13. Bijlage 1. Visie openbare ruimte Katwijkse Stijl (3377)

KATWIJKSE STIJL ACTUALISATIE EN AANVULLING VISIE OPENBARE RUIMTE KATWIJK (VORK) Versie juni 2021

Voorwoord

Voor u ligt de ‘Katwijkse stijl’. Dit document is een actualisatie en aanvulling van de Visie Openbare Ruimte Katwijk (VORK). De VORK is in 2007 door de gemeenteraad vastgesteld en heeft tot doel om de kwaliteit van de openbare ruimte waar mogelijk in Katwijk op te waarderen tot een veilige, prettige, uitnodigende en integraal toegankelijke ruimte voor iedereen! Mooie straten met duidelijke profielen, groenvoorzieningen, ruimte voor sport en spelen, zitgelegenheid, goed aansluitende detaillering, duurzaamheid en continuïteit in materiaalkeuze vormen daarbij de basis voor deze visie. De betrokkenheid van bewoners en ondernemers wordt steeds groter. Men wil bij bij wat er in hun buurt gebeurt kunnen en willen meedoen en meebepalen. Uitgangspunt voor participatie zijn heldere afspraken en we spreken alle gebruikers aan op hun eigen verantwoordelijkheid in de openbare ruimte. Vanaf 2019 zijn diverse beleidsplannen, die een directe relatie hebben met openbare ruimte, door de gemeenteraad vastgesteld: Wegenbeleidsplan, Groenbeleidsplan, Beweeg- en speelruimte beleidsplan en de Katwijkse Agenda Mobiliteit. De VORK is naar aanleiding van deze beleidsplannen geactualiseerd en op een aantal punten uitgebreid. De uitbreiding is vooral het duiden van de diverse identiteiten en omschrijving aan de hand van wensbeelden. Tot nu toe ontbraken deze.

De gebruiker van de openbare ruimte vraagt om participatie, een integrale aanpak en samenwerking. Deze wensbeelden zijn een praktisch instrument met eisen en aanbevelingen voor de inrichting van de openbare ruimte in de participatietrajecten van diverse projecten. Was de VORK voorheen voornamelijk een sturingselement op kwaliteitsniveaus die gekoppeld waren aan beheerdoelstellingen, nu speelt de ‘Katwijkse Stijl’ meer in op de behoefte voor een integrale visie en benadering van de openbare ruimte. Gesteld wordt dat de VORK nu een strik is om de verschillende beleidsplannen, waardoor meer recht wordt gedaan aan het historische karakter, de ontstaansgeschiedenis, herkenbaarheid, identiteit van de kernen, groei en ambities van de gemeente. Een integrale aanpak is noodzakelijk voor een beter functionerende openbare ruimte, waarbij inzichtelijk wordt welke keuzes er gemaakt (moeten) worden en welke uitgangspunten gelden voor specifieke locaties. Reserveringen van budgetten worden op deze wijze nog beter afgestemd op het gewenste ambitieniveau, om de eindkwaliteit te waarborgen. Door het actualiseren van deze visie worden bestaande specifieke kwaliteiten en knelpunten inzichtelijk.

De ‘Katwijkse stijl’ wil inspireren en kijkt daarom verder dan de mogelijkheden die nu binnen bereik liggen en schetst een gewenst eindbeeld waar iedereen, vanaf nu en in de toekomst, gebruik kan maken van een hoogwaardige Katwijkse openbare ruimte!

3

4

Inhoud 1. Inleiding 7 2. Algemene uitgangspunten 8 2.1 Algemeen 8 2.2 Werkproces 8 2.3 Participatie 10 2.4 Gebruik 10 2.5 Duurzaamheid 11 2.6 Bodem en kabels en leidingen 12 2.7 Ambitieniveaus inrichting en materialen 13 2.8 Ambitieniveaus technisch netheids onderhoud 13 2.9 Financiële aspecten 14 3. Analyse 15 4. Visie en uitwerkingen onderdelen 19 - Inleiding 19 - Visiekaart 19 - Uitwerking onderdelen 20 LIJNEN - Water Hoofdstructuur / Oevers 20 - Oude Rijn Oevers 22 - Kanaaloevers 22 - Havenoevers 23 - Vlietoevers 23 - Historische lijnen - Van Leiden naar Zee 24 - Ster van Rijnsburg 26 - Langs de duinrand 28 - Hedendaagse lijn - Parkweg 30 GEBIEDEN EN PLEKKEN - Gebieden Duin en Kust - Wijken 32 - Kern Katwijk aan Zee 36 - Boulevard 40 - Gebieden Oude Rijn - Wijken 42 - Kern Katwijk aan de Rijn 46 - Kern Rijnsburg 50 - Kern Valkenburg 54 - Gebieden Polder Hoornes - Wijken 56 - Gebieden in ontwikkeling - Wijken (Nieuw Valkenburg) 60 - Gebieden Werklandschap/Industrieterrein 62 5. Colofon 64 BIJLAGEN A B C D

Visiekaart inrichting openbare ruimte Ambitiekaart inrichting en materiaal Ambitiekaart technisch onderhoud Ambitiekaart netheids onderhoud

5

6

1 | Inleiding Aanleiding De gemeente Katwijk heeft het initiatief genomen om de VORK, de visie op de openbare ruimte, te actualiseren en aan te vullen. Aanleiding is het coalitie akkoord 2018-2022. Hierin was opgenomen dat: ‘De kwaliteit van de openbare ruimte een leidend principe is bij nieuwe plannen. Bij binnenstedelijke locaties wordt meer aandacht gegeven aan de kwaliteit van de leefomgeving. Dit behelst de kwaliteit van zowel de architectuur, de wijken en het gebied als geheel’. Op dit moment zijn er twee instrumenten die de kwaliteit van de openbare ruimte in gemeente Katwijk waarborgen. Dit zijn allereerst de VORK, die vooral stuurt op kwaliteitsniveaus die gekoppeld zijn aan beheerdoelstellingen. Daarnaast is er de database LIOR/DALI, die vooral gericht is op criteria die de gewenste kwaliteit naar de techniek van uitvoering kan vertalen. Er is behoefte aan een integrale visie op de openbare ruimte die recht doet aan het historisch karakter, de ontstaansgeschiedenis, groei en de ambitie van de gemeente. Op dit moment biedt de VORK dit echter nog onvoldoende. Om te voorzien in deze behoefte heeft de gemeente Bureau B+B gevraagd om met een actuele visie te komen. Deze vraag heeft geleid tot dit document dat vervolgens vertaald zal worden naar nieuwe richtlijnen en aanpassingen binnen de LIOR/DALI. Het beleidsdocument ‘Katwijkse Stijl’: 1.

Geeft conform het coalitieakkoord uitwerking aan de wens tot verhoging van de kwaliteit in de leefomgeving van de gemeente Katwijk; 2. Komt tot stand door afstemming met relevant gemeentelijk beleid, waaronder de resultaten uit het participatietraject voor de omgevingsvisie (versie december 2017); 3. Dient als toetsingskader bij alle plannen die in relatie staan tot de openbare ruimte; 4. Heeft beheerbewust ontwerpen als uitgangspunt; 5. Formuleert beleid dat passend is binnen de bestaande budgetten; 6. Stimuleert integraal werken en kostenbesparing; 7. Is een handreiking voor een duurzame inrichting van de openbare ruimte. Van Visie Openbare Ruimte Katwijkse Stijl naar LIOR en DALI De openbare ruimte wordt om verschillende redenen niet altijd in één keer heringericht, maar ook gefaseerd en pleksgewijs. Om de samenhang, identiteit en leesbaarheid te waarborgen en te versterken zal, naar aanleiding van de nieuwe visie ‘Katwijkse Stijl’, de LIOR/DALI een aanpassing en aanvulling krijgen. Zo wordt de in de visie benoemde ruimtelijke kwaliteit vertaald in heldere regels en uitgangspunten voor de inrichting van de openbare ruimte.

Aangezien de ‘Katwijkse Stijl’ en (nog aan te passen) LIOR/DALI voor langere tijd de basis zullen vormen voor de inrichting van de openbare ruimte, is het van belang dat het document niet alleen richting blijft geven maar ook kan meebewegen met veranderende standaarden en voortschrijdend inzicht. Voor de komende jaren is er een budget gereserveerd voor de update van beide documenten.

Integraal en gedragen beleid, overige beleidskaders De komst van de nieuwe Omgevingswet betekent voor de gemeente Katwijk ook de start van de Omgevingsvisie. Deze visie gaat over alle terreinen van de fysieke leefomgeving, het is daarmee de opvolger van de Brede Structuurvisie (2007-2020) van de gemeente Katwijk. De omgevingsvisie is vastgesteld in het voorjaar van 2018. Leeswijzer Voor u ligt de ‘Katwijkse Stijl’, hierin staan de ambities van de gemeente voor de kwaliteitsverbetering van de openbare ruimte binnen de gemeente Katwijk. In dit document worden kansen en ideeën aangedragen voor de verbetering van de huidige situatie. Deze zijn herkenbaar aan de gekleurde kaders. De onderdelen van de visie zijn opgedeeld in lijnen, gebieden en plekken. Binnen deze hoofdcategorieën worden op onderdelen een gebiedsschets, wensbeeld en kansen voor duurzaamheid benoemd. Hoofdstuk 2: Algemene uitgangspunten In dit hoofdstuk worden de algemene uitgangspunten behandeld voor de inrichting van de openbare ruimte.

De volgende onderdelen worden toegelicht: • Het planproces voor projecten: de te onderscheiden fases en het tijdsbestek van de toetsing van het plan; • Participatie; • Gebruik en mobiliteit • Duurzaamheid: voor verschillende onderdelen in de openbare ruimte worden de duurzaamheidsambities geschetst; • Bodem en kabels en leidingen • Ambitieniveaus inrichting en materialen • Ambitieniveaus technisch netheids onderhoud • Financiële aspecten. Hoofdstuk 3: Analyse Het hoofdstuk analyse bevat een landschappelijke, cultuurhistorische en ruimtelijke analyse van de gemeente Katwijk. Hoofdstuk 4: Visie en uitwerkingen onderdelen In Visie en uitwerkingen onderdelen wordt de visiekaart van de openbare ruimte van Katwijk met de verschillende typologieën getoond. Vervolgens worden de onderdelen toegelicht en kansen en ideeën voor een kwaliteitsverbetering van de openbare ruimte benoemd. In dit hoofdstuk wordt per visieonderdeel een gebiedsschets gegeven met bestaande situatie, wensbeeld en kansen voor duurzaamheid. Tot slot vindt u in de bijlage de Visiekaart inrichting openbare ruimte en de Kaart met Kwaliteitsniveau’s inrichting en beheer openbare ruimte

7

2 | Algemene Uitgangspunten 2.1 Algemeen

2.2 Werkproces

De openbare ruimte draagt bij aan woongenot en vormt tevens het visitekaartje van Katwijk. Het is de plek om tijd door te brengen, te bewegen en elkaar te ontmoeten. De toenemende druk op de openbare ruimte maakt het noodzakelijk om de kwaliteit van de openbare ruimte te verbeteren en te streven naar een gezonde en duurzame inrichting. Het vraagt om een openbare ruimte die uitnodigend, veilig en toegankelijk is voor alle doelgroepen. Door in te zetten op ruimtelijke kwaliteit blijft Katwijk ook in de toekomst een aantrekkelijke gemeente voor bewoners en ondernemers. Ook speelt de inrichting van de openbare ruimte een belangrijke rol bij het tegengaan van de gevolgen van klimaatverandering. De gemeentelijke investeringen in de openbare ruimte, stimuleren investeringen door particuliere initiatiefnemers. Een goed ingerichte en beheerde openbare ruimte verdient zich dus terug!

Werkproces Om de samenhang en integrale toetsing van de projecten in de openbare ruimte beter te waarborgen, worden er een aantal aanvullende richtlijnen voorgesteld voor een helder werkproces, waarin taken en verantwoordelijkheden zijn beschreven. Tevens wordt een interne ambtelijke advies commissie ingesteld. Deze commissie wordt ingeschakeld bij alle projecten die in de openbare ruimte plaatsvinden en zal bestaan uit ambtenaren uit de Clusters Beleid Fysieke Leefomgeving, Beleid Sociale Leefomgeving, Dagelijks Beheer en Planmatig Beheer. Vooral het vooraf betrekken van deze interne commissie bij de planvorming biedt een grote meerwaarde voor de integrale aanpak.

Versterken identiteit Katwijk In Katwijk hebben de dorpskernen zich lange tijd afzonderlijk ontwikkeld. Dit heeft geleid tot een soms onsamenhangend beeld in de openbare ruimte. Belangrijke structuurdragers zijn hierdoor minder zichtbaar of verloren gegaan. In een geslaagd ontwerp van de openbare ruimte is nagedacht over zowel de functionele als ruimtelijke aspecten. Het ontwerp voegt zich naar de context van de plek en sluit goed aan op de omgeving. De keuzes die gemaakt worden over bijvoorbeeld de maatvoering of materialen kunnen de identiteit van een plek versterken of juist verzwakken. Door de belangrijke ruimtelijke structuren, gebieden en plekken te definiëren en deze eenduidig in te richten ontstaat er samenhangend beeld. Het versterkt daarmee de herkenbaarheid en het karakter van Katwijk en de dorpskernen. De toekomstige inrichting van de openbare ruimte draagt daarmee in grote mate bij aan de identiteit van Katwijk. Van ad-hoc naar helder Het aantal inwoners in de gemeente Katwijk zal naar verwachting gaan stijgen en heeft tot gevolg dat de druk op de openbare ruimte zal toenemen. Het geforceerd faciliteren van alle wensen in de openbare ruimte resulteert vaak in een minder geslaagde inrichting die als overvol, krap en rommelig worden ervaren.

Ook wordt het beheer en de inkoop door een grote verscheidenheid aan materialen en objecten ingewikkelder en duurder dan noodzakelijk is. Deze druk vraagt er om te kiezen voor een eenduidige en herkenbare inrichting die passend is bij het karakter van de plek. Als de ruimte beperkt is, moet bewust en onderbouwd worden gekozen. Door het onderbouwen van de keuzes ontstaat er visuele rust en kan de gebruiker op een prettige manier verblijven of zich verplaatsen door de openbare ruimte. Heldere straatprofielen en een goed aansluitende detaillering en kleurgebruik zijn hiervoor de basis. Door het opstellen van de visie worden gezamenlijke ambities en prioriteiten vastgesteld. De hoofdstructuren en bijzondere plekken in Katwijk vragen om een hoger inrichtingsniveau dan bijvoorbeeld de wijken of het buitengebied. De gebruiksintensiteit is op deze plekken vaak groter en ook dragen ze in belangrijke mate bij aan de ruimtelijke structuur. Deze indeling is bedoeld om om heldere keuzes te maken. Niet alle wensen kunnen worden gehonoreerd. In plaats van alle projecten met een beperkte ambitie uit te voeren kan er worden gekozen om hogere prioriteit en ambitie toe te kennen aan de beeldbepalende plekken in Katwijk.

8

Een integrale aanpak is essentieel; toetsing aan beleidsstukken en vooral ook een helder participatietraject met bewoners en ondernemers maken onderdeel uit van het proces. Deze interne adviescommissie kan in specifieke gevallen een bindend advies geven over projecten in de openbare ruimte en een voorstel doen tot een ontwikkelingsproces met betrekking tot verbetering van de kwaliteit van de openbare ruimte. Doelstelling is ook om continu te verbeteren m.b.t. werkprocessen, waarbij de juiste mensen zijn aangehaakt en geïnformeerd omtrent aanpassingen.

2.3 Participatie

2.4 Gebruik

De openbare ruimte is er voor iedereen. Veel bewoners en ondernemer wensen invloed te hebben op de inrichting van de openbare ruimte. Het is van groot belang om bewoners en ondernemers vroegtijdig te betrekken bij de beleidsvoorbereiding, -ontwikkeling, -uitvoering en evaluatie van plannen. Hierdoor kunnen eventuele onduidelijkheden worden voorkomen en de verwachtingen worden afgestemd.

In de openbare ruimte van Katwijk moet er ruimte zijn voor sport, spelen, bewegen en ontmoeten. Door strategisch op plekken als pleinen, wijkcentra en langs doorgaande fiets- en wandelroutes voorzieningen te treffen, worden deze activiteiten gestimuleerd. Ook het creëren van mogelijkheden om ommetjes te maken binnen en rondom de woonomgeving is een goede manier om beweging te stimuleren. Hierbij zit de opgave voornamelijk in het aan elkaar koppelen van openbare wandel- en fietspaden en daarmee het realiseren van een fijnmazig recreatief netwerk.

Bij de start van een nieuwe project kan ervoor gekozen worden om te beginnen met een bijeenkomst bij de projectlocatie. Hier kunnen bewoners worden geïnformeerd over het traject en de procedure. Ook kan de mogelijkheid worden geboden om ideeën en schetsen kenbaar te maken die kunnen worden meegenomen bij het opstellen van het programma van eisen en het verdere ontwerpproces. Ruimte voor initiatieven en ideeën In de gemeente Katwijk is er ruimte voor initiatieven vanuit bewoners en ondernemers. Net als de gemeentelijke projecten, moeten deze passen binnen hetgeen gesteld is in deze visie en de vernieuwde DALI en de LIOR. Initiatieven van inwoners en ondernemers die gevolgen hebben voor de inrichting van de openbare ruimte, moeten voorgelegd worden aan de “Commissie Openbare Ruimte” (zie paragraaf 2.2). Hierdoor wordt gewaarborgd dat initiatieven een bijdrage kunnen leveren aan de kwaliteit van de openbare ruimte en passen binnen de ambities die zijn gesteld in de omgevingsvisie en visie openbare ruimte. Per project en initiatief worden afspraken gemaakt over de betrokkenheid en mate van invloed van belanghebbenden en de gemeente. Het is belangrijk dat ook objecten die vanuit deze initiatieven worden toegevoegd aan de openbare ruimte beheerd kunnen worden (schoon en heel blijven).

Wanneer er een inrichting wordt gewenst met een hogere beheerintensiteit dan op dat moment van toepassing, zoals plantvakken of hagen, dan betekent dit dat deze alleen gerealiseerd kunnen worden als bewoners of ondernemers zelf verantwoordelijk zijn voor het onderhoud. Klachten en opmerkingen De bewoners van Katwijk ervaren de buitenruimte vrijwel dagelijks en kunnen vroegtijdig problemen signaleren. De website van de gemeente stelt bewoners en ondernemers in staat om op een laagdrempelige en eenvoudige wijze klachten of opmerkingen achter te laten over de openbare ruimte.

De openbare ruimte moet toegankelijk zijn voor iedereen, toegankelijkheid is echter een breed begrip. In het ontwerp van de openbare ruimte gaat het vooral om de toepassing van goede materialen zodat de openbare ruimte gemakkelijk te gebruiken is, het verbeteren van de leesbaarheid draagt hieraan bij. Denk aan het beperken van storende elementen en het helder aansluiten van wandel- en fietspaden. Gebruikersgroepen en activiteiten waar specifieke aandacht naar uit moet gaan zijn: • Mindervaliden en ouderen; • Kinderen; • Hulpdiensten; • Beheer en onderhoud. VN-Verdrag Handicap De doelstelling van ‘VN-Verdrag Handicap’ is dat Nederland toegankelijk en inclusief wordt voor iedereen. Ambities betreffen het wegnemen van de achterstanden die mensen met een beperking hebben op volwaardig meedoen m.b.t. de inrichting van de openbare ruimte. Soms zijn beperkingen heel fysiek, zoals in de buitenruimte. In Katwijk is dat niet anders dan in andere gemeenten. Denk hierbij aan obstructies van doorgangen voor rolstoelen, scootmobielen e.d., alsmede te steile hellingen, te grote niveauverschillen voor mensen met een beperkte mobiliteit, en het ontbreken van goede geleiding voor blinden en slechtzienden. Hiervoor moet tijdens de planvormingsfase al aandacht zijn om op deze wijze de relevante belemmeringen in de openbare ruimte weg te nemen of in elk geval grotendeels te voorkomen.

Ruimte maken voor bewegen, sporten en spelen De omgevingsvisie geeft aan meer ruimte te maken voor bewegen in de wijken. Het stimuleren van activiteiten door het maken van goede routes en voorzieningen richt zich niet alleen op de groene routes; zeker ook in de buurt zelf zijn centrale speel- en sportplekken nodig. Het is belangrijk om bewegen, sporten en spelen, voor zowel de ruimtelijke als financiële keuzes, niet als sluitpost te gebruiken. Een goed en veilig gebruik moet binnen alle planvormingen een uitgangspunt zijn. Hierbij moet dus al van het begin af aan een beeld gemaakt worden van de manier waarop dit in de (nieuwe) buurt gewenst is. Specifieke ruimte voor sport en spel is beloopbaar en ook de rest van de openbare ruimte moedigt aan tot beweging. Spelen en sporten is voor alle leeftijden, zowel voor kinderen als volwassenen en stimuleert een gezonde leefstijl. Bij voldoende open ruimte voor pleintjes, groen en speelplekken ontstaat een aantrekkelijk (prettig en luw) woon- en leefklimaat. De openbare ruimte bevat zowel formele als informele sport- en speelruimte. De informele speelruimte bevat o.a. pleintjes, brede stoepen en grasveldjes. Mobiliteit Voor een uitgebreide analyse en visie over de toekomst van de mobiliteit in Katwijk dient de ‘Agenda mobiliteit Katwijk’ te worden geraadpleegd.

Terugkerende punten binnen deze visie die van betekenis kunnen zijn voor een duurzame inrichting van de openbare ruimte: • • • • •

Verbeteren netwerk voor fietsers en voetgangers door ontbrekende schakels in het netwerk aan te helen met nieuwe verbindingen of bruggen; Bij nieuwbouw-opgaves extra inpandige parkeervoorzieningen realiseren om de parkeerdruk in de openbare ruimte te verminderen. Hierdoor ontstaat meer ruimte voor groen en verblijf; Parkeerdruk verminderen door het opzetten en stimuleren van elektrische auto-deelsystemen; Opzetten van een slim parkeersysteem via een app die vrije parkeerplaatsen laat zien; Oog voor inpassing en verbetering van parkeerplaatsen door middel van het clusteren van parkeerplekken en het vergroenen met robuust groen zoals hagen en bomen. Zo kan zonder verlies van parkeerplaatsen de kwaliteit van openbare ruimte worden vergroot.

9

2.5 Duurzaamheid

Wateropgave De klimaatverandering zal onder andere leiden tot warmere zomers die kunnen leiden tot droogte maar ook extreme buien met een hoge neerslagintensiteit binnen een korte tijd. De openbare Inleiding ruimte zal steeds vaker extreme hoeveelheden regenwater moeten opvangen en waar mogelijk Een goed ingerichte openbare ruimte behoudt zijn waarde over een lange periode en is daarmee kunnen vasthouden. Voor oplossingen dient gekeken te worden naar een combinatie van de een duurzame openbare ruimte. Hierbij zijn verschillende aspecten van belang. De inrichting zelf bovengrondse- en de ondergrondse maatregelen. Uitgangspunt is het voorkomen of beperken van moet niet trendgevoelig zijn, daarnaast moet het ruimte bieden aan flexibel gebruik. Tot slot moet schade door wateroverlast en droogte. het gerealiseerde ontwerp eenvoudig zijn om te beheren. Door een samenstelling van functionele Het uitbreiden van de capaciteit van het rioolstelsel is kostbaar. Daarom wordt gestreefd SAMENWERKING en tijdloze materialen die lang meegaan en goedDOELMATIGE beheerd kunnen worden ontstaat een duurzame naar het zoveel als mogelijk vasthouden en vertraagd afvoeren van het hemelwater naar het openbare ruimte. PRAKTIJKVOORBEELD Het IAWKP draagt bij aan samenwerkingsdoelstellingen tussen oppervlaktewater.

Dit kan worden bereikt door de aanleg van wadi’s en infiltratie gebieden of het Noordwijkerhout voert haar Rijnland en gemeenten. tijdelijk vasthouden van water op het wegprofiel. rioleringswerken uit in samenBoezemgemaal De effecten van klimaatverandering hebben in versteend stedelijk gebied vaak grote impact en • We stemmen onze plannen op elkaar af en doen doelmatige Katwijk werking met Dunea en Rijnland maken dit tot kwetsbare plekken. De kans op de volgende problemen worden groter: investeringen. DUNEA en voert Door zelf de regie. het vuilwatersysteem te scheiden van het hemelwater systeem (z.g.n. ontvlechten) wordt het • We werken intensief samen bij onze bedrijfsvoering. • hittestress, met name in dichtbebouwde en in stenige omgevingen. Door deze aanpak wordt relatief schone hemelwater gescheiden van het afvalwater. Hierdoor worden de vuilwatersystemen • overstromingen vanuit rivieren en de zee; • Dunea participeert in het samenwerkingsoverleg. de kwetsbaarheid • We verbeteren de klantgerichtheid en de klachtafhandeling. ontlast. • wateroverlast door extreme neerslag; verminderd. • We verhogen onze kwaliteit door kennis en kunde te delen.

Om piekbelasting op het rioolstelsel te verminderen zullen de hemelwatersystemen robuuster • langere perioden met droogte, mogelijk in combinatie met bodemdaling en zettingen; • We zorgen voor een goede informatievoorziening aan onze inwoners. moeten worden gedimensioneerd of er moet voldoende bovengrondse berging aanwezig zijn. In gebieden met een hogeRioolwatergrondwaterstand zullen wadi’s of infiltratie geen oplossing bieden voor Met de inrichting van de openbare ruimte dient rekening te worden gehouden met het voorkomen Kwaliteit ijn capaciteit. R zuivering Katwijk het vergroten van de In deze gebieden kan gezocht worden naar andere technieken zoals of het beperken van deze gevolgen. Dit kan door bijvoorbeeld Zorg het voor verminderen van het verharde hogere kwaliteit, Rioolwaterwaterkratten onder de bestrating zodat water alsnog gebufferd kan worden. stuur op resultaat. oppervlak of het toevoegen van schaduwgevend groen. De oplossingen zullen echter altijd zuivering Noordwijk locatiespecifiek zijn en vragen om onderzoek en maatwerk. Het doel is om een gezonde en veilige Kwetsbaarheid Bij de uitwerking van de wateropgave dient o.a. rekening te worden gehouden met de volgende leefomgeving te creëren. Verlaag kwetsbaarheid door punten; voldoende en goed personeel.

Per thema wordt in deze paragraaf een toelichting gegeven op de mogelijkheden voor een Kosten • Het iAWKp 2017-2021 is de basis voor de uitwerking van de rioleringsplannen. In dit document duurzame inrichting. Beperk kostenstijgingen door is beleid en onderzoek geformuleerd op het gebied van klimaat en ontvlechten van (afval) KE doelgericht besteden. waterstromen. Daarnaast heeft de deltabeslissing ruimtelijke adaptatie 2015 tot gevolg dat de S Ruimte maken voor groen SAM EL O openbare ruimte (inclusief de riolering) uiterlijk in 2019 een stress-test moet ondergaan. Deze D Groen verbetert de leefomgeving, ondersteunt de natuurbeleving, vergroot de biodiversiteit en E N W E R KIN GS stress-test is in 2019 uitgevoerd en wordt periodiek opnieuw uitgevoerd door toekomstige versterkt de stedenbouwkundige structuur van Katwijk. Groenelementen vormen een wezenlijk wijzigingen in de openbare ruimte. Vanaf 2020 moet de gemeente klimaatbestendig handelen; n onderdeel van de stad voor recreatie, ontspanning, sport, spel en natuur- en milieueducatie. se as • rplHoud bij de realisatie van wadi’s rekening met de grondwaterstand. Niet in alle wijken van Het veranderende klimaat maakt de vraag naar meer groen en minder stenige openbare ruimte Ha ge arl mede zeer urgent.

Hiermee kan bijvoorbeeld hitte-stress in een stedelijke omgeving aanzienlijk worden Ka Katwijk is het mogelijk om te infiltreren in de bodem. De grondwaterstand zal stijgen em me door het infiltreren van hemelwater. Deze stijging zorgt mogelijk voor overlast in kruipruimtes verminderd. rtr e en kelders. Het heeft bovendien invloed op de stabiliteit van wegen. Daarom is er altijd eenkvaar Hieronder volgen enkele kernpunten: t oplossing op maat nodig; • Duurzaam bomenbestand opbouwen door bewuste aanplant met ondergrondse voorzieningen • Door afkoppeling van hemelwater kan de doorstroming van de riolering in het geding komen, (zie sub-paragraaf Bodem en kabels en leidingen); daarom is ook hier een voorstel op maat nodig. • Bestaande groenstructuren verbinden en uitbreiden. En het openbaar groen bereikbaar en

IAWKP INTEGRAAL AFVALWATERKETENPLAN BOLLENSTREEK 2017

BETERE LEEFOMGEVIN

Een prettige en gezonde leefomgeving schoon oppervlaktewater is belangrijk recreatie, natuur, landbouw en drinkwatervoorziening. • We lozen steeds minder ongezuiverd a door neerslag gescheiden af te voeren • Als we bij hevige neerslag toch gemen afvalwater / neerslag overstorten, dan dat daar waar dat het minste kwaad • We stellen hoge eisen aan gezuiverd a • We voeren calamiteitenoefeningen uit hulpverleningsdiensten.

RIJNLAND

IJ

• •

NGEN

LLI

TEL

•

Door het realis in een nieuwe extra inve bassins v besp

TE

W ET

•

PRAK In Katwi aanpak toeg van gesche De Noord en

toegankelijk maken, met als doel dat mensen plezier kunnen beleven aan het groen. Daarnaast PRAKTIJKVOORBEELD verbetert dit de kansen voor flora en fauna; Door slimme rioolvervangingen

in Lisse wordtniet hemelen afvalwater Kleinschalig groen in de buurt kan een grote impact hebben. Het heeft alleen esthetische steedssamenhang meer gescheiden.en Hiervoor waarde maar het kan ook een positief effect hebben op de sociale de is er minder zuiveringscapaciteit biodiversiteit vergroten. Bewoners kunnen worden gestimuleerd bij de aanleg en beheer van nodig en kan er indicatief geveltuintjes of kleinschalig collectief buurtgroen. Draagvlak en2-3heldere afspraken zijn hiervoor miljoen euro worden bespaard voor renovatie of vervanging uiteraard essentieel; vandeze zuivering. Speel- en sportplekken, waar mogelijk, groener inrichten. Onderdeel in keuze is de speeldruk versus kwaliteit van het groen; Waar mogelijk inheemse plantensoorten toepassen. VOLKSGEZONDHEID Bij ontwerp en inrichting van straatprofielen,BESCHERMING de middenbermen en verkeerseilanden zoveel mogelijk met openbaar groen uitvoeren i.p.v. de standaard verharding.

Schoon en gezond water zijn essentieel voor een goede volksgezondheid. Daarnaast is afvalwater een bron voor energie en grondstoffen. • We halen afvalwater uit de leefomgeving en zuiveren het. • We zorgen voor schoon en veilig (zwem)water in meren, plassen en natuurgebieden. • We pakken medicijnresten, gewasbeschermingsmiddelen en meststoffen aan. • Waar mogelijk behandelen we afvalwater van ziekenhuizen apart.

Voor meer informatie over de gevolgen van de klimaatverandering voor de leefomgeving en voor Rioolwaterzuivering Lisse gevolgen te minimaliseren zijn de concrete maatregelen die de gemeente kan nemen om deze volgende documenten een waardevolle aanvulling; • ‘Uitvoeringsprogramma 2018-2019 Nationale Klimaatadaptatiestrategie, maart 2018’ Ring • ‘Aanpassen met ambitie, Nationale Klimaatadaptatiestrategie, december 2016’ vaar t Beide te downloaden via de website https://ruimtelijkeadaptatie.nl/nas/

TOEKOMSTIGE INTEGRALE AFVALWATERKETEN neerslag

oppervlakte- drainage water overstort

grondwater inzamelen, bergen en transporteren

openbare ruimte

rioolwaterzuivering

oppervlaktewater

hemelwater stedelijk afvalwater inzamelen, transporteren en infiltreren inzamelen, transporteren en zuiveren Gemeenten

PRAKTIJKVOORBEELD Door een tekort aan berging in het boezemgebied van Sassenheim ontstond er wateroverlast op bedrijventerrein Jaglust. Teylingen en Rijnland hebben dit integraal aangepakt en opgelost. Indicatieve besparing 500.000 euro.

DROGE VOETEN EN KLIMAATBESTENDIGHE

Het klimaat verandert. We krijgen va met extreme neerslag. Maatregelen particuliere ruimte zijn noodzakelijk voorkomen. • We richten de openbare ruimte robuu opvang en verwerking van extreme n • We vragen particulieren hetzelfde te • We verwerken regenwater waar mog • We voeren neerslag en afvalwater st gescheiden riolen.

Rijnland

KATWIJK NOORDWIJK NOORDWIJKERHOUT TEYLINGEN LISSE RIJ Toekomstige integrale afwatering (Bron iAWKp - integraal afwaterketenplan Bollenstreek 2017-2021)

10

Meervoudig ruimtegebruik Op veel plekken in de gemeente Katwijk is er slechts beperkte hoeveelheid openbare ruimte aanwezig. Het is daarom van groot belang om slim om te gaan met de beschikbare ruimte, door vooraf na te denken over de mogelijkheden van meervoudig ruimtegebruik. Er zijn verschillende manieren om dit te bereiken: • Afwisseling in tijd: de ruimte wordt niet altijd door één vorm van gebruik geclaimd. Gedurende de dag of seizoenen kan de intensiteit en type van het gebruik sterk variëren. Uitwerkingen hiervan zouden kunnen zijn: combinaties van Kiss-and-ride stroken bij scholen die overdag als speelplein kunnen functioneren, of waterbergingsgebieden die ook als recreatiegebied kunnen worden gebruikt. • Stapeling van functies: Door het stapelen van functies is op dezelfde plek meer mogelijk. Ondergronds parkeren is hiervan een goed voorbeeld. Het is een kostbare maar tevens een effectieve manier die zowel ruimtelijk als functioneel een grote kwaliteitsimpuls kan geven aan de openbare ruimte. Ook bij kleinschalige ontwikkelingen kan dit het geval zijn doordat er bijvoorbeeld meer ruimte beschikbaar is voor groen. • Verweving van functies: Veel functies sluit elkaar niet uit en kunnen goed worden gecombineerd. Voorbeelden hiervan zijn openbare wandelroutes door volkstuincomplexen of sportparken.

Uiteraard is het van belang om heldere afspraken te maken over de mogelijke tijdsduur en type gebruik. Er kan gekozen worden voor een semi-openbare variant waarbij afsluiting van het terrein op bepaalde tijdstippen mogelijk is.

2.6 Bodem en kabels en leidingen

Per plek dienen goede afwegingen te worden gemaakt tussen het gebruik en ruimtelijke kwaliteit. Meervoudig ruimtegebruik betekent niet het toevoegen van zoveel mogelijk inrichtingselementen, objecten en markeringen, maar soms juist weglaten hiervan. Hierdoor blijven verschillende functies en gebruik mogelijk, en ontstaat er heldere en overzichtelijke ruimte.

Nutsopstallen (oa. transformatorstations) De verwachte toename van het elektriciteitsgebruik, zowel afname als teruglevering, zal tot gevolg hebben dat er meer transformatorstations nodig zijn. Deze stations vragen een zorgvuldige inpassing ivm de bereikbaarheid voor de netbeheerders en de ruimtelijke kwaliteit van de openbare ruimte. Hiervoor dienen richtlijnen te worden ontwikkeld die gelden voor zowel nieuwbouw als bestaande bouw. In deze richtlijnen kunnen tevens de actieve voedingskasten voor telecom- en glasvezelnetten worden opgenomen.

Materialen Tijdens de materiaalkeuze dient o.a. rekening te worden gehouden met onderstaande punten: • Mogelijk hergebruik van materiaal dat is vrijgekomen bij onderhoudswerkzaamheden of een (her)inrichting. Dit geldt met name voor natuursteen en gebakken materiaal; • Mogelijk toepassen van klinkerverharding of waterpasserende verharding. Dit vergroot de vertraagde afvoer van regenwater. De beheerlast (onkruidgroei) kan echter hoger zijn, maar op plekken met intensief gebruik, is dit materiaal goed toepasbaar; • Kiezen voor materiaal waarvan de herkomst/productie op duurzame wijze heeft plaatsgevonden; • Materialen gebruiken die kunnen worden hergebruikt of gerecycled; • Verlichting in LED uit te voeren (wordt al toegepast als huidige standaard), waarbij op de langere termijn verlichting slim uitgevoerd kan worden zodat storingsmeldingen bij de beheercentrale binnenkomen of verlichting kan reageren op wat er op de straat gebeurd. Bij lage gebruiksdruk kan de lichtintensiteit verminderen waardoor energie wordt bespaard en lichtvervuiling wordt verminderd; • Objecten in de ruimte dienen zoveel als mogelijk gecombineerd te worden tot een integraal object. • Waar mogelijk de parkeervakken uitvoeren in halfverharding

De openbare ruimte heeft naast de esthetische en kwalitatieve wensen ook een belangrijke rol in het bieden van (ondergrondse) ruimte voor de vele netbeheerders. De ondergrondse infra heeft een belangrijke rol in het maatschappelijke en economische verkeer. Nutsleidingen claimen voornamelijk ruimte in trottoirs. Voor een goede bereikbaarheid (storing herstel, aanleg, uitbreiding) is het belangrijk dat de kabel en leidingentracés een logische relatie houden met de bovengrondse terreininrichting. Met betrekking tot boven-ondergrond dient rekening te worden gehouden met klimaatadaptatie (effecten op de weginrichting), een gasloze toekomst, aanleg warmtenet, maar ook andere kwaliteiten die de bodem kan bieden die worden beschreven in het Bodemboek Katwijk. Dit alles vraagt zorgvuldig, integraal ontwerp. Bomen Bomen vragen zowel bovengronds als ondergronds ruimte, het aanplanten van bomen op de juiste wijze is daarom essentieel. Het uitgangsdocument hiervoor is het handboek Norminstituut Bomen. Wanneer de realisatie van nieuwe bomen op basis dit document plaatsvindt vergroot dit levensvatbaarheid van bomen. Ook worden de ondergrondse infra, zowel huidig als toekomstig, daarbij op een juiste wijze betrokken.

11

2.7 Ambitieniveaus inrichting en materialen

2.8 Ambitieniveaus technisch- en netheidsonderhoud

Zie Bijlage B ‘Ambitiekaart inrichting en materialen’ voor de kaart van de zonering van de verschillende ambitieniveaus.

In 2016 is de VORK geëvalueerd en zijn de daarin omschreven kwaliteitsniveaus opnieuw vastgesteld door de Raad. Er zijn in de gemeente twee onderhoudsniveaus voor het technisch onderhoud en netheidsonderhoud, namelijk A (hoog) en B (basis). Aan deze onderhoudsniveaus liggen contracten en budgetten ten grondslag, deze worden niet ter discussie gesteld en zijn dus in de Visie ‘Katwijkse Stijl’ overgenomen.

De inrichting van de openbare ruimte bestaat uit verschillende kwaliteitsniveaus. In het huidige LIOR en Dali zijn inrichtingselementen aangegeven die hieraan voldoen,deze elementen zijn robuust en functioneel. Het gaat hierbij vooral om de inrichting van de wijken en bedrijventerreinen.

Zie Bijlage C ‘Ambitiekaart technisch onderhoud’ en Bijlage D Ambitiekaart netheids onderhoud voor de kaart van de zonering van de verschillende beheerniveaus.

Voor toekomstige inrichting van de openbare ruimte zijn kansen om de kwaliteit te vergroten door te kiezen voor uniformiteit, herkenbaarheid en het versterken van de identiteit. Voor gebieden waar wordt ingezet op een hoger ambittieniveau worden de basiselementen vervangen door elementen en materialen van hogere kwaliteit die specifiek bij de uitstraling en sfeer van het betreffende gebied passen. De herkenbaarheid van gebieden en hun onderlinge verschillen worden hierdoor versterkt. Door de vastlegging in LIOR en DALI wordt echter tegelijkertijd voorkomen dat er een grote variatie in types ontstaat. In de Visie zijn bij elke omschreven typologie ook de gewenste ambitieniveaus aangeduid.

De onderstaande beelden geven per ambitieniveau een indruk van de inrichtingselementen van de openbare ruimte, en moeten niet worden gezien als referenties voor de uitwerking / keuze van het meubilair. zeer hoge kwaliteit / costum made / specifiek voor het gebied

hoge kwaliteit / catalogusobject / specifiek voor het gebied

basis kwaliteit / catalogusobject

Ambitiekaart Inrichting en materialen (Bijlage B)

Ambitiekaart Technisch onderhoud (Bijlage C)

Om het straatbeeld rustig te houden wordt gekozen voor één duidelijke familie meubilair in één stijl, één kleur, eenduidig materiaalgebruik en afwerking. Type en RAL kleur worden vastgelegd in het LOIR/DALI. Het clusteren van meubilair verdient de voorkeur. Bewegwijzering wordt terughoudend maar duidelijk toegepast. Overbodige verkeersborden worden bij de inrichting van de openbare ruimte zoveel mogelijk voorkomen. Het aantal paaltjes wordt tot het minimum beperkt om de openbare ruimte vrij van obstakels te houden. Inrichtingselementen worden geplaatst met behulp van bevestigingen die aan het oog onttrokken zijn. Op een aantal plekken waar veel fietsparkeren te verwachten is, wordt gebruik gemaakt van fietsvoorzieningen. Er kan verder onderzocht worden of hier ook oplaadpunten voor elektrische fietsen aan toegevoegd kunnen worden. Ook de markering van parkeerplaatsen dient gemeentebreed op een eenduidige en eenvoudige wijze vormgegeven te worden met aandacht voor laadpunten voor elektrisch auto’s.

12

Ambitiekaart Netheids onderhoud (Bijlage D)

en

en

d he

d he

k

ijk el ) g g o g m hoo s o ng er ho di (ze g/ i o re + o itb r A rh og U e a Ho Ze na

sm ng og) i id o re (h b A t sis Ui aar Ba n

A+

A

(A)

B

Technisch onderhoud

A

(A)

B

Netheids onderhoud

A

Ambitie

Inrichting en materialen

(A+)

lij

e og

B

A+ (zeer hoog)

A+ (zeer A (hoog) hoog)

AB(hoog) (basis)

BC(basis) (laag)

Materiaalgebruik

Materiaalgebruik

Inrichting

Bij het technisch onderhoud gaat het voornamelijk om de veiligheid, volledigheid, en schade van verschillende onderdelen van de openbare ruimte. Hierbij gaat het bijvoorbeeld om: de vlakheid van de voetpaden, vitaliteit van de beplanting en beschadigingen van het meubilair. Bij het netheidsonderhoud draait het om de netheid/verzorging van de openbare ruimte: Ontwerp zwerfafval, Ontwerp Ontwerp Ontwerp Ontwerp Ontwerp Ontwerp Ontwerp Ontwerp Ontwerp Zeer bijzonder, zeer ori- Zeer Springt bijzonder, er uit, zeer origineel oriSpringt Standaard, er uit, representaorigineel Standaard, weinig, vrijwel representageen Zie tevens weinig, vrijwel geen geen aandacht voor geen aandacht voor graffiti en beplakking, onkruidgroei, hondenpoep, enzovoorts. onderstaand schema’s:

D C(zeer (laag) laag)

D (zeer laag)

2.9 Financiële aspecten

Beplanting Technisch

Beplanting Technisch

Materiaalgebruik

Eenheid in materiaalkeuze en inrichtingselementen Een kostenbesparende factor is de eenduidigheid in de toe te passen materialen. Tijdens de onderhoudsfase behoeven slechts enkele materiaalsoorten op voorraad te zijn. Dit bespaart gineel en afwijkend gineel en afwijkend tief stramien voor hele tief aandacht stramien voor voor vormgehele aandacht voor vormgevormgeving. vormgeving. opslagruimte Materiaalkeuze en opslagkosten. Door uniform materiaalgebruik wordt voorkomen dat tijdens wijk wijk ving ving Materiaalkeuze Materiaalkeuze Materiaalkeuze Materiaalkeuze Materiaalkeuze Materiaalkeuze Materiaalkeuze Materiaalkeuze Materiaalkeuze zeer bijzonder, afwijkend zeer bijzonder bijzonder, materiaal afwijkend bijzonder standaardmateriaal materiaal standaard eenvoudig, materiaal doelmatig deeenvoudig, sober en zeer doelmatig eenvoudig sober en zeerontstaat. eenvoudig Dit draagt bij aan een hoger kwaliteitsbeeld.

onderhoud zogenaamde lappendeken Samenhang Samenhang Samenhang Samenhang Samenhang materiaalSamenhang Samenhang materiaal Samenhang Samenhang Samenhang materiaal materiaal materiaal materiaal Aspect Onderdelen technische staatenigszins Onderdelen verzorging netheid Voldoende, enigszins Voldoende, Uitstekend, eenheid Uitstekend, Goed eenheid Goed willekeurig gekozen willekeurig geen samenhang, gekozen rom- /geen samenhang, rom- Ook bij straatmeubilair (bankjes, afvalbakken, paaltjes, kolken, lichtmasten) zorgt een eenduidige afwijkend melig Samenhang Samenhang Samenhang Samenhang Variatie afwijkend Variatie Variatie melig Variatie Samenhang Samenhang keuze van materialen voor efficiëntie in kosten bij aanleg en onderhoud.

De meerkosten redelijk uniform,inweinig redelijk niet uniform, uniform, afwijkinweinig niet forse uniform, afwijkingen afwijkinin forse afwijkingen in Veel variatie, geen afwij- Veel variatie, geen afwijgeen afwijkingen in geen afwijkingen Asfaltverharding • inmateriaal Onkruid Verharding • vaninhoogwaardige materialen gedurende afwijkingen in kleur en afwijkingen gen in kleur, type, kleurpaen gen kleur, in kleur, type en type, patroon pa- worden kleur, type en patroon de levensduur in meer of mindere mate kingen in kleur/ materi- kingen kleur/ kleur/ materi- kleur/ materiaal materiaal materiaal troon troon aal aal• • Elementverharding Zwerfafval terugverdiend. Rijbanen Natuurlijk vuil A+ (zeer hoog) A+ (zeer A (hoog) hoog) • AB (hoog) (basis) BC(basis) (laag) • DC (zeer (laag) laag) D (zeer laag) • Fietspaden Life cycle kosten • Voetpaden A+ (zeer hoog) A+ (zeer A (hoog) hoog) AB(hoog) (basis) BDe C(basis) (laag) D Cmaterialen (zeer (laag) laag) heeft Dnamelijk (zeer laag) kwaliteit van de ook effect op de lange duur, op de life cycle kosten. • Parkeerplaatsen Een keuze voor gebakken materialen voor het straatwerk is ook een keuze voor een langere levensduur ten opzichte van bijvoorbeeld bestratingsmaterialen van beton of asfalt. Hierdoor zullen Groen • Bomen • Onkruid de extra kosten op de lange termijn worden terugverdiend.

Ook het aspect duurzaamheid speelt • Beplanting • Zwerfafval • Gras • Hondenpoep een rol bij deze keuze. • Materiaalkeuze Verlichting Vuilgraad afvalbakkenMateriaalkeuze MateriaalkeuzeMeubilair Materiaalkeuze Materiaalkeuze Materiaalkeuze Materiaalkeuze Materiaalkeuze • Materiaalkeuze Materiaalkeuze zeer bijzonder, afwijkend zeer bijzonder bijzonder, materiaal afwijkend• bijzonder standaard materiaal materiaal standaard eenvoudig,materiaal doelmatig eenvoudig, sober en zeer doelmatig eenvoudig sober en zeer eenvoudig Het is afhankelijk van de grote van investeringen op welke wijze ambities worden ingevuld. Zo kan Straatmeubilair • Vuil/Aanslag materiaal materiaal materiaal materiaal materiaal materiaal ook tijdens planmatig onderhoud kleinschalige aanpassingen worden gedaan in de openbare ruimte • Verkeersmeubilair Er zijn geen kale plekken. ErEr zijn zijn geen nauwelijks kale plekken. kale Er Erzijn zijnnauwelijks hier en daar kale kale Er Erzijn zijnhier redelijk en daar veelkale kale Er Erzijn zijnredelijk veel kale veel plekkale Er zijn veel kale plekplekken. plekken. plekken. plekken. plekken. plekken. ken. ken. Samenhang Samenhang Samenhang Samenhang Variatie Variatie Variatie Variatie Samenhang Samenhang om deze te verbeteren en zo toch aan een of meerdere ambities te voldoen.

Investeringen bepalen • Speeltoestellen redelijk uniform,in weinig redelijk niet uniform, uniform, afwijkinweinig niet forseuniform, afwijkingen afwijkinin forse afwijkingen in Veel variatie, geen afwij- Veel geenvariatie, afwijkingen geen in afwij- geen afwijkingen met welke snelheid ambities worden verwezenlijkt. kaal kaal kaal oppervlak oppervlak kaal kaal oppervlak kaal kaaloppervlak oppervlak kaal kaaloppervlak oppervlak kaal oppervlak afwijkingen in kleur enoppervlak afwijkingen gen in kleur,intype, kleur paen gen kleur, in kleur, type entype, patroon pa- oppervlak kleur, type en patroon kingen in kleur/ materi- kingen kleur/in materiaal kleur/ materi- kleur/ materiaal 0 % per 100 m2 0% 100 m2 m2 ≤ 5per % per 100 ≤≤510 %% per per 100 100 m2 m2 ≤≤10 25%%per per100 100m2 m2 ≤>25 25%%per per100 100m2 m2 > 25 % per 100 m2 materiaal materiaal troon troon aal aal

Onkruid Verzorging / Netheid

A+ (zeer A (hoog) hoog)

Onkruid Verzorging / Netheid

Beplanting Technisch

A+ (zeer hoog)

De wens van vergroening en toepassing van nieuw meubilair en verlichting zal mogelijk meerkosten met zich meebrengen. Het betreft hier niet alleen de aanschafkosten maar ook de meerkosten voor verbetering van ondergrondse groeiplaats en het beheer van groenvakken en bomen. Echter A (hoog) hoog) (basis) C(basis) (laag) DC (zeer (laag) laag) D (zeer laag) AB (hoog) (basis) A+ (zeer hoog) BC(basis) (laag) A+ (zeer D (zeer C (laag) laag) AB(hoog) D (zeer laag) Bde kunnen deze (deels) worden afgezet tegen investeringen ten behoeven van wateropvang. blad 27 van 53 blad 27 van 53 Door elk ontwerp tijdig te voorzien van zowel een uitvoeringskostenraming als een beheertoets, worden de investeringskosten en toekomstige beheerlasten vroegtijdig inzichtelijk en kan de kwaliteit in de toekomst gewaarborgd worden. Op basis hiervan kan een juiste afweging gemaakt worden: ambitie tegenover investerings- en beheerkosten.

Er zijn geen kale plekken. ErErzijn zijngeen nauwelijks kale plekken. kale Er Er zijn zijn nauwelijks hier en daar kale kale Er zijn zijn hier redelijk en daar veel kale Er Eronkruid. zijn zijn redelijk veel kaleveel plekEronkruid. zijn plekEr is geenEr onkruid. Er Eriskale is geen weinig onkruid. Er Eriskale isweinig redelijk veelveel on- kale Er Erisisredelijk veel onkruid. veel onplekken. plekken. plekken. plekken. plekken. plekken. ken. ken. kruid. kruid.

Er Erisisveel zeeronkruid. veel onkruid.

Er is zeer veel onkruid.

kaal oppervlak 0 % per 100 m2

bedekking bedekking >2525%%per per100 100m² m²

bedekking > 25 % per 100 m²

lengte lengte >1 1mmper per100 100m² m²

lengte > 1 m per 100 m²

Onkruid Verzorging / Netheid

A+ (zeer hoog)

kaal kaaloppervlak oppervlak 0≤%5per % per 100100 m2m2

A+ (zeer A (hoog) hoog) blad 27 van 53

kaal oppervlak oppervlakbedekking kaal oppervlak oppervlak kaal kaal kaal kaal oppervlak oppervlak kaal oppervlak bedekking bedekking bedekking bedekking bedekking bedekking ≤≤ 510%%per per100 100m2 m2 ≤≤ 10 25 % % per per 100 100 m2 m2 ≤ >m² 25 25m² % % per per 100 100 m2 m2 >100 25 % 0 % per 100 m² 0 %5 per 100 515 %% per 100 m² per100 100m² m² % per 100 per m²per 100 m21525%%per lengte 0 m per 100 m²

AB (hoog) (basis)

lengte lengte 0 m0,25 per m 100 perm² 100 m²

BC(basis) (laag)

lengte lengte 0,25 0,50mmper per100 100m² m²

DC (zeer (laag) laag)

lengte lengte 0,50 100 1mm perper 100 m²m²

D (zeer laag)

blad 27 van 53

In de kernen (Katwijk ad Rijn, Katwijk aan Zee, Valkenburg en Rijnsburg) worden ambities gesteld om het kerngebied iets te vergroten. Ook worden er specifiek een klein aantal identiteitsdragers benoemd (Katwijkse parels) waarvan het belang van een hoger kwaliteitsniveau wordt onderkend. De in deze visie beschreven uit te breiden ambities en identiteitsdragers kunnen leiden tot hogere kosten. Er is geen onkruid.

Er Erisisgeen weinig onkruid. onkruid.

Er Erisisweinig redelijkonkruid. veel on-

Er Erisisredelijk veel onkruid. veel on-

Er Erisisveel zeeronkruid. veel onkruid.

Er is zeer veel onkruid.

Wanneer ambtelijk een afweging om van een specifieke kern of identiteitsdrager kruid. wordt gemaakt kruid. het kwaliteitsniveau te verhogen, is het aan het college en de gemeenteraad om te beslissen of men bedekking bedekking bedekking bedekking bedekking bedekking bedekking bedekking bedekking bedekking 0 % per 100 m² wel of niet 0% per 100 m²m² 25%%per per 100 m² van >een 25 %juiste per 100 m² het gewenste ambitieniveau wil vastleggen. Deze wordt op basis 5% per 100 515%%per per100 100m² m² 15 25%%per per100 100m² m²keuze > 25 100 m² afweging gemaakt: ambitie lengte tegenover investeringsen beheerkosten. lengte lengte lengte lengte lengte lengte lengte lengte lengte 0 m per 100 m² Het beeld 0m perm 100 m² >11m mper per100 100m² m² > 1 m perde 100 m² 0,25 per 100 m² 0,50m mper per100 100m² m² verdeeld, 0,50 1 m per m ook per 100100 m² m²de kwaliteitsverschillen in de gemeente is 0,25 vrij gelijkmatig zijn tussen aspecten verharding, groen, meubilair en verzorging beperkt. De kwaliteit van het groen blijft een fractie achter doordat het relatief wat vaker lager scoort dan verharding. Katwijk is overwegend schoon.

13

14

3 | Analyse Kroniek van het landschap Het landschap binnen de gemeentegrenzen van de gemeente Katwijk heeft in de laatste vierduizend jaar een grote transformatie ondergaan. De landschappelijke ondergrond die zich daarbij heeft gevormd is de basis geweest voor de ontwikkeling van occupatielagen als de wegenstructuur, de waterstructuur en de kernen Katwijk aan Zee, Katwijk aan den Rijn, Valkenburg en Rijnsburg.

Het zichtbaar maken van de nog aanwezige historische straten geeft aanknopingspunten om de herkenbaarheid te vergroten.

De historische ontwikkeling van het landschap en de occupatielagen vormt de basis voor de visie op de openbare ruimte. De vooroorlogse structuren kennen een sterke verbinding met de landschappelijke ondergrond. Zo verbinden de vooroorlogse wegen de historische kernen en liggen de kernen op karaktervolle gronden. De vooroorlogse occupatielijnen vormen het skelet waar de uitbreidingswijken omheen zijn gegroeid.

Katwijk aan zee Katwijk aan den Rijn

Rijnsburg

Valkenburg

2000 v. Chr. - De kustlijn lag diep landinwaarts; - De Rijn mondde uit in de zee als een delta en sleet zich een weg door de duinen; - Zandplaten, duinen en zeekleigebieden wisselden zich af; - Rijnsburg was gedeeltelijk gesitueerd op een oude duinrug.

100 n. Chr. - De duinen kwamen in beweging, bedekten oude Rijnarmen en bewogen zich westwaarts de zee in; - Op de landtong in de zee lag het Romeinse Castellum ‘Lugdunum Batavorum’; - Ter hoogte van Valkenburg lag een militair castellum ‘Preatorium Agrippinae’; - Het achterland stond onder invloed van de zee, hier werd zeeklei afgezet; - Beekjes vanuit de duinen stromen af naar de zeearm.

800 n. Chr. - De kustlijn begon zich terug te trekken en de zeespiegel steeg en het Castellum verdween in de zee; - De zeearm verzandde.

1500 n. Chr. - De kustlijn trok zich verder terug en de duinen werden hoger; - Rond 1200 n Chr. slibte de zeearm dicht; - De Rijn slingerde zich een weg door het achterland en liet rivierklei achter op de zeeklei.

1850 n. Chr. - Natuurlijke duinbeekjes werden opgenomen in het agrarische land; - Katwijk aan Zee was een duinplaats gericht op visserij uit de zee; - Katwijk aan den Rijn ontstond op het gradiënt tussen de duinen en de vruchtbare grond; - Rijnsburg ontstond op een hoger gelegen duinrug te midden van voedzame grond langs de Vliet (een kreek) en vormt de spin in het web van wegen; - Valkenburg ontstond als Castellum op de kruising van de Rijn en een beek die daarop uitmondde.

2000 n. Chr. - Katwijk aan Zee, Katwijk aan den Rijn, Rijnsburg en Valkenburg zijn aan elkaar gegroeid tot één stedelijk weefsel langs de oevers van de Rijn, ingesloten tussen duinenrijen, de zee en het achterland. Door afbraak van historische panden is het een uitdaging de historische kernen te herkennen. Het zichtbaar maken van de nog wel aanwezige historische straten geeft aanknopingspunten om de herkenbaarheid te vergroten.

Bron: bewerking van; Vos, P. & S. de Vries 2013: 2e generatie palaeogeografische kaarten van Nederland (versie 2.0). Deltares, Utrecht.

15

Vlakte van getij en riviermond afzetting met strandwallen Polder Hoornes Duinen

Getijde en riviermond ruggen van de Rijn

Duinrand

Vlakte van getij en riviermond afzetting (strandvlakte Veenweide)

Landschappelijke ondergrond • De landschapsstructuur van Katwijk wordt gekenmerkt door twee richtingen. De richting van het kustlandschap (noord-zuid) met de duinen en parallel aan de kust de strandwallen en strandvlakten. Daarnaast is er de oost-westrichting stromende Rijn, die in open verbinding stond met zee. Tussen de hoger gelegen strandwallen liggen de strandvlakten en ontstonden open veenweidegebieden. Door de stroming van de Rijn zijn vervolgens kleiafzettingen en oeverwallen ontstaan op de zand- en veengronden; • In Katwijk zijn grofweg drie type landschappen te onderscheiden: de duinen (zandgronden), de getij en riviermondruggen, de Rijn (kleigronden) en de vlakte van getij- en riviermondafzettingen (klei/veengrond); • Het ingepolderde Hoornes langs de Rijn met het deels afgegraven duingebied vormt de vierde eenheid.

16

Lijnen kaart 1815 • Op deze kaart zijn de voororlogse wegenstructuur en kenmerkende waterstructuur te zien.

Karakteristieke structuren • Zeer karakteristiek zijn de doorgaande wegenstructuren parallel langs de kustlijn; • Naast de kustlijn is ook de loop van de Oude Rijn een dragende structuur. Langs de Oude Rijn ligt een weg die de historische kernen van Katwijk aan Zee, Katwijk aan den Rijn en Valkenburg verbindt met het centrum van Leiden en het achterland.

Wegenstructuur nu • De wegenstructuur van 2018 leunt sterk op de vooroorlogse wegenstructuur. Met de komst van de auto in de jaren na de oorlog is de ruimtevraag langs deze vooroorlogse structuren enorm toegenomen, terwijl deze ruimte niet altijd voorhanden is.

Hoorneslaan

Noordwijk

Drieplassenweg/ Koninginneweg

Noordwijkerweg

Kanaalpad

Weinig groen aan de kust

Secretaris Varkevisserstraat

Leiden Centraal

Valkenburgseweg / Katwijkerweg/ Hoofdstraat

Rijnsburgerweg / Oegstgeesterweg Wassenaar

Veel groen in Polder Hoornes

Groenstructuur • De inventarisatie van het huidige bomenbestand laat zien dat met name in het gebied aan de kust (Katwijk aan Zee) een duidelijke groenstructuur ontbreekt. De bomen die er staan lijken moeite te hebben om tot volwaardige grootte uit te groeien. Oorzaken kunnen liggen in de matige ondergrondse voorzieningen en de harde klimatologische omstandigheden zoals de zeewind; • Polder Hoornes kent daarentegen een zeer groen karakter. De ruime opzet van de wijken biedt veel ruimte voor groen; • Laanstructuren zijn gefragmenteerd; bomenrijen wisselen sterk in plantafstanden, grootte, type en positie langs de wegen. Op dit punt liggen kansen om bepaalde lanen te versterken, deze zijn in geel gemarkeerd op de kaart; • Met name langs de kustzone (zoals bij de Drieplassenweg/ Koninginneweg) heeft de wind meer invloeden en stelt het aanleggen van een laanstructuur hoge eisen aan het type groen en ondergrondse voorzieningen en vraagt hiermee om een grotere (financiële) investering.

Hoofd fietsstructuur

OV routes

•

•

•

•

•

Het hoofdfietsnetwerk heeft in Katwijk aan Zee een fijnmazige structuur. In Rijnsburg is deze structuur grover; Aandacht moet uitgaan naar ontbrekende schakels die als integrale projecten kunnen worden opgepakt (vergroening opgave, afkoppeling hemelwater, herstel of versterken van historische structuren, etc.); Langs de oevers van bedrijventerrein ’t Heen ontbreekt op dit moment een belangrijke verbinding voor fietsverkeer. Het vergroten van het kanaal t.b.v. de uitwateringscapaciteit kan een aanleiding zijn om deze verbinding integraal op te nemen, en een continue verbinding langs het kanaal te maken; De aanleg van een nieuw netwerk voor fietsverkeer op het terrein van de voormalige vliegbasis Valkenburg biedt kansen om nieuwe robuuste verbindingen te maken: van Leiden naar het duingebied en van de kern van Rijnsburg/Valkenburg naar Wassenaar.

De komst van de nieuwe HOV lijn brengt tal van infrastructurele aanpassingen met zich mee. Deze projecten bieden kansen om integraal opgepakt te worden. Op deze manier kan een kwaliteitsimpuls worden gegeven aan de huidige groen- en waterstructuur alsmede de algemene uitstraling van de openbare ruimte.

Bestaande bus netwerk Toekomstige bus netwerk ‘Nieuw Valkenburg’ (indicatief) HOV lijn R-NET, Leiden - Katwijk (2020) HOV lijn R-NET, Leiden - ESA/ESTEC (2020) HOV lijn R-NET, Leiden - Noordwijk (2020)

Bestaand bomenbestand Onderbreking of afwezigheid van mogelijke boomstructuren

Bestaande fietsinfrastructuur Te ontwikkelen fietsinfrastructuur

Bron: bewerking van; Kaart Arriva Zuid-Holland Noord 2017-2018, kaart R-NET LEIDEN-KATWIJKNOORDWIJK Maatregelen fase 1 2020 (Provincie Zuid-Holland) en OV kaart Integrale ruimtelijke verkenning gebied tussen Katwijk en Wassenaar

17

Lijnen

Gebieden

Plekken

Algemeen

18

4 | Visie en uitwerkingen onderdelen Inleiding Uit de voorgaande analyse komt naar voren dat in Katwijk verschillende landschapstypen zijn te onderscheiden. Deze landschappelijke ondergrond vormt de basis voor de typologische indeling van Katwijk. Het definieert sfeergebieden die elk hun karakter hebben en waarop de inrichting van de openbare ruimte wordt afgestemd. Katwijk kent meerdere historische kernen die door de jaren heen aan elkaar zijn gegroeid. Dit heeft geresulteerd in verschillende woonmilieus die als ‘scherven’ om de oude kernen liggen. De huidige inrichting van de openbare ruimte kan door deze afzonderlijke ontwikkelingen als gefragmenteerd worden gezien. Hoewel deze ontwikkelingen voor veel diversiteit zorgen komt dit de leesbaarheid en oriëntatie niet altijd ten goede. Ook brengt een diversiteit aan materialen vaak hoge beheerskosten met zich mee. Voor de inrichting van openbare ruimte kunnen dezelfde basisprincipes worden gehanteerd, dit schept eenheid en werkt kostenbesparend. Per typologie kunnen verschillende accenten in materialen en beplanting worden toegepast. Door het consequent toepassen van dezelfde uitgangspunten per typologie kunnen de identiteiten en de leesbaarheid van Katwijk worden versterkt. Ook schept het de kaders en uitgangspunten voor nieuwe ontwikkelingen in de openbare ruimte.

De landschappelijke en historische structuren vormen het raamwerk die door een eenduidige inrichting de verschillende gebieden verbinden. Visiekaart De visiekaart openbare ruimte bestaat uit:

Lijnen De ruimtelijke structuur van Katwijk wordt onder andere bepaald door de lange lijnen. Vaak zijn dit historische verbindingen van waterwegen (zoals de Oude Rijn en de Vliet) of belangrijke (historische) invalswegen, zoals de weg van Leiden tot aan de kust door de kernen van Valkenburg, Katwijk a/d Rijn en Katwijk aan Zee. Deze structuren hebben hun eigen karakteristieken en zijn daarmee belangrijke identiteitsdragers. Gebieden De indeling van gebieden komt voort uit de landschappelijke typologieën die in Katwijk aanwezig zijn. De volgende deelgebieden zijn te onderscheiden: • Kust en Duinen; • Oude Rijn; • Polder Hoornes; • Wijken in ontwikkeling (Nieuw Valkenburg, Rijnsburg Noord en Mient Kooltuin) Binnen deze deelgebieden wordt onderscheid gemaakt tussen de historische kernen en wijken. De kernen hebben hun eigen karakter, voortkomend uit de ontstaansgeschiedenis en positie in het landschap. Ze vormen het visitekaartje van Katwijk en kennen een hogere gebruiksintensiteit, de inrichting van de openbare ruimte dient hierop aan te sluiten door het toepassen van hoogwaardige materialen en een hoger beheer niveau.

maatwerk en een zorgvuldige ingepaste inrichting waarbij de kwaliteiten van de plek behouden en versterkt moeten worden. De ‘Parels van Katwijk’ moeten aan één of meer van de volgende factoren voldoen: • De plek wordt intensief gebruikt; • De plek heeft een hoge cultuurhistorische waarde; • De plek is van grote betekenis voor de wijk, gemeente of de regio; • De plek heeft een belangrijke verblijfs- en ontmoetingsfunctie en nodigt dit gebruik uit. Entrees Bij de beeldbepalende plekken in Katwijk worden ook entrees opgenomen, dit zijn de plekken waar je de gemeente binnenkomt en die zich kenmerken door grote verkeerstromen. De plekken bieden kansen om een uitnodigend beeld neer te zetten voor de gemeente Katwijk. Dit kan worden bereikt door een hoger niveau van de inrichting van de openbare ruimte of verbijzondering in materiaal. Ook het toevoegen of versterken van robuuste bomenlanen of bijzondere beplanting kan de kwaliteit en herkenbaarheid van deze plekken vergroten. Per plek zou gekeken moeten worden naar de mogelijkheden voor verdere invulling waarbij op een subtiele wijze uitdrukking wordt gegeven aan de herkenbaarheid van deze entrees. Algemene gebieden / structuren De gebieden die buiten de deelgebieden vallen zijn opgenomen in de categorie ‘algemeen’. Deze worden niet nader uitgewerkt in deze visie. Op de kaart wordt ook de hoofdgroenstructuur van Katwijk aangegeven.