10. Bijlage 1. Transitiedocument voor het omgevingsplan (13465)
Tekst van het document
TRANSITIEDOCUMENT ROUTE NAAR HET OMGEVINGSPLAN 2021-2029
Concept: V2 maart/ maart 2021
Inhoud INLEIDING ................................................................................................................................................................ 1 Opzet transitiedocument ................................................................................................................................ 1 Uitgangspunten transitiedocument ............................................................................................................... 2 Afbakening ...................................................................................................................................................... 2 Randvoorwaarden .......................................................................................................................................... 2 DEEL 1: het proces................................................................................................................................................... 3 1
BELEIDCYCLUS OMGEVINGSWET .................................................................................................................... 4 1.1
Beleidsontwikkeling .......................................................................................................................... 4
1.2
Beleidsdoorwerking .......................................................................................................................... 5
1.3
Uitvoering ......................................................................................................................................... 5
1.4
Terugkoppeling ................................................................................................................................. 5
2
VAN BESTEMMINGSPLAN NAAR OMGEVINGSPLAN ....................................................................................... 6
3
WAT ZEGT DE OMGEVINGSWET OVER HET OMGEVINGSPLAN ? ................................................................... 8
4
5
6
7
3.1
En dan? Wat gebeurt er als de wet in werking treedt? .................................................................... 9
3.2
Wettelijke transitieperiode 2022-2029 .......................................................................................... 10
DE ROUTE NAAR HET OMGEVINGSPLAN ...................................................................................................... 11 4.1
Ambitie ........................................................................................................................................... 11
4.2
Veranderopgave ............................................................................................................................. 11
GEBIEDSTYPERINGEN / FASERING ................................................................................................................ 13 5.1
Gebiedstypering Katwijk ................................................................................................................. 13
5.2
Fasering .......................................................................................................................................... 16
PLANNING ..................................................................................................................................................... 17 6.1
Planning op hoofdlijnen .................................................................................................................. 17
6.2
Planning aanpak deelgebieden / gebiedstypering tot 2029 ........................................................... 18
6.3
Risico’s ............................................................................................................................................ 18
ORGANISATIE & MIDDELEN .......................................................................................................................... 20 7.1
Capaciteit ........................................................................................................................................ 20
7.1.1
Capaciteit per discipline ................................................................................................................. 21
7.2
Financiële middelen ........................................................................................................................ 21
DEEL 2: De inhoud ................................................................................................................................................. 22 1
2
STRATEGISCHE KEUZES VOOR HET OMGEVINGSPLAN ................................................................................. 23 1.1.1
Wettelijk kader omgevingsplan ...................................................................................................... 24
1.2
Strategische keuzen: ....................................................................................................................... 24
1.2.1
Strategische keuze 1: globaal of gedetailleerd? ............................................................................. 24
1.2.2
Strategische keuze 2: gebiedsgerichte of themagerichte omzetting ............................................. 25
1.2.3
Strategische keuze 3: bepalen van de gebieden ............................................................................ 26
1.2.4
Strategische keuze 4: faciliteren of sturen : toelatingsplanologie versus uitnodigingsplanologie . 27
OPZET OMGEVINGSPLAN ............................................................................................................................. 29
3
2.1
Kaders: Omgevingsvisie Katwijk ‘zelfverzekerd in de regio’ ........................................................... 29
2.2
Regels Rijk & Provincie: Instructieregels ........................................................................................ 30
2.2.1
Instructieregels Rijk ........................................................................................................................ 30
2.2.2
Instructieregels provincie ............................................................................................................... 30
2.3
Zijn er delen in de lokale verordening die betrekking hebben op de fysieke leefomgeving .......... 30
2.4
Ontwerpkeuzen: hoe wil ik het regelen? ........................................................................................ 31
2.4.1
Ontwerp keuze 1: Functies of activiteiten ...................................................................................... 31
2.4.2
Ontwerpkeuze 2: vooraf alle activiteiten bepalen of stapsgewijs uitbouwen (flexibel) ................ 33
2.4.3
Ontwerpkeuze 3: Gemeentebrede of locatiespecifieke regels voor activiteiten .......................... 33
2.4.4
Ontwerpkeuze 4: Regels op gebiedsniveau of perceelsniveau?..................................................... 33
2.4.5
Ontwerpkeuze 5: Open of gesloten normen .................................................................................. 34
2.4.6
Ontwerpkeuze 6: Doel- of middelvoorschriften ............................................................................. 34
2.4.7
Ontwerpkeuze 7: algemene regels met melding of vergunningsplicht, informatieplichten .......... 35
2.4.8
Ontwerpkeuze 8: Omgevingswaarden al dan niet gebruiken ....................................................... 37
2.4.9
Ontwerpkeuze 9: Kostenverhaal. ................................................................................................... 37
Bruidsschat ................................................................................................................................................... 38 3.1
4
5
6
7
8
Wat is de bruidsschat en wat moeten we er mee doen? .............................................................. 38
DSO –TOEPASBARE REGELS & ANNOTATIE. ................................................................................................. 39 4.1
Digitaal stelsel omgevingsloket (DSO) ............................................................................................ 39
4.1.1
Werkingsgebieden en normen ....................................................................................................... 39
4.2
Annotatie ........................................................................................................................................ 39
4.3
Toepasbare Regels .......................................................................................................................... 39
4.3.1
Wat zijn toepasbare regels? ........................................................................................................... 39
4.3.2
Keuze: gaan we vraagbomen en toepasbare regels gebruiken ? ................................................... 40
Participatie.................................................................................................................................................... 41 5.1
Uitgesproken ambitie van de raad ................................................................................................. 41
5.2
Wat zegt de omgevingswet over Participatie? ............................................................................... 41
5.3
Omgevingsbesluit ........................................................................................................................... 41
5.4
Participatie en het omgevingsplan ................................................................................................. 41
Delegatie delen omgevingsplan en voorbereidingsbesluit ........................................................................... 43 6.1
Delegatie delen omgevingsplan...................................................................................................... 43
6.2
Delegatie voorbereidingsbesluit. .................................................................................................... 44
6.3
Besluit gemeenteraad..................................................................................................................... 44
Minimale acties Omgevingsplan ................................................................................................................... 45 7.1
Data op orde; ruimtelijke plannen ................................................................................................. 45
7.1.1
Inventarisatie bestemmingsplannen .............................................................................................. 45
En… de ruimtelijke initiatieven blijven binnen komen. ................................................................................ 46 8.1
Periode tot inwerkingtreding; vergunningen ................................................................................. 46
8.2
Periode na inwerkingtreding Omgevingswet; vergunningen ......................................................... 46
8.2.1
Medewerking aan initiatieven bij voorkeur via een omgevingsplanactiviteit ................................ 46
8.2.2
Geen actualisatie uitvoeren van bestemmingsplannen naar IMRO2012 en geen nieuwe bestemmingsplannen opstellen onder de huidige Wet ruimtelijke ordening ................................ 47
INLEIDING Op 1 januari 2022 treedt de Omgevingswet naar verwachting in werking. Vanaf de datum van inwerkingtreding moet gewerkt, getoetst en gehandeld worden volgens de Omgevingswet. Dit brengt een grote verandering met zich mee. De invoering van de Omgevingswet is een grote opgave: er is sprake van een aantal nieuwe juridische instrumenten, een opgave om veel meer integraal te gaan denken en werken, de samenwerking tussen overheden te versterken, en het versterken van de samenhang tussen de maatschappelijke opgaven en de fysieke leefomgeving. Daarbij komt nog de verdergaande digitalisering van informatiestromen en werkprocessen. Een van die nieuwe juridische instrumenten is het omgevingsplan. Doelstelling van de wetgever is dat alle losse beleidsregels en verordeningen die betrekking hebben op de fysieke leefomgeving worden samengevoegd en geïntegreerd in één ‘document’: Het omgevingsplan. Hiertoe moeten alle verschillende belangen worden afgewogen en er is dus ook goede afstemming tussen alle betrokken interne en externe partijen vereist. Het omgevingsplan biedt hiermee een kans te dereguleren door ‘dubbele regels’ en tegenstrijdigheden weg te halen en integraal te kijken naar fysieke leefomgeving.
Het omgevingsplan vervangt op termijn de huidige bestemmingsplannen en gemeentelijke verordeningen die betrekking hebben op de fysieke leefomgeving, zoals bijvoorbeeld (delen van) de Algemene Plaatselijke Verordening (APV). Al met al een omvangrijke opgave die veel vraagt van alle betrokkenen. De doelen en uitgangspunten van de wet en de ambities van de gemeente moeten op locatieniveau bij elkaar komen.
Opzet transitiedocument In de periode 2022-2029 zal het omgevingsplan opgebouwd moeten worden vanuit het tijdelijk omgevingsplan, dat gemeenten via het overgangsrecht krijgen. Het in één keer oppakken van het omgevingsplan is niet realistisch en haalbaar. Dit gaan we in fases doen. Daarom is het wenselijk om een plan van aanpak te hebben voor deze transitiefase om enerzijds inzichtelijk te krijgen welke stappen er gezet moeten worden om te komen tot één omgevingsplan in 2029 maar ook inzicht te krijgen in de strategische- en ontwerpkeuzes rondom het omgevingsplan. Dit transitieplan omgevingsplan Katwijk 2021-2029 bestaat daarom uit twee delen. Deel 1) Het proces: met daarin de aanpak, planning en benodigde capaciteit, om er voor te zorgen dat Katwijk uiterlijk in 2029 een definitief omgevingsplan heeft. Deel 2) De inhoud: In dit deel komen de strategische keuzes en ontwerp keuzes aan bod voor de opzet van het omgevingsplan. Op grond van de Omgevingswet hebben we als gemeente een regelgevende bevoegdheid. Het is van belang om alvorens met het omgevingsplan aan de slag te gaan een visie te ontwikkelen. Kortom: Wat wil je regelen? Hoe wil je het regelen? En waarom wil je het regelen? Het gaat hier om de opzet (architectuur / het ontwerp) van het omgevingsplan.
Kortom waar wil je als gemeenten van zijn! Daarnaast wordt in dit deel ook de acties benoemd waarmee we parallel aan de slag zijn ter voorbereiding op de inwerkingtreding van de Omgevingswet, zoals de keuze met betrekking tot de rijksregels (bruidsschat), delegatie rondom het omgevingsplan, opnemen van verordeningen en uitwerking in het digitaal stelsel. Voor de transitieperiode wordt in deze aanpak niet uitgegaan van de datum van de inwerkingtreding van de Omgevingswet maar wordt als aanvangsjaar 2021 genomen. Alle tijd die we kunnen benutten voor de transitie naar één omgevingsplan is hard nodig.
1 1
Uitgangspunten transitiedocument Er is voor het opstellen van het transitiedocument een aantal uitgangspunten geformuleerd die van belang zijn en waar rekening mee moet worden gehouden bij de totstandkoming van het omgevingsplan 1. 2. 3.
4. 5.
We gaan stap voor stap aan de slag met het opbouwen van het omgevingsplan Het opbouwen van het omgevingsplan doen we zo veel mogelijk gebiedsgericht en indien het zich voordoet werken we thematische onderwerpen uit. Tijdens de overgang naar het nieuwe stelsel gaat het dagelijkse werk ongehinderd door. Tot uiterlijk 31 december 2029 bestaan er dus verschillende juridische regimes naast elkaar. Dat is complex, vraagt extra capaciteit en onze bijzondere aandacht. We trachten de transitietermijn, en de verschillende juridische regimes, zo kort mogelijk te maken, echter de haalbaarheid hiervan is afhankelijk van de capaciteit. Dit transitiedocument is niet in ‘beton gegoten’. Er is ruimte voor flexibiliteit. Als een aanpak in de praktijk niet blijkt te werken passen we onze aanpak en de bijbehorende planning aan.
Afbakening Dit transitiedocument beslaat de route naar het omgevingsplan en een aantal strategische- en ontwerpkeuzes rondom het omgevingsplan. In dit transitiedocument wordt niet ingegaan op de werkzaamheden die betrekking hebben op wetgevingstrajecten die zijdelings gelinkt zijn aan het omgevingsplan zoals de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen en/of de werkprocessen rondom het Vergunningverlening, Toezicht en Handhavingsproces, Participatiebeleid rondom de omgevingswet, het inhoudelijke traject rondom het Digitaal stelsel omgevingsloket en/of privacyregelgeving. In dit plan van aanpak zijn ten aanzien van de keuzen de financiële effecten en effecten voor de organisatie niet meegenomen.
Randvoorwaarden Om uitvoering te kunnen geven aan dit transitiedocument zijn de volgende twee randvoorwaarden in ieder geval van belang:
Voldoende tijd en capaciteit (uren en medewerkers) beschikbaar om de werkzaamheden uit te voeren, zowel intern als bij ketenpartners. Commitment van het bestuur, management en medewerkers aan de doelstellingen en planningen.
2
TRANSITIE DOCUMENT OMGEVINGSPLAN 2021-2029 DEEL 1: het proces
PLAN VAN AANPAK, PLANNING, ORGANISATIE EN MIDDELEN
3
1
BELEIDCYCLUS OMGEVINGSWET
Het omgevingsplan is één van de belangrijkste kerninstrumenten van de Omgevingswet als vervanger van de bestemmingsplannen. De vertaling van visie naar plan is een belangrijkproces en zal regelmatig doorlopen moeten worden. De gemeente kan haar beleidsdoelen niet altijd bereiken met 1 instrument. Juist een mix van (beleids)instrumenten bepaalt het succes. Ook beïnvloeden de instrumenten elkaar. De opbouw van de Omgevingswet volgt daarom de beleidscyclus. Het omgevingsplan is hierin ook opgenomen. De beleidscyclus biedt een structuur om de instrumenten van de Omgevingswet te ordenen. De figuur hieronder maakt inzichtelijk hoe de instrumenten van de omgevingswet in de beleidscyclus geplaatst kunnen worden.
1.1
Beleidsontwikkeling
Beleidsontwikkeling: dit staat voor de visievorming. De omgevingsvisie is een samenhangende visie met strategische hoofdkeuzes van beleid voor de fysieke leefomgeving voor de lange termijn. Een omgevingsvisie is bindend voor de gemeente zelf. Provincie legt zijn beleid vast in zijn omgevingsverordening, hierin kunnen instructieregels worden opgenomen. Het beleid van de gemeente mag niet in strijd zijn met de instructieregels van de provincie.
4
1.2
Beleidsdoorwerking
De gewenste kwaliteiten van de fysieke leefomgeving of onderdelen worden concreter gemaakt door deze ook juridisch vast te leggen. Daarmee kunnen ook anderen gebonden worden om mee te werken aan de realisatie van het beleid.
1.3
Uitvoering
Uitvoering: hier staan de initiatiefnemers van activiteiten en projecten centraal. Burgers, bedrijven of overheden die iets willen ontwikkelen binnen de gemeente. Voorop staat de eigen verantwoordelijkheid van de initiatiefnemer, die tot uitdrukking komt in een algemene zorgplicht. Waar inkadering van activiteiten door de overheid nodig is, gebeurt dat zo veel mogelijk door algemene regels te stellen. Als toestemming van de overheid nodig is, verloopt die in principe via een omgevingsvergunning. Daarnaast kent de Omgevingswet het projectbesluit. Hiermee kan een overheidsinstantie zelf de regie nemen over de besluitvorming voor een project waarvoor zij verantwoordelijk is. Bijvoorbeeld de aanleg van een snelweg of een dijkverlegging.
1.4
Terugkoppeling
De activiteiten in de fysieke leefomgeving leiden tot ontwikkelingen. Door toezicht en handhaving ziet de gemeente toe op naleving van de algemene regels en vergunningvoorschriften. Via monitoring wordt de kwaliteit van de fysieke leefomgeving in beeld gebracht. Uit evaluatie blijkt of bijstelling van de beleidsdoelen en/of aanpassing van de inzet van instrumenten nodig is. Dat leidt in een cyclisch proces tot nieuwe visievorming en waar nodig nieuwe regels.
5
2
VAN BESTEMMINGSPLAN NAAR OMGEVINGSPLAN
Een van de kerninstrumenten onder de omgevingswet is het omgevingsplan. Maar wat is dan het verschil met de huidige bestemmingsplannen? Hieronder worden kort de grootste veranderingen toegelicht. 1. Eén omgevingsplan voor het gehele gemeentelijke grondgebied. Het omgevingsplan vervangt het geldende bestemmingsplan en de beheersverordening uit de Wet ruimtelijke ordening. Binnen Katwijk hebben we ruim 55 bestemmingsplannen voor delen van ons grondgebied en zijn er geen beheersverordeningen van kracht. Onder de Omgevingswet moeten we uiteindelijk één omgevingsplan voor onze hele grondgebied vaststellen. 2. Verbrede reikwijdte en verordende karakter. Het meest opvallende verschil met het bestemmingsplan is dat het omgevingsplan een bredere reikwijdte heeft. Het omgevingsplan kent niet de begrenzing van ‘een goede ruimtelijke ordening’, maar kan namelijk regels bevatten die over heel de fysieke leefomgeving gaan, zoals regels over duurzaamheid, veiligheid en stedenbouwkundige en/of sociale waarden. Daarnaast kan het ook andere regels bevatten over activiteiten die nu zijn opgenomen in verordeningen. Het gaat dan om activiteiten die gevolgen hebben of kunnen hebben voor de fysieke leefomgeving, zoals bouwen of het kappen van bomen. Uitgangpunt is dat het omgevingsplan regels vaststelt die nodig zijn voor een ‘evenwichtige toedeling van functies aan locaties’ 3.
Veel gemeentelijke verordeningen naar het omgevingsplan In het omgevingsplan kunnen - en in veel gevallen moeten - alle regels met betrekking tot de fysieke leefomgeving binnen een gemeente worden opgenomen. Hierbij gaat het o.a. om regels uit gemeentelijke verordeningen, zoals bijvoorbeeld de Algemene Plaatselijke Verordening (APV), rondom activiteiten die gevolgen kunnen hebben voor de fysieke leefomgeving. 4. Onderwerpen waarvoor het Rijk geen regels meer stelt De Omgevingswet gaat uit van het principe dat alles wat lokaal kan ook lokaal moet gebeuren. Het Rijk vindt namelijk dat veel regels beter op lokaal niveau gesteld kunnen worden. Het gaat bijvoorbeeld om regels over horeca-, recreatie- en detailhandelsactiviteiten. Deze regels maken deel uit van de zogenoemde ‘bruidsschat’. Dit zijn huidige Rijksregels die in het kader van de Omgevingswet naar de gemeenten ‘verhuizen’. Wij hebben de keuze om deze regels wel of niet over te nemen in het omgevingsplan. Indien de regels niet worden overgenomen in het omgevingsplan, vervallen deze regels in 2029. 5. Geen actualiseringsverplichting De Omgevingswet gaat uit van de zogenaamde beleidscyclus; een voortgaand proces van beleidsontwikkeling (visie), beleidsdoorwerking (programma) en -uitwerking (plan) waarbij beleid via monitoring en evaluatie voortdurend kan worden gevolgd en zo nodig aangepast.
Dit heeft zijn doorwerking in de algemene regels en uiteindelijk de vergunningverlening. Dit is een dynamisch proces en de wetgever heeft daarvoor geen actualiseringsverplichting gegeven, zoals in het verleden onder de Wro de 10 jaar termijn. Wel geldt onder de Omgevingswet een actualiseringsplicht voor omgevingsvergunningen die afwijken van het omgevingsplan. Deze besluiten moet binnen vijf jaar verwerkt worden in het omgevingsplan. 6. Verplichting aantonen uitvoerbaarheid De bepaling over de uitvoerbaarheid van een bestemmingsplan uit het Besluit ruimtelijke ordening (Bro) komt onder de Omgevingswet niet terug. Er hoeft niet meer aangetoond te worden dat een in het omgevingsplan opgenomen functie er ook echt zal komen. In het omgevingsplan wordt aangegeven dat een functie op een zekere locatie ‘kan’ komen. Onder de huidige regelgeving moeten we voor de vaststelling van een bestemmingsplan de maximale planologisch toegestane mogelijkheid onderzoeken die misschien nooit gerealiseerd zullen worden. De Omgevingswet maakt het mogelijk dat dit onderzoek in fases kan worden
6
uitgevoerd. Pas als een concreet initiatief wordt ingediend, wordt onderzocht ‘hoe’ dit initiatief op een aanvaardbare wijze gerealiseerd kan worden. Dit heeft als voordeel dat de onderzoekslasten bij het opstellen van het omgevingsplan omlaag kunnen, en doorgelegd worden naar de fase van vergunningverlening en daarmee ook aan de initiatiefnemer. 7. Geen standaardregels overgangsrecht. Bij wijziging van het omgevingsplan vallen legale bestaande situaties niet standaard onder ‘eerbiedigend overgangsrecht’; dat zijn de regels die er voor zorgen dat bestaande rechten onder de nieuwe wet behouden blijven. Deze standaardregels over het overgangsrecht staan nu nog in het Besluit ruimtelijke ordening (Bro). Legaal bestaand gebruik mocht bijna altijd doorgaan, ook bij een bestemmingswijziging of aanscherping van de regels. In het omgevingsplan kan het overgangsrecht meer worden afgestemd op wat gewenst is. 8. Digitale verplichting Om de Omgevingswet in de praktijk uit te voeren, kunnen overheden verschillende wettelijke instrumenten inzetten. In documenten leggen zij hun visie, beleid en regels vast. Deze documenten, waaronder het omgevingsplan, worden ook wel ‘omgevingswetbesluiten’ of ‘omgevingsdocumenten’ genoemd. De omgevingswetbesluiten worden digitaal beschikbaar gesteld volgens een nieuwe digitale standaard.
Dit gebeurt nu via Ruimtelijke Plannen en straks via de Landelijke Voorziening Bekendmaken en Beschikbaar stellen (LVBB), dat een onderdeel uitmaakt van het Digitale Stelsel Omgevingswet (DSO).
7
3
WAT ZEGT DE OMGEVINGSWET OVER HET OMGEVINGSPLAN ?
In de Omgevingswet (art. 2.4) is opgenomen dat de gemeenteraad voor het gehele grondgebied van de gemeente één omgevingsplan vaststelt waarin regels over de fysieke leefomgeving worden opgenomen. Het begrip “fysieke leefomgeving” is door de wetgever echter niet gedefinieerd. Uit de toelichting kan worden gehaald dat onderdelen van de fysieke leefomgeving een zekere bestendigheid en plaatsgebondenheid hebben. Is daar geen sprake van, dan kan iets niet tot die leefomgeving worden gerekend en is regulering op grond van de Omgevingswet niet mogelijk. De fysieke leefomgeving omvat in ieder geval (art. 1.2 lid 2 Ow): a. b. c. d. e.
bouwwerken, infrastructuur, watersystemen, water, bodem,
f. g. h. i. j.
lucht, landschappen, natuur, cultureel erfgoed, werelderfgoed
Het omgevingsplan heeft zoals eerder aangegeven een bredere reikwijdte. Het omgevingsplan kent niet de begrenzing van ‘een goede ruimtelijke ordening’. Het kan namelijk regels bevatten die over heel de fysieke leefomgeving gaan. Het omgevingsplan beperkt zich dus niet tot ruimtelijke aspecten. Het voorziet in een evenwichtige toedeling van functies aan locaties. Daarnaast kan het ook andere regels bevatten over activiteiten. Het gaat dan om activiteiten die gevolgen hebben of kunnen hebben voor de fysieke leefomgeving. De regels in het omgevingsplan zijn altijd regels over activiteiten met mogelijke gevolgen voor de fysieke leefomgeving. Ten opzichte van het huidige bestemmingsplan betekent dat in ieder geval een verruiming op de gebieden van: het sociaal domein, duurzaamheid, verordeningen, omgevingsveiligheid (deels) en milieukwaliteitseisen. In artikel 1.3 van de omgevingswet zijn de maatschappelijke hoofddoelen van de wet omschreven deze luidt als volgt: Deze wet is, met het oog op duurzame ontwikkeling, de bewoonbaarheid van het land en de bescherming en verbetering van het leefmilieu, gericht op het in onderlinge samenhang: a. bereiken en in stand houden van een veilige en gezonde fysieke leefomgeving en een goede omgevingskwaliteit, en b. doelmatig beheren, gebruiken en ontwikkelen van de fysieke leefomgeving ter vervulling van maatschappelijke behoeften.
Zoals gezegd stelt de raad het omgevingsplan vast. De raad kan deze bevoegdheid voor delen van het omgevingsplan delegeren aan het college (artikel 2.8 omgevingswet). Indien gewenst moet de raad hiervoor een apart delegatiebesluit nemen dat verder geen deel uitmaakt van een vastgesteld omgevingsplan. In deel 2, gaan wij hier nader op in. De vereisten waar een omgevingsplan straks aan moet voldoen, zijn afkomstig uit verschillende bestuurslagen. Niet alleen de Omgevingswet (inclusief aanvullingswetten en Invoeringswet van de Omgevingswet) is straks bepalend, maar ook de uitwerking van de Omgevingswet (uitvoeringsregels/AMvB’s). Daarnaast kunnen beleidskeuzen van de provincie en het waterschap doorwerking hebben op het omgevingsplan, voor zover deze zijn vastgelegd in een verordening. Tot slot is ook het eigen beleid van de gemeente van invloed op wat er minimaal geregeld moet zijn in het omgevingsplan.
8
Bruidsschat (tijdelijk)
Een wettelijke vereiste is dat het omgevingsplan digitaal ontsloten moet worden. In de gehele stelselherziening is hiervoor het traject van het DSO (Digitaal Stelsel Omgevingswet) opgezet. De ontwikkeling van het DSO ligt bij het Rijk. De toepassing en het beheer ervan bij de decentrale overheden. In deel 2, gaan wij hier kort verder op in.
3.1
En dan? Wat gebeurt er als de wet in werking treedt?
Door het overgangsrecht (artikel 22.1 en 22.2 OW) krijgt elke gemeente van rechtswege een omgevingsplan. De Invoeringswet (artikel 4.6, eerste lid) en het Invoeringsbesluit (artikel 7 eerste lid) zorgen ervoor dat er regels staan in het tijdelijke deel van het omgevingsplan. Het tijdelijke deel bestaat uit:
ruimtelijke regels: bestemmingsplannen, wijzigingsplannen, uitwerkingsplannen, beheerverordeningen, voorbereidingsbesluiten inclusief tracébesluiten die als voorbereidingsbesluit gelden, inpassingsplannen, exploitatieplannen regels uit enkele gemeentelijke verordeningen: erfgoedverordeningen, geurverordeningen, verordeningen afvoer regen- en grondwater. bruidsschatregels: dit zijn regels die verhuizen van rijksniveau naar gemeenteniveau
9
Het nieuwe deel van het omgevingsplan is bij de inwerkingtreding van de Omgevingswet nog leeg. In artikel 22.5 van de wet is bepaald dat het tijdelijke deel nog niet hoeft te voldoen aan de eisen van de Omgevingswet (evenwichtige toedeling van functies aan locaties). We hebben de tijd om de regels uit dit tijdelijke deel over te zetten naar het nieuwe deel. Zodra de regels worden omgezet naar het nieuwe deel moeten zij wel voldoen aan de eisen die de Omgevingswet stelt (o.a. instructieregels Rijk en provincie en voldoen aan de nieuwe digitale standaarden). Zoals het nu lijkt zal deze overgangsperiode lopen tot 31 december 2029. Het exacte tijdstip zal worden bepaald bij Koninklijk Besluit.
3.2
Wettelijke transitieperiode 2022-2029
Wanneer de Omgevingswet in werking treedt heeft de gemeente in ieder geval een omgevingsplan in het tijdelijk deel dat gevuld is met:
regels voor de onderwerpen die zijn verhuisd van rijksniveau naar gemeenteniveau (bruidsschat); vigerende ruimtelijke plannen en een aantal verordeningen: erfgoedverordeningen, geurverordeningen, verordeningen afvoer regen- en grondwater.
Tot wanneer? In artikel 22.4 Omgevingswet is bepaald dat het tijdelijk deel van het omgevingsplan bij Koninklijk Besluit te bepalen tijdstip zal gaan vervallen. Dat zal dus nog worden vastgelegd, maar volgens de Memorie van Toelichting zal dat naar alle waarschijnlijkheid 1 januari 2029 zijn. Naar verwachting schuift deze termijn mee omdat de wet in 2020 met een jaar is uitgesteld. Dit betekent dat wij dan op 31 december 2029 het omgevingsplan gereed moeten hebben. Tot die tijd is er een overgangsfase waarin de gemeente nieuwe regels in het omgevingsplan moet opnemen ter vervanging van de ‘oude’ ruimtelijke plannen en verordeningen. De oude situatie wordt vanaf inwerkingtreding van de Omgevingswet met het tijdelijk deel in feite bevroren. Het is na de inwerkingtreding van de wet niet meer mogelijk om de reeds geldende regels aan te passen. Ook niet op ondergeschikte punten. Wordt voorzien dat op korte termijn wijzigingen in een bestemmingsplan noodzakelijk zijn, dan kunnen deze wijzigingen alleen op de oude leest worden doorgevoerd als de procedure vóór de inwerkingtreding van de Omgevingswet (naar verwachting 1 januari 2022) is gestart c.q. een ontwerp ter inzage ligt. Daarna moet elke wijziging van het omgevingsplan voldoen aan de eisen die worden gesteld aan het ‘nieuw’ omgevingsplan.
In dat nieuwe deel van het omgevingsplan moeten namelijk alle ‘losse verordening’ direct worden overgezet. Er ontstaat daardoor een soort hybride situatie tot 1 januari 2029, zoals dat in het volgende schema is afgebeeld:
10
4 DE ROUTE NAAR HET OMGEVINGSPLAN In de transitieaanpak, om te komen van het tijdelijk deel naar het omgevingsplan nieuwe deel, kunnen we zelf ons route bepalen. Maar daarvoor zijn de vastgestelde ambities door de raad belang en gelden deze als uitgangspunt bij de verdere uitwerking.
4.1
Ambitie
Door de gemeenteraad is in 2017 het ambitiekader geformuleerd. Er zijn zes thema’s bepaald voor de gemeente Katwijk die leidend zullen zijn bij de implementatie van de Omgevingswet. Deze ambities vormen de constante waarden (leidende principes) in wat Katwijk met het werken conform de Omgevingswet wil bereiken. Onderstaande ambities zijn gebruikt als uitgangspunt en bij de totstandkoming van de keuzes zoals opgenomen in de navolgende hoofdstukken De zes ambities zijn als volgt gepresenteerd: 1.
2.
3.
4.
5.
6.
4.2
De gemeente Katwijk kiest voor zoveel mogelijk gebiedsgericht beleid. Dit betekent dat de gemeente gebieden en wijken in zal delen naar een beperkt aantal functies (bijvoorbeeld wonen, werken, natuur, industrie, recreatie) waarvoor de gewenste omgevingskwaliteit wordt omschreven. Hierbij wordt tevens de sociale component meegenomen zoals zorg en welzijn, onderwijs en cultuur. Met de beoogde kwaliteit van het gebied als uitgangspunt voor het beleid wordt een gezamenlijke integrale afweging gemaakt over functies en kwaliteiten. Tevens wordt proactief gewerkt en/of een programma opgesteld om de gewenste waarden te bereiken. De gemeente Katwijk gaat in principe voor het vroegtijdig betrekken van de omgeving bij ontwikkelingen, maar per situatie wordt bepaald of dit relevant is. Participatie wordt ingezet om te oefenen met meer inbreng door burgers en andere partijen uit de omgeving in het ruimtelijk beleid maar de regie daarvoor wordt niet volledig bij de omgeving neergelegd. De gemeente Katwijk wil de in de AMvB’s opgenomen verplichte omgevingswaarden (bv. op gebied van luchtkwaliteit, geluid, bodem, water etc.) vastleggen in het Omgevingsplan en verder alleen die onderwerpen die echt van groot belang zijn (verplicht en noodzakelijk). Denk daarbij aan mate van groen, schoon, duurzaam (bijvoorbeeld energieneutraal bouwen), lokale milieueisen (geur) en stedenbouwkundige kwaliteit.
Te bepalen per gebied. Vaststellen van meer of minder bandbreedte van waarden, bijvoorbeeld door een marge op te nemen voor geluidswaarden of bouwhoogten. Hierdoor is er meer ruimte voor initiatieven en minder sprake van rechtszekerheid voor belanghebbenden. Het college maakt dit echter wel afhankelijk van het gebied of het onderwerp: strengere regels of juist meer ruimte moet mogelijk zijn. De gemeente Katwijk is op het gebied van transparantie ambitieus en streeft naar zo veel mogelijk transparantie. Mits het voorziet in een behoefte en uitvoerbaar is. Dit hangt dus van de noodzaakwenselijkheid-haalbaarheid af. De gemeente Katwijk streeft bij de regionale samenwerking naar een middenpositie: onderlinge consultatie bij Omgevingsvisie en Omgevingsplan (beleidsinhoud). En idem bij de inrichting van de werkprocessen (werkprocessen). Regionale samenwerking is geen doel op zich maar de gemeente staat er zeker voor open, uitgaande van meerwaarde heeft voor Katwijk en de samenwerkingspartijen. Wanneer ontwikkelingen grensoverschrijdende consequenties hebben, zal er sprake zijn van afstemming met andere gemeenten.
Veranderopgave
De omgevingswet stimuleert een andere manier van werken en denken: Van middel naar doel/opgave Van buiten naar binnen Van reguleren naar faciliteren
11
Deze omslag vraagt iets van onze medewerkers, ons management en ons bestuur. De principes vanuit de Omgevingswet passen helemaal in de organisatieontwikkeling die in Katwijk al in gang is gezet. De implementatie van de Omgevingswet herbevestigt, ondersteunt en versterkt dit proces. De ontwikkeling van het omgevingsplan biedt handvatten om de organisatieontwikkeling te concretiseren voor onze medewerkers, management, college en raad. Want op die manier beklijft de gewenste transitie veel beter bij de mensen: “als we dat gaan doen, dan betekent het dit voor mijn werk/houding/gedrag”. Dat betekent dat we in het proces van het opstellen van het plan, ook tijd en ruimte moeten inbouwen voor de veranderopgave. Dit kan door bijvoorbeeld: • Leren van andere organisaties: ‘gluren bij de buren’. Het vergroten van nieuwsgierigheid en innovatievermogen bij onze mensen. • Aandacht voor framing van begrippen en hoe je die toepasbaar maakt. Bijvoorbeeld: integraal werken, opgavegericht werken etc. Zorg ervoor dat iedereen hier hetzelfde beeld bij heeft. • Aandacht voor participatie, ‘van buiten naar binnen werken’, maar ook de valkuilen hiervan. Specifiek voor het omgevingsplan gaan we ons ook richten op het vraagstuk van de effectiviteit van regels en vergunningen, bij de op te stellen gebiedsvisies zal ingegaan worden op de vragen: • • • • • •
Waar vinden we dat wij nog ‘over moeten gaan’? Is het nodig om regels op te stellen over functies of activiteiten? Met welke instrument zijn de doelen het beste te realiseren? Voegt juridisch instrumentarium iets wezenlijks toe aan onze instrumentenkoffer? Als we iets willen regelen, kan dat dan ook anders dan meteen vergunning? Bijvoorbeeld via algemene regels? Hoe formuleren we heldere, leesbare regels en vertalen we deze in toepasbare regels
12
5
GEBIEDSTYPERINGEN / FASERING
Het is nog moeilijk om te visualiseren hoe een ‘echt’ omgevingsplan er uiteindelijk uit kan gaan zien, mede omdat de wet nog in ontwikkeling is. Het omgevingsplan kan niet in één keer worden opgepakt. Dit zal gefaseerd moeten worden gedaan. Hierbij sluiten we aan bij de ontwikkelde staalkaarten van de VNG die gebaseerd zijn op verschillende gebiedstyperingen. Bij het onderscheid tussen gebiedstypen is met name de functie van gebieden van belang. Een industriegebied heeft een andere functie dan een woongebied of een natuurgebied. Maar ook tussen gebieden met eenzelfde soort functie wordt onderscheid gemaakt, bijvoorbeeld tussen woon-werk-gebieden en gebieden uitsluitend bestemd voor wonen.
In de staalkaarten van de VNG wordt uitgegaan van een 11-tal te onderscheiden gebiedstyperingen:
5.1
Gebiedstypering Katwijk
Bovengenoemde gebiedstyperingen zijn gebaseerd op de gemeente Utrecht. Niet alle gebiedstyperingen zijn van toepassingen binnen de gemeente Katwijk en/of is het wenselijk om de gebiedstyperingen verder te verdiepen omdat er sprake is van een bijzondere situatie. Met behulp van de wijkindelingen / gebiedstyperingen / staalkaarten kunnen we Katwijk onderverdelen in de volgende hoofd gebiedstypering:
13
1. 2. 3. 4. 5. 6.
Ad 1:
Bedrijven Buiten centrum Centrum Dorps Landelijk gebied Kust Kantoren
Bedrijven zijn weer onder te verdelen in een viertal sub gebiedstyperingen -
Ad 2
Bedrijven Bedrijven – Industrie Bedrijven – Ontwikkeling Bedrijven – transformatie
(bedrijventerreinen) (’t Heen, ivm de zonering rondom het bedrijventerrein) (Unmanned Valley)
Buiten centrum; hieronder wordt verstaan de woongebieden met uitzondering van de kernen. De woongebieden zijn weer onder te verdelen in een drietal sub gebiedstyperingen -
Buiten centrum Buiten centrum – Herstructurering Buitencentrum – Ontwikkeling
Ad 3
Centrum Dorps; hieronder wordt verstaan de oude dorpskernen
Ad 4
Landelijk gebied; buiten stedelijk / landelijk gebied. Landelijk gebied is onder te verdelen in de volgende sub gebiedstyperingen -
Landelijk gebied – Glastuinbouwgebied Landelijk gebied – met verweving van functies
Ad 5
Kust; hieronder wordt verstaan de zee, het strand en de duinen
Ad 6.
Kantoren; hieronder wordt verstaan de zone nabij de N206 (Limes gebouw)
Op de figuur op de volgende bladzijde zijn is een weergave van de samenhangende gebieden. Belangrijk is te melden dat deze indeling is gemaakt om de samenhangende gebieden inzichtelijk te maken, zodat deze gefaseerd kunnen worden opgepakt. Het betekent niet dat binnen deze gebieden alle planregels gelijkluidend worden. Er kan nog steeds binnen een woongebied onderscheidt gemaakt worden in planregels. Waarbij bijvoorbeeld in het ene gebied meer wordt losgelaten dan in het andere gebied. Door per gebiedstypering aan de slag te gaan kunnen de begrippen worden geüniformeerd, de basis regels worden geformuleerd en gekeken worden waar er een verbijzondering moet gaan gelden.
14
Deze kaart dient op dit moment ter illustratie, een definitieve kaart volgt zodra definitieve keuzes bekend ten aanzien van de gebiedstypering zijn gemaakt.
15
5.2
Fasering
Om het omgevingsplan stap voor stap op te bouwen hebben we Katwijk verdeeld in gebieden aan de hand van de gebiedstyperingen. Maar welk gebied pak je nu als eerste op? Beantwoording van deze vraag kan vanuit verschillende invalshoeken benaderd worden. ‘Begin met de bedrijventerreinen, daar ligt al veel vast! Begin met de bestaande woonwijken hier is weinig dynamiek, harmoniseer en dereguleer zodat er minder vergunningen verleend hoeven te worden. Start juist met de ontwikkelgebieden, daar kan de omgevingswet goed tot zijn recht komen, begin met een themagebied zoals erfgoed, hier is geen goede regeling voor in de huidige plannen’ Er is overal iets voor te zeggen. Aan de diverse afdelingen is de vraag gesteld: Waarmee zouden we het beste kunnen beginnen, mede kijkend naar toekomstig beleid, of juist gelet op de problemen waar je vanuit je eigen vakgebied nu tegen aanloopt bij de huidige de bestemmingsplannen. Kortom wat is wenselijk?
Door de beleidsafdelingen en VTH is samengevat als aanbeveling naar voren gekomen om vooral nu eerst aan de slag te gaan met de bedrijventerreinen en de woongebieden. Enerzijds omdat in deze gebieden een aantal bestemmingsplannen zeer verouderd zijn, er aangesloten kan worden op de bedrijventerreinenstrategie, maar ook verder kan worden gegaan met de voortzetting van bijvoorbeeld pilot Hoornes. Bij de woongebieden kan wist behaald worden door hier in te zetten op uniformering en deregulering van planregels. In het volgende hoofdstuk is dit verder uitgewerkt.
16
6
PLANNING
6.1
Planning op hoofdlijnen
Onderstaand is een planning op hoofdlijnen weergegeven die inzichtelijk maakt welke stappen er doorlopen moeten worden voor het omgevingsplan. Dit zal per gebiedstypering / c.q. plangedeelte dat wordt opgepakt doorlopen moeten worden. In onderstaande tabel wordt uitgegaan met de start in het 3 e kwartaal van 2021, mede in verband met de huidige personele bezetting. In alle gevallen zal worden gestart met een gebiedsvisie. In deze gebiedsvisie (nota van uitgangspunten) zullen ook de strategische keuzen van het bestemmingsplan die in deel 2 staan nader uitgewerkt worden en ter instemming en vaststelling worden voorgelegd aan college en de raad. Per 2021 Q1
2021
2021
2021
2022
2022
Q2
Q3
Q4
Q1
Q2
2022 Q3
2022 Q4
2023
2023
Q1
Q2
Fase 1 Plan van Aanpak + Participatieplan Fase 2 Gebiedsvisie Fase 3 Inventariseren bestaande regels + beoordeling MER + aanbesteding Fase 4 Voorontwerp Omgevingsplan Opstellen voorontwerpomgevingsplan (incl. participatie)
Fase 5 Ontwerp Omgevingsplan Opstellen ontwerp omgevingsplan (inclusief wettelijke zienswijzen) Fase 6 Vaststellen en publiceren Opstellen toepasbare regels Vaststellen definitief omgevingsplan
17
6.2
Planning aanpak deelgebieden / gebiedstypering tot 2029
Indien er voldoende capaciteit beschikbaar is, zou op het moment dat het eerste gebied is uitgewerkt tot een ontwerp omgevingsplan het volgende gebied gestart kunnen worden. Hiermee kan er elk jaar, mede ook kijken naar de omvang 1 of twee gebieden worden opgepakt.
Met de huidige inzichten denken we daarbij aan de volgende globale planning: Start 2021-2022 Omzetten van tijdelijk omgevingsplan in volwaardig omgevingsplan voor gebiedstypering Bedrijven en Kantoren (zowel bedrijven, bedrijven industrie als transformatiegebieden en het gedeelte kantoren). Start 2022 - 2023 Omzetten van tijdelijk omgevingsplan in volwaardig omgevingsplan voor gebiedstypering Buitencentrum ontwikkelgebied Hoornes (pilot voortzetten / hiervoor is reeds een gebiedsvisie in voorbereiding) Start 2023 - 2024 Omzetten van tijdelijk omgevingsplan in volwaardig omgevingsplan voor gebiedstypering Buiten centrum – specifiek de bestaande woonwijken Start 2024 - 2025 Omzetten van tijdelijk omgevingsplan in volwaardig omgevingsplan voor gebiedstypering Centrum Dorps (dorpskernen en boulevard) Start 2025-2026 Omzetten van tijdelijk deel in volwaardig omgevingsplan voor gebiedstypering landelijk gebied agrarisch en landelijk gebied agrarisch met verevening: Glastuinbouwgebied en omgeving Start 2026-2027 Omzetten van tijdelijk deel in volwaardig omgevingsplan voor gebiedstypering Kust, gebied zee, strand en duinen/natuurgebied Thematische uitwerking indien deze nog niet is meegenomen in de gebieden: Start 2027-2028 Omzetten tijdelijk omgevingsplan in volwaardig omgevingsplan voor thema uitwerking cultuurhistorie en Archeologie
6.3
Risico’s
Zoals aangegeven is het opstellen van een integraal omgevingsplan een omvangrijke klus, waarbij daarnaast de plannen op aanvraag ook binnen de gebruikelijke termijn afgehandeld moeten worden. Voor het behalen van de opgenomen planning is o.a. de hoeveelheid en de complexiteit van de bestemmingsplannen op aanvraag van belang en daarnaast de bestuurlijke keuzes die daarbij gemaakt worden in de prioritering daarvan. De overgangsperiode van 2022-2029 en de voorgestelde gefaseerde aanpak zorgen er voor dat er gedurende een lange periode sprake is van verschillende regiems: er zullen gebieden zijn waar het omgevingsplan al zo is aangepast dat voldaan wordt aan de eisen van de Omgevingswet en gebieden waar dit nog niet het geval is. Een gefaseerde aanpak is echter noodzakelijk om bewuste keuzes te kunnen maken. Bij thema’s die veel impact hebben, zal een thematische aanpak overwogen worden.
18
Het maken van keuzes is essentieel om het omgevingsplan straks leesbaar te houden en bruikbaar te maken. Het loslaten van bepaalde regels of het niet opnemen in het omgevingsplan is daarbij een bepalende factor. Zomaar regels schrappen ten gunste van de leesbaarheid is echter ook geen oplossing. Regels zorgen immers ook voor rechtszekerheid: iedereen weet waar hij of zij aan toe is. Het loslaten van regels moet dan ook stapsgewijs en weloverwogen. Er is voor de totstandkoming van het Omgevingsplan weliswaar een transitieperiode, maar de externe adviesbureaus die veelal ingeschakeld worden voor het opstellen van een omgevingsplan, zullen het de komende jarenaanzienlijk drukker krijgen. Dit zorgt er voor dat we met de planning ook mede afhankelijk zijn van het kunnen leveren door het adviesbureau.
19
7
ORGANISATIE & MIDDELEN
Het opstellen van een omgevingsplan, met alle daarbij behorende stappen zoals in de vorige hoofdstukken geschetst, is een forse opgave die ingrijpt op een veelheid aan werkprocessen en werkmethodes die nu in onze organisatie worden toegepast. Het is nieuw, het is een pad dat we nog niet eerder bewandeld hebben en dat betekent dat er soms iets mis zal gaan en dat bijsturing nodig is. Dat is niet erg, zolang daar ruimte voor is (in tijd, maar vooral in acceptatie). De relevante teams en afdelingen in onze organisatie worden via interactieve werksessies betrokken bij het proces om te komen tot een omgevingsplan. Hiervoor moet tijd en ruimte worden vrijgemaakt. Daarnaast willen we ook zoveel mogelijk kennis, die buiten onze organisatie aanwezig is, ophalen en met elkaar delen. Dat is enerzijds kennis op vakinhoudelijk gebied, maar ook kennis over hoe je iets kunnen aanpakken, hoe je met dilemma’s kunt omgaan, hoe je keuzes kunt maken en wat dat van medewerkers vraagt. De veranderopgave wordt vormgegeven vanuit de implementatie van de omgevingswet over de volle breedte, dus ook via de lijn van het omgevingsplan. In het proces van het opstellen van het plan gaan we daarom ook werken aan de veranderopgave. De betrokkenheid van het voltallige college en raad is onderdeel van het communicatie- en participatieproces, die uiteindelijk leidt tot een vastgestelde en gedragen omgevingsplan.
7.1
Capaciteit
Voor het opstellen van het omgevingsplan wordt een fors beroep gedaan op onze organisatie. Het is geen kwestie van ‘even een workshop organiseren en dan weten we het wel’. Het gaat om het daadwerkelijk inleven en doorgronden van de doelen die je in een gebied wilt bereiken en de mate waarin regels daarin doelmatig kunnen ondersteunen. Vervolgens moeten deze regels vertaald worden naar een leesbaar omgevingsplan dat digitaal ontsloten wordt en met behulp van toepasbare regels door mensen bevraagd kan worden op vergunning- en meldingsplichten voor activiteiten in het fysieke domein. Dit is een hele nieuwe werkwijze. Zoals aangegeven pakken we het omgevingsplan in fase en per gebiedstypering op. Uitgangspunt hierbij is dat voor het schrijfwerk c.q. het opstellen van het omgevingsplan / digitalisering wordt uitbesteed aan een extern (stedenbouwkundig) bureau. Met de uitbesteding van het schrijfwerk zelf schatten we voorlopig in dat het opstellen van het omgevingsplan per fase / gebiedstypering (van gebiedsvisie tot vaststelling van het plan) organisatie breed in totaal ca. 2500 uur gaat kosten. Naar verwachting zal de ureninzet bij de volgende fase afnemen. De uren zijn onderstaand in de tabel per vakdiscipline onderverdeeld. Vanuit planologie zal er een trekker / projectleider omgevingsplan worden geleverd, die met name zich bezig houdt met het proces.
Het is aan te bevelen hier een duofunctie van te maken met de planjurist / planoloog die zich bezig houdt met de inhoud van het plan. Dit is nodig om enerzijds de kwetsbaarheid in te perken en anderzijds er een goede aanvulling ontstaat. Bij het oppakken van een volgend gebied kunnen de rollen worden omgedraaid. Op dat moment is het mogelijk elk jaar een ander gebied op te pakken zodat in 2029 er voor heel Katwijk een omgevingsplan van kracht is.
20
7.1.1 Capaciteit per discipline Discipline
Uren
Trekker / projectleider omgevingsplan
400
Planjuristen / planoloog
200
vergunningverlener
200 -
handhaving
200
stedenbouw
200
Natuur / Landschap
100
Cultuurhistorie – Archeologie & Erfgoed
100
Wonen
100
Mobiliteit
100
Economie en toerisme
100
Omgevingskwaliteit - Milieu
100
Omgevingskwaliteit – Bodem & Water
100
Omgevingskwaliteit – Energie en klimaatadaptatie
100
Samenleving – Sport / Gezondheid
100
Openbare veiligheid?
100
Omgevingsrecht – APV & verordeningen
200
Communicatie
100
7.2
Financiële middelen
Voor de noodzakelijke (externe) ondersteuning is in de begroting (regulier RO budget) op jaarbasis in totaal € 70.000 (excl. BTW) beschikbaar. Met dit bedrag kan naar verwachting 2 gebieden per jaar worden opgepakt.
21
TRANSITIE DOCUMENT OMGEVINGSPLAN 2021-2029 DEEL 2: De inhoud
STRATEGISCHE KEUZES, ONTWERPKEUZES, DSO, BRUIDSSCHAT, VERORDENINGEN
22
1
STRATEGISCHE KEUZES VOOR HET OMGEVINGSPLAN
Op grond van de Omgevingswet hebben we als gemeente een regelgevende bevoegdheid. Het is van belang om hier een visie op te ontwikkelen. Wat zijn de belangrijke kernwaarde? Wat wil je regelen? Het gaat hier om de opzet (architectuur / het ontwerp) van het omgevingsplan. Kortom waar wil je als gemeenten van zijn! Gemeenten hebben echter veel keuzen bij het ontwerpen van het omgevingsplan. De ontwerpkeuzen die daarbij gemaakt worden hebben een weerslag op de ambtelijke organisatie. Als er immers veel vergunningplichten worden geïntroduceerd hoort daar bijvoorbeeld ook de capaciteit bij voor het beoordelen van die vergunningaanvragen. Zoals eerder aangegeven geeft het omgevingsplan meer ruimte voor ontwikkelingen en/of het leveren van maatwerk. Om een goede invulling te kunnen geven aan het omgevingsplan moeten er op voorhand strategische keuzes worden gemaakt. Voor het omgevingsplan liggen de inhoudelijke kaders reeds vast in de gemeentelijke visies en beleidsdocumenten, die door de raad zijn vastgesteld. De Omgevingswet vraagt echter ook om nieuwe keuzes zoals: - de gemeente of de samenleving aan het stuur; - of het college of de raad aan het stuur; - het vooraf sturen of meer achteraf ingrijpen.
Deze keuzes bepalen mede de mogelijkheden/ontwikkelingsruimte die het omgevingsplan kan bieden, zoals bijvoorbeeld het delegeren door de raad van bevoegdheden naar het college bij het verlenen van een omgevingsvergunning of het wijzigen van het omgevingsplan, maar ook de mate waarin de omgeving wordt betrokken bij de totstandkoming het omgevingsplan van en inspraak heeft op het omgevingsplan. De keuze zal steeds gemaakt moeten worden tussen meer sturen of faciliteren. Dat geldt bijvoorbeeld ook voor de mate van gedetailleerdheid van het omgevingsplan. Als het omgevingsplan alleen nog regels op hoofdlijnen bevat dan is er meer ruimte voor ontwikkeling, en worden de detailafwegingen gemaakt op vergunningenniveau (en dus door het college). Met een gedetailleerd omgevingsplan daarentegen weten alle partijen waar ze aan toe zijn vanwege de duidelijke kaders/afspraken vooraf, maar is de ontwikkelingsruimte meer beperkt. In deze paragraaf wordt nader ingegaan op de strategische keuzes die voor het omgevingsplan gemaakt zijn en worden voorstellen gedaan. Deze strategische keuzes vormen vervolgens de handvatten om het omgevingsplan op te kunnen stellen en de verdere ontwerpkeuzes te maken.
Per deelgebied zullen in de op te stellen gebiedsvisies de ontwerpkeuzen expliciet aanbod komen en op dat moment zullen ook de concrete keuzen worden gemaakt en voorgelegd aan het college en de gemeenteraad. De navolgende hoofdstukken geven vooral inzicht in de keuzen die er zijn.
[Citeer hier uw bron.]
23
1.1.1 Wettelijk kader omgevingsplan De gemeenteraad stelt op grond van artikel 2.4 Omgevingswet het omgevingsplan vast. Deze bevoegdheid kan gedelegeerd worden aan het college van burgemeester en wethouders (artikel 2.8 Ow). In dat geval kan het college (delen van) het omgevingsplan vaststellen. Deze systematiek is te vergelijken met de wijzigingsbevoegdheid die in de huidige bestemmingsplannen kunnen worden opgenomen. Het omgevingsplan wordt voorbereid aan de hand van de uniforme openbare voorbereidingsprocedure (artikel 16.30 Ow jo. afdeling 3.4 Algemene wet bestuursrecht (hierna: Awb)). Deze procedure wijkt niet af van de huidige bestemmingsplanprocedures. Anders dan in de huidige regelgeven treedt het vastgestelde omgevingsplan in werking vier weken nadat het als vastgesteld plan ter inzage is gelegd op grond van artikel 3:44 lid 1 sub a Awb (artikel 16.78 lid 1 Ow). Het omgevingsplan bevat algemene regels voor activiteiten in de fysieke leefomgeving en is daarmee een besluit van algemene strekking. Het zijn algemeen verbindende voorschriften. In die zin lijkt het rechtskarakter van het omgevingsplan sterk op die van de gemeentelijke verordening. Echter, anders dan de verordening, staat wel beroep open tegen het omgevingsplan. Het omgevingsplan bevat activiteiten die gevolgen hebben of kunnen hebben voor de fysieke leefomgeving (artikel 4.1 Ow).
Naast deze activiteiten, bevat het omgevingsplan ook regels die nodig zijn met het oog op een evenwichtige toedeling van functies aan locaties (artikel 4.2 Ow). Met de regels van het omgevingsplan moet dus een goede kwaliteit van de fysieke leefomgeving worden geborgd. De actualiseringsplicht zoals we die kennen van bestemmingsplannen vervalt. Het omgevingsplan hoeft dus niet elke 10 jaar te worden herzien. Maar indien afgeweken wordt van het omgevingsplan door middel van buitenplanse omgevingsplanactiviteit is wel de plicht om binnen vijf jaar (ingaande na 2029) na het onherroepelijk worden van een omgevingsvergunning deze op te nemen in het omgevingsplan, en moet deze worden geactualiseerd.
1.2
Strategische keuzen:
De ontwerpkeuzen voor de structuur van het omgevingsplan hebben langdurige gevolgen, mede omdat het omgevingsplan het hele grondgebied omvat. Dit geeft minder vrijheid om het plan voor een of meer deelgebieden een geheel afwijkende structuur te geven zoals nu wel kan bij de bestemmingsplannen. Voor de te maken keuzes heeft de Vereniging voor Nederlandse Gemeente (VNG) een aantal hulpmiddelen ontwikkeld: 1.
2. 3. 4.
Het keuzepaneel: het keuzepaneel schetst de strategische keuzes te die door de raad en het college gemaakt moeten worden voor de invoering van de Omgevingswet en het tot stand komen van het omgevingsplan. Het spiekbriefje omgevingsplan; dit spiekbriefje geeft een gedetailleerder inzicht in de verplichtingen, keuzes en de mogelijkheden die de wet biedt. De online tool 'ontwerpvragen omgevingsplan', hiermee kan op basis van keuzes worden aangegeven welke type regels opgenomen moeten worden in het omgevingsplan. Het Casco omgevingsplan; dit casco biedt een structuur en inhoudsopgave voor het omgevingsplan.
1.2.1 Strategische keuze 1: globaal of gedetailleerd? De allereerste strategische keuze die van belang is om te maken is of het omgevingsplan globaal of gedetailleerd wordt opgesteld. Het omgevingsplan kan globaal of gedetailleerd zijn. Als het omgevingsplan globale regels bevat dan is het mogelijk om te dereguleren, is er meer ruimte voor organische gebiedsontwikkeling met co-creatie en worden detail-afwegingen gemaakt op vergunningsniveau. Met een gedetailleerd omgevingsplan weten alle partijen waar ze aan toe zijn vanwege de duidelijke afspraken vooraf.
24
Bij deze keuze gaat het, zoals het bij de besturingsfilosofie ook het geval was, om de balans tussen sturen of faciliteren. Enerzijds duidelijke kaders of anderzijds meer ruimte voor vrije invulling van initiatieven uit de samenleving. De vraag is op welke manier we verwachten mogelijkheden van de wet te kunnen benutten en wat het beste past bij de huidige opgaven en werkwijze. Keuze Met inachtneming van de uitgesproken ambitie binnen Katwijk om meer ruimte te geven aan initiatieven zal bij het opstellen van het omgevingsplan, daar waar mogelijk worden uitgegaan van het opstellen van een globaal omgevingsplan. Per gebiedstypering zal bij de verdere uitwerking worden bekeken in hoeverre het mogelijk is om te dereguleren. Als uitgangspunt zullen planregels worden opgenomen (per gebiedstypering kan dit verschillen): • alleen als dit noodzakelijk is vanuit het algemeen belang; • als dit bijdraagt aan hetgeen wij ermee willen bereiken.
Bij het opstellen van planregels wordt uitgegaan van: – durven loslaten en vertrouwen, regels ter voorkoming van mogelijke incidenten passen hier niet bij; – eenvoud en duidelijkheid; – rekening houden met de behoefte van inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties; – werken met één set regels voor de ruimtelijke omgeving, waarbij per soort gebied aanvullingen of aanscherpingen kunnen gelden; – zoveel mogelijk aansluiten bij begripsbepalingen uit de nationale wetgeving; – daar waar mogelijk en wenselijk te werken met open normen en dynamische verwijzingen waar dit van belang is voor de eenvoud en goede werkbaarheid van het plan, met aandacht voor de handhaafbaarheid. – zo globaal mogelijk waarbij het ook mogelijk is op enkele aspecten gedetailleerder te regelen Voorbeelden Specifieke regels kunnen ook motiverend zijn, hoeven niet beperkend te zijn. Bijvoorbeeld op het Eiland kan voor de activiteit wonen specifieke regels worden gesteld ten aanzien van bijvoorbeeld de aanleg van steigers of de aanleg van warmtepompen op het achtererfgebied. Anderzijds kan beperkend een antwoord geven op maatschappelijke vraagstukken ten aanzien van duurzaamheid. Door aan de kuststrook beperkende regels op te leggen ten aanzien van realisatie van initiatieven m.b.t. dagrecreatie kan het duingebied beter beschermd worden en daarmee ook de veiligheid van bewoners en recreanten.
In bijvoorbeeld Hoornes speelt dit alles niet, daar kan het noodzakelijk zijn specifieke regels ten aanzien van gezondheid te stellen. Denk hierbij aan verplichtingen ten aanzien van aanleg en behoud van groen, maar ook aan energieneutrale en duurzame aspecten bij de bouw of verbouw van plannen. Ook vanuit maatschappelijk oogpunt kan er voor gekozen worden binnen Hoornes vestiging van fast food ketens te beperken.
1.2.2 Strategische keuze 2: gebiedsgerichte of themagerichte omzetting Het omgevingsplan kan themagericht, gebiedsgericht of in een combinatie daarvan worden vormgegeven. Met een themagewijze omzetting wordt voor de gehele gemeente één thema of beleidsveld in één keer in het omgevingsplan geborgd. Daarmee ontstaat een uniforme regeling voor het betreffende beleidsveld voor het grondgebied van de gehele gemeente. Het nadeel is dat in beperkte mate integraal wordt gewerkt: er wordt geen afweging gemaakt tussen verschillende thema’s. Door themagewijs te werken staan de regels van het thema dat al is omgezet in het definitieve omgevingsplan en de thema’s die nog niet aan bod zijn gekomen nog in het tijdelijke omgevingsplan. Met de gebiedsgerichte omzetting spelen deze nadelen niet. Een gebiedsgerichte omzetting betekent dat voor een bepaald gebied een compleet omgevingsplan wordt opgesteld. Dit is gunstig voor inwoners van het desbetreffende gebied en initiatiefnemers die in dit gebied een initiatief willen voorstellen. Zij hoeven dan in slechts één document (het omgevingsplan) te kijken welke regels gelden. Die gebiedsgerichte omzetting is echter wel lastiger om op te stellen, omdat alle regels (activiteiten en