1. Brief van de rekenkamercommissie van 15 juni 2021 inzake onderzoeksrapport Europese subsidies (1825897)

REKENKAMERCOMMISSIE

Postbus 589 – 2220 AN Katwijk

Contactpersoon:

Gemeenteraad Postbus 589 2220 AN Katwijk 2220AN589

Mevrouw A. van Schaik – van der Wiel Afdeling:

Griffie Te bereiken op:

071 – 406 5303 rekenkamercommissie@ katwijk.nl Ons kenmerk:

Bijlage(n):

1825897

2

Verzenddatum:

Uw kenmerk: Onderwerp: Aanbieding onderzoeksrapport Europese subsidies Katwijk, 15 juni 2021 Geachte leden van de raad, Hierbij bieden wij u het eindrapport aan van het onderzoek dat wij, ondersteund door het bureau Vindsubsidies, hebben uitgevoerd naar de vraag welke Europese subsidies aansluiten op de gemeentelijke agenda en of de gemeente voldoende is toegerust voor het succesvol verwerven van subsidies. De bevindingen van het onderzoek zijn in het kader van het ambtelijk wederhoor aan de organisatie voorgelegd om onderling overeenstemming te krijgen over de geconstateerde feiten. Dit heeft tot een enkele aanpassing van het rapport geleid. Vervolgens is het rapport door de rekenkamercommissie voorzien van conclusies en aanbevelingen. Per brief van 22 april 2021 is de eindrapportage voor bestuurlijk wederhoor aangeboden bij het college. Per brief van 3 juni heeft het college gereageerd op de bevindingen, conclusies en aanbevelingen van het onderzoeksrapport. Wij willen het college danken voor zijn reactie op het onderzoeksrapport, dat u aantreft in de bijlage. De rekenkamercommissie is verheugd dat het college zich herkent in de conclusies en aanbevelingen van het onderzoeksrapport.

Op de vraag van de rekenkamercommissie op welke wijze het college concreet uitvoering denkt te kunnen geven aan de aanbevelingen van de rekenkamercommissie heeft het college aangegeven dat het van belang is om de kwetsbaarheid bij het proces van subsidies te verkleinen, maar dat de manier waarop nog moet worden bezien. Het college onderzoekt momenteel of zij zich kan laten bijstaan door een gespecialiseerd bureau op het gebied van subsidiescans. De rekenkamercommissie is verheugd dat de uitkomsten van het rekenkameronderzoek hierbij worden meegenomen. Ons voornemen is om over twee jaar te evalueren hoe onze aanbevelingen door het college zijn opgepakt.

gemeente Katwijk: Koningin Julianalaan 3, 2224 EW Katwijk, Postbus 589, 2220 AN Katwijk, website: www.katwijk.nl, (T) 071 - 406 5000, (F) 071 - 406 5065, IBAN: NL13BNGH0285120271, BIC: BNGHNL2G, KvK: 27.37.09.56 Op alle opdrachten zijn, tenzij anders overeengekomen, de algemene inkoopvoorwaarden leveringen en diensten gemeente Katwijk 2017 van toepassing. Deze zijn te raadplegen op www.katwijk.nl en www.overheid.nl

*1426221*

2/2

Ons kenmerk

Wij spreken de hoop uit dat het rapport u helpt bij het vergroten van het inzicht en de sturing op de mogelijkheden om subsidies te verkrijgen die aansluiten op de gemeentelijke agenda. Indien gewenst, zijn wij uiteraard van harte bereid om een en ander mondeling verder toe te lichten. Vertrouwende u hiermee naar behoren te hebben geïnformeerd. Rekenkamercommissie gemeente Katwijk,

De voorzitter, Mark van Hesteren

Onderzoeksrapport Europese subsidies 2021-2027 Rekenkamercommissie Katwijk

INHOUDSOPGAVE Inleiding en aanleiding van het onderzoek

Pagina 2

De centrale vraagstelling en opzet van het onderzoek

Pagina 3

Deelvraag 1: Welke EU subsidies zouden kunnen worden aangesproken door de gemeente Katwijk? A. Welke Europese subsidieregelingen onder het nieuwe Meerjarenprogramma sluiten aan bij de ambities en doelstellingen van de gemeente Katwijk op de verschillende beleidsterreinen?

Pagina 5

B. Welke kosten, baten en risico’s gaan gepaard met deze subsidies in het licht van de aanvraag, de implementatie, en de (administratieve) verantwoording? Pagina 11 C. Welke nationale en provinciale subsidieregelingen sluiten aan bij de gemeentelijke ambities de komende jaren, met name daar waar deze versterkend kunnen werken voor de Europese beleidsterreinen. Pagina 14 Deelvraag 2: In hoeverre is de gemeente Katwijk voldoende toegerust en gereed voor het verwerven van Europese subsidies? A. Welke Europese subsidies heeft de gemeente Katwijk in de afgelopen subsidieperiode 2014-2020 aangevraagd en beschikt gekregen en hoe verhoudt dit zich tot vergelijkbare gemeenten? Pagina 17 B. Hoe verloopt het huidige subsidieverwervingsproces binnen de gemeente Katwijk? Hoe is daarbij de rolverdeling en samenwerking intern en extern (met partners zoals de Provincie)? Pagina 18 C. Hoe zou de gemeente Katwijk de aanpak (proces, organisatie) van subsidieverwerving kunnen verbeteren? Pagina 22

Versie 22-04-2021

1

Onderzoeksrapport Europese subsidies 2021-2027 Rekenkamercommissie Katwijk

Inleiding en aanleiding van het onderzoek Gemeenten staan voor grote opgaven en uitdagingen. De energietransitie, circulaire economie, zorgen voor groene, leefbare, duurzame en veilige wijken, een slimmer en duurzamer OV-netwerk, de flexibele arbeidsmarkt en het welzijn van de inwoners zijn enkele van de thema’s waar gemeenten in samenwerking met inwoners, ondernemers, maatschappelijke partners veelal een centrale rol in vervullen. Europese subsidies fungeren als vliegwiel om deze maatschappelijke opgaven op te pakken en kunnen tot (in)directe investeringen leiden die een bijdrage leveren om een lokale of regionale duurzame, inclusieve en circulaire economie te realiseren. Op dit moment wordt in Brussel gewerkt aan de definitieve vaststelling van het Meerjarig Financieel Kader voor de periode 2021-2027 (MFK21-27) waarin de budgetten voor deze programma’s zijn opgenomen. Totdat het nieuwe MFK wordt geïmplementeerd, biedt het zogenaamde REACT-EUfonds van 55 miljard EUR (dat onderdeel is van het bredere Next Generation EU pakket), mogelijkheden voor ondersteuning om de economische en maatschappelijke schade door de coronacrisis te repareren. Deze extra middelen worden in 2021 en 2022 ingezet via het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) 2014-2020 en het Europees Sociaal Fonds (ESF).

Dit is daarom hét moment voor gemeenten om zich te oriënteren en voor te bereiden op de financiële middelen die vanuit Europa de komende jaren beschikbaar komen ter ondersteuning van de eigen ambities. Het Europese subsidielandschap is echter sterk gefragmenteerd met een diversiteit aan programma’s die elk hun eigen doelstellingen, thematische prioriteiten, randvoorwaarden, aanvraagprocedures en administratieve verantwoordingsprocessen kennen. Dit roept bij vele bestuurders en ambtenaren terechte vragen op omtrent de concrete mogelijkheden en doelmatigheid van gebruik. Oftewel: welke EU-subsidies sluiten aan op de gemeentelijke agenda en is de gemeente voldoende toegerust voor het succesvol verwerven van de EU-subsidies? En wat vraagt het beleidsmatig, financieel en organisatorisch om met Europese subsidies aan de slag te gaan? In dit onderzoeksrapport gaat de Rekenkamercommissie Katwijk (RKK) in op deze vragen. De benodigde kwalitatieve en kwantitatieve data is verzameld door deskresearch en interviews met betrokkenen1. Daarnaast is een quickscan verricht op de Europese (en regionale/nationale) subsidies die beschikbaar komen en passend zijn bij de ambities van de gemeente Katwijk, zoals bijvoorbeeld opgenomen in het Coalitieakkoord 2018-2022 ‘Samen voor het Katwijk van morgen’.

Tevens is antwoord gegeven op de vraag in hoeverre de gemeente Katwijk geoutilleerd is en klaar is voor het binnenhalen en benutten van Europese subsidiemiddelen, en wat hiervoor beleidsmatig, financieel en organisatorisch nodig is.

1 In de bijlage is een lijst opgenomen van geïnterviewde personen binnen de gemeente Katwijk.

Versie 22-04-2021

2

Onderzoeksrapport Europese subsidies 2021-2027 Rekenkamercommissie Katwijk

De centrale vraagstelling en opzet van het onderzoek Op basis van de uitvraag is de onderstaande onderzoeksvragen geformuleerd. Hoofdvraag: In hoeverre is de gemeente Katwijk voldoende geoutilleerd en klaar voor het binnenhalen en benutten van Europese subsidiemiddelen’ Deelvraag 1: Welke EU subsidies zouden a) Welke Europese subsidieregelingen onder het kunnen worden aangesproken door de nieuwe Meerjarenprogramma sluiten aan bij de gemeente Katwijk? ambities en doelstellingen van de gemeente Katwijk op de verschillende beleidsterreinen? b) Welke kosten, baten en risico’s gaan gepaard met deze subsidies in het licht van de aanvraag, de implementatie, en de (administratieve) verantwoording? c) Welke nationale en provinciale subsidieregelingen sluiten aan bij de gemeentelijke ambities de komende jaren, met name daar waar deze versterkend kunnen werken voor de Europese beleidsterreinen.

Deelvraag 2: In hoeverre is de a) Welke Europese subsidies heeft de gemeente gemeente Katwijk voldoende toegerust Katwijk in de afgelopen subsidieperiode 2014-2020 en gereed voor het verwerven van aangevraagd en beschikt gekregen en hoe verhoudt dit Europese subsidies? zich tot vergelijkbare gemeenten? b) Hoe verloopt het huidige subsidieverwervingsproces binnen de gemeente Katwijk? Hoe is daarbij de rolverdeling en samenwerking intern en extern (met partners zoals de Provincie)? c) Hoe zou de gemeente Katwijk de aanpak (proces, organisatie) van subsidieverwerving kunnen verbeteren? Onderzoeksopzet Hieronder wordt de aanpak voor de beantwoording van de onderzoeksvragen toegelicht. Deelvraag 1: Welke EU-subsidies zouden kunnen worden aangesproken door de gemeente Katwijk? ➢ Deskresearch: Er is een analyse uitgevoerd van de beleids- en strategiedocumentatie om een eerste scan te maken van de centrale thema’s. Hierbij is gebruik gemaakt van openbare toegankelijke (online) informatiebronnen. Vervolgens is voor de match met de subsidieregelingen gekeken naar de ambities van het MFK21-27. Per subsidieregeling is gekeken welke financiële randvoorwaarden er gelden, welke kosten-baten ermee gemoeid zijn en welke administratieve lasten er gelden. De verschillende beleidsdoelen van een Europese regeling zijn direct gekoppeld met de beleidsthema’s van de gemeente Katwijk.

Naast Europese subsidiemogelijkheden is ook gekeken naar de nationale en provinciale subsidieregelingen die aansluiten bij beleidsthema’s van de gemeente Katwijk. Dit is gedaan om een zo compleet mogelijk beeld te krijgen van de subsidiemogelijkheden. Want niet alle thema’s passen volledig op de Europese agenda, of sluiten financieel of organisatorisch (capaciteit, samenwerking etc.) onvoldoende aan. Nationale en regionale subsidie zijn veel toegankelijker om gebruik van te maken voor de gemeente Katwijk. ➢ Interviews medewerkers: In aanvulling op de deskresearch is een selectie gemaakt van de thema’s die voor de gemeente cruciaal zijn. Deze thema’s zijn aan de hand van interviews met betrokken medewerkers nader toegelicht om de resultaten van de deskresearch te bespreken. Versie 22-04-2021

3

Onderzoeksrapport Europese subsidies 2021-2027 Rekenkamercommissie Katwijk

Zo is inzicht verkregen in de beleidsmatige, financiële en organisatorische haalbaarheid, en de processen van totstandkoming van het beleid en eventuele gevoeligheden of kansen die daaruit blijken. Deze informatie is vervolgens verbonden aan de financiële en administratieve randvoorwaarden van de regelingen, om te bepalen waar de baten zwaarder wegen dan de lasten. Tijdens de gesprekken is ook de rol van de gemeente meegenomen per thema. Immers, afhankelijk van het onderwerp kan de gemeente de rol van opdrachtgever, aanjager en aanvrager innemen, of als verbinder ervoor zorgen dat de juiste organisaties met elkaar gaan samenwerken. Het is belangrijk om per beleidsthema deze rol mee te nemen in de match met de subsidies. Voor sommige subsidies kan de gemeente juist de rol van aanvrager (zoals ESF) op zich nemen, terwijl het voor andere subsidieregelingen veel logischer is als een ondernemer de aanvraag indient en de gemeente een meer faciliterende rol speelt. De interviews zijn een essentieel onderdeel van de inventarisatie en zijn bepalend voor de inhoud van de scan. Sec het opsommen van de Europese subsidiemogelijkheden biedt de gemeente te weinig informatie over welke regelingen in de specifieke situatie van Katwijk echt kansrijk zijn.

Op basis van de gesprekken en documentatie zijn de thema’s van de gemeente Katwijk aan de Europese subsidies gekoppeld, en daar waar relevant ook nationale en provinciale financieringsmogelijkheden. Deelvraag 2: In hoeverre is de gemeente Katwijk voldoende toegerust en gereed voor het verwerven van Europese subsidies? ➢ Deskresearch: Diverse openbaar toegankelijke bronnen zijn gebruikt om inzichtelijk te krijgen welke EU-subsidiemogelijkheden door de gemeente Katwijk in de afgelopen periode zijn benut. Op basis van een aantal relevante basiskenmerken zoals inwonersaantal is daarnaast inzichtelijk gemaakt hoe deze benutte subsidiemogelijkheden zich verhouden tot vergelijkbare gemeenten. Er zijn diverse interviews gehouden voor beantwoording van de 2b en 2c. ➢ Interviews medewerkers: Er is een selectie gemaakt van de meest direct betrokken en/of verantwoordelijk medewerkers (indicatief zijn er 9 gesprekken van 1 uur gevoerd) voor subsidie gerelateerde activiteiten binnen de gemeente. Deze gesprekken richten zich op de huidige bemensing, de aanwezige expertise, eventuele reeds uitgevoerde EU-subsidieaanvragen (bijvoorbeeld het EFRO subsidieproject ‘Unmanned Valley Valkenburg’ en het ESF), het interne proces en rolverdeling, samenwerking (intern/extern) en de eigen perceptie van knelpunten, kansen, en aanwezig draagvlak.

Hierbij is gezocht naar een combinatie van medewerkers met een strategische en/of beleidsmatige rol, en medewerkers met hands-on ervaring met (Europese) projecten in de gemeente Katwijk. De resultaten van de gesprekken zijn gebruikt om antwoord te geven op deelvraag 2c en voor een advies en vervolg. De informatie van de interviews is daarbij anoniem verwerkt (zie Appendix B). De resultaten van het onderzoek, bestaande uit zowel desk- als interviewresearch, zijn uiteindelijk verwerkt in deze rapportage. De rapportage bevat: 1. een scan met een overzicht van de verschillende Europese (en nationale/regionale) subsidie- en financieringsmogelijkheden gekoppeld aan de thema’s van de gemeente Katwijk voor de periode 2021-2027 en inzage in de financiële en administratieve randvoorwaarden van deze regelingen; 2. een schets van de huidige status van subsidieverwerving binnen de gemeente Katwijk; en 3. een advies over mogelijkheden voor verbetering en hiervoor te ondernemen stappen/acties.

Versie 22-04-2021

4

Onderzoeksrapport Europese subsidies 2021-2027 Rekenkamercommissie Katwijk

Deelvraag 1 A. Welke Europese subsidieregelingen onder het nieuwe Meerjarenprogramma sluiten aan bij de ambities en doelstellingen van de gemeente Katwijk op de verschillende beleidsterreinen?  Om te achterhalen welke eventuele Europese subsidiemogelijkheden er zijn voor de gemeente Katwijk worden eerst de eigen ambities samengevat. Ook wordt kort ingegaan op de visie en ambities van de Europese Commissie (EC) die middels het Meerjarig Financieel Kader 2021-2027 (MFK21-27) Europese subsidiegelden op thematische wijze heeft verdeeld. Vervolgens wordt er gekeken naar raakvlakken tussen de ambities en doelstellingen van gemeente Katwijk en de EC. Natuurlijk kan er de ambitie zijn om Europese financiering binnen te halen, echter de organisatie moet hier wel financieel en organisatorisch op zijn toegerust (verder besproken in Deelvraag 2).  Er wordt een selectie van een drietal thema’s voorgesteld waarin concrete subsidiemogelijkheden worden gesignaleerd op Europees niveau die haalbaar en logisch zijn voor de gemeente Katwijk. Op Europees niveau zijn namelijk meerdere subsidiemogelijkheden die een grote (tijds/financiële) investering vergen (zie ook Deelvraag 1.B). Door in te zetten op thema’s die aansluiten op lokale ambities wordt het risico van de investering meer ondervangen.

Figuur 1. Aansluiting van ambities en doelstellingen op het nieuwe Meerjarenprogramma van de EU. Aan de linker bovenkant zijn de ambities en doelstellingen van de gemeente Katwijk uitgezet. Aan de rechter bovenkant zijn de thema’s van het Meerjarig Financieel Kader (MFK) 2021-2027 van de Europese Commissie (EC) uitgezet. Ambities en doelstellingen van de gemeente Katwijk die aansluiten op de MFK-thema’s zijn weergegeven in oranje lijnen (N.B. stippellijn indien de aansluiting minder direct is). De resulterende shortlist in overeenkomende (sub-)thematische onderdelen zijn weergegeven onder de trechter. De onderbouwing voor totstandkoming van de shortlist wordt verder uiteengezet in de tussenconclusie.

Versie 22-04-2021

5

Onderzoeksrapport Europese subsidies 2021-2027 Rekenkamercommissie Katwijk

Ambities en doelstellingen van gemeente Katwijk  De gemeente Katwijk heeft een duidelijke visie en ambitie voor de komende jaren2,3,4,5 waarbij een samenwerking tussen inwoners, ondernemers, maatschappelijke en regionale partners en overheden de basis is. De volgende ambities en doelstellingen worden daarbij beoogd (samengevat in Figuur 1): 1. Versterken en innovatiever maken van de economie en de werkgelegenheid voor Katwijk behouden: a. Focus op de ontwikkeling van voormalig Marinevliegkamp Valkenburg (Unmanned Valley) op het gebied van (drone en scan) technologie, met hoge ambities op het gebied van energie en duurzaamheid. b. Ontwikkeling en revitaliseringsplannen van bedrijventerreinen en woon- en werkbuurten als Nieuw Valkenburg en ‘t Heen met oog op verduurzaming, intensiever ruimte gebruik en verbetering van de digitale infrastructuur. 2. Een energieneutraal en klimaatbestendig Katwijk in 2050, in lijn met de regio Holland Rijnland a. Stimulering energietransitie en circulaire economie in samenwerking met ondernemingen, overheden en inwoners. b. Aansporing van inwoners met betrekking tot afvalscheiding. 3. Versterken, verduurzamen en aantrekkelijk houden van het bestaande stedelijk gebied met behoud van de groene kwaliteit a. Aanleg van recreatief groen en groene verbindingen o.a. in woonstaten en openbare omgeving. b.

Zorgen voor groene, leefbare en duurzame wijken waarbij ook verduurzaming van bestaande woningen, publieke panden en schoolgebouwen wordt aangejaagd. c. Stimulering van innovatieve en betaalbare woonvormen om woningschaarste tegen te gaan. 4. Bouwen aan inclusieve kernen met een sterke vitale sociale samenhang a. De maatschappelijke agenda opzetten en uitvoeren met betrokken partijen: inwoners, verenigingen, ondernemers en maatschappelijke partijen. b. Een kennis- en cultuurcentrum opzetten in het centrum van Katwijk aan Zee, waarbij is gekozen voor circulaire en duurzame renovatie en verbouw van De Burgt in Rijnsburg en voor huur en verbouw van een pand in het winkelcentrum van Katwijk aan Zee. Samenwerking met partijen als de bibliotheek, volksuniversiteit en muziekschool wordt gezocht. c. In samenwerking met scholen, ouders en verenigingen de lokale onderwijsvisie, vroegtijdige signalering en preventie en de culturele en sociale vorming van kinderen/jongeren verbeteren. d. Jongeren beter voorbereiden op een innovatieve en flexibele arbeidsmarkt. 5. Kiezen voor duurzame en veilige mobiliteit a. Verbetering van de bereikbaarheid van bedrijven- en industrieterreinen als Unmanned Valley. b. Verdiepte aanleg N206 met overkluizingen in Katwijk aan den Rijn en pioniersbaan tussen de N206 en de A44.

2 Coalitieakkoord 2018-2022: Samen voor het Katwijk van morgen

3 Omgevingsvisie Katwijk, december 2017: Zelfverzekerd in de regio; sociaal, innovatief en duurzaam 4 Programma begroting 2020-2024, oktober 2019

5 Interviews met beleidsmedewerkers, beleidsadviseurs, programma managers en de subsidie coördinator (zie Appendix B)

Versie 22-04-2021

6

Onderzoeksrapport Europese subsidies 2021-2027 Rekenkamercommissie Katwijk

c. Verduurzaming van de mobiliteit door prioritering fiets- en wandelverkeer en optimalisatie van het OV-netwerk. d. Optimalisatie van het parkeerbeleid. 6. Ontwikkelen van een gezonde en een veilige gemeente a. Actief wijken veiliger maken o.a. door versterkte samenwerking tussen politie, handhavers van jeugd- en gezinsteams, inwoners, ondernemers, sportverenigingen en horeca. b. Extra wijkagenten en handhavers inzetten ter bevordering van wijk- en verkeersveiligheid. 7. Benutten van Katwijkse historische en landschappelijke kwaliteiten en erfgoed a. Aandacht voor de historie en identiteit van de verschillende dorpen. b. Inzetten op het archeologische erfgoed van Katwijk. De focus ligt daarbij met name op de Romeinse Limes, het grootste archeologische monument van Nederland welke is voorgedragen onderdeel te worden van de werelderfgoedlijst van UNESCO. Naast de archeologische waarde wordt ook aandacht besteed aan de toeristische waarde. c. Inzetten op het ecologische en natuurlijke erfgoed van Katwijk, waarbij de focus met name ligt op versterking van de kustveiligheid, -economie, en -ecologie m.b.v. Kustwerk Katwijk en stimulering en ondersteuning van toerisme en ecologie m.b.v. Initiatief Duinvallei. Europese financieringsmogelijkheden De Europese Commissie (EC) beschikt over meerdere Europese subsidieprogramma’s om de doelstellingen en ambities te waarborgen.

Het budget van € 1074,3 miljard ten behoeve van deze ambities en doelstellingen wordt op thematische wijze verdeeld in het Meerjarig Financieel Kader 2021-2027 (MFK21-27). Daarnaast is er een extra budget beschikbaar gesteld, het REACT-EU fonds van €55 miljard (onderdeel van het bredere Next Generation EU pakket), om de economische en maatschappelijke schade door de coronacrisis te repareren. Deze extra middelen worden onder meer in 2021 en 2022 ingezet via het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) 20142020 en het Europees Sociaal Fonds (ESF). Visie van het Meerjarig Financieel Kader 2021-2027 (MFK21-27) De focus en ambities van het MFK6 ligt in de komende periode (2021-2027) op de volgende onderdelen7,8,9,10,11,12,13:  Groener en koolstofvrij Europa (i.e. In lijn met het akkoord van Parijs, investeren in de energietransitie, renewables, en strijden tegen klimaatveranderingen);  SMARTER Europa (i.e. innovatie, digitalisatie, economische transformatie en MKBondersteuning);  Verbonden Europa (i.e. strategisch transport, openbaar vervoer en digitale netwerken);  Sociaal Europa (i.e. ondersteunen van sociale rechten, kwaliteit van werk, onderwijs, competenties, sociale inclusie, en gelijkwaardige toegang tot zorg); 6 EU financing for 2021-2027. The 2021-2027 Multiannual Financial Framework (MFF), the Next Generation EU (NGEU)

recovery instrument and new own resources. European Union 2020. 7 M. Pari (January 2020). Single market, innovation and digital: Heading 1 of the 2021-2027 MFF. European Parliamentary Research Service; PE646.136. 8 M. Sapala (May 2019). Cohesion funds, values and economic and monetary union in the 2021-2027 MFF European Parliament position on Heading 2 – Cohesion and values. Members’ Research Service; PE 633.148. 9 K. Kowald (January 2020). Natural resources and environment: Heading 3 of the 2021-2027 MFF. Members’ Research Service; PE 646.137. 10 A. D’Alfonso (January 2020). Migration and border management Heading 4 of the 2021-2027 MFF. Members’ Research Service; PE 646.135. 11 S. Mazur (January 2020). Financing EU security and defence Heading 5 of the 2021-2027 MFF. Members’ Research Service; PE 646.134. 12 V. Lilyanova (November 2019). Financing EU external action in the new MFF, 2021-2027 Heading 6 'Neighbourhood and the World'. Members’ Research Service; PE 644.173. 13 V. Lilyanova (February 2020). Financing the EU's administration: Heading 7 of the 2021-2027 MFF. Members’ Research Service; PE 646.133. Versie 22-04-2021

7

Onderzoeksrapport Europese subsidies 2021-2027 Rekenkamercommissie Katwijk

Europa dichterbij de inwoners (i.e. ondersteuning van lokaal ontwikkelde strategieën en duurzame stedelijke ontwikkeling in EU). Aan de hand van de thema’s vermeld in Figuur 1 en verder uitgewerkt in de bijlagen (Appendix A) probeert de Europese Commissie (EC) de bovengenoemde ambities te realiseren. 

Tussenconclusie 1: Europese thema’s en subsidies onder MFK 21-27 die aansluiten bij de ambities van gemeente Katwijk  Binnen het MFK liggen meerdere potentiële Europese financieringsmogelijkheden voor de gemeente Katwijk. Om de efficiëntie en slaagkans te waarborgen kan de focus beter gelegd worden op een aantal thema’s die nauw aansluiten op lokale programma’s en projecten. De MFKthema’s die daarbij het meest in lijn liggen met de ambities en doelstellingen van Katwijk en daardoor kansrijker zijn wanneer toch een selectie moet worden gemaakt zijn 1,2,3,4 (overige Europese thema’s zijn in detail beschreven in de Appendix A): 1. Innovatie en digitaal (i.e. Research and Innovation) De gemeente Katwijk heeft duidelijke ambities ter versterking en innovatie van de economie en werkgelegenheid. Daarbij vormt de ontwikkeling van Unmanned Valley als technologische Hub op het vlak van drone en scan innovatie al een goede basis. Uitbreiding en verdere ontwikkeling en verduurzaming van dit bedrijventerrein, maar ook van bedrijventerreinen en woon- en werkbuurten als Nieuw Valkenburg en ‘t Heen, lenen zich goed voor (mede)financiering uit Europese subsidieregelingen onder het MFK 21-27 mits daarbij de nadruk wordt gelegd op innovatie en internationale samenwerkingen. 2. Sociale cohesie (i.e.

Regionale ontwikkeling en cohesie, investering in mensen, sociale cohesie en waarden)  Verbetering van de bereikbaarheid, en dan met name de focus op duurzame en veilige mobiliteit, is ook een ambitie van de gemeente Katwijk. Niet alleen zal verduurzaming van de mobiliteit bijdragen aan de klimaatambities van de gemeente, de verbetering van de infrastructuur rondom woon- en werkverkeer zal ook een positieve bijdrage leveren aan economie en werkgelegenheid. Grotere projecten waarbij de focus ligt op verbetering van de regionale infrastructuur komen eveneens terug in Europese subsidieregelingen onder het MKF 21-27, echter positieve impact op interregionale/internationale handel en transport vormt daarbij wel een vereiste.  Stimulering van sociale inclusie en werkgelegenheid onder jongeren is daarnaast ook een belangrijke speerpunt van de gemeente Katwijk. Veel van de concrete Katwijkse plannen, zoals het opzetten van een maatschappelijke agenda en een kennis- en cultuurcentrum, lijken zich echter qua omvang en karakter meer voor regionale en nationale regelingen te lenen dan voor Europese (zie ook Deelvraag 1.B-C). Echter, de EC heeft het bevorderen van werkgelegenheid onder jongeren ook hoog op de agenda staan. De verwachting is dat er onder het MKF 21-27 ook openstellingen zullen komen die hierop aansluiten.

 Behoud en benutting van historisch en landschappelijk erfgoed, en dan met name gericht op Limes en de duin- en kuststreek, behoort ook tot de ambities van gemeente Katwijk. Op Europees niveau zijn er niet veel regelingen die dit thema ten grondslag hebben. Echter, regionale ontwikkeling -en dan met name gericht op sociale cohesie en cultuur- komt wel terug in Europese regelingen als Interreg. 3. Klimaatadaptatie (i.e. Omgeving en klimaat actie) Net als de EU ambieert ook Katwijk een energieneutrale en klimaatbestendige omgeving. Juist door participatie in samenwerkingsverbanden als regio Holland Rijnland, Duin en bollenstreek en gemeente Leiden zijn er veel Europese subsidiemogelijkheden op het terrein van energietransitie en circulaire economie. De focus ligt hierbij veelal op pilot- en demonstratieprojecten van innovatie. N.B. dit kunnen ook demonstratieprojecten zijn waarbij een innovatie resulteert in de verduurzaming van stedelijk gebied. Versie 22-04-2021

8

Onderzoeksrapport Europese subsidies 2021-2027 Rekenkamercommissie Katwijk

Match ambities en doelstellingen gemeente Katwijk met Europese subsidieregelingen Projecten die in aanmerking komen voor Europese subsidieregelingen onder het MFK21-27 betreffen veelal grote projecten (>500K inclusief cofinanciering), gericht op innovatie, en bevatten altijd samenwerkingen met MKB, universiteiten en hogescholen, en/of andere (internationale) gemeenten/instanties. Binnen de bovengenoemde -overlappende- thema’s zijn voor Katwijk met name de volgende Europese subsidies interessant om te onderzoeken: EFRO – Kansen voor West III 2021-2027 (€500 miljoen beschikbaar voor NL) Regeling behorende tot het MFK-thema sociale cohesie Dit programma richt zich op versterking van de concurrentiekracht en daarmee meer werkgelegenheid. Financieringsmogelijkheden: naar verwachting 40% van de totale projectkosten, dus 60% cofinanciering (eisen aan minimale projectgrootte 1.500.000, maximaal 5.000.000). Thematische prioriteiten EFRO: ­ Doelstelling 1 (D1): Slimmer Europa: gericht op innovatie binnen het MKB, het innovatieecosysteem, vaardigheden voor slimme specialisatie. ­ D2: Groener, koolstofarm Europa: gericht op de energietransitie, energie-efficiëntie en circulaire economie. Projectidee dat zou kunnen dienen voor EFRO-aanvraag: ­ Projecten die human capital versterken, kennisontwikkeling bevorderen en innovatie en valorisatie binnen het MKB stimuleren.

­ Projecten die bijdragen aan de doelstellingen ‘Slimmer’ en ‘Groener’ en daarbij maatschappelijke impact hebben. ­ Regionale samenwerking tussen bedrijven, kennisinstellingen en overheden (triple helix) binnen projecten is niet verplicht, maar vergroot wel de kansen van honorering van de subsidieaanvraag. *N.B. Projecten binnen EFRO sluiten veelal goed aan bij regionale en nationale regelingen. REACT-EU (€90 miljoen beschikbaar voor West NL) Fonds ter herstel van de economische en maatschappelijke schade van de Corona pandemie, daarbij ligt de nadruk van de ondersteuning op ondernemingen en MKB in het bijzonder. De eerste calls gaan begin 2021 open. Financiering: 50-70%, dus 50-30% cofinanciering. Thematische prioriteiten (waarbij moet worden voldaan aan minstens 1 van de actielijnen): ­ Digitaal regionaal - digitalisering van/voor bedrijfsleven ­ Groen Regionaal - verduurzaming en vergroening economie ­ Mismatch arbeidsmarkt / digital - o.a. digital skills projecten ­ Duurzaam, groen en circulair in de kwetsbare wijken Interreg – Interreg North West Europe (NWE) & North Sea Region (NSR) (€1 miljard beschikbaar) Regeling behorende tot het MFK-thema sociale cohesie Dit programma richt zich op versterking van de concurrentiekracht en daarmee meer werkgelegenheid. De eerste calls gaan eind 2021/begin 2022 weer open. Financiering: 50%, dus 50% cofinanciering.

Thematische prioriteiten: ­ (NWE/NSR) BD1: Slimmer Europa: versterken onderzoek/innovatiecapaciteit, slimme specialisatie en digitalisering. ­ (NWE/NSR) BD2: Groener, koolstofarm Europa: energie-efficiëntie, hernieuwbare energie, slimme energiesystemen, klimaatadaptatie, circulaire economie, multimodale stedelijke mobiliteit, biodiversiteit en groene infrastructuur. Versie 22-04-2021

9

Onderzoeksrapport Europese subsidies 2021-2027 Rekenkamercommissie Katwijk

­ ­

(NWE) BD5: Europa dichter bij de burgers: lokale samenwerking stimuleren, duurzame stedelijke ontwikkeling en territoriale aanpak. De overige beleidsdoelstellingen BD3: Meer verbonden Europa en BD4: Socialer Europa komen in mindere mate aan bod.

Projectidee: ­ Denk aan demonstratieprojecten, tussen de onderzoeksfase en het naar de markt brengen. Er is ook meer aandacht voor het opschalen van oplossingen. ­ Focus op een complementair partnerschap in het aangewezen programmagebied. ­ Thematische focus blijft breed; bekijk de ontwerpprogramma’s als je een specifiek thema in gedachten hebt. Nieuw vanaf 2021 (door Brexit): ­ Wijziging in programmagebieden: het Verenigd Koninkrijk is geen partner meer in Interreg NWE en NSR en ook Zwitserland neemt niet meer deel aan Interreg NWE. ­ Programmagebied NWE: West-, Oost- en Zuid-Nederland, België, Luxemburg, Ierland en delen van Duitsland en Frankrijk. ­ Programmagebied NSR: Noorwegen, Denemarken en delen van Zweden, Duitsland, België en Nederland(kustgebieden). Horizon Europe (€85 miljard beschikbaar) Regeling behorende tot de MFK-thema’s innovatie en digitaal en klimaatadaptatie. Programma voor onderzoek en innovatie. Doel is het concurrentievermogen van Europa te vergroten door wetenschap en innovatie te stimuleren en oplossingen te bedenken voor maatschappelijke vraagstukken. Financiering: tussen 70% en 100%, dus 30%-0% cofinanciering. Clusters: 1. Gezondheid 2. Cultuur, creativiteit en inclusieve samenleving 3. Veilige samenleving 4. Digitale ontwikkeling en industrie 5. Klimaat, energie en mobiliteit 6.

Voedsel, natuurlijke hulpbronnen, landbouw en milieu Nieuw vanaf 2021: vijf missies om impact van onderzoek op de samenleving te vergroten: 1. Aanpassen aan klimaatverandering; 2. Kanker; 3. Gezonde oceanen, zeeën en kust- en binnenwateren; 4. Klimaatneutrale en slimme steden en dorpen; 5. Bodem, gezondheid en voeding LIFE (€5.45 miljard beschikbaar) Regeling behorende tot het MFK-thema klimaatadaptatie LIFE ondersteunt: actieprojecten die innovatieve technieken en methodes ontwikkelen, demonstreren en bevorderen, en beste praktijken delen. Alle projecten moeten bijdragen aan het behalen van klimaatdoelen. Financiering: naar verwachting tussen 55% en 60%, dus 45-40% cofinanciering. Thematische prioriteiten – Milieu: ­ Nature and Biodiversity: 40% van het budget ­ Circular Economy and Quality of Life: 25% van het budget Thematische prioriteiten – Klimaat: ­ Clean Energy Transition: 18% van het budget ­ Climate Change Mitigation and Adaptation: 17% van het budget

Versie 22-04-2021

10

Onderzoeksrapport Europese subsidies 2021-2027 Rekenkamercommissie Katwijk

European City Facility (EUCF) Het doel van de EUCF is het ondersteunen van Europese gemeenten en lokale overheden bij de ontwikkeling van investeringsconcepten met betrekking tot de implementatie van activiteiten uit hun klimaat- en energieactieplannen. Ondersteuning kan worden aangevraagd voor activiteiten gericht op de ontwikkeling van investeringsconcepten ter versnelling van de investeringen in duurzame energie. Te ondersteunen activiteiten kunnen onder meer (technische) haalbaarheidsstudies, marktanalyses, belanghebbendenanalyses, juridische, economische en financiële analyses, risicoanalyses en coördinatie- en organisatieactiviteiten omvatten. De ondersteuning voor het ontwikkelen van een investeringsconcept bestaat uit een vast subsidiebedrag van € 60.000, dus geen cofinanciering. Een volledig overzicht van Europese subsidieregelingen wordt gegeven in de bijlagen (Appendix C). Aanbevelingen RKK aangaande Deelvraag A: aansluiting Europese subsidieaanvragen op ambities en doelstelling gemeente Katwijk  Naar aanleiding van de bovenstaande bevindingen en conclusies doet de RKK een aantal aanbevelingen. In plaats van de focus te leggen op het brede scala aan Europese subsidiemogelijkheden die de EC aanbiedt, is het logischer en haalbaarder als de gemeente zich toespitst op een drietal thema’s die nauw aansluiten op gemeentelijke ambities.

Binnen het MFK21-27 zijn er drie thema’s die nauw aansluiten op de ambities en doelstellingen van gemeente Katwijk: 1) Innovatie en digitaal; 2) Sociale cohesie; en 3) Klimaatadaptatie. Binnen deze thema’s zijn genoeg Europese regelingen waarop aansluiting gezocht kan worden beschikbaar, maar gezien argumenten als benodigde projectgrootte, participatie van gemeenten in consortia, en toegankelijkheid lijken met name EFRO, Interreg, Horizon Europe en EUCF geschikt. Desalniettemin worden een aantal ambities en doelstellingen van de gemeente Katwijk, met name omtrent sociale samenhang, veiligheid en historisch en landschappelijk erfgoed, niet of amper vertegenwoordigd op Europees vlak. Daarnaast zijn deze projecten qua complexiteit, cofinanciering en omvang niet op grote schaal aan te raden (zie Deelvraag 1.B, C). De afweging van het al dan niet aanvragen van Europese subsidies hangt sterk af van hoeveel energie en capaciteit men bereid is investeren. Daarom is -naast de inzet op verwerving door Katwijk van bovengenoemde drie thema’s van Europese fondsen- aan te raden ook gericht in te blijven zetten op regionale en nationale regelingen, die in sommige gevallen beter aansluiten op de gemeentelijke ambities en relatief toegankelijker zijn. 

Samengevat is aan te raden meer maar ook selectiever Europese fondsen te benutten. Indien draagvlak, cofinanciering en/of aansluiting op de doelstelling niet toereikend zijn kan gestart worden met kleinere regionale en nationale subsidiemogelijkheden. Op termijn kunnen deze kleinere financieringen het draagvlak creëren die nodig is voor de grotere Europese kansen.

B. Welke kosten, baten en risico’s gaan gepaard met deze subsidies in het licht van de aanvraag, de implementatie, en de (administratieve) verantwoording? 

De keuze voor het opteren voor een bepaalde EU-subsidie hangt af van de kosten, baten en risico’s van de regeling. Het liefst wordt de keuze voor een regeling weloverwogen gemaakt om Versie 22-04-2021

11

Onderzoeksrapport Europese subsidies 2021-2027 Rekenkamercommissie Katwijk

zo de slagingskansen en het rendement te maximaliseren. Deze aspecten worden nader toegelicht, hierbij wordt gekeken naar de aanvraag, implementatie en het verantwoordingsproces. Europese subsidiemogelijkheden Er zijn een aantal variabelen die ten grondslag liggen aan de kansrijkheid en daarmee de keuze voor een bepaalde EU-subsidie. Aanvraag:  Projectgrootte m.b.t. projectkosten en consortiumopbouw Veelal wordt op Europees niveau ingezet op grote impact en omvangrijke Europese samenwerkingen. Dit houdt in dat Europees gefinancierde projecten meestal omvangrijk zijn (€ 500K-30 miljoen) en worden vertegenwoordigd door grootschalige (inter-) nationale consortia (bestaande uit gemiddeld 6-12 individuele partijen). Aan de ene kant levert een groot project dus meer op, echter het vergt ook gedegen organisatie en de vaak gecompliceerde opzet van een omvangrijk en gevarieerd consortium met voldoende expertise.  Subsidiepercentage Over het algemeen ligt het subsidiepercentage redelijk hoog op Europees vlak (40%-100% van de te subsidiëren kosten, derhalve 60-0% cofinanciering). Echter, omdat ook de projecten groot zijn (€500K-5 miljoen) moet er dus rekening worden gehouden met een hoge mate van cofinanciering. Dus voor dergelijke aanvragen dient een gemeente financiering beschikbaar te hebben.

Desalniettemin hoeft de cofinanciering van een project niet enkel gedragen te worden door de gemeente. Door grote consortia op te zetten met financieel stabiele ondernemers kunnen de kosten -en dus ook de financiering vanuit de gemeente- per partij verminderd worden.  Slagingskans De slagingskans van Europese regelingen is relatief laag (4-30%), gebaseerd op de totale slaagkans van EC aanvragen). Er gaat dus een groot risico gepaard met de investering (tijd, kosten en moeite) voor Europese aanvragen. De slagingskans is veelal sterk verbonden met de kwaliteit en impact van een voorstel. D.w.z. grote internationale samenwerkingen die duidelijk en effectief aansluiten op de doelstelling van de aanvraag maken een grotere kans. Om de kansen te vergroten is het voor de gemeente Katwijk dus zaak om juist die subsidieregelingen te kiezen die het meest aansluiten op het eigen meerjarenbeleid en waar grootschalige internationale consortia kunnen worden opgezet (zie Deelvraag 1.A, C).  Schrijven van een aanvraag Het schrijven van een aanvraag vraagt om een bepaalde methode betreffende structuur, richtlijnen en voorwaarden, beoordelingscriteria en de online registratie omgeving. Daarbij zijn Europese grootschalige aanvragen, bestaande uit omvangrijke consortia en complexe internationale wet- en regelgeving, vaak complex om op te stellen.

Meestal is het noodzakelijk 6 tot 9 maanden voor de deadline te beginnen met consortiumopbouw, besluitvorming en het rondkrijgen van de cofinanciering. Daarnaast is het voor de penvoerder aan te raden 2 tot 3 maanden voor de deadline 0.5fte in te zetten om het voorstel volledig uit te werken. N.B. een gemeente hoeft niet altijd de penvoerder te zijn, deze verantwoordelijkheid kan ook bij een andere consortiumpartner worden gelegd om kosten en moeite te besparen.  Implementatie: Onder implementatie wordt verstaan alle acties en mijlpalen die noodzakelijk zijn voor de uitvoering van een gesubsidieerd project conform de subsidievoorwaarden die aan de financiering zijn verbonden. Over het algemeen stroken de kosten en risico’s die voor de subsidieaanvrager gepaard gaan met de uitvoering van de subsidieactiviteiten met de grootte van de aanvraag. Dit houdt in dat Europese projecten, die omvangrijk, internationaal en complex zijn, vaak veel kosten en risico’s met zich meedragen. Gemeenten zijn qua organisatie veelal niet Versie 22-04-2021

12

Onderzoeksrapport Europese subsidies 2021-2027 Rekenkamercommissie Katwijk

volledig berust op de omvangrijke consortia, bestaande uit meerdere partijen uit binnen- en buitenland. Ervaring leert daarbij dat de deelnemende partijen niet altijd even goed op elkaar blijken te zijn ingespeeld. Grotere projecten zijn organisatorisch vaak ‘logger’ en ook zijn de ambities risicovoller wat efficiënte en succesvolle uitvoering bemoeilijkt. Efficiënte uitvoering van het project vergt dan ook vaak de inzet van een ervaren consortium lid of projectmanager die de verantwoordelijkheid voor implementatie op zich neemt.  Verantwoording: Onder verantwoording wordt verstaan alle administratie en rapportages na honorering van een project die subsidieontvanger dient te doorlopen en die vereist zijn vanuit de subsidieverstrekker. Veelal dienen er halfjaarlijkse inhoudelijke en financiële rapportages te worden aangeleverd door alle deelnemende projectpartners. Indien de rapportage niet voldoet aan de afspraken, gemaakt in de samenwerkingsovereenkomst, kunnen de gesubsidieerde gelden worden teruggevorderd. Voor een aantal regelingen (e.g. Horizon Europe, LIFE) geldt dat voor verantwoording veelal contact moet worden gelegd met de EC als subsidieverstrekker in Brussel. De communicatie op lange afstand maakt de administratie ‘logger’ en minder toegankelijk. Voor andere regelingen (e.g.

EFRO, REACT-EU) verloopt de communicatie via een managementautoriteit als Kansen voor West. De communicatie binnen de regio maakt de administratie toegankelijker. Enerzijds leidt grondige verantwoording tot meer zorgvuldigheid en dus tot lagere risico’s. Echter, de verminderd toegankelijke en complexe administratie van Europese subsidies moet niet onderschat worden en vergt vaak inzet van een projectmanager die gericht de verantwoording op zich neemt. Tussenconclusie 2: Verhouding van kosten, baten en risico’s op Europees niveau  Europese regelingen leveren over het algemeen veel financiering en mogelijkheden op, echter ze gaan ook gepaard met hogere risico’s en kosten. De lage slagingskans, complexiteit van de aanvraag en omvang van het project en consortium maken het realiseren van Europese kansen een uitdaging. Een doelgerichte, gedegen en op ervaring beruste aanpak is daarbij nodig om de kansen op succes hoog te houden. Eenmaal gehonoreerd leveren Europese subsidies wel veel op. Niet alleen kan een grootschalig project in een keer van start gaan, het grote consortium verbreedt het netwerk waarvan gebruik kan worden gemaakt. Daarnaast bieden dergelijke grootschalige internationale projecten een goede basis voor vervolgprojecten en spin-off initiatieven.

Aanbevelingen RKK aangaande Deelvraag B: doelgericht en efficiënt nastreven van EU-subsidies  Naar aanleiding van de bovenstaande bevindingen en conclusies doet de RKK een aantal aanbevelingen. 1. Bij aanvang en ontwikkeling van een project zal binnen de gemeentelijke organisatie steeds weer bewust de keuze dienen te worden gemaakt voor het al dan niet aanvragen van subsidie/inzetten van een subsidietraject (mits financiering technisch ook haalbaar) en in welke vorm (als penvoerder of als projectpartner). Een standaard kosten-baten analyse kan hierbij nuttig zijn om een inschatting te maken welke regeling het beste aansluit bij de concrete gemeentelijke doelstellingen. Daarbij kan worden gelet op onder andere: projectkosten, consortium opbouw, subsidiepercentage, slagingskans, complexiteit van de aanvraagprocedure, inspanning en draagvlak voor het implementatie en verantwoording proces. Een stroomschema of checklist t.b.v. de gemeentelijke organisatie kan hierbij functioneren als handig hulpmiddel om de kosten-baten analyse efficiënt uit te voeren. 2. Er is een bepaalde mate van kennis, expertise en draagvlak binnen de gemeente Katwijk nodig om ook de omvangrijkere en gecompliceerdere Europese projecten goed te kunnen aanvragen en uitvoeren. De benodigdheden om Katwijk beter toe te rusten op de omvangrijke Europese subsidies worden hierna verder uiteengezet in Deelvraag 2.

Binnen een brede organisatie als een gemeente is het volgens algemene ervaringsgegevens daarbij Versie 22-04-2021

13

Onderzoeksrapport Europese subsidies 2021-2027 Rekenkamercommissie Katwijk

niet realistisch volledig op Europese regelingen in te zetten. Daarbij leert de ervaringspraktijk van subsidieonderzoeksbureaus dat de toegankelijkere, overzichtelijkere, en ongecompliceerdere regionale en nationale regelingen een voor de hand liggender financieringsmiddel zijn waar grootschaliger op kan worden ingezet. Echter, EU-subsidies leveren over het algemeen meer op met betrekking tot financiering, verbreding van het netwerk en innovatie-/kennisuitwisseling. Aan te raden is dat dergelijke EU-subsidies aansluiten op een van de thema’s waar binnen de gemeente Katwijk de prioriteit ligt (zie Deelvraag 1.C), om zodoende de efficiëntie en slagingskans te maximaliseren. C. Welke nationale en provinciale subsidieregelingen sluiten aan bij de gemeentelijke ambities voor de komende jaren, met name daar waar deze versterkend kunnen werken voor de door de Europese fondsen gecoverde beleidsterreinen en subsidies.  Om te achterhalen welke nationale en provinciale subsidiemogelijkheden versterkend kunnen werken voor Europese ambities en aansluiten bij de beleidsprioriteiten van gemeente Katwijk worden de ambities en doelstellingen van de gemeente (geïdentificeerd in Deelvraag 1.A) vergeleken met beschikbare regionale, provinciale en Europese regelingen (Figuur 2). Er wordt gekeken naar terugkerende subsidieregelingen die in 2021 en 2022 openstaan.

Hierbij worden een aantal regelingen die potentieel interessant zijn voor gemeente Katwijk toegelicht. Vervolgens wordt een strategie besproken om zo efficiënt mogelijk regionale en nationale projecten te ontwikkelen vanuit Katwijk.

Figuur 2. Aansluiting van ambities en doelstellingen op regionale en nationale regelingen. Aan de linker bovenkant zijn de ambities en doelstellingen van de gemeente Katwijk uitgezet. In het midden aan de bovenkant zijn regionale en nationale regelingen uitgezet. Rechtsboven zijn de thema’s van het MFK2127 van de Europese Commissie (EC) uitgezet. Ambities en doelstellingen van gemeente Katwijk die aansluiten op de regelingen en vervolgens EC-ambities zijn weergegeven in oranje lijnen (N.B. stippellijn indien de aansluiting minder direct is). De regelingen worden in dit hoofdstuk verder beschreven.

De shortlist in Figuur 2 geeft de regionale en nationale subsidies weer die overeenkomen met de ambities en doelstellingen van gemeente Katwijk en tevens raakvlakken hebben met Europese regelingen. Een meer gedetailleerde weergave van deze regionale en nationale subsidieregelingen wordt gegeven in de bijlagen (Appendix D).

Versie 22-04-2021

14

Onderzoeksrapport Europese subsidies 2021-2027 Rekenkamercommissie Katwijk

Tussenconclusie 3: versterkende selectie van regionale, nationale en Europese subsidieregelingen  Gebaseerd op de ambities en doelstellingen van de gemeente Katwijk (Deelvraag 1.A) en de regionale, nationale en Europese subsidiemogelijkheden (Deelvraag 1.B, C) worden de volgende voor Katwijk kansrijke thematische paden geïdentificeerd (zie Figuur 3). 1. (Digital) Innovation Hub gerelateerd aan Unmanned valley Dit thematische pad is breed, internationaal en ambitieus opgezet. Hierdoor zijn er veel Europese maar ook regionale en nationale regelingen die aan kunnen sluiten op kennis- en innovatieontwikkeling, versterking en verduurzaming van het terrein, en economische weerbaarheid. Omvangrijke projecten met meerdere partijen als universiteiten en hogescholen, naburige gemeenten, MKB en ondernemingen en verenigingen kunnen worden opgezet. Specifiek zijn dit op Europees vlak REACT-EU, Horizon Europe, Interreg, LIFE en EUCF en op regionaal/nationaal vlak SRM en Energie-infrastructuur op industrieterreinen in Zuid-Holland. 2. Ontwikkeling van bedrijventerreinen gerelateerd aan Nieuw Valkenburg en ‘t Heen Dit thematische pad is vooral gericht op de werkgelegenheid, stabiliteit en weerbaarheid voor/van inwoners en ondernemers in de gemeente.

Hierdoor zijn er vooral veel regionale en nationale regelingen die aan kunnen sluiten op de ontwikkeling, revitalisering, verduurzaming en energietransitie van de woon- en werkbuurten, verbetering van OV en infrastructuur en stimulering van regionale en nationale economische weerbaarheid. De projecten kunnen worden opgezet met de ‘gebruikers’, d.w.z. inwoners, MKB, ondernemers en verenigingen. Daarnaast kunnen ook samenwerkingen worden opgezet met naburige gemeenten en regio’s. Er zullen wellicht ook Europese regelingen zijn die aansluiten op de ambities en doelstellingen binnen dit thema, echter er wordt aangeraden om eerst de aanvraag en uitvoering van Europese regelingen onder het thematische pad 1. “(Digital) Innovation Hub gerelateerd aan Unmanned valley” af te wachten. Indien er voldoende draagvlak blijkt te zijn binnen de gemeente voor aanvraag, implementatie en verantwoording van dergelijke Europese regelingen is het haalbaar hier meer op in te zetten (zie Deelvraag 2). Specifiek zijn dit op Europees vlak REACT-EU, Horizon Europe, Interreg, LIFE en EUCF en op regionaal/nationaal vlak woningbouwimpuls voor gemeenten, verduurzaming bedrijventerreinen Zuid-Holland, SRM, Innovatiebudget Digitale Overheid, RREW, EAW, RAAK publiek, SUVIS en Energie-infrastructuur op industrieterreinen in Zuid-Holland. 3.

Historisch en landschappelijk erfgoed gerelateerd aan Limes en de kuststreek Dit thematische pad is gericht op verduurzaming, benutting, en behoud van de Katwijkse historische en landschappelijke kwaliteiten en erfgoed. Er zijn vooral veel regionale en nationale regelingen die aansluiten op de historische, archeologische, culturele, ecologische en toeristische waarde van de gemeente en omgeving. De projecten kunnen zelfstandig of in regionale samenwerkingen worden uitgevoerd (bijvoorbeeld bij regio Holland Rijnland, Duin en bollenstreek, etc.). Europese financieringsmogelijkheden vallen vooral onder Interreg. Daarbij zijn mogelijke regionale subsidies onder andere Toerisme Zuid-Holland en Archeologie, publieksbereik Zuid-Holland.

Versie 22-04-2021

15

Onderzoeksrapport Europese subsidies 2021-2027 Rekenkamercommissie Katwijk

Figuur 3. Selectie beleidsambities op van een aantal subsidieregelingen In de figuur worden de verschillende ambities en doelstellingen van de gemeente Katwijk weergegeven. Het is onmogelijk om volop (regionaal, nationaal en Europees) in te zetten op alle ambities en doelstelling. Daarvoor ontbreekt er draagvlak en zijn de kosten te hoog. Daarom zijn er 3 beleidsambities: 1. (Digital) Innovation Hub; 2. Historisch en landschappelijk erfgoed; 3. Ontwikkeling woon- en werkbuurten. Deze ambities hebben een overeenkomende visie en sluiten direct aan bij meerdere regionale, nationale en/of Europese regelingen.

Aanbeveling ten aanzien van deelvraag C: Focus op 2 of 3 thema’s die strategisch met Europese, nationale en/of regionale fondsen kunnen worden gewaarborgd In plaats van een ad-hoc aanpak waarbij her en der regelingen worden aangevraagd is het efficiënter om gebruik te maken van een doelgerichte aanpak. Door selectief 2 à 3 overkoepelende thema’s uit te kiezen die sterk overeenkomen met de ambities en doelstellingen van de gemeente Katwijk en daarop te focussen kunnen subsidies efficiënter worden aangevraagd (zie ook Figuur 3). Deelvraag 2 A. Welke Europese subsidies heeft de gemeente Katwijk in de afgelopen subsidieperiode 20142020 aangevraagd en beschikt gekregen en hoe verhoudt dit zich tot vergelijkbare gemeenten? In de vorige Europese programmaperiode 2014-2020 heeft de gemeente Katwijk eenmalig een Europese aanvraag ingediend voor het project Fieldlab Unmanned Vally Valkenburg. Vanuit de Europees programma EFRO (Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling) heeft Katwijk een EFRObijdrage beschikt gekregen van € 3.082.355. Deze investering is (wordt gezien als) een impuls om een testveld, de doorontwikkeling van het indoor dronecentrum en een gezamenlijke werkruimte voor de dronebedrijven mogelijk te maken op de locatie Valkenburg.

Samenvatting project Fieldlab Unmanned Valley Valkenburg - Nieuwe toepassingen voor gebruik van drones Intelligente robots of zogenaamde unmanned systems spelen een steeds belangrijkere rol in onze economie en hebben een snel groeiende impact op onze samenleving. Vooral het gebruik van drones (unmanned aerial vehicles) voor allerlei nuttige toepassingen groeit snel. Innovatieve technologieën maken nieuwe toepassingen mogelijk voor diverse sectoren zoals land- en tuinbouw, bouw en inspectie, bewaking en veiligheid, transport en logistiek en de vrijetijdsindustrie. Versie 22-04-2021

16

Onderzoeksrapport Europese subsidies 2021-2027 Rekenkamercommissie Katwijk

Unmanned Valley Valkenburg zet in op het ondernemersklimaat in Valkenburg en regio Zuid-Holland, onder andere door het aantrekken van start-ups en spin-offs en door publiciteit. Naar verwachting groeien bedrijven die zich vestigen in Valkenburg sneller door de aanwezigheid van kennis via onderzoek van bijvoorbeeld TU Delft, TNO, ESA-ESTEC en Universiteit Leiden. Bijdrage Kansen voor West: € 3.082.355 Organisatie vanaf 2018: TU Delft en de gemeente Katwijk hebben samen de stichting Unmanned Valley opgericht. Het doel is om bedrijven, kennisinstellingen en overheden in staat te stellen om voorop te blijven lopen op het gebied van onbemande systemen zoals drones en andere sensor-based technologieën en toepassingen. De stichting is verantwoordelijk voor de uitvoering van dit EFRO-project. Bron, Kansen voor West II

Hoeveel EU-subsidie heeft Katwijk binnengehaald in vergelijking met andere gemeenten? In dit onderzoek zijn een tiental gemeenten opgenomen die qua inwonertal vergelijkbaar zijn met de gemeente Katwijk of gelegen zijn in de provincie Zuid-Holland. De onderstaande tabel14 geeft weer hoeveel EU-subsidie per inwoner is binnengehaald in de periode 2015-2020. Katwijk scoort laag ten opzichte van de andere gemeenten. Ook hebben wij een gemiddelde score opgenomen. In een gemiddelde Nederlandse gemeente wordt ongeveer 60 euro Europees subsidiegeld per inwoner binnengehaald. Uit dit onderzoek komt verder naar voren dat wanneer gemeenten meer inzet plegen op subsidieverwerving dit ook leidt tot hogere subsidieopbrengsten. De gemeenten Nieuwegein, Assen en Schiedam hebben substantieel meer externe financiering verworven door een duidelijke subsidiefocus en gerichte personele inzet.

14 https://app.nos.nl/datavisualisatie/2018/europese-subsidies/index.html#slide-0

Versie 22-04-2021

17

Onderzoeksrapport Europese subsidies 2021-2027 Rekenkamercommissie Katwijk

B. Hoe verloopt het huidige subsidieverwervingsproces binnen de gemeente Katwijk? Hoe is daarbij de rolverdeling en samenwerking intern en extern (met partners zoals de Provincie)?  Binnen een subsidieverwervingsproces zijn binnen een gemeente een drietal (proces)stappen te onderscheiden. Het gaat om het initiëren, aanvragen en realiseren van subsidieaanvragen. In het onderstaande figuur is weergegeven uit welke onderdelen een optimaal subsidieverwervingsproces is opgebouwd. Voor het beoordelen van de huidige situatie binnen de gemeente Katwijk is dit model toegepast.

Samenwerking intern: Initiëren Signalering en informatievoorziening Op welke manier heeft de gemeentelijke organisatie zicht op subsidies die van belang zijn voor de gemeente Katwijk? 





 ­

Er is binnen de gemeente een subsidiecoördinator aangesteld (voor 20 uur per week) die verantwoordelijk is voor het signaleren van subsidiekansen. De subsidiecoördinator heeft de beschikking over een abonnement op een databank met informatie over subsidies. De subsidiecoördinator verspreidt vanuit de databank informatie over subsidie in de organisatie via e-mails. Ook wordt informatie gedeeld uit diverse bestaande fondsen zoals van de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek, A&O fonds en het stimuleringsfonds Creatieve Industrie. Deze aanpak heeft wisselend succes, niet alle subsidiekansen worden opgevolgd doordat een andere kosten en baten afweging wordt gemaakt. Geconstateerd kan worden dat de subsidiecoördinator in beperkte mate contact heeft met de rest van de organisatie. Een aantal van de geïnterviewde personen gaf aan dat men niet op de hoogte is dat er een subsidiecoördinator werkzaam is binnen de organisatie. De vele personeelswisselingen en de complexiteit van de organisatie maken het moeilijk voor de subsidiecoördinator om de organisatie goed te bereiken. Er is weinig terugkoppeling tussen de subsidiecoördinator en de beleidsadviseurs en/of projectleiders over de toegestuurde informatie. Het is afhankelijk van het enthousiasme en de motivatie van de beleidsadviseur/projectleiders of dit wordt opgepakt.

De acties en opvolging van gesignaleerde kansen is niet formeel vastgelegd en is niet geborgd in de organisatie. Het heeft hierdoor een (zeer) vrijblijvend karakter. Bij de overweging om al dan niet opvolging te geven aan een subsidiekans gaven de geïnterviewden de volgende afwegingen te maken: - Kan aan de subsidievoorwaarden worden voldaan?; Versie 22-04-2021

18

Onderzoeksrapport Europese subsidies 2021-2027 Rekenkamercommissie Katwijk

­ ­

- Heeft een aanvraag voldoende slaagkans?; - Valt de kosten/baten afweging positief uit? Hierbij betrekken de geïnterviewde personen collega’s tijdens bilaterale overleggen en/of in werkoverleggen van projectgroepen. Het subsidievraagstuk komt niet standaard aan de orde bij het opstellen van elk projectplan. Er wordt geen standaard subsidietoets gedaan.

Kennisdelen over subsidieverwerving  Binnen de ambtelijke organisatie zijn momenteel geen afspraken vastgelegd op welke wijze waarop beleidsadviseurs subsidiekennis delen. Informatievoorziening vindt vooral ad hoc plaats en is niet centraal gefaciliteerd. Kennisdeling vindt wel plaats binnen de afdelingen, maar is niet afdeling overstijgend. In de interviews kwam naar voren dat kennisuitwisseling tussen afdelingen over de subsidieregelingen afhangt van persoonlijke contacten en de professionaliteit van de betrokken medewerkers. Ontbreken commitment  De geïnterviewde personen gaven aan dat er vanuit het bestuur en het management geen commitment wordt ervaren of een expliciete opdracht ligt om met subsidieaanvragen aan de slag te gaan. Hierdoor zijn de betrokken projectleiders niet intrinsiek gemotiveerd om met subsidies aan de slag te gaan binnen hun takenpakket. Aanvragen subsidies  Hoewel niet formeel vastgelegd, ligt de regie van het aanvragen van subsidies in de praktijk in eerste instantie bij de beleidsafdelingen en de betrokken beleidsambtenaar, die dit vervolgens delegeren aan de projectleider. Uit de interviews blijkt dat de gemeente Katwijk zoveel mogelijk zelf de subsidieaanvragen opstelt. De subsidiecoördinator biedt beperkte of geen ondersteuning bij het opstellen, aanvragen en indienen van de aanvragen.

In enkele gevallen wordt externe ondersteuning ingeschakeld. In de interviews kwam naar voren dat er intern waar nodig juridisch en financieel advies wordt ingewonnen.  De subsidiecoördinator heeft een enkele maal ondersteuning geboden bij het opstellen, aanvragen en indienen van een subsidieaanvraag zoals bij een aanvraag van € 50.000 voor het project Ontwikkelingsopgave Omgevingswet uit 2020 dat nog doorloopt in 2021.  Katwijk heeft ook in samenwerking met Holland Rijnland diverse subsidieaanvragen gedaan. Ook dit verloopt veelal via de betrokken beleidsafdelingen.  Er zijn geen checklisten aanwezig voor het opstellen van aanvragen. De verantwoordelijke beleidsmedewerker is veel met de inhoud van het project bezig. Subsidietechnische handigheden worden nauwelijks toegepast. De beleidsadviseurs zijn generalisten, geen specialisten. Ook wordt in deze fase niet de ondersteuning ingeroepen van de subsidiecoördinator om advies te geven over het succesvol indienen van aanvragen. Meer subsidietechnisch bewustzijn binnen de gehele organisatie in deze fase gaat leiden tot lagere verantwoordingslasten. Op dit punt kan veel winst geboekt worden in het verhogen van de doelmatigheid. Een centraal coördinerend en ondersteuningssubsidiepunt vanuit de organisatie, dat beschikt over inzicht in subsidietechniek is nu niet aanwezig.