenste normering voor Katwijk.
4.1.2 Burgergericht De burger staat voorop in ons denken en doen in de openbare ruimte. We werken van buiten naar binnen, samen met bewoners en anderen, aan de leefbaarheid en bruikbaarheid van de stad. Wijkgerichte aanpak Via de wijkraden betrekken we individuele burgers bij de eigen woonomgeving. Deze raden vormen zodanig een klankbord voor het college van B & W en de ambtelijke organisatie, met in het bijzonder de wijkregisseur waarmee het wijkgericht werken doelgericht wordt ingevuld. Op deze wijze is er ruimte voor maatwerk in directe leefomgeving van burgers. Naast de wijkraden spelen ook buurtcomités, bewonerscommissies en individuele burgers een essentiële rol in het wijkgericht werken.
Wijkraden in opkomst In enkele wijken zijn al wijkraden opgericht. Medio 2007 vinden de eerste bijeenkomsten plaats. Het streven is om de komende periode in elke wijk een wijkraad samen te stellen.
Werken aan burgertevredenheid De burgertevredenheid peilen we periodiek door het uitvoeren van een burgertevredenheidsonderzoek. Daarnaast spelen we in op signalen uit de samenleving, zoals meldingen en klachten.
Mening van bewoners over de afhandeling van meldingen De inwoners van Katwijk zijn opvallend vaak (38%) niet tevreden met de afhandeling van meldingen, blijkt uit het KTO. Belangrijkste oorzaak (60% van de gevallen) is dat er te weinig met meldingen wordt gedaan.
Servicegericht We zien meldingen als een kans om met de melder in gesprek te gaan. We behandelen meldingen snel en doeltreffend. Niet altijd blijkt een melding terecht te zijn. Klachten of meldingen worden altijd eerst getoetst aan het vigerende beleid en de kwaliteitsafspraken. Deze werkwijze, waarbij we de burger centraal stellen, zal zorgen voor een structureel hogere klanttevredenheid.
Reactie op melding binnen 48 uur Het streven is om elke melding zo snel mogelijk af te handelen. Sommige meldingen hebben een langere doorlooptijd. Binnen 48 uur koppelen we altijd een eerste reactie terug naar de melder. Het resultaat van de melding koppelen we terug naar de melder.
blad 14 van 53
Visie Openbare Ruimte Katwijk
Meest storend Uit de Monitor Veiligheid en Leefbaarheid 2007 blijkt dat mensen zich vooral storen aan hondenpoep, parkeeroverlast en te hard rijden, zie grafiek.
Storend (bron Monitor Veiligheid en Leefbaarheid 2007)
Niet in alle wijken komen dezelfde problemen in gelijke mate voor. In Valkenburg is vooral het hardrijden een probleem. In Hoornes - Rijnsoever en Valkenburg hebben de mensen last van niet aangelijnde honden en paardenpoep. Overlast door jongeren is vooral in Hoornes - Rijnsoever een probleem.
Hondenpoep op straat Parkeeroverlast Te hard rijden Niet aangelijnde honden Paardenpoep op straat Rommel op straat Overlast van groepen jongeren Gaten/ verzakkingen in bestrating
4.1.3 Samenwerking We werken actief samen met bewoners, verenigingen en professionele partners zoals woningbouwcorporaties, welzijnsinstellingen, brandweer en politie, aan een leefbare gemeente. Burgerparticipatie De burgers betrekken we bij de planvorming in de eigen woonomgeving. We benutten de gemeenschapszin door te stimuleren dat burgers eigen verantwoordelijkheid nemen, investeren in zelfbeheer en maken dat burgers zich verantwoordelijk voelen voor de openbare ruimte, bijvoorbeeld door adoptie van openbaar groen. De gemeente vervult in deze werkwijze een ondersteunende en faciliterende rol. Partners De gemeente werkt actief samen met professionele partners als woningbouwcorporaties, welzijnsinstellingen, brandweer en politie, bedrijfsleven etc. aan de kwaliteit van de openbare ruimte. Ook in regionaal verband werkt de gemeente samen met andere overheden en gebiedsbeheerders (buurgemeenten, provincie, Rijkswaterstaat, hoogheemraadschap, natuurmonumenten enzovoorts). We richten onze blik nadrukkelijk ook buiten de eigen organisatie en gemeentegrens.
blad 15 van 53
Visie Openbare Ruimte Katwijk
4.2 Regie over Ruimte 4.2.1 Ruimte maken Katwijk groeit sterk in de komende periode. We houden grip op deze groei vanuit een gemeentelijke regierol. We sturen actief in de vele claims op de openbare ruimte en houden adem, lucht en ruimte in de stad. De opgave is niet zozeer om veel nieuwe woningen te bouwen, maar vooral om een aantrekkelijke woonomgeving te scheppen voor de toekomstige bewoners van de gemeente. Ruimte behouden en ruimte maken De ligging van de gemeente aan zee en in de duinen geeft veel ruimte in de omgeving. De ruimte in de gemeente zelf staat onder druk. Op veel plekken kent de gemeente een stenig karakter en er liggen veel bebouwingsplannen. Daarom sturen we actief in de vele claims op de openbare ruimte, waarbij we de volgende uitgangspunten hanteren: • adem, lucht en transparantie als opgave; • ruimte scheppen bij nieuwe plannen: voldoende openbare ruimte bij nieuwbouw; • ruimte behouden in de bestaande stad: de mogelijkheden zijn beperkt, daarom kiezen we kwaliteit boven kwantiteit. Leidraad Inrichting Openbare Ruimte opschalen Concrete kengetallen en normen worden vastgelegd in de Leidraad Inrichting Openbare Ruimte. Aan de technische normen in deze Leidraad voegen we algemene en abstracte richtlijnen en normen toe, zodat dit document niet alleen bij het concrete maaiveldontwerp, maar ook eerder in het stedenbouwkundige proces, toegepast kan worden.
Van schetsontwerp, via voorlopig ontwerp en definitief ontwerp naar besteksvoorbereiding, zal deze Leidraad de juiste normen en richtlijnen op het juiste abstractieniveau aanbieden. Dit betekent een ontwikkeling van de huidige Leidraad naar een compleet Programma van Eisen voor Ontwerp en Inrichting van de Openbare Ruimte, met een doorkijk naar het beheer. Dit document wordt in nauwe samenwerking tussen de ontwerpende en beherende afdelingen verder ontwikkeld en wordt periodiek aangevuld met nieuwe informatie en inzichten. Waar nodig worden eigen normen bepaald, maar zo veel mogelijk wordt aangesloten op landelijk gangbare richtlijnen en normen. Openbare ruimte boven woningbouwopgave Het scheppen van een aantrekkelijke woonomgeving staat centraal. De opgave om circa 10.000 nieuwe woningen te bouwen zien we niet als bedreiging, maar als kans om aantrekkelijke en gevarieerde plekken te creëren met voldoende openbare ruimte om te wonen, werken en recreëren.
blad 16 van 53
Normen voor inrichting Bij de inrichting van nieuwe woongebieden hanteren we bijvoorbeeld de volgende landelijke normen en kengetallen: • 75 m² groen per woning; • 1,6 - 1,8 parkeerplaats per woning in woonstraten; • 1,2 - 1,4 parkeerplaats per woning in centra; • 3% van openbare ruimte bestemmen voor spelen*). In de eerste exploitatieopzet worden deze cijfers als uitgangspunt gehanteerd. Voor ongeveer de helft van de bouwopgave zijn al plannen ontwikkeld. Voor het resterende deel zijn bovenstaande kengetallen nog in te passen in het stedenbouwkundig concept en het maaiveldontwerp. *) een nota zal worden voorbereid met een advies omtrent de gewenste normering voor Katwijk.
Opschalen Ontwikkeling van de Leidraad Inrichting Openbare Ruimte naar een compleet Programma van Eisen voor Ontwerp en Inrichting van de Openbare Ruimte, waarbij de beheeraspecten bovendien een plaats krijgen. Leidraad Inrichting Openbare Ruimte (LIOR) Sinds maart 2007 is de Leidraad Inrichting Openbare Ruimte of LIOR beschikbaar. Dit instrument wordt ook door ontwerpers en projectontwikkelaars gebruikt bij hun werk in opdracht van de gemeente. Op dit moment bevat de LIOR vooral technische beschrijvingen (programma van eisen) van de huidige inrichting in Katwijk. Het instrument zal verder worden uitgewerkt in de ontwikkelingsrichting van deze visie met inrichtingsconcepten op stedenbouwkundig en civieltechnisch gebied en bredere mogelijkheden in materiaalkeuze en inrichtingselementen.
Visie Openbare Ruimte Katwijk
4.2.2 Karakteristieken versterken Katwijk kiest voor kwaliteit boven kwantiteit. Met een functionele en aantrekkelijke openbare ruimte. De karakteristieken van de verschillende oude dorpskernen worden versterkt. Met passend materiaalgebruik in de openbare ruimte worden cultuurhistorische gebieden ingericht en beter zichtbaar gemaakt. Ook met aansprekende kunstwerken in elke kern. Uitnodigend en aantrekkelijk De openbare ruimte is beperkt. Daarom speelt zowel kwantiteit als kwaliteit een belangrijke rol. We willen voldoende ruimte behouden, en deze beschikbare ruimte willen we op een hoge kwaliteit onderhouden. Hierbij staan functionaliteit en bruikbaarheid voorop. Ruimte voor spelen, wandelen, verblijven en varen zijn kernpunten. De aantrekkelijke en uitnodigende openbare ruimte maken we compleet door bijvoorbeeld sierlijk groen maar ook kunst en bijzondere ontwerpen op de accenten aan te brengen. Aansprekende kunstwerken Kunst met lef! De openbare ruimte kleden we aan met kunst. Hierbij gebruiken we grote, sprekende elementen. We tonen lef en voorkomen gepriegel in de marge.
Eigene van de kernen versterken Katwijkers zijn trots op de oude delen van de stad en de afzonderlijke kernen. Deze kernen vormen waardevolle cultuurhistorische plekken Daarom maken we het cultuurhistorisch erfgoed meer zichtbaar. We versterken de karakteristieken en het eigene van de historische gebieden. De verschillende kernen van de gemeente Katwijk bevatten tal van waardevolle oude cultuurhistorische elementen. Oude dorpstraten zijn de dragers van de kenmerkende mozaïek. Nieuwe inrichting van deze gebieden stemmen we af op het historische karakter, waarbij de veiligheid voorop blijft staan. We kiezen voor bijzondere materialen, zoals gebakken klinkers, of passende verlichting met een nostalgisch karakter. Daarmee maken we het culturele erfgoed beter zichtbaar.
blad 17 van 53
Visie Openbare Ruimte Katwijk
In de uitvoering/ reconstructies laten we de dorpskernen opleven. Wonen is momenteel dominant. Daarom kennen we nieuwe functies toe aan deze plekken en verminderen we o.a. het doorgaande verkeer. In de reconstructies sluiten we aan op andere geplande acties, bv. door bij het duurzaam veilig inrichten van oude dorpstraten gebakken materialen toe te passen. We benutten de potenties van het water. We versterken de historische oriëntatie op de Oude Rijn van rug naar front en maken de oevers zo veel mogelijk vrij. Gedempt water, zoals de Vliet in Rijnsburg, herstellen we zo veel mogelijk in ere, zodat de Vliet weer geheel bevaarbaar is voor bijvoorbeeld kanoroutes.
4.2.3 Veiligheid voorop Veiligheid in de openbare ruimte staat niet ter discussie. Dit betekent een sociaal en fysiek veilige gemeente, met aandacht voor kwetsbare groepen, met duidelijke regels en waar nodig met gepaste handhaving. Veilig en toegankelijk Veiligheid is een vast uitgangspunt waaraan niet wordt getornd. Een verkeersveilige gemeente staat centraal. Daarbij hoort ook een goede bereikbaarheid voor de hulpdiensten. In de planvorming wordt nadrukkelijk aandacht besteedt aan dit onderwerp. De Politiekeurmerken voor Veilig Wonen en Veilig Ondernemen dragen bij aan (het gevoel van) veiligheid van de individuele burger. Daarom worden deze keurmerken toegepast, zowel in de bestaande stad als in de nog te ontwikkelen gebieden.
Politiekeurmerk voor veilige leefomgeving Het Politiekeurmerk Veilig Wonen bestaat uit twee delen: een keurmerk voor bestaande bouw en een keurmerk voor nieuwbouw. Het politiekeurmerk nieuwbouw legt de focus op een integrale aanpak van veiligheid. Het keurmerk bestaande bouw gaat uit van deelcertificaten omdat niet alle aspecten van de openbare ruimte tegelijkertijd kunnen worden aangepakt. Ook voor bedrijventerreinen is er een vergelijkbaar Politiekeurmerk Veilig Ondernemen.
Aandacht voor kwetsbare groepen De kwetsbare groepen krijgen extra aandacht in het verkeer. Voor bijvoorbeeld kinderen, ouderen en gehandicapten worden voorzieningen getroffen waardoor deze groepen zich veilig door de openbare ruimte kunnen verplaatsen. Dit uit zich in goed begaanbare en overzichtelijke voetpaden, aanpassingen op straatniveau, aanpak van onveilige plekken etc. Toezicht en handhaven Handhaving vormt een passend sluitstuk op de geldende regels. Door doelgericht te handhaven op heldere regels worden veiligheid, kwaliteit en leefbaarheid van de openbare ruimte gegarandeerd. Voor de handhaving zet de gemeente Katwijk sterk in op de uitvoering van handhavingstaken door de eigen opsporingsambtenaren, in nauwe samenwerking met de politie Hollands Midden. Duurzaam veilige inrichting De oude dorpstraten worden ingericht conform de richtlijnen van Duurzaam Veilig. Daarbij wordt in de materiaalkeuze het historische karakter van deze straten opgewaardeerd, om de ruimtelijke betekenis en uitstraling van de historische centra te vergroten.
blad 18 van 53
Bestuurlijke boete In de handhaving zal onder meer gebruik worden gemaakt van de nieuwe bestuurlijke boete voor het aanpakken van kleine ergernissen.
Visie Openbare Ruimte Katwijk
4.2.4 Duurzaamheid waarborgen Duurzaam Veilig Bij Duurzaam Veilige infrastructuur wordt een weg zo ingericht dat de weggebruiker weet wat wordt verwacht en fouten worden voorkomen. De basisprincipes zijn: • Functioneel: gebruik van wegen zoals ze zijn bedoeld; • Homogeen om conflicten tussen weggebruikers met groot verschil in snelheid, richting of massa uit te sluiten; • Herkenbaar: voorspelbare en consequente verkeerssituaties, logisch en gemakkelijk te begrijpen door uniformiteit; • Vergevingsgezind: ernstig letsel bij ongevallen voorkómen.
Katwijk is toekomstgericht. We werken aan de openbare ruimte vanuit de gedachte van rentmeesterschap. We houden rekening met de gevolgen van ons handelen op het milieu en kiezen voor de minst milieubelastende vormen van onderhoud. We benutten de groene & blauwe structuren als ondergrond voor de ruimtelijke ontwikkelingen.
Duurzaamheidsprofiel In het Duurzaamheidsprofiel is vastgelegd dat de gemeente Katwijk zich de komende jaren in de duurzaamheidsagenda richt op een viertal thema's: • Duurzaam inrichten en bouwen; • Duurzaam wijkbeheer en leefomgeving; • Sociale duurzaamheid; • Duurzaam handelen. Deze thema's worden in de reguliere beheer- en inrichtingsplannen meegenomen.
People staat voor de betrokkenheid van mensen bij hun omgeving, door gezamenlijk vorm te geven aan die omgeving. Met bewonersparticipatie en aandacht voor jongeren en ouderen, ook bij de inrichting van hún leefomgeving. Voorbij de straat en wijk door het vormgeven van internationale samenwerking. Planet staat vooral voor duurzaamheid in de tijd, in relatie tot de beperkte capaciteit van de aarde en atmosfeer. Gemeentelijk klimaatbeleid, gericht op energiebesparing en het stimuleren van duurzame energie, kan een belangrijke bijdrage leveren aan zorg voor de aarde. Ook zaken als duurzame stedelijke ontwikkeling, duurzaam bouwen, duurzaam ondernemen, ecologisch groenbeheer en duurzaam waterbeheer vallen hier binnen. Profit staat voor duurzame vooruitgang. Werkgelegenheid in bedrijven die bijdragen aan het brede perspectief van duurzame ontwikkeling. Een gemeente als voorbeeld van een duurzame onderneming, met alle zorg voor haar gebouwen, afvalbeheer en gebruikte materialen die daarbij hoort.
People, planet, profit De termen People, Planet en Profit vormen de drie invalshoeken voor een duurzame ontwikkeling. Uitgangspunt hierbij is dat sociale, ecologische en economische aspecten van de ontwikkeling in evenwicht zijn. Deze samenhang zorgt voor een gezonde, welvarende en veilige samenleving, voor nu en later.
Milieuvriendelijk en ecologisch beheer Groenbeheer vindt waar mogelijk plaats op ecologische basis. Dat betekent dat de groengebieden en groenstroken, waar voldoende ruimte is om de natuurlijke potenties te benutten, op ecologische wijze worden beheerd. Waar nodig worden beplantingen omgevormd tot soorten die daar van nature thuis horen. Midden in de stedelijke omgeving en in kleinere groenstroken in de stad kiezen we niet voor geforceerd ecologisch beheer. Daar past een meer cultuurlijke beplanting, met bijpassend onderhoud. Ecologisch onderhoud wordt gebaseerd op een natuurwaardenkaart. De onkruidbestrijding op verharding en in groen voeren we uit met zo min mogelijk milieubelasting. Dit betekent dat we in het groen handkracht gebruiken voor de verwijdering van onkruid. Op de verharding bestrijden we onkruid zonder chemische bestrijdingsmiddelen of ten minste conform de DOB-methode (Duurzaam Onkruidbeheer).
blad 19 van 53
Visie Openbare Ruimte Katwijk
Milieubelasting van onkruidbestrijding op verharding bron: update milieuanalyse onkruidbestrijding op verharding, IVAM 2005
kwaliteit A, Hoog
Branden
Heet Water
Borstelen & Maaien
Borstelen & Chemisch
DOB (lage afspoeling)
DOB (hoge afspoeling)
relatieve milieubelasting
kwaliteit B, Basis
Goede groeiplaats De beschikbare ruimte voor groen is beperkt. Dit gegeven maakt het belangrijk om de ruimte voor groen optimaal in te richten. Voldoende ruimte, met goede groeiplaatsomstandigheden en een doordacht beplantingsplan geven het groen extra toekomstwaarde. Uitgangspunt is dat groen een volwaardig onderdeel van het planproces is. Die ruimte is er echter niet altijd, zeker niet in de bestaande stad. Er moet ruimte zijn om bij wijze van uitzondering met creatief gebruik van instrumenten toch groene accenten aan te kunnen brengen in een stenige omgeving. Dan geldt het credo: 'liever af en toe een boom in een bloempot, dan helemaal geen boom'. Afval De openbare ruimte houden we schoon & netjes. We zorgen voor voldoende voorzieningen voor het deponeren en verwijderen van afval. Daarnaast zal de afvalinzameling in de toekomst zo veel mogelijk ondergronds plaatsvinden. Milieuproblematiek Groen in het algemeen, en bomen in het bijzonder, leveren een waardevolle bijdrage in de problematiek van bv. fijn stof, zuurstof, geluidsoverlast etc. We combineren de sierwaarde van groen met de positieve effecten op het milieu waardoor we een optimaal resultaat bereiken.
blad 20 van 53
Visie Openbare Ruimte Katwijk
4.3 Organisatie op orde 4.3.1
Werkprocessen op orde
We realiseren de ambities vanuit een heldere taakverdeling en met begrip voor ieders rol en positie. Het inregelen van de organisatie vergt ook de komende periode blijvend aandacht. We werken samen, vanuit het belang van de burger. Door middel van soepele werkprocessen en planmatige onderlinge afstemming realiseren we een doeltreffende organisatie die zich richt op de kerntaken. Ambities verwezenlijken De gemeente als organisatie heeft een regierol bij nieuwe ontwikkelingen. Hierbij beperkt ze zich tot de kerntaken, waarbij de bestuurlijke doelstellingen centraal staan. Samen werken aan kwaliteit Het contact met de burgers in de wijken én de aansturing van het klein en dagelijks onderhoud is de taak van afdeling Wijkwerk. Openbare Werken zorgt voor bovenwijks onderhoud, reiniging en ingenieurswerken bij nieuwe aanleg en herinrichting. Stedenbouwkundige ontwikkelingen worden aangestuurd vanuit Ruimtelijke Ontwikkeling. We werken samen aan kwaliteit in de openbare ruimte, vanuit het gemeenschappelijke belang voor de burger. Daarbij zoeken we elkaar actief op en zijn we bereid om het belang van de ander in onze eigen afweging mee te nemen. Want samen maken we pas echt kwaliteit!
Soepele werkprocessen Het gemeenschappelijke belang staat centraal bij de samenwerking tussen de verschillende afdelingen; namelijk de betekenis van de openbare ruimte voor de burger. We opereren in een spanningsveld tussen enerzijds maatschappelijke en bestuurlijke wensen en anderzijds technische en functionele eisen en randvoorwaarden, of budgettaire kaders. Overleg en afstemming vindt als vanzelfsprekend en gestructureerd plaats, hiervoor zijn op alle niveaus in de organisatie duidelijke overlegstructuren ingericht. Daarmee houden we grip op de ontwikkelingen. Op deze wijze zijn rollen, taken, bevoegdheden en verantwoordelijkheden voor iedereen duidelijk. Dit levert respect op voor elkaars positie en zorgt ervoor dat de vakinhoudelijke belangen meewegen in de eigen afweging.
4.3.2 Samenwerken Initiatief
Programma van eisen
Ontwerp
Realisatie
Technische uitwerking
Beheer
Beheerparagraaf bij ontwerp Elk nieuw ontwerp wordt voorzien van een beheerparagraaf, voordat het de verdere besluitvorming in gaat. In deze beheerparagraaf is aandacht voor: • Materiaalgebruik in combinatie met beheer; • Bereikbaarheid van de locatie voor beheer (o.a. machines); • Afstemming ontwerp en beheer; • Kostenindicatie jaarlijkse beheerkosten voor het nieuwe ontwerp.
De verantwoordelijkheden voor de openbare ruimte liggen als een mozaïek verspreid over de organisatie. Samen zorgen we dat de puzzelstukjes naadloos op elkaar aansluiten. Het belang van de burger staat voorop bij de samenwerking. Afstemming ontwerp en beheer We werken aan een goede afstemming tussen ontwerp en beheer, en vice versa. Dit bereiken we door elk nieuw plan te voorzien van een beheerparagraaf. In deze paragraaf beschrijven we naast de te verwachten
Beheerbewust
Kwaliteit Openbare Ruimte Ontwerpbewust
blad 21 van 53
Visie Openbare Ruimte Katwijk
reguliere, jaarlijkse beheerkosten ook de eventuele meerkosten en noodzakelijke aanvullende investeringen voor inrichting en materiaalgebruik indien afgeweken wordt van de standaard inrichting en materialen. Bij de herinrichting van belangrijke plekken (bv. centra, hoofdstructuur, accentplekken) vindt bovendien een ontwerptoets plaats. De ontwikkelingen in kwaliteit en gebruik van nieuw ingerichte gebieden gaan we monitoren zodat we de toekomstige ontwikkelingen gericht kunnen sturen. Trots op vakmanschap We zijn trots op het vakmanschap in beheer en onderhoud. Met goed opgeleid, deskundig en gemotiveerd personeel leveren we een hoogwaardige kwaliteit die bijdraagt aan het representatieve karakter.
4.3.3 Planmatig werken We werken planmatig en integraal aan het bereiken van de vastgestelde doelen. Dit vertalen we in heldere en evenwichtige meerjarenplannen. We volgen de ontwikkelingen in kwaliteit en rapporteren de ontwikkelingen periodiek. Afgesproken kwaliteit bereiken Stapsgewijs gaan we met behulp van plannen de afgesproken kwaliteit bereiken. Op dit moment is de kwaliteit zeer divers. De achterstallige gebieden, verouderde grijze grauwe wijken pakken we aan en we vormen ze om tot aantrekkelijke gebieden. We maken hierbij werk met werk. Reeds gepland groot onderhoud en herinrichtingswerkzaamheden combineren we met de omvorming. Het beheer gebeurt rationeel, wat betekent dat we op basis van vastgestelde kwaliteitscriteria werken, en planmatig volgens een vooraf vastgestelde strategie en onderhoudsritme. Van ad hoc naar planmatig onderhoud We maken het huidige en toekomstige onderhoud voor alle onderdelen van de openbare ruimte inzichtelijk door middel van beheerplannen. We werken daarbij aan een samenhangend en integraal beheer van de openbare ruimte, met afstemming tussen de vakdisciplines. We werken aan één kwaliteitsniveau per structuurelement, waardoor burgers weten wat verwacht mag worden. We bereiken dit beeld door onderhoudsplannen op elkaar af te stemmen. Op deze wijze wordt op basis van de ambities in de hele gemeente een eenduidig beeld gerealiseerd.
De ambities, aanpak en budgetten zijn bekend en in evenwicht met elkaar. Dit betekent dat achterstanden in onderhoud niet voorkomen. Kapitaalvernietiging voorkomen we door planmatig in plaats van ad hoc onderhoud: vooruitzien en voorkomen in plaats van herstellen.
blad 22 van 53
Rationele beheersystemen Effecten van deze beheerprogramma’s zijn: • efficiënte inzet van de beschikbare middelen; • afstemming tussen gewenste en beschikbare middelen; • heldere prioriteitstelling tussen maatregelen, zowel binnen één vakdiscipline, als tussen verschillende objecten; • inzicht in de ontwikkeling van de (technische) kwaliteit; • inzicht in concrete resultaten (outputgericht werken).
Visie Openbare Ruimte Katwijk
Planmatig en rationeel beheer Het beheer vindt plaats op rationele grondslag: op basis van vastgestelde en realistische kwaliteitscriteria. Planmatig, volgens een vooraf gekozen strategie en onderhoudsritme. In 2007 is de harmonisatie van het wegbeheer afgerond, zijn de nieuwe beheerplannen opgesteld en zijn geautomatiseerde beheerprogramma’s geïmplementeerd. Daarmee beschikt de gemeente over een modern beheerinstrument, zodat een goed inzicht in de kwaliteit van de openbare ruimte en een meerjarige uitvoeringsplanning mogelijk is met gebruikmaking van nieuwe visies en inzichten.
Output gericht werken We werken output gericht: op basis van kwaliteitsafspraken. Onze contracten met aannemers geven we ook vorm door middel van prestatieafspraken. Daarmee plegen we onderhoud waar het nodig is, niet omdat het in de planning staat. Communicatie naar de burger We betrekken de burgers vooraf bij planvorming in de directe omgeving. Geplande werkzaamheden van enige omvang worden gepubliceerd in de lokale media. Via de wijkplannen worden de burgers eveneens op de hoogte gehouden. Kwaliteit en service Klachten en meldingen worden snel en efficiënt aangepakt. Elke melding wordt geregistreerd. De meldingen koppelen we terug naar de betrokken afdelingen. Bovendien gebruiken we de meldingen voor het structureel verbeteren van de dienstverlening en uitvoering van de werkzaamheden. Jaarlijkse monitoring De ontwikkelingen in de kwaliteit van de openbare ruimte worden via jaarlijkse monitoring (schouw) en inspecties in beeld gebracht.
Top 5 Klachten openbare Ruimte 25%
% van totaal
20% 15% 10% 5% 0% Groenvoorziening
Bestrating
GOA's (milieu)
Zwerfafval
Straatmeubilair
Toezicht op uitvoering We houden scherp toezicht op de uitvoering, zowel door eigen personeel als externen. Op deze wijze voorkomen we achterstanden en is op tijd ingrijpen bij incidenten mogelijk. Met de uitvoerende partijen maken we heldere prestatieafspraken. We sturen op output en prestatie, in plaats van input en inspanning.
blad 23 van 53
Visie Openbare Ruimte Katwijk
Inspectie en monitoring Door middel van inspecties (bijvoorbeeld jaarlijkse inspectie van verharding en monitoring zoals de kwaliteitsschouw) houden we toezicht op de ontwikkelingen van de kwaliteit. Afhankelijk van de voorgeschreven richtlijnen en landelijke standaarden beoordelen we periodiek op objectieve wijze de openbare ruimte. De resultaten rapporteren we aan management en bestuur. Daarnaast betrekken we ook de mening van de burgers in het beoordelen van de kwaliteit, bijvoorbeeld door het organiseren van wijkschouwen.
Monitoringsagenda Het volgen van de ontwikkelingen in kwaliteit levert waardevolle informatie op. Een planning van de verschillende inspecties die uitgevoerd worden, waarbij we rekening houden met groeiseizoenen, verstorende factoren e.d., levert een bijdrage aan het kwaliteitsgericht werken.
Verharding per Structuurelement 100% 90% 80% 70% 60%
Zeer hoog Hoog
50% 40% 30% 20%
Basis Laag Zeer laag
G em ee nt e
ve n
Ce nt ru m
Be dr ij
Ho of dw eg en
To er ist isc h
W on en
W ijk
ce nt ra
10% 0%
De frequentie van de monitoring is afhankelijk van de snelheid waarmee de kwaliteit van het de openbare ruimte varieert. Voor verharding is bijvoorbeeld een jaarlijkse inspectie en monitoring voldoende. Daarnaast zijn voor groen en reiniging, vanwege de snelle variatie gedurende het jaar, meerdere inspecties nodig een representatief beeld te verkrijgen. In onderstaande tabel staan de belangrijkste controlemomenten weergegeven. Onderdeel: Verharding Groen
Frequentie: jaarlijkse inspectie (gebiedsdekkend) jaarlijkse monitoring (steekproef) VTA-controle bomen: 1x per 3 jaar jaarlijkse monitoring (steekproef)
Kunstwerken & gebouwen
inspectie 1x per 3 jaar
Speeltoestellen
jaarlijkse inspectie (attractiebesluit)
Riolering
inspectie 1x per 5 jaar
Verzorging
jaarlijkse monitoring (steekproef)
blad 24 van 53
Schouwrapportage 2007
Visie Openbare Ruimte Katwijk
5 Kwaliteitskeuzes Katwijk maakt duidelijke keuzes voor de kwaliteit van de openbare ruimte. Keuzes gebaseerd op samenhang tussen vergelijkbare gebieden: de structuurelementen. Op bijzondere plekken hanteren we een hogere ambitie in inrichting en onderhoud. We versterken de uitstraling van de oude dorpsstraten en andere cultuurhistorische plekken. Op accentplekken krijgt het groen een kwaliteitsimpuls, met meer kleur en fleur. We garanderen ten minste een basiskwaliteit, sober is niet wenselijk. Schoon en netjes, aantrekkelijk en bruikbaar zijn overal vanzelfsprekende uitgangspunten.
5.1 Meetbare kwaliteit Katwijk werkt met meetbare kwaliteitsdoelen: duidelijke, heldere en begrijpelijke normen en kengetallen. Zowel voor de inrichting en materiaalgebruik, als voor beheer en onderhoud. Daarbij sluiten we aan op landelijk geldende kengetallen en systemen. Waar nodig ontwikkelen we eigen systemen, cijfers of richtlijnen. Kwaliteitsniveaus bij output gericht werken en denken Voor het bepalen van de huidige én de gewenste kwaliteit van de openbare ruimte sluiten we aan op de landelijk bij beheerders gebruikelijke systematiek van de 'Kwaliteitscatalogus Openbare Ruimte', zoals die is opgesteld door brancheorganisatie CROW. In deze catalogus staan de verschillende kwaliteitsniveaus voor beheer en onderhoud van de openbare ruimte concreet beschreven met foto's, omschrijvingen en normen. Hierbij wordt er onderscheid gemaakt tussen technische staat en verzorging. Voor inrichting en materiaalgebruik zijn dergelijke schaalbalken door adviesbureaus als Oranjewoud opgesteld. Daarnaast sluiten we aan bij andere technische normen, zoals voor boomveiligheid (VTA: Visual Tree Assessment), speelveiligheid (Attractiebesluit), weginspecties enzovoorts. Door het gebruik van deze normen zorgen we voor een veilig en functionele openbare ruimte.
Vijf kwaliteitsniveaus A+ Zeer Hoog, vrijwel perfect; A Hoog, nauwelijks iets op aan te merken; B Basis, voldoende; C Laag, zichtbare schade of vervuiling; D Zeer Laag, ernstige schade, of sterke vervuiling.
Er worden landelijk gezien vijf ambitieniveaus in kwaliteit onderscheiden: • A+: zeer hoog, vrijwel perfect. Geen schade, zeer schoon. Rapportcijfer 9-10. • A: hoog, nauwelijks iets op aan te merken. Heel, comfortabel, veilig en schoon. Rapportcijfer 7-8. • B: basis, voldoende, kan er mee door. Enige schade en lichte verontreiniging, zichtbare reparaties en licht comfortverlies, maar wel veilig. Rapportcijfer 5½-7.
blad 25 van 53
Visie Openbare Ruimte Katwijk
• •
C: laag, zichtbare schade, vervuiling zichtbaar, comfortverlies, met enige kans op schadeclaims. Rapportcijfer 4-5. D: zeer laag, ernstige schade, sterke vervuiling, comfortverlies met gegronde kans op schadeclaims en kapitaalvernietiging. Rapportcijfer 1-3.
Deze kwaliteitsniveaus worden toegepast bij het output en prestatiegericht werken. De begrippen en beelden zijn zowel geschikt voor het bepalen van de ambities en de gewenste kwaliteiten, als het concretiseren van de te leveren beheerprestatie, de aansturing van het onderhoud en het toetsen van de daadwerkelijke kwaliteit buiten. Kwaliteitsniveaus C en D zijn daarbij voor veel gemeenten meestal geen acceptabele keuze, maar worden vooral gebruikt om eventuele achterstanden in de praktijk aan te duiden. Onderstaand een korte impressie van de verschillende kwaliteitsniveaus voor inrichting, materiaalgebruik, technisch onderhoud en netheid. Inrichting & Materiaalgebruik Inrichting en materiaalgebruik zijn in belangrijke mate bepalend voor de uitstraling van de openbare ruimte. De twee begrippen vertonen een grote samenhang, maar hebben ook elk afzonderlijk een bijdrage aan het beeld en de uitstraling. Bij de inrichting kijken we naar het ontwerp en de inrichting van de openbare ruimte. Functionaliteit, aandacht voor vormgeving, samenhang en uitstraling spelen hierbij een belangrijke rol. Vooral de wijze waarop de inrichting samenhangt met gebruik van de ruimte is een belangrijk criterium. Bij materiaalgebruik gaat het om bijzonder, afwisselend en speciaal materiaalgebruik.
Afwijkende maten en afwijkend kleurgebruik leveren een positieve bijdrage aan de uitstraling en beleving van een locatie, terwijl eentonige, kleurloze materialen de uitstraling en beleving verminderen. Voor beide aspecten geldt dat de beheerbaarheid een belangrijke randvoorwaarde vormt voor de uiteindelijke keuzes. Beheer & Onderhoud Bij de beoordeling van de kwaliteit van het beheer en onderhoud onderscheiden we de volgende onderdelen, waarbij we letten op zowel technische staat als verzorging. Aspect Verharding
Onderdelen Technische staat Asfaltverharding Elementverharding Rijbanen Fietspaden Voetpaden Parkeerplaatsen
Onderdelen Verzorging / Netheid Onkruid Zwerfafval Natuurlijk vuil Hondenpoep
Groen
Bomen Beplanting Gras
Onkruid Zwerfafval Hondenpoep
Meubilair
Verlichting Straatmeubilair Verkeersmeubilair Speeltoestellen
Vulgraad afvalbakken Vuil/ aanslag
blad 26 van 53
Visie Openbare Ruimte Katwijk
Bij de technische staat gaat het voornamelijk om de veiligheid, volledigheid, en schade van verschillende onderdelen van de openbare ruimte. Hierbij kijken we bijvoorbeeld naar de vlakheid van de voetpaden, vitaliteit van de beplanting en beschadigingen van het meubilair. Bij de verzorging draait het om de netheid van de openbare ruimte: zwerfafval, graffiti en beplakking, onkruidgroei, hondenpoep enzovoorts.
Inrichting
Impressie Enkele van de vele schaalbalken uit de meetlat kwaliteit openbare ruimte: A+ (zeer hoog)
A (hoog)
B (basis)
C (laag)
Ontwerp Zeer bijzonder, zeer origineel en afwijkend
Ontwerp Springt er uit, origineel
Ontwerp Standaard, representatief stramien voor hele wijk
Ontwerp weinig, vrijwel geen aandacht voor vormgeving
Ontwerp geen aandacht voor vormgeving.
Samenhang Uitstekend, eenheid
Samenhang Goed
Samenhang Voldoende, enigszins afwijkend
Samenhang willekeurig gekozen
Samenhang geen samenhang, rommelig
Materiaalgebruik
A+ (zeer hoog)
B (basis)
C (laag)
D (zeer laag)
Materiaalkeuze zeer bijzonder, afwijkend materiaal
Materiaalkeuze bijzonder materiaal
Materiaalkeuze standaard materiaal
Materiaalkeuze eenvoudig, doelmatig materiaal