11. Bijlage 1. Stedenbouwkundig Raamwerk BPD Valkenhorst vernieuwend langs lange lijnen, herziene versie 4 (2726048)
Tekst van het document
Valkenhorst
vernieuwend langs lange lijnen
stedenbouwkundig raamwerk | BPD gronden 9 december 2021 | herziene versie 4
ind Impressie van een mogelijlk uitwerking van het plan 2
KCAP Architects&Planners
rkav e v e v icatie
eling
Inhoudsopgave Voorwoord 5
DEEL 4 - BUURTEN MET EEN EIGEN IDENTITEIT
DEEL 1 - DE OPGAVE
4.1 Woonbuurten met een eigen beeld en identiteit
57
1.1 Rijke Historie 9
4.2 Karakteristieke plekken Limesplein Oude Broekweg Hoeve kwartier De Wadizone De Kreken De Straten Verborgen pleintjes en hofjes Specials N206 zone
60
1.2 De Belofte 11 Van lokaal belang en regionale betekenis Vernieuwend langs lange lijnen Duurzame verstedelijking
DEEL 2 - PROGRAMMA EN DOELGROEPEN Programma 21 Doelgroepen 21
DEEL 3 - STEDENBOUWKUNDIGE VISIE Principes van het raamwerk 27 3.1 Water en groen: landschappelijk raamwerk geeft structuur Het krekenlandschap Biodiversiteit en ecologie Spelen en leren
29
DEEL 5 - ONTWIKKELSTRATEGIE 5.1 Ontwikkelstrategie
74
5.2 Prognose planning
75
5.3 Ontwikkeling vanuit bronpunten
76
5.4 Placemaking als ontwikkeltool
77
5.5 Samen verder
78
3.2 Verbonden met de omgeving 35 LV route Oude Broekweg Oude Broekweg 3.3 Betekenisvolle plekken 39 Limesplein met HOV halte Kreekplein De Hoeve 3.3 Separate ontsluitingsprincipes voor langzaam verkeer en de auto Langzaam verkeer Autostructuur en parkeren
51
Valkenhorst | stedenbouwkundig raamwerk | BPD | Katwijk [NL]
3
4
KCAP Architects&Planners
Voorwoord De ontwikkelvisie Valkenhorst, vernieuwing langs lange lijnen’ van mei 2019 is door BPD, in samenwerking met KCAP, uitgewerkt in voorliggend stedenbouwkundige raamwerk. Met dit stedenbouwkundige raamwerk geven wij verdieping aan de ontwikkelvisie en concretiseren wij de wijze waarop wij op onze deellocatie een toekomstbestendige leefomgeving creëren. Een duurzame leefomgeving die past bij de aard van Katwijk en haar kernen en juist daarmee ook aansprekend is voor nieuwe inwoners van buiten. Een gebiedsvisie die voldoende flexibiliteit biedt om in te spelen op veranderingen in onze maatschappij. De afgelopen jaren lijken deze veranderingen zich sneller dan ooit te voltrekken. In de ontwikkelvisie hebben wij hier uitgebreid bij stilgestaan. Bij gebiedsontwikkeling is het de kunst om op al deze genoemde veranderingen in te spelen en op deze wijze letterlijk vorm te geven aan de toekomst. Dit vraagt bijvoorbeeld om gebouwen en openbare ruimte die inspelen op hedendaagse mobiliteit en de fietser en voetganger alle ruimte geeft. Het stimuleert gezond leven en bewegen en faciliteert elektrisch rijden en deelautoconcepten. Collectieve pick-up points en in de toekomst wellicht zelfrijdende (sensorbased) voertuigen kanaliseren de verkeersbewegingen in de wijk.
Denk bij duurzaam en toekomstgericht ook aan vernieuwende concepten voor afvalverzameling, grondstoffenen energiegebruik en aan het verbeteren van de biodiversiteit en klimaatadaptiviteit. Voor het creëren van een prettige en toekomstbestendige leefomgeving is het belangrijk juist ook aandacht te hebben voor de zachtere kant van hoe mensen met elkaar samenleven. Ze het gevoel van thuis zijn geven. Letterlijk een thuis voor iedereen. Dit bereiken wij door het woningbouwprogramma aan te laten sluiten bij de lokale- en regionale woningbouwbehoefte. Door een aanbod dat betaalbaar is en invulling geeft aan de woonwensen van de diverse doelgroepen. Dit vraagt naast een gebalanceerde mix van koop en huur in zowel het sociale als het middeldure en dure segment ook om voldoende plekken voor ontmoetingen tussen mensen en om ruimte voor toekomstige bewoners om mee te denken over hun woonomgeving.
Ontwikkelen en bouwen voor de toekomst betekent ook ruimte laten voor flexibiliteit, zodat wij blijvend kunnen meebewegen en in kunnen spelen op vernieuwing. Dat betreft zowel de fysieke ruimte in het gebied als ruimte in het proces en ruimte in beleid en regelgeving. Dit doet een beroep op ons creatieve en innovatieve vermogen en op de moed en bereidheid om te experimenteren en te onderzoeken. In het stedenbouwkundige raamwerk wordt de prachtige, rijke historie van Katwijk en de ruimtelijke kwaliteiten van de omgeving verbonden aan de opgaven van de toekomst. Daardoor wordt dit deelgebied een duurzame en innovatieve woonomgeving die naadloos aansluit op haar omgeving en past bij de ambities van de gemeente Katwijk en de ontwikkelvisie ‘Valkenhorst’ van het Rijksvastgoedbedrijf. Wij hopen op korte termijn samen met de gemeente Katwijk dit stedenbouwkundige raamwerk verder uit te werken en een mooie en voortvarende start te maken voor één van de meest toonaangevende gebiedsontwikkelingen in ons land.
Het beoogde eindbeeld ‘Valkenhorst wordt een prettig thuis voor veel verschillende mensen, die er naast en met elkaar samenleven. Samen creëren wij een duurzame, betaalbare en dynamische leefomgeving met een op menselijke maat ingerichte openbare ruimte. Lopen en fietsen zijn de norm en Valkenhorst uitnodigt uit tot buiten zijn. De ligging is centraal, alles is nabij: de stad, het strand, de dorpen en je buren. Met Valkenhorst bouwen we een wijk met toekomst,
Met vriendelijke groet, Patrick Joosen Directeur BPD Ontwikkeling, regio Zuidwest
door de kansen van morgen te koppelen met het goede van vandaag en het waardevolle van vroeger. Enerzijds verrassend, vernieuwend en ‘smart’; met vooruitstrevende technologische toepassingen en innovatieve stedelijke oplossingen. Anderzijds authentiek en passend bij het lokale DNA. Een aansprekende wijk voor jong en oud en voor huidige en nieuwe Katwijkers.
Aandachtspunt: De in dit document beschreven ambitie en de daarbij passende beelden en illustraties, zijn gebaseerd op het gemiddelde woningbouw programma. Het overwegend overeengekomen betaalbare programma op de BPD-locatie zal een andere inkleuring kunnen geven uiteraard in overeenstemming met het Kwaliteitsboek Valkenhorst d.d. 17 december 2020 en overeengekomen kaders (o.a. SOK mei 2021).
Valkenhorst | stedenbouwkundig raamwerk | BPD | Katwijk [NL]
!
5
6
KCAP Architects&Planners
1
De opgave
Valkenhorst | stedenbouwkundig raamwerk | BPD | Katwijk [NL]
7
Rijke historie van Katwijk.
8
KCAP Architects&Planners
1.1 Rijke Historie Valkenhorst wordt ontwikkeld op een plek met een lange geschiedenis. Al in de Romeinse tijd was Katwijk een belangrijke legerplaats aan de monding van de Oude Rijn gelegen aan De Limes, de grens van het Romeinse Rijk. Sinds die tijd is de plek onafgebroken bewoond geweest.
Verscheidenheid Het huidige Katwijk bestaat uit meerdere kernen, die door gemeentelijke herindelingen de afgelopen decennia inmiddels samen één gemeente Katwijk vormen. Dat laat onverlet dat er tussen de kernen grote historisch gegroeide verschillen zijn. Zo is er het overwegend gereformeerde Katwijk aan Zee, dat oorspronkelijk erg geïsoleerd lag en waar aanvankelijk met visserij en later met strandtoerisme geld werd verdiend. Of het vooral katholieke Katwijk aan de Rijn dat floreerde door land- en tuinbouw. Of aan Rijnsburg, waarvandaan in de wijde omgeving tuinbouwgewassen werden verkocht door vooral protestantse handelaren. En Valkenburg, met naast tuinbouw ook industrie en bijvoorbeeld ook de oudste paardenmarkt van Nederland.
Eenheid De verschillen zijn deels nog zichtbaar en voor veel ‘echte’ Katwijkers, Rijnsburgers of Valkenburgers blijven de andere kernen andere werelden. Toch is door allerlei maatschappelijke en ruimtelijke ontwikkelingen ook zichtbaar dat de verschillen tussen de kernen kleiner worden. En in bredere context vallen zeker ook de overeenkomsten op, die Katwijk anders maken dan de grotere stedelijke regio waar ze deel vanuit maakt. Hierbij valt te denken aan fysieke elementen als laagbouw, compactheid, menging van wonen, werken en andere functies op korte afstand. Maar ook aan het leven met de natuur en van de vruchten die zij voortbrengt. Of aan de nuchtere, pragmatische en ondernemende geest van veel bewoners, confessioneel en tolerant tegenover ‘de ander’.
Historisch
De locatie waar Valkenhorst zal verrijzen heeft ook diepe wortels. Ooit liep hier De Limes, en delen van het plangebied zijn als bijzonder archeologisch waardevol aangeduid. Ook staan er hier en daar nog hoeves en boerderijen, waarvan de geschiedenis vaak ook al eeuwen oud is. In het meer recente verleden heeft de Tweede Wereldoorlog zijn sporen op deze locatie nagelaten. Juist rondom de Marinevliegkamp Valkenburg vonden veel gevechtshandelingen plaats. De oudste Katwijkers hebben daar nog levendige herinneringen aan. En het is niet voor niets dat hier –in wat nu de TheaterHangaar heet- al jarenlang de musical Soldaat van Oranje ook aan jongere generaties een verhaal over deze geschiedenis vertelt. Dit verleden maakt dat er in het gebied meerdere betekenisvolle plekken zijn, zoals de uitkijktoren, de hoeves, de barakken en de oude landingsbanen. Deze betekenisvolle plekken krijgen een bijzondere positie in ons ontwerp voor Valkenhorst.
Met stratogloog Pim van den Berg zijn de dorpskernen van Valkenburg geanalyseerd. De honderden foto’s en interviews met inwoners hebben ons een prachtig beeld gegeven van het DNA van de gemeente Katwijk. Zowel de rijkdom aan verschillen als de gemene deler van het historische DNA van deze plek, biedt waardevolle aanknopingspunten voor ontwikkeling van Valkenhorst als een authentieke én toekomstgerichte leefomgeving. Een plek die aansluit bij de waarden en behoeften van de lokale bevolking en die tegelijkertijd juist daardoor ook waarde- en betekenisvol kan zijn voor mensen van buiten.
Valkenhorst | stedenbouwkundig raamwerk | BPD | Katwijk [NL]
9
Amsterdam
Katwijk Valkenburg
Locatie Valkenburg Leiden
Utrecht Den Haag
Rotterdam
10
KCAP Architects&Planners
1.2 De Belofte Van lokaal belang en regionale betekenis De rijke geschiedenis van het Marine Vliegkamp Valkenburg leent zich uitstekend om een plek te creëren om nooit te vergeten. Als onderdeel van het collectieve geheugen van vele Katwijkers krijgt de plek opnieuw betekenis. Van gesloten naar open. De vele lagen aan geschiedenis, de weidsheid van de landingsbanen, de militaire geschiedenis: ze worden vertaald naar unieke plekken, nieuwe natuurwaarden en bijzondere functies.
Een nieuwe lokale kern Valkenhorst wordt een nieuwe kern in de gemeente Katwijk. Het biedt ruimte aan de groei van de gemeente en aan de kwalitatieve ambities van zowel gemeente Katwijk, provincie Zuid-Holland, Rijksvastgoedbedrijf als BPD Ontwikkeling om een kwalitatief hoogwaardige en groene leefomgeving te ontwikkelen waarin duurzaam wonen, werken en innoveren hand in hand gaan. Om hier, met andere woorden, een wijk van de toekomst te realiseren.
onverminderd groot. Het voormalige Marinevliegkamp Valkenburg is als transformatielocatie aangewezen om invulling te geven aan deze regionale woningbehoefte.
Integraal en toekomstbestendig De opgave van BPD is om onze deellocatie integraal onderdeel uit te laten maken van Valkenhorst en de omliggende kernen en landschappelijke kwaliteiten. Op een toekomstbestendige wijze gaat dit deelplan onderdeel uitmaken van een groter netwerk. Omdat dit plandeel de eerste deelplanontwikkeling van Valkenhorst kan zijn, biedt dit de mogelijkheid om daar op vooruit te lopen en de toon te zetten.
Bijdragen aan regionale behoefte Naast de behoefte voor de lokale bevolking voorziet Valkenhorst tegelijkertijd ook in een regionale behoefte. De zuidelijke Randstad groeit in inwonersaantal en de vraag naar nieuwe woningen blijft
Katwijk aan den Rijn
‘t Duyfrak
Dorp Katwijk
Valkenhorst | stedenbouwkundig raamwerk | BPD | Katwijk [NL]
11
Katwijk aan Zee
HOV route en snelle fietsverbinding snelle verbinding langzaam verkeer langzame verbinding langzaam verkeer langzame verbinding (alleen voetgangers, Natura 2000 gebied (Meijendel en Berkheide)
Katwijk Binnen
RECREATIEF LANGZAAM
Rijnsburg Katwijk duinen
FUNCTIONEEL SNEL
Barakkendorp
Valkenburg HOV dynamiek Aerialtronics Commercial Drones HOV dynamiek
De Musical / Theater Hangaar Innovation HUB
Bio Science Park Verkeerstoren
Valkenburgse Meer Stoomtrein Katwijk Leiden Brasserie Buitenhuis
Valkenhorst onderdeel van een duurzaam fiets- en wandelnetwerk. 12
KCAP Architects&Planners
Historisch Centrum Leiden
Verbonden met de omgeving Valkenburg
De opgave is om een nieuwe kern in de gemeente Katwijk en de Randstad te maken. Een kern die fysieke en overdrachtelijke verbindingen aangaat met de al bestaande kernen in de gemeente. Een kern die past bij de rijke gelaagdheid van de plek. En een kern die tegelijkertijd een nieuwe schakel vormt in het netwerk van de agglomeratie Leiden en de Randstad en die antwoorden geeft op de veranderende behoeften in de maatschappij van vandaag en morgen. Valkenhorst ligt op een fantastische locatie, markant tussen stad, dorpen en strand. Natuur, duinen en zee liggen binnen handbereik en ook de voorzieningen van de bestaande kernen in de gemeente en die van de buurgemeente Leiden zijn nabij. Winkels (van dagelijks tot bijzonder), werk (bijvoorbeeld in nabije Bioscience Park), recreatie (strand, duinen, sport, uitgaan, cultuur, Valkenburgse meer) en sociaal-maatschappelijke voorzieningen als onderwijs en zorg; het is allemaal al aanwezig in de directe omgeving.
2 min 3 min
Katwijk Binnen
14 min 10 min 8 min
Bioscience Park
Rijnsburg
9 min
11 min
8 min
30 min
7 min
9 min
Leiden Centraal
Katwijk aan Zee
De locatie is bovendien via de N206 en A44 goed aangehaakt op het randstedelijke autowegennetwerk. Langs die route gaan ook fietswegen en HOV-lijnen naar Leiden Centraal Station, zodat ook voor andere vormen van transport de locatie nu al goed ontsloten is. Daarmee zijn in feite alle randstedelijke voorzieningen ook onderdeel van het ‘daily urban system’ van Valkenhorst.
Strand
3 min
NIEUW Valkenhorst
VALKENBURG
14 min 10 min 10 min
Impressie stationsgebied Leiden
Valkenhorst | stedenbouwkundig raamwerk | BPD | Katwijk [NL]
13
De wijkgedachte toegepast op Valkenhorst. De focus ligt op buurtvoorzieningen, en een ‘wijkhub’: het dorpsplein rond de HOV halte. Er is ruimte voor kleinschalige voorzieningen: AH to go, horeca, fietsenwinkel, mobiltieitshubs, etc. De grotere voorzieningen zoals een grote supermarkt liggen in het centrum van Valkenhorst.
GEBIED
WIJK
BUURT
BLOK
KAVEL
5000 woningen
<1000 woningen
<400 woningen
<50 woningen
<10 woningen
Buurt als belangrijkste schaalniveau
mobiliteit: HOV en (snel) fietsroutes
hoe groot is een buurt?
deelmobiliteit
klimaatmaatregelen
spelen
faciliteiten zoals gedeelde logeerkamer
CPO project
parkeren
parkeren
faciliteiten zoals ontmoetingsruimtes Buurtschuur
sport en gezondheid
veilig spelen voor kinderen
ontmoeting bekenheid
collectief
voorzieningen zoals horeca en retail landschappelijke structuur recreatie
Brede scholen, Health Bronpunten (HOV knoop, hoeves, verkeerstoren, hangargebied Centrumvoorzieningen
14
KCAP Architects&Planners
Wijkhubs
Buurttuinen
Flexwerkplekken
Woonerf
Multifunctionele gebouwen
Werkschuur
Deelconcepten mobiliteit
Kleine bedrijven
makersplek
Gemeenschappelijke binnentuin
Woonzorg concept ouderen
Multifunctionele parkeervoorziening
Wooncollectieven
Deelconcepten mobiliteit
CPO project
Logeerwoning
Vernieuwend langs lange lijnen In ons plandeel bouwen we aan een wijk met toekomst, door het goede van vandaag te verknopen met het waardevolle van vroeger én de kansen van morgen. Traditie en transitie gaan hand in hand. Dat is enerzijds ongekend: met nieuwe en innovatieve technieken en toepassingen. Anderzijds herkenbaar door de menselijke maat, aansluiting bij de ‘couleur locale’ en teruggrijpen en voortbouwen op in het verleden bewezen kwaliteiten. Een toekomstbestendige wijk, die echt vernieuwend is, maar die aanvoelt alsof ‘ie er altijd geweest is. Dat noemen wij “vernieuwend langs lange lijnen” en dit wordt in de gebiedsvisie uitgebreid toegelicht.
Dorpse dichtheid Nederland kent een lange traditie van woningbouw in dorpse dichtheid. De idealen achter deze traditie zijn onverminderd van kracht, zoals de zoektocht naar schaalverkleining en menselijke maat, ontmoetingsruimteen functies, de hiërarchische opbouw van woning naar buurt, wijk, stadsdeel en stad. De schaalvergroting in de na-oorlogse woningproductie maakte in veel nieuwebouwwijken het straatbeeld monotoner en uniformer. In Valkenhorst gaan wij terug naar de kleinere korrel van ontwikkeling om zowel een afwisselender straatbeeld te creëren als om toekomstige aanpasbaarheid te vergroten. Een groene en gezonde leefomgeving die bewegen en ontmoeten stimuleert. Om dit te bereiken zijn de volgende uitgangspunten geformuleerd: 1. Diversiteit binnen een heldere basisstructuur Het diverse straatbeeld, woningtypologie en architectuur worden bijeengehouden door een heldere landschappelijke en stedenbouwkundige hoofdstructuur. De groenblauwe kwaliteit van het bestaande landschap vormt de basis voor het landschappelijke en stedenbouwkundig raamwerk. 2. Vanzelfsprekende verbinding Door gebruik te maken van reeds aanwezige verbindingen en deze te versterken ontstaat een vanzelfsprekende verbinding tussen ons plandeel en de bestaande omgeving waaronder de oude kern van Valkenburg. 3.
Duurzame mobiliteit In dit deelgebied krijgt het openvaar vervoer, de fietser en de wandelaar alle ruimte. De automobilist voelt zich steeds meer te gast. De auto is niet leidend bij de planuitwerking en niet dominant in het straatbeeld aanwezig. Bij het informele karakter van dorpse dichtheid past hier en daar een auto in het straatbeeld; bijvoorbeeld in een parkeerhofje of op de eigen kavel.
4. Pleintjes en binnenwerelden Naast publieke pleintjes die zichtbaar onderdeel uitmaken van de verbindende ontsluitingsstructuur biedt het deelplan ruimte voor ‘binnenwerelden’. Je betreedt deze binnenwerelden via poortjes of steegjes, geïnspireerd op kwaliteiten in de bestaande kernen. Omdat ze enigszins verborgen zijn worden ze met name gebruikt door de eigen bewoners en daarom ook geschikt voor semi-publieke en/of collectieve voorzieningen zoals een gezamenlijke moestuin of buitenkeuken voor de buurt. 5. Sociale cohesie en veiligheid De openbare ruimte en de overgangen tussen openbaar en privé worden integraal in het ontwerp meegenomen. Daarbij kijken alle woningen uit op de openbare ruimte wat bijdraagt aan sociale interactie en gevoel van veiligheid. Elementen zoals een margezone (een strook openbare ruimte voor de woningen die mensen zelf met bijvoorbeeld een bankje kunnen inrichten) draagt bij aan de toevallige ontmoeting en het praatje met de buren. Ten behoeve van het zicht op de openbare ruimte en het gevoel van sociale veiligheid zijn erfafscheidingen niet te hoog. Je kunt er overheen kijken waardoor er contact blijft tussen woning, tuin en openbare ruimte. Door deze elementen worden aanleidingen voor ontmoeting en daarmee versterking van sociale cohesie vergroot.
Vroeger: georiënteerd op langzaam verkeer, divers straatbeeld en informele stedelijke ruimten
6. Dorpsgemeenschap De dorpsbewoner van de 21ste eeuw hecht sterk aan de plek en gemeenschap, maar is evengoed verbonden met de rest van de wereld. Nabij voorzieningen en optimaal verbonden met de omgeving, en midden in de natuur. Het nieuwe dorpse wonen richt zich dan ook sterk op het vormen van gemeenschappen en collectieven. Vinex: uniform beeld, scheiding van functies en georiënteerd op de auto
Informele ontmoetingen, collectieve voorzieningen en ruimte voor eigen initiatieven en ondernemerschap dragen daaraan bij. We zetten in op een actieve gemeenschap. In de stedenbouwkundige uitwerking is, op verschillende schaalniveaus, veel aandacht voor ontmoetingsplekken; van dorpspleintjes tot verborgen hofjes. De stedenbouwkundige structuur laat ruimte voor plekken die door mensen zelf kunnen worden ingevuld. Denk aan kleine pleintjes of binnenhoven. Deze hebben een kleinere schaal, waardoor bewoners zich de ruimte kunnen toe-eigenen en wat aanleiding geeft tot ‘community’-vorming.
Ambitie Valkenhorst: focus op langzaam verkeer, functiemenging, divers straatbeeld en informele stedelijke ruimten.
Valkenhorst | stedenbouwkundig raamwerk | BPD | Katwijk [NL]
15
Ecosysteem De groen-blauwe structuur is onderdeel van het gehele netwerk van Vliegkamp Valkenburg, en sluit aan op de bestaande waterstructuren.
Knooppunt HOV
Hiermee wordt gebouwd aan een robuust
De inrichting van het plan is zoveel mogelijk
ecologisch netwerk.
Dynamisch water Een deel van de oevers en enkele groene zones
gericht op het gebruik van OV; zoals voldoende fietsparkeren en prettige looproutes.
zijn overstroombaar. De opname capaciteit van (regen)water is daarmee gewaarborgd en door overstroombare delen in het raamwerk wordt het jaargetijde zichtbaar en beleefbaar.
Gezonde leefomgeving Aantrekkelijk groen dat goed toegankelijk is zet aan tot bewegen en ontmoeten waardoor een gezonde levensstijl wordt gestimuleerd.
Verbonden door fiets
Archeologievriendelijk bouwen (Vindplaats) Bij de ontwikkeling dit plandeel is ‘Archeologievriendelijk
Fiets speelt een centrale rol in de verbinding
Deelmobiliteit
bouwen’ het uitgangspunt. Op welke plekken dit van
van Valkenhorst en de omgeving. Twee
Op buurtniveau wordt ingezet op vormen van
toepassing is, wordt nader onderzocht.
Ontmoetingsruimte Sociale duurzaamheid wordt gestimuleerd dor het
oversteken over de N206 zorgen voor
deelmobiliteit zodat het ruimtegebruik van de
verbinding met bestaand Valkenburg. Noord-
auto zo klein mogelijk kan worden gemaakt.
zuid fietsroutes zorgen voor verbindingen
bieden van ontmoetingsruimte op wijk- en buurtniveau.
tussen het Valkenburgse meer en duingebied.
Bijvoorbeeld door programmering van de bestaande hoeve met maatschappelijke initiatieven.
Langzaam verkeer Fiets, wandelen en alles er tussenin is leidend in de inrichting van het plan. Autoluwe straten, shared space, de Oude Broekweg als autoluwe zone en een fijn netwerk van fiets- en wandelroutes zorgen hier voor.
ind 16
KCAP Architects&Planners
rkav e v e v icatie
eling
Duurzame verstedelijking Een goede planontwikkeling levert niet alleen een goed resultaat op voor de gemeente en ontwikkelaar, maar vooral ook een goed plan voor de bewoners, de omgeving en de toekomst. BPD wil voorop lopen met duurzame gebiedsontwikkeling. Wij zetten voor Valkenhorst in op een duurzame en inclusieve ontwikkeling die voor meer interactie en gezonde leefbaarheid zorgt. Het gaat bij duurzame gebiedsontwikkelingen naast milieu over sociale, ruimtelijke en economische waarde. People, Planet en Prosperity zijn voor ons daarom het logische vertrekpunt om een wijk te ontwikkelen waar mensen zich thuis voelen, nu en in de toekomst.
1. Gezondheid Gezond wonen betekend woningen met een aangename inrichting en een goed binnenklimaat; frisse woon- en leefgebieden die lucht-, verblijfs- en leefkwaliteit van zowel het deelgebied als de omgeving verbeteren. • Multifunctioneel groen: wij gaan efficiënt om met de ruimte door verschillende functies zoals groen, spelen en waterberging (wadi’s) te combineren. • Parkeren uit het zicht: het parkeren is zoveel mogelijk uit het straatbeeld gehaald om zo de beleving en de (gebruiks-) kwaliteit van groen, water en de openbare ruimte te vergroten. • Gezond bewegen: wij zorgen dat de fiets- en wandelnetwerken aansluiten op de bestaande kern van Valkenburg en de omliggende (natuur- en recreatieve) gebieden. Zo bevorderen we lichaamsbeweging.
2. Klimaatadaptatie
3. Circulaire gebiedsontwikkeling We gaan efficiënt om met grondstoffen, materialen en beperken afvalstromen. Juist bij de bouw van nieuwe woningen en de inrichting van het gebied. In de woningen die in dit deelgebied van Valkenhorst ontwikkeld worden, passen wij zoveel mogelijk hoogwaardige grondstoffen toe. • Gezonde materialen: wij ontwikkelen gebieden en woningen waarin zoveel mogelijk niet toxische materialen worden toegepast. • Hout: wij maken bewuste keuzes voor duurzaam hout, bijvoorbeeld door het toepassen van houten vlonders in de openbare ruimte met een duurzaam hout keurmerk. • Afval: wij reserveren in de wijk en in de woning ruimte om afval te scheiden.
De ‘sustainable development goals’ waar bij deze gebiedsontwikkeling de nadruk op ligt.
4. Energietransitie BPD heeft veel ervaring met het realiseren van woningen met een lage energiebehoefte en een laag energieverbruik. De woningen zullen voldoen aan de toekomstige BENG-criteria. Energiebesparing en duurzame energie hebben hoge prioriteit bij het ontwikkelen van het gebied. De uitdaging is om van fossiele brandstoffen naar volledig duurzame energiebronnen over te stappen en klimaatadaptief te zijn. Hier liggen mooie kansen gezien de omvang van de totale gebiedsontwikkeling. Deze kansen werken wij graag in samenwerking met de gemeente Katwijk en het Rijksvastgoedbedrijf verder uit.
Ons plandeel in Valkenhorst is bestand tegen water-, hitte- en droogte overlast. Natuur en biodiversiteit zijn de basis voor de landschappelijke en stedenbouwkundige ontwikkeling. • Aangenaam: de woningen zijn hittebestendig en hebben een aangenaam binnenklimaat. • Groenblauwe dragers: de Kreken met de natuurvriendelijke oevers en de wadi’s vormen de basis van de ecologische structuur van de wijk. Via de wadi’s wordt het overtollige regenwater vertraagd afgevoerd naar de omgeving. • Regenwater: in dit deelgebied zetten wij in op het natuurlijk afwateren van het hemelwater naar de Kreken en wadi’s.
De vier pijlers van BPD voor duurzame gebiedsontwikkeling
Valkenhorst | stedenbouwkundig raamwerk | BPD | Katwijk [NL]
17
18
KCAP Architects&Planners
2
Programma en doelgroepen
Valkenhorst | stedenbouwkundig raamwerk | BPD | Katwijk [NL]
19
JONG & HOOPVOL nu vaak wonend in een klein huurappartement nabij hogescholen en universiteiten en volop genietend van de stedelijke voorzieningen en mogelijkheden.
20
KCAP Architects&Planners
VOLKS & UITGESPROKEN gewone mensen van 18 tot 65 en vaak wonend in een huur rijtjeswoning in een dorp. Gesteld op sociaal contact met mensen in de buurt.
PLANNEN & RENNEN gezinnen, die vaak al prima wonen in een grondgebonden koopwoning in een dorp of buitenwijk van een stad. Voor het kunnen runnen van hun drukke levens en twee banen moet de thuisbasis centraal gelegen zijn.
ZORGELOOS & ACTIEF stellen, van wie de kinderen het -inmiddels wel erg grote- koophuis hebben verlaten. Geld en vrije tijd en dus alle ruimte voor hobby’s, sport, reizen en cultuur.
LUXE LEVEN lijken op hun ‘zorgeloze & actieve’ medebewoners, maar zijn vermogender, wonen royaler, minder ‘verankerd’ met hun woonplek en kritischer als het gaat om een nieuwe woning.
Programma en doelgroepen Op de deellocatie van BPD en de gemeente kunnen afhankelijk van typologie en segment tussen de 600 en 800 woningen in een (centrum) dorpse dichtheid gerealiseerd worden. Dit is passend binnen het masterplan Het woningbouwprogramma volgt het programma dat van toepassing is op de ontwikkeling van geheel Valkenhorst en de Woonagenda Katwijk 2020-2024. Wij bieden in dit deelgebied een mix van uiteenlopende woningtypen en prijsklassen voor verschillende doelgroepen.
Indicatief woningbouwprogramma
Het programma bestaat uit 700 grondgebonden woningen en appartementen - in lijn met het Rijk en de regio gemaakte afspraken- en is verdeeld over de volgende segmenten: •
ca. 7% Sociale huur (meergezins/gestapeld)
•
ca. 77% Middensegment t/m NHG-Duurzaam (zowel meergezins/gestapeld als grondgebonden - zowel koop als huur)
•
ca. 16% Vrije sector markt koop woningen (grondgebonden)
Disclaimer: De in dit document beschreven ambitie en de daarop passende beelden en illustraties, zijn gebaseerd op het indicatieve woningbouw programma 2019-2020.
Indicatief programma overige functies
In het deelgebied van BPD bevinden zich een aantal publieke plekken en pleinen, denk hierbij aan de HOV en de Hoeve Weltevree. Wij zien voor deze plekken kansen voor niet-wonen functies. Denk hierbij aan horeca, een ‘to go’ supermarkt met pick-up faciliteiten, een bloemen kiosk, een
Integraal Structuurplan Valkenhorst Augustus 2010 30-60 w/ha
Masterplan Locatie Valkenburg 2012 24-45 w/ha
fietsenmaker, kapper, sportschool of fysio. Omdat een deel van deze functies gelegen is op het scharnierpunt waar bestaand Valkenburg met Valkenhorst verbonden wordt, zullen deze voorzieningen naast de dagelijkse forensen ook de inwoners van de beide kernen tot hun klantenkring mogen rekenen. Ter plaatse van de HOV-halte aan de Oude Broekweg zien wij mogelijkheden voor circa 2.500 m2 commerciële voorzieningen.
Sterk marktgebied
Ons marktonderzoek toont aan dat Valkenhorst onderdeel is van een sterke woningmarktregio. Dit blijkt ook uit de woonvisie 2015-2019 en de programma begroting 2019-2023 en de woonagenda Katwijk 2020-2024. Het aantal huishoudens in Katwijk en de bredere agglomeratie Leiden groeit en de verwachting is dat deze groei zal aanhouden. Er wordt een grote woningvraag uitgeoefend door heel uiteenlopende doelgroepen. Uit onderzoek blijkt dat er in Katwijk en de regio, een steeds grote wordende vraag is naar woningen voor 1- en 2- persoons huishoudens. Tegelijkertijd is er weinig ruimte om de groeiende woningbehoefte te voorzien. Net als voor de meeste stedelijke woningmarkten in Nederland geldt dat de vraag naar nieuwe locaties groter is dan het aanbod. Dat uit zich onder andere in stijgende prijzen. Betaalbaarheid komt voor vele doelgroepen onder druk te staan. Doorstroming stagneert en lokale starters hebben moeite om een eigen plek op de woningmarkt te verwerven. De aanhoudende druk op de woningmarkt biedt goede kansen om met Valkenhorst in een lokale én regionale woningbehoefte te voorzien. Aansluitend bij die behoefte én bij de ambitie van de gemeente om een volwaardige kern te ontwikkelen kunnen heel veel verschillende doelgroepen hier een nieuw thuis gaan vinden.
Ontwikkelstrategie Locatie Valkenburg December 2014 26-46 w/ha
Diverse doelgroepen
Middels de Whize methode heeft BPD op huishoudenniveau bepaald wie waar woont en welke woon- en verhuiswensen men heeft. Onderstaande groepen zijn kansrijk voor Valkenhorst. Qua leefstijl zijn het heel uiteenlopende doelgroepen. Van traditionelere, conservatievere mensen tot kosmopolitische en meer progressieve doelgroepen. Mensen met een uitgesproken dorpse mentaliteit en typisch stedelijke doelgroepen. Al deze doelgroepen zijn in het marktgebied aanwezig en voor al deze doelgroepen is plek in Valkenhorst. En dat geldt natuurlijk ook voor bijzondere doelgroepen; mensen met een zorgbehoefte, mensen met extra begeleiding, mensen met een acute tijdelijke huisvestingsvraag. In Valkenhorst wonen deze mensen niet alleen naast elkaar, maar vooral ook mét elkaar. Allemaal worden ze aangesproken door de gemeenschappelijke deler: een prettige leefomgeving, met stedelijke én dorpse voorzieningen in de nabijheid. Een comfortabele en betaalbare thuisbasis, van waaruit je leeft, je ontplooit en onderdeel bent van een gemeenschap. Waarin voldoende privacy én sociaal contact gewaarborgd zijn. Met oog voor het individu én het collectief. Een plek waarin innovatief en experimenteel gezocht wordt naar een toekomstbestendige en duurzame samenleving, waarin juist daardoor waardevolle inzichten uit het verleden en bestaande waarden worden gekoesterd.
Een gebied waarin verandering én herkenbaarheid een dynamische balans vormen. Alle genoemde doelgroepen moeten zich in deze belofte herkennen. Om de beoogde verbindingen tot stand te brengen is het belangrijk dat er tussen uiterste doelgroepen ook voldoende intermediaire doelgroepen aanwezig zijn. Dus tussen starters en senioren ook gezinnen en medioren. En tussen sociale huur en vrije sector koop, ook middeldure huur en betaalbare koop. En tussen conservatief (of dorps) en progressief (of stads) ook mensen die die kunnen verstaan met beide kanten van dit spectrum. Al
Integrale ruimtelijke verkenning Februari 2018 35-50 w/ha Valkenhorst | stedenbouwkundig raamwerk | BPD | Katwijk [NL]
21
Ad en José Na meer dan 40 jaar bikkelen in hun eigen zaak, genieten Ad (66) en José (63) nu van een mooi leven met veel vrije tijd. Het huis in (oud) Valkenburg waar ze hun 4 kinderen grootbrachten hebben ze verruild voor een comfortabel appartement in Valkenhorst. Modern en zorgeloos wonen, en toch nog steeds onderdeel van het sociale netwerk
Eveline, Peter, Jason en Isabel
dat ze zo goed kennen en vlakbij Bep (89), de moeder van José die in een serviceflat in Rijnsburg woont, en waar
Toen Eveline (47) een droombaan in het BioScience Park kreeg aangeboden, aarzelden
José dagelijks even langs gaat. Beide zijn ze actief in de kerk en bij hun tennisvereniging. José is voorzitter van de
ze geen seconde. Wel besloten ze om van Leusden te verhuizen naar de omgeving van
VvE van hun nieuwe woongebouw. Ad werkt enkele middagen in het repair-café. Op vrijdag zijn ze altijd thuis, want
Leiden. Dat was voor Jason (15) even een vervelende wisseling van school, maar voor Isabel
dan passen ze op kleindochter Joslyn (3). Dat vinden ze gewoon erg leuk, maar ze doen het ook om hun dochter, die
(12) viel het precies samen met de stap van lagere naar middelbare school. Inmiddels zijn
onlangs helaas gescheiden is en in een huurwoning in Valkenhorst woont, een handje te helpen.
beide kinderen goed geaard en hebben ze op school en op de sportvereniging veel nieuwe vriendjes. Jason blijkt een uitstekende surfer en is vaak op het water te vinden. Valkenhorst is ook voor hun ouders een ideale uitvalsbasis. Peter (49) werkt veel thuis en als hij naar klanten moet pakt hij de trein of soms een deelauto. Eveline neemt dagelijks de fiets. Zo houden ze elke dag eigenlijk tijd over en biedt de verhuizing naar Valkenhorst onverwacht ook meer rust en tijd voor elkaar.
22
KCAP Architects&Planners
Lisa en Rick Lisa (27) en Rick (29) komen uit Katwijk. Zij is tandartsassistente en hij heeft net een baan bij een ingenieursbureau in Rotterdam. Ze wonen samen in een huurappartement in Leiden, maar wilden al lang weer terug naar Katwijk. Terug naar hun roots en dichtbij hun ouders, die nu in Valkenburg en Rijnsburg wonen (ook omdat de nabijheid van “oma’s” straks misschien wel handig is..). Eerder was er binnen hun budget maar weinig te vinden en visten ze steeds achter het net. Maar het nieuwe koopappartement in Valkenhorst is een schot in de roos. Modern en energiezuinig (echt totaal anders dan hun flat in Leiden) en met alle voorzieningen in de buurt. Op de fiets even door de duinen of naar hun ouders. Of gewoon natuurlijk even naar de kroeg in de stad, die nog steeds vlakbij is. Hier gaan ze heel lang gelukkig blijven.
James en Sophie Sophie (38) leerde James (36) kennen toen ze in Leiden studeerde. Afgestudeerd ruilde ze het studentenhuis in voor een gezellig appartement in het centrum van Leiden. Ze verdiende beiden destijds net genoeg om het te kunnen kopen. Dolgelukkig waren ze met hun nieuwe onderkomen. Hier gingen ze nooit meer weg, ze houden van de levendigheid van de stad. Ondertussen is hun dochter Emma net 2 jaar geworden en is Sophie zwanger van hun tweede kindje. Het appartement vinden ze nog steeds geweldig maar met de komst van de tweede wordt het echt te klein. En een tuin zou toch ook wel fijn zijn, zeker als de kinderen straks iets ouder zijn. De zoektocht begon. Ze werden alleen niet blij van de prijzen in Leiden. Valkenhorst sprak ze direct aan. Met de fiets ben je zo in het centrum van Leiden of op het strand. En een fantastische plek om op zaterdagochtend in de duinen hard te lopen. Ze hebben hun oog laten vallen op een herenhuis met tuin aan de Oude Broekweg. Dat geeft nog een beetje het gevoel van de ‘binnenstad’. Ze kiezen voor de hoekwoning met extra ruimte op de begane grond waardoor een kantoorruimte met zicht op de straat voor James mogelijk is. Hij is ‘cyber security’ specialist en sinds kort zelfstandig.
Valkenhorst | stedenbouwkundig raamwerk | BPD | Katwijk [NL]
23
24
KCAP Architects&Planners
3
Stedenbouwkundige visie
Valkenhorst | stedenbouwkundig raamwerk | BPD | Katwijk [NL]
25
Vlekkenplan voor BPD-locatie als invulling van het eerder door de gemeenteraad vastgestelde stedenbouwkundig raamwerk (juni 2020). 26
KCAP Architects&Planners
Schaal 1|2000
0
20
40
80
120 m
Principes van het raamwerk Onderdeel van een groter geheel Het plangebied van BPD maakt onderdeel uit van een groter nog te ontwikkelen gebied. Voor het totale plangebied Valkenhorst is door KCAP een (landschappelijk) raamwerk gemaakt waarbij de openbare ruimte dé kwaliteitsdrager is van het wonen Er liggen verschillende lagen en structuren ten grondslag aan het raamwerk. Deze worden zowel in onze gebiedsvisie ‘Valkenhorst, vernieuwend langs lange lijnen’ als in Stedenbouwkundig plan op hoofdlijnen van het Rijksvastgoedbedrijf nader toegelicht.
Kwaliteitsdragers Het raamwerk van openbare ruimte is dé kwaliteitsdrager van het wonen, en vormt de verbinding naar buiten toe als onderdeel van de grotere landschappelijke structuren. Er liggen verschillende lagen en structuren ten grondslag aan het raamwerk, deze zullen in de volgende pagina’s worden toegelicht: 1. 2. 3. 4.
Landschappelijk raamwerk geeft structuur Verbinding met de omgeving Betekenisvolle plekken Aparte ontsluitingsprincipes voor auto en langzaam verkeer
Het raamwerk definieert verschillende ontwikkelvelden; de invulling van deze velden wordt in de uitwerkingsfase verder bepaald. De verkaveling in het naastgelegen plan is een voorbeeldplan; een mogelijke uitwerking. In de verder uitwerking zijn verschillende uitwerkingen mogelijk waarbij de kwaliteiten van het raamwerk worden gevat in een beeldkwaliteitsplan.
De deellocatie van binnen het geheel van Vliegkamp Valkenburg Valkenhorst | stedenbouwkundig raamwerk | BPD | Katwijk [NL]
27
archeologische Vindplaats*
*) In situ: Middels proefsleuven onderzoek invulling en demarcatie nog nader te bepalen Groenblauw raamwerk 28
KCAP Architects&Planners
Schaal 1|2000
0
20
40
80
120 m
3.1 Water en groen: landschappelijk raamwerk geeft structuur Het krekenlandschap Groenblauw netwerk
Klimaatadaptief
Het krekenlandschap vormt een unieke natuurlijke kwaliteit die het wonen in heel Valkenhorst verbijzonderd. Het landschap is onderdeel van het grotere landschappelijke systeem van voormalig vliegkamp Valkenburg. Het vormt een samenhangend geheel met het watersysteem dat vanuit de duinen schoon (kwel)water afvoerd. Vanuit duurzaam waterbeheer ligt er een gedragen ambitie om het water in heel Valkenhorst op boezempeil te brengen. De BPD-locatie ligt al op boezempeil.
De oevers van de kreek hebben een overstroombare zone: bij hevige regenval kan het water gemakkelijk worden opgevangen. Daarnaast is er een wadi-zone: een droge kreek die in periodes met veel regenval een functie als waterbuffer kan vervullen. Ook het enigszins lager gelegen plas/ dras speeleiland voor de jeugd ouder dan 12 jaar kan bij extreme regenval zorgen voor extra waterbuffer doordat dit eiland onder water kan lopen.
Dwars door het plangebied van BPD loopt een centrale kreek die verbonden is met de Grote Watering. De oevers van de kreek zijn voor iedereen toegankelijk en heeft een recreatief karakter door de toevoeging van speel elementen, visplaatsen, bankjes, een terras aan het water of door gewoon lekker over een (brug)leuning te hangen. Het water in de kreken is afkomstig van kwelwater uit de duinen. Hierdoor ontstaat een natuurlijk stroming naar het Valkenburgse meer. Volgens de kenners levert dit ook nog eens een hoge (zwem)water kwaliteit op in de wijk, De straten staan zoveel mogelijk loodrecht op de krekenstructuur, waardoor het groene raamwerk altijd zichtbaar en dichtbij is. Ook biedt deze structuur aanleiding voor afwateringsprincipes in de openbare ruimte; dit wordt later toegelicht. De inrichting van de oevers is over het algemeen natuurlijk en ecologisch. Ter plekke van de centrale Oude Broekweg en het plein aan de kreken is de inrichting juist stedelijk en stenig.
Kabels en leidingen Een belangrijke ruimtelijke randvoorwaarde zijn de bestaande water- en gasleidingen die door het gebied lopen. Hier gelden restricties ten aanzien van het bovengrondse gebruik. Door de leiding tracés op te nemen in de landschappelijke structuur, ontstaat er naast extra groene kwaliteit eek een slim en efficiënt gebruik van de grond. De leidingen blijven goed bereikbaar voor diensten en vervullen ze een dubbelfunctie als openbare (groene) ruimte.
Vindplaats De invulling en demarcatie van de in situ vindplaats worden middels proefsleuven onderzoek nog nader bepaald. Als gevolg van de hoofdleidingen tracés is de bodem ernstig verstoord.
Duinen
*
Barakkendorp
*
X ing
er
at eW
ot Gr
Kerk
*
Oude Rijn
Vindplaats
VIP Gebouw
*
Hangaar Gebied
*
Hoeve Weltevree
eek
sb Stad
*
Kr ee
k
W el
te vr ee
Tore ek nkre
Lentevreugd
Erf Zonneveld
*
*
Catalinapark
Kreken
Verkeerstoren
g
rin
rse
aa
n sse
te Wa
Wa
*
Indicatief water Bevaarbaarheid standaard voorzien Bevaarbaarheid mogelijke uitbreiding
*
Bevaarbaarheid nog te onderzoeken Karakteristieke plekken
X Afkoppelen Grote Watering Positie binnen het groen-blauwe netwerk van Vliegkamp Valkenburg
*
Valkenburgse Meer
Principes van waterafvoer in het plangebied
Kabels en leidingen ingepast in het groene raamwerk Valkenhorst | stedenbouwkundig raamwerk | BPD | Katwijk [NL]
29
Impressie van de centrale kreek 30
KCAP Architects&Planners
Biodiversiteit en ecologie Het groen-blauwe raamwerk geeft veel mogelijkheid om een stevige ecologische hoofdstructuur te realiseren. Het inrichten van ecologische oevers zorgt er voor dat er een hoofdstructuur op het niveau van heel Vliegkamp Valkenburg ontstaat.
A B
Doorsnede A: Hoofdkreek
Doorsnede B: Wadi zone Valkenhorst | stedenbouwkundig raamwerk | BPD | Katwijk [NL]
31
Shared space: auto te gast
Speelnatuur aan de kreek 32
KCAP Architects&Planners
Spelen aan de kreek
Spelen aan de kreek
Spelen en leren Het raamwerk geeft vele aanleidingen tot sport en spel voor kinderen (en ouders). Onderstaande zijn de belangrijkste kwaliteiten benoemd van het raamwerk, in relatie tot de verschillende leeftijden van kinderen.
Grote speelvoorzieningen
De belangrijkste speelvoorzieningen in de omgeving, die ook voor heel Valkenhorst van belang zijn, worden gevormd door de Vindplaats en het Limespark. Dit zijn grotere gebieden buiten de directe invloedssfeer van de woningen waar oudere leeftijden terecht kunnen zonder toezicht van volwassenen. Denk aan crossen, hutten bouwen of spelen in / aan het water.
PLEINTJES
Speelvoorzieningen wijkniveau
Het water biedt enorm veel speelmogelijkheden: denk aan een trekvlot, klimpark, of kikkervisjes vangen aan de oever. De ouderen kinderen vanaf 12 jaar kunnen hier zonder toezicht spelen. De groene punt en het gebied rond de Hoeve lenen zich met name voor deze activiteiten. Echter is er ook ruimte voor kleinschaligere speelplekken waar jongere kinderen onder begeleiding kunnen spelen.
Speelvoorzieningen buurt
Altijd in de nabijheid van woningen en daarom met name geschikt voor de jongste leeftijden. Er zijn verschillende elementen in het plan die hiervoor gebruikt worden: de kleine pleintjes aan de straat, de Wadizone en de autoluwe tussenstraten in / tussen de blokken.
WADI ZONE AUTOLUWE STRAAT
Indicatie speelplekken gekoppeld aan leeftijd en afstand (uitwerking conform ‘Speelruimtebeleid 2010 - 2030’ gemeente Katwijk). Grote speelvoorziening, leeftijdsgroep 12 - 18, maximaal 700m tot woning Speelvoorziening wijk, leeftijdsgroep 6 - 11, maximaal 350m tot woning Speelvoorziening buurt, leeftijdsgroep 0 - 5, maximaal 150m tot woning Pleinen
Valkenhorst | stedenbouwkundig raamwerk | BPD | Katwijk [NL]
33
ind Betekenisvolle plekken die via de Oude Broekweg verbonden zijn. 34
KCAP Architects&Planners
rkav e v e v icatie
eling
3.2 Verbonden met de omgeving Dé langzaam verkeersverbinding tussen bestaand Valkenburg en Valkenhorst is de Oude Broekweg. Dit was vroeger een doorgaande route welke later doorsneden werd door de N206. Deze verbinding uit het verleden wordt middels een ‘LV route Oude Broekweg’ in ere hersteld. Door een groene overkluizing (zg. LV route Oude Broekweg) over de N206 aan te leggen ontstaat opnieuw een van de levensaders van Valkenhorst, ook wel de route van “kerk (bestaand Valkenburg) naar werk (Hangargebied) genoemd”. Deze route koppelt verschillende betekenisvolle plekken aan elkaar: • • • • • •
Oude Broekweg Valkenburg LV route Oude Broekweg: groene overkluizging van de N206 HOV-halte als brand- en bronpunt Plein aan de kreek Hoeve als bijzonder verblijfsgebied Bestemmingen binnen Vliegkamp Valkenburg
Op een enkel moment in het plangebied is de kerktoren van Valkenburg zichtbaar waardoor de verbondenheid met de bestaande kern ook visueel plaatsvindt.
Historische positie Oude Broekweg
Oude Broekweg schakelt verschillende plekken aan elkaar Valkenhorst | stedenbouwkundig raamwerk | BPD | Katwijk [NL]
35
LV verbinding Oude Broekweg Vanaf de brug voor langzaam verkeer wordt het Limesplein met de nieuwe HOV-halte direct zichtbaar. Door een brug over de N206 aan te leggen wordt Valkenhorst verbonden met de bestaande kern van Valkenburg. De route die van oudsher het dorp Valkenburg verbond met de omliggende polders wordt door de neiwe verbinding weer in ere hersteld.
Inspiratiebeeld (IPV Delft) langzaam verkeersverbinding over de N206 36
KCAP Architects&Planners
Sfeer- en referentiebeelden
Oude Broekweg Zoals reeds genoemd wordt een verbinding uit het verleden in ere hersteld. Om deze route nog meer betekenis te geven, is de Oude Broekweg een langzaamverkeersroute. De auto is hier te gast en maakt in principe geen onderdeel uit van de ontsluiting van het autoverkeer. Dit is dusdanig georganiseerd dat je als buurtbewoner hier met de auto niet hoeft te komen. Misschien alleen om iemand die minder goed ter been is voor de deur op te halen of af te zetten.
A
B
Deze weg heeft een smal profiel met een ‘vlakke vloer’, die wij zoveel mogelijk in heel ons deelplan wensen toe te passen. Dit profiel heeft een rustige en dorpse uitstraling en maakt multifunctioneel gebruik mogelijk. De brede stoepen geven ruimte voor eigen invulling zoals een bankje of planten. De gebouwen staan dicht op de straat en zijn afwisselend van karakter en hier en daar verspringt de rooilijn waardoor veel diversiteit ontstaat en een kleinschalige dorpsstedelijke ruimte.
Inrichting Oude Broekweg met vlakke vloer
Doorsnede A: Oude Broekweg ter plaatse van centrum
Doorsnede B: Oude Broekweg ter plaatse van Hoeve
Sfeerbeeld
Referentie van Oude Broekweg ter plaatse van Hoeve Valkenhorst | stedenbouwkundig raamwerk | BPD | Katwijk [NL]
37
38
KCAP Architects&Planners
3.3 Betekenisvolle plekken Binnen het plangebied zijn verschillende bijzondere plekken te vinden. De belangrijkste worden aaneengeschakeld door de Oude Broekweg: • • •
het Limes plein: gebiedsentree met HOV halte vormt de schakel tussen bestaand en Valkenhorst; het Kreekplen: knooppunt met verblijfskwaliteit op de kruising van de Oude Broekweg en de landschappelijke structuren; de hoeve Weltevree: bestaande hoeve met een bijzonder programma en verblijfsfunctie.
Ook de entrees van Valkenhorst vormen verbijzonderingen in het gebied, net als bijvoorbeeld de oversteken over de kreek en kleinere verborgen pleintjes. Deze betekenisvolle plekken staan niet op zichzelf; ze maken deel uit van een netwerk met bijzondere plekken dat zich uitstrekt over het totale gebied van voormalig Vliegkamp Valkenburg. Zo maakt bijvoorbeeld de Verkeerstoren en het VIP gebouw deel uit van dit netwerk. Uiteindelijk wordt dit netwerk ook deel van de bestaande omgeving en integreert ook de bijzondere plekken in bestaand Valkenburg.
Kerk Valkenburg
HOV halte Verkeerstoren
VIP Gebouw
Hoeve Weltevree
HOV halte Blauwe Hangaar V S2
C/G V
C/G V
Hoeve Zonneveld S1
Verkeerstoren
Valkenhorst | stedenbouwkundig raamwerk | BPD | Katwijk [NL]
*
39
40
KCAP Architects&Planners
Limesplein met HOV halte De HOV-halte is onlosmakelijk verbonden met de functie van het plein en de bebouwing daaromheen; ze versterken elkaar. Het ensemble vormt een betekenisvolle plek. Als brandpunt in de ruimtelijke structuur en mobiliteitsstromen wordt dit gebied straks dé plek om af te spreken, een pakketje op te halen, een deelfiets te pakken of een paar uur te werken op een flexplek. Vanaf dag één kan er geëxperimenteerd worden met nieuwe functies en voorzieningen. Afhankelijk van het draagvlak zijn dit steeds andere functies. Het voorzieningenniveau groeit mee met de ontwikkeling van heel Valkenhorst.
Inzoom van het Limes plein met HOV halte
Valkenhorst | stedenbouwkundig raamwerk | BPD | Katwijk [NL]
41
Doorsnede A: gebiedsdoorsnede. Hoogte loopt geleidelijk op in de openbare ruimte; verschillen kunnen worden benut voor slimme parkeeroplossingen 42
KCAP Architects&Planners
Door het terugleggen van de bebouwing ontstaat een plein dat als ontvangstruimte dient vanuit de HOV-halte. Een grote rank gestyleerde luifel of meerdere dakvormen brengen de ruimte van de HOV-halte en het plein bijeen. Een zijde van het plein grenst aan de straat; op deze plek kan een ‘Kiss and Ride’ worden gemaakt met enkele wachtplekken. Onder het plein bevindt zich in onze visie ten minste openbaar fietsparkeren ten behoeve van de HOV-halte. Een indien vereist bevinden zich hier, net zoals onder het duin aan de boulevard van Katwijk, natuurlijk ook de openbare parkeerplekken voor de auto. In onze visie ontwikkelen wij bebouwing nabij en aan de randen van het HOV-plein voor doelgroepen die vooral gebruik maken van het OV en de fiets. Dat maakt een lagere parkeernorm mogelijk.
Valkenhorst | stedenbouwkundig raamwerk | BPD | Katwijk [NL]
43
Impressie van Oude Broekweg met zicht op het Kreekplein 44
KCAP Architects&Planners
Kreekplein Dit plein ontstaat op de kruising van de kreek en de dorpsstraat. Het vormt een verbijzondering op de route langs de dorpsstraat. Er is plek voor een kleinschalig café of bakkerij waarbij een uitgelezen plek ontstaat voor een terras op het zuidwesten aan de kreek.
Inzoom van het Kreekplein
Terras aan het water op knooppunt van routes Valkenhorst | stedenbouwkundig raamwerk | BPD | Katwijk [NL]
45
46
KCAP Architects&Planners
De Hoeve De bestaande hoeve vormt een bijzondere plek aan de kreek. Naast een eventueel sociaal programma: denk aan programma’s zoals een maatschappelijke werkplaats, zorgfuncties, of een (familie)restaurant met terras aan het water. Of er kan op het (achter)erf schuurachtige bebouwing voor senioren worden gerealiseerd met een gecombineerd woon-slaap programma op de begane grond met een eigen tuin aan een gezamenlijk plein. Het is een uitgelezen plek om bijzondere speelvoorzieningen te realiseren zoals een kabelbaan of kanovaren.
Inzoom van gebied rond de Hoeve
Valkenhorst | stedenbouwkundig raamwerk | BPD | Katwijk [NL]
47
Autoluwe binnenstraten
Informele oversteekplekken
Fietsen langs de kreek 48
KCAP Architects&Planners
3.3 Separate ontsluitingsprincipes voor langzaam verkeer en de auto Langzaam verkeer
Separate ontsluitingsprincipes voor langzaam verkeer en auto
Routes gekoppeld aan het landschap Het langzaam verkeer is leidend in de ruimtelijke organisatie van het gebied. De ambitie is om deze zoveel mogelijk te koppelen aan de landschappelijke structuur waardoor de levendigheid en beleving optimaal is. De hoofdfietsroutes zijn gericht op snelle en aantrekkelijke verbindingen naar de omliggende wijken en landschappen. Voetgangersroutes zijn overal langs het groene raamwerk aanwezig. Naast de hoofdstructuur zijn er enkele autoluwe straten die functioneren als ‘shared space’, deze vormen informele ruimten waar de auto te gast is.
De ontsluting van auto en langzaam verkeer hebben elk een eigen logica zodat zij elkaar nauwelijks kruisen. Het langzaam verkeer is zoveel mogelijk gekoppeld aan het landschap; autoverkeer is ondergeschikt aan fiets en voetganger en de structuur wordt dan ook zoveel mogelijk buiten het raamwerk van groen en water gehouden.
Voorrang voor duurzame mobiliteit De prioriteit in Valkenhorst ligt op fietsers, wandelaars en openbaar vervoer. De doorgaande (snel)fietsroutes zijn gekoppeld aan de landschappelijke structuren en goed verbonden met het HOV, dat als transferium kan functioneren. Ook zal worden ingezet op gedeelde vormen van mobiliteit zoals deelfietsen en deelauto’s.
Autoverkeer: twee lussen
Hoofdfietsroute Lokale fietsroute Fijnmazig netwerk langzaam verkeer
Langzaam verkeer: gekoppeld aan landschap
OV Doorsnede: autoluwe binnenstraten
Valkenhorst | stedenbouwkundig raamwerk | BPD | Katwijk [NL]
49
50
KCAP Architects&Planners
Autostructuur en parkeren Autoverkeer in twee interne lussen Autoverkeer is ondergeschikt aan fiets en voetganger en de structuur wordt dan ook zoveel mogelijk buiten het raamwerk van groen en water gehouden. Het is een efficiënte structuur met een groene rondweg rond het plangebied, en twee lussen. Aan de lussen kan (beperkt) bezoekersparkeren plaatsvinden bij voorkeur tenminste op een zijde op groene en waterdoorlatende verharding. Alle woningen zijn bereikbaar met de auto; soms via een ‘shared space’ zone, en over het algemeen via de binnenhoven.
Parkeren De auto is dienend aan de ruimtelijke kwaliteit die we willen bereiken, het langzaam verkeer, en de ontmoeting in de wijk. Daarom kiezen we voor een aantal uitgangspunten die deze kwaliteit borgen. • Parkeren is zoveel mogelijk uit het zicht; daarom wordt in principe in binnenhoven geparkeerd. • Er wordt rekening gehouden met de mogelijkheid om de auto aan het energiesysteem van de eigen woning te koppelen. Parkeren op eigen kavel moet op veel plekken mogelijk zijn. • Parkeren zoveel als mogelijk multifuncioneel; bijvoorbeeld in een schuur met buurtfuncties of op maaiveld waar overdag speelplekken ontstaan. • Waar mogelijk kan half verdiept parkeren plaatsvinden, als de woningdichtheid dit toelaat. • Bezoekersparkeren zoveel mogelijk op straat. • Laadpalen in openbare ruimte voor electrische voertuigen (bij voorkeur voor de hele wijk geïntegreerd in de lantaarnpalen).
Doorsnede A: ontsluitingsweg twee richtingen
A Autostructuur 50 km/u Autostructuur 30 km/u
B
Autostructuur incidenteel mogelijk (expeditie) Parkeren bezoekers: eenzijdig langsparkeren aan de straat Parkeren bezoekers: eenzijdig dwarsparkeren aan hofentree Parkeren: parkeerhof bewoners Indicatie deelauto Doorsnede B: ontsluitingsweg eenrichtingsverkeer Valkenhorst | stedenbouwkundig raamwerk | BPD | Katwijk [NL]
51
52
KCAP Architects&Planners
4
Buurten met een eigen identiteit
Valkenhorst | stedenbouwkundig raamwerk | BPD | Katwijk [NL]
53
e v e i t a indic
n i l e v a verk
g
Impressie stedenbouwkundig raamwwerk (met indicatieve proefverkaveling) 54
KCAP Architects&Planners
Schaal 1|2000
0
20
40
80
120 m
4.1 Woonbuurten met een eigen beeld en identiteit Dichtheid en sfeergebieden We zetten in op het creeëren van een diversiteit aan woonomgevingen binnen het plan. Om dit te bereiken zijn enerzijds de karakteristieken uit het raamwerk, zoals de kreken of pleinen van belang. Anderzijds passen we op verschillende plekken een andere dichtheid toe. Ook laten verschillende casestudies op de volgende pagina zien hoe de karakteristieken van de ‘dorpse dichtheid’ toegepast kunnen worden in het plan.
Variatie in dichtheid
De in dit hoofdstuk beschreven buurten en identiteiten zijn gebaseerd op de ambitie voor het gemiddelde woningbouw programma voor heel Valkenhorst. Het overwegend overeengekomen betaalbare segment zal een andere inkleuring kunnen geven uiteraard in overeenstemming met het Kwaliteitsboek Valkenhorst d.d. 17 december 2020 en overeengekomen kaders (o.a. SOK mei 2021).
De dichtheid wordt bepaald door het type woonmileu en de identiteit, zoals eerder in het document geschetst. Rond het Limesplein en Oude Broekweg is de dichtheid hoger, vanwegege de nabijheid van de HOV Halte. Hier bevinden zich een groter aandeel kleinere woningen, zoals rijwoningen en appartementen, bijvoorbeeld voor starters en kleine huishoudens. Richting de kreken is de dichtheid juist lager. Hier is er een groter aandeel ruime woningen met tuin, bijvoorbeeld voor grote gezinnen. Als uitgangpunt hanteren we een gemiddelde dichtheid van zo’n 40 w/ha.
Hogere dichtheid Lagere dichtheid
Indicatie verdeling woningdichtheid binnen plangebied
Indicatie verschillende karakterzones in het plangebied Valkenhorst | stedenbouwkundig raamwerk | BPD | Katwijk [NL]
55
56
KCAP Architects&Planners
Vernieuwend langs lange lijnen Binnen de diversiteit aan sfeergebieden en dichtheden wordt op verschillende manieren invulling gegeven aan de ambitie ‘vernieuwend langs lange lijnen’, die in het eerste hoofdstuk is toegelicht. De belangrijkste elementen die zijn benoemd zijn: Dorpse dichtheid Diversiteit binnen een heldere basisstructuur Vanzelfsprekende verbinding Duurzame mobiliteit Pleintjes en binnenwerelden Sociale cohesie en veiligheid Dorpsgemeenschap
Eindhoven Strijp R
Amsterdam, Klein kadoelen
Vijfhuizen, Bloembollenhof
Utrecht, De Woerd
Amsterdam, De Bongerd
Dichtheid: 23 woningen per hectare
Dichtheid: 25 woningen per hectare
Dichtheid: 30 woningen per hectare
Dichtheid: 43 woningen per hectare
Dichtheid: 50 woningen per hectare
Dichtheid: 68 woningen per hectare
•
Sterke relatie met het landschap door vrije
•
Langzaam verkeer staat centraal
•
Informeel stratenpatroon verbindt verschil-
•
Eenvoudige hoofdstructuur
•
•
positionering en kleine privé tuinen.
•
Kleine clusters van woningen, en toepass-
lende verborgen hofjes en straatjes
•
Toepassing van autoluwe speelstraten in het
•
Centraal ‘dorpsplein’ in de buurt
organisch beeld ontstaat
•
Sterke focus op openbare ruimte met lage 23,0
wo/ha erfafscheidingen.
Kleine clusters van bebouwing
centrale parkeeroplossing in binnengebied
wo/ha
wo/ha
wo/ha
pocket parkings
within private plot
along the street at the borders of the development
10,5 m
22,3 Lage erfafscheidingen zorgen voor meer kans op wo/ha
along the street
in the block courtyard
closed block
open block
exstensive public space between blocks
punctual public space within the block
6m
13 m
single family house
row houses
within private plot pocket parkings
semi-open block
Autoluwe straten, parkeren in kleine pockets en aan
ontmoeting
30,6
within private plot
bonden zorgt voor verscheidenheid aan bewoners de randen.
•
30,6
32,4
along the street pocket parkings
•
•
single family house
verbondenheid.
Elk blok functioneert als community door
3,5 m
variatie in roolijnen waardoor een divers en
•
binnengebied.
punctual public space within the block, close to street
Auto is te gast, maar kan overal komen.
open block
•
pocket parkings
ing van CPO’s zorgen voor sterke sociale
Combinatie van appartementen en grondge-
40,9
Korte/kleine clusters van gebouwen en veel
heldere hoofdstructuur van gesloten blokken.
wo/ha
•
Formele organisatie privé-openbaar door
along the street at the borders of the development
Almere Duin
along the street at the borders of the development
within private plot
within private plot
open block
open block
open block open block
punctual public space defined by streets
punctual public space within the block, close to street
public space defines the block
punctual public space as enlargment of street
2m
13 m
4m
5,5 m
17 m
single family house single family house
row houses
apartment blocks
single family house
6m
12,5 m
single family house
row houses
apartment blocks
16,5 m
within private plot
• • • • • • •
Aan de hand van een referentiestudie zijn verschillende ruimtelijke oplossingen en toepassingen verkend. Het zijn projecten die inspireren om de gestelde ambitie waar te maken door het toepassen van ruimtelijke principes in het stedenbouwkundig plan van Valkenhorst. Onderstaand zijn deze kort beschreven.
row houses
row houses
Valkenhorst | stedenbouwkundig raamwerk | BPD | Katwijk [NL]
57
4.2 Karakteristieke plekken Het plan Valkenhorst kent een aantal onderscheidende karaktergebieden.
N206 zone
Pleintjes en hofjes Limesplein
De Kreken
Intiem pleintje
Hoeve kwartier
Oude Broekweg
De Wadizone
Specials
De Straten
58
KCAP Architects&Planners
Limesplein Hét entreegebied van Valkenhorst bestaat uit een centrum-dorpse dichtheid met ruimte voor verschillende functies passend bij het transitkarakter van het plein. Denk hierbij aan flexwerkplekken, kleinschalige retail en horeca. Er zijn veel appartementen en stadswoningen in een hogere dichtheid.
Valkenhorst | stedenbouwkundig raamwerk | BPD | Katwijk [NL]
59
Oude Broekweg De Oude Broekweg is de levensader van Valkenhorst; de dichtheid is hoger dan in de omliggende buurten en er is ruimte voor functiemenging zoals bedrijven aan huis. De hogere verdiepingshoogtes aan de Oude Broekweg zorgen er voor dat er in de toekomst ook andere functies kunnen komen, naast wonen. Er zijn geen voortuinen maar Delftse stoepen, geveltuintjes of meeontworpen zitelementen als overgang tussen privé en openbaar. De gevelwand is gesloten met een grote diversiteit aan bebouwing.