F.8j Bijlage 9 - Haalbaarheidsonderzoek Memorial 40-45 (2022)

Haalbaarheidsonderzoek Memorial 40-45 Kapelle

Vrijheid moet je koesteren Helden moet je eren

MEMORIAL 40-45 Kapelle

MEMORIAL 40-45 Kapelle

HA ALBA ARHEIDSONDERZOEK MEMORI AL 40-45 K APELLE 07 / 11 / 2022 VERSIE 2.0

Haalbaarheidsonderzoek Memorial 40-45 Kapelle Femke Klein Strategische Programmacommunicatie Firma Van Rijsbergen PronkStudio

PAGINA’S 1 / 41

“It proceeds from the idea that all wars are fought twice, the first time on the battlefield, the second time in memory.” Ngyuen (2016)

MEMORIAL 40-45 Kapelle

HA ALBA ARHEIDSONDERZOEK

Inhoudsopgave

MEMORI AL 40-45 K APELLE PAGINA’S

Hoofdstuk Pagina

2 /41

1

Aanleiding 3

2 De opdracht 5 3 Resultaten 7 4 SWOT 20 5 Omgeving en inspiratie

22

6 Drie scenario’s 25 7 Scenario B verder uitgewerkt

20

8 Stappen richting de realisatie van een Memorial

36

9 Samenvatting 40 Bijlage 1

Financieringsoverzicht

Bijlage 2

Mogelijke tegenprestaties

MEMORIAL 40-45 Kapelle

HA ALBA ARHEIDSONDERZOEK

1

Aanleiding

MEMORI AL 40-45 K APELLE

Stichting Vitality heeft al een aantal jaren de ambitie om van het geregistreerd com-

PAGINA’S

pacte museum aan de Goesestraatweg 2 in Kapelle een Memorial te maken met

3 /41

bovenregionale aantrekkingskracht. De rode draad van de boodschap van het Memorial betreft het vertellen van het verhaal van de bijdragen van de Franse militairen in Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog. Dit memorial met de naam “Memorial 40-45 Kapelle” heeft het voornemen zich te vestigen op de meest logische plek, namelijk naast het énige Franse militaire ereveld van Europa, in Kapelle. Stichting Vitality staat niet alleen in de wens deze ambitie te realiseren. Ze heeft al verschillende partners aan zich weten te binden. Provincie Zeeland en Erfgoed Zeeland bijvoorbeeld staan positief tegenover een Memorial bij het Franse militaire ereveld. Ook de Gemeente Kapelle ziet hier mogelijkheden voor. Voorwaarden, uitgangspunt, ideeën over de vorm en inhoud en haalbaarheidsaspecten verschillen echter tussen de partijen. Zo is samenwerking voor de Gemeente Kapelle een belangrijk uitgangspunt, Erfgoed Zeeland ziet graag een Memorial met een architectonische bijzondere en aantrekkelijke vorm en Stichting Vitality wil graag ook een militaire collectie tonen. Kortom; ambitie, wensen, kansen en (on)mogelijkheden moeten geïnventariseerd worden, zodat aan de slag gegaan kan worden om partijen uit bedrijfsleven, fondsen en overheden te betrekken ten behoeve van de realisatie van een Memorial 40-45 Kapelle.

Samen met PronkStudio heeft Femke Klein Strategische Programmacommunicatie met Hans van Rijsbergen een concretiseringsslag gemaakt voor de plannen die er nu liggen. Dit onafhankelijke haalbaarheidsonderzoek is daarvan het eindresultaat. We denken hiermee een realistisch en haalbaar voorstel neer te leggen om het verhaal van de inzet van gesneuvelde Franse militaire te vertellen, uitgaande van een te realiseren Memorial 40-45 Kapelle bij de militairen erebegraafplaats. Met veel plezier nemen we u mee in onze bevindingen en onze conclusies, waarbij we opmerken dat er ook na dit rapport door alle betrokken partijen nog wel wat stappen zijn te zetten. Stichting Vitality is een algemeen nut beogende instelling met als doel het exploiteren van museum “Memorial 40-45 Kapelle”, bijdragen aan herdenkingen en educatie aan scholen en verenigingen, alles ter herinnering aan en met name gericht op de rol van Frankrijk in de Tweede Wereldoorlog in Nederland en in Zeeland in het bijzonder en de samenwerking daarna in het kader van Vrede en Veiligheid. De naam “Memorial 40-45 Kapelle” is enige jaren geleden met ondersteuning van onder andere de Franse ambassadeur tot stand gekomen.

MEMORIAL 40-45 Kapelle

HA ALBA ARHEIDSONDERZOEK

“Memorial” omdat dit in de Franse, Engelse en Nederlandse taal aangeeft dat er wordt

MEMORI AL 40-45 K APELLE

herinnerd/herdacht zonder verder aan te geven hoe dit plaatsvindt. “40-45” om aan

PAGINA’S

te geven dat in het museum het (Franse-) verhaal over de gehele oorlogsperiode zich

4 /41

uitstrekt. Kapelle om te onderscheiden dat het museum in deze gemeente is gevestigd. Stichting Vitality is de stichting die het (museum) “Memorial 40-45 Kapelle” exploiteert. De stichting is ingeschreven als een geregistreerd museum in het Nederlandse museumregister. Korte toelichting op het gebruik van de verschillende termen rondom Memorial ’40-’45 Kapelle . Waar geschreven wordt over “Memorial 40-45 Kapelle” gaat het om de plek waar herdenken en herinneren wordt ondersteund door een museale invulling (museale functie). Soms wordt Memorial 40-45 Kapelle afgekort naar Memorial, de betekenis blijft dezelfde. Waar geschreven wordt over museum wordt bedoeld “Memorial 40-45 Kapelle” en haar museale functie waar herdenken en herinneren een centrale plek inneemt.

MEMORIAL 40-45 Kapelle

HA ALBA ARHEIDSONDERZOEK

2

De opdracht

MEMORI AL 40-45 K APELLE

De opdracht van dit haalbaarheidsonderzoek is om vast te stellen of een nieuw en

PAGINA’S

uitgebreider Memorial 40-45 Kapelle gerealiseerd kan worden en met welke uitgangs-

5 /41

punten de realisatie het meest kansrijk is. Hiervoor zijn verschillende stappen doorlopen. Zo hebben we: •

De merkessentie vastgesteld;

•

Verschillende stakeholders gesproken;

•

Potentiële financiers in kaart gebracht;

•

Bekeken welke -voor dit onderzoek relevante- musea er al zijn;

•

Een SWOT-analyse opgezet.

Al deze gegevens hebben geleid tot verschillende inzichten die we hebben vertaald naar drie mogelijke scenario’s, de een wat haalbaarder dan de ander. Vervolgens hebben we één scenario verder uitgewerkt om impact, consequenties en kansen inzichtelijk te maken. We sluiten het onderzoek af met één serie aanbevelingen voor de vervolgstappen. 2.1

De merkessentie

De merkessentie van Memorial 40-45 Kapelle: hierin beschrijft Studio Pronk na verschillende workshopsessie met Stichting Vitality wat de merkessentie is van Memorial 40-45 Kapelle. Er is antwoord gegeven op de vraag wat het bestaansrecht is van het Memorial, waar het Memorial over moet gaan en voor wie het interessant is. In dit rapport nemen we die conclusies mee en leggen we deze merkessentie naast het beeld wat de stakeholders hebben van het Memorial. 2.2

Stakeholder gesprekken

Dit rapport is gebaseerd op een aantal interviews met mogelijk relevante stakeholders rond Memorial 40-45 Kapelle. Deze stakeholders zijn aangedragen door Stichting Vitality en vervolgens hebben stakeholders zelf ook weer doorverwezen. We hebben gesproken met: •

Gemeente Kapelle (Fons Naterop, burgemeester en Annebeth Evertz, wethouder)

•

Gemeente Kapelle (Arnold van den Berge)

•

Provincie Zeeland (Leonard van den Berge & Jurriaan Koning)

•

Erfgoed Zeeland (Marc Kocken)

•

Stichting Vitality (voorzitter Andries Looijen, en vrijwilligers Jochem Schmetz & Arie Overwater)

•

Willem Meijer (New Holland Consultancy, ambassadeur Liberation Route Europe in Zeeland)

•

Zeeuws Museum (directeur Marjan Ruiter)

•

Wings to Victory (voorzitter Mike van Straaten)

MEMORIAL 40-45 Kapelle

HA ALBA ARHEIDSONDERZOEK

•

Informeel ook gesproken met Remi Praud (directeur Liberation Route Europe

MEMORI AL 40-45 K APELLE

Foundation), Stef Traas (directeur Bevrijdingsmuseum Zeeland) en de

PAGINA’S

oud directeur Maczek Memorial Breda.

6 /41

Hierdoor is het (potentiële) draagvlak voor een Memorial 40-45 Kapelle bij het Franse ereveld in kaart gebracht. De stakeholders zijn zeer divers; van overheden tot instellingen/personen met een persoonlijke link met dit onderwerp en/of specifiek met de Fransen. Vragen die de stakeholders voorgelegd hebben gekregen waren onder andere: a) Waar ziet de stakeholder kansen? b) Wat zijn -eventuele- bezwaren of voorwaarden? c) Waar/ met wie zien zij samenwerkingsmogelijkheden? d) Hoe kunnen/willen zij een bijdrage leveren aan de realisatie van dit Memorial? De input die dit heeft opgeleverd en de conclusies die zijn getrokken uit deze gesprekken worden in hoofdstuk 3.3. benoemd. 2.3

Onderzoek van de markt

In deze omgevingsanalyse wordt zowel door deskresearch als door de ervaring met verschillende musea in het land gekeken naar “het veld” waarin het Memorial zich bevindt. Onderzocht worden hierbij onder meer de volgende punten: a) Welke partijen streven op hoofdlijnen dezelfde doelstellingen na als Stichting Vitality? b) Wat zijn “best practices” die voor inspiratie kunnen zorgen? 2.4

SWOT-analyse opzetten

Alle verkregen informatie wordt verwerkt in een sterkte-zwakte analyse. Op basis hiervan komen we uiteindelijk tot een advies. Hier is gekozen om in verschillende scenario’s te werken, zodat alle betrokken partijen zien welke optie het meest kansrijk is en welke optie het dichtst bij hun eigen wensen ligt. 2.5

Financieringsoverzicht

Potentiële financiers zijn in kaart gebracht. We kunnen geen garanties geven of fondsen daadwerkelijk een bijdrage kunnen gaan leveren, we hebben deze bijdrage daarom verwerkt in de bijlage. Omdat er geen concreet plan ligt is het te onvoorspelbaar aan te geven welk fonds daadwerkelijk een bijdrage gaat geven. Hiervoor moet het daadwerkelijke plan veel concreter worden. Bij de verschillende potentiële financiers is aangegeven welke voorwaarden gelden om een kans te maken op een bijdrage. Daarnaast zijn -ook weer potentiële- bedrijven in kaart gebracht die een bijdrage willen leveren. We sluiten af met een advies hoe Stichting Vitality hen het beste kan benaderen.

MEMORIAL 40-45 Kapelle

HA ALBA ARHEIDSONDERZOEK

3

Resultaten

MEMORI AL 40-45 K APELLE

De resultaten bestaan uit twee verschillende onderzoeken. We hebben gekeken hoe

PAGINA’S

Stichting Vitality aankijkt tegen het Memorial (de merkessentie en de doelgroepen) en

7 /41

parallel daaraan hebben we met de stakeholders gesproken om vast te stellen hoe zij tegen een Memorial aankijken (paragraaf 3.3.). 3.1

De merkessentie van Memorial 40-45 Kapelle

Stichting Vitality heeft met behulp van studio PRONK bepaalt waar de kern van het Memorial overgaat, welke boodschap ze wil uitdragen en voor wie ze dat gaat doen. Hieronder een korte samenvatting daarvan. In dit rapport nemen we deze -nieuwe merkessentie van Memorial 40-45 Kapelle als inhoudelijk uitgangspunt. 3.1.1

Visie

Mensen verbinden met aangrijpende verhalen van en over de Franse militairen tijdens WOII in Nederland. 3.1.2

Missie

In Memorial 40-45 Kapelle krijgt “vrijheid” door middel van het verleden betekenis voor een breed samengesteld, hedendaags (inter)nationaal publiek. Memorial 40-45 Kapelle biedt een representatief overzicht van de Franse militairen* in Nederland tijdens WOII. Memorial 40-45 Kapelle verzamelt, beheert, onderzoekt, publiceert de verhalen over de Franse militairen, in maar ook buiten het eigen gebouw. Het museum beschouwt zich als de belangrijkste hoeder van de kennis over de Franse Slag in mei 1940 en de andere operaties van de Franse militairen gedurende WOII in Nederland. Aangrijpende verhalen die fascineren en inspireren. Die het verleden duiden, het heden tonen en de toekomst schetsen. Ontdek (historische) inzichten vanuit verschillende persoonlijke belevingen. Via historische feiten vertellen wij de persoonlijke verhalen van en over de betrokkenen; Franse, Marokkaanse en Algerijnse soldaten én (Zeeuwse) burgers, onze helden. 3.1.3

Waarden

Verschillende waarden zijn hierin belangrijk, Memorial 40-45 Kapelle benoemde:

* Franse, Marokkaanse en Algarijnse soldaten

•

Klasse

•

Duurzaam

•

Functioneel

•

Vrijheid

MEMORIAL 40-45 Kapelle

HA ALBA ARHEIDSONDERZOEK

Klasse

MEMORI AL 40-45 K APELLE

Een van de waarden is ‘klasse’. Alles wat Memorial 40-45 Kapelle doet is van de hoog-

PAGINA’S

ste kwaliteit. Dat geldt van tentoonstelling(en), evenementen, herdenkingen, respect

8 /41

tonen en medewerker/vrijwilliger. Memorial 40-45 Kapelle is ervan overtuigd dat het voor de positionering als merk van cruciaal belang is om de waarden die daarbij horen intern sterk op te bouwen. Voor onze medewerkers organiseren wij bijvoorbeeld inhoudelijke dagen. Duurzaam Om het verleden te verbinden met het heden werkt het Memorial 40-45 Kapelle continue samen met derden. Relaties met belanghebbenden, familie, nazaten, partners en organisaties zijn het fundament. Zo ontstaat een duurzaam en waardevol netwerk. Memorial 40-45 Kapelle weet veel te bereiken met beperkte middelen, dankzij strategische samenwerking met tal van samenwerkingspartners. Memorial 40-45 Kapelle is onder andere onderdeel van de Liberation Route Europe, werkt samen met de Oorlogsgravenstichting, Stichting Slag om de Schelde, Zeeuws Museum, Gemeente Kapelle, Provincie Zeeland, Ministerie van Defensie en Memorial 40-45 Kapelle organiseert bijvoorbeeld Toujours Kapelle. Functioneel Memorial 40-45 Kapelle ziet zichzelf ook als ‘doorgeefluik’. Memorial 40-45 Kapelle mag niet vergeten en we moeten doorgeven. Dat is een onze kerntaak. Memorial 40-45 Kapelle wacht dan ook niet af, we gaan naar de mensen toe en nemen ze mee via de verhalen van de Franse militairen* uit het verleden zodat we ze inspireren en nadenken over de toekomst. Vrijheid Het allerhoogste doel.

Wat is vrijheid? Hoe kun je vrij leven? Vrijheid is fragiel en waardevol tegelijk. De Franse militairen* vochten voor onze vrijheid totdat het echt niet meer kon. Voor vrijheid heb je moed nodig. Wat zou jij doen? Het in leven houden van het verhaal voor de huidige én volgende generaties is dan ook de belangrijkste doelstelling. Vrijheid moet je koesteren. Helden moet je eren. Daarbij kiest het museum voor het bedienen van een breed publiek.

* Franse, Marokkaanse en Algarijnse soldaten

MEMORIAL 40-45 Kapelle

HA ALBA ARHEIDSONDERZOEK

3.2

Doelgroepen

MEMORI AL 40-45 K APELLE

Memorial 40-45 Kapelle kiest voor het bedienen van een breed publiek waarbij de

PAGINA’S

jongvolwassenen een speerpunt zijn. De segmentatie vindt plaatst op basis van een

9 /41

veel gebruikt model voor museumbezoekers waar snel t.o.v. langzaam bezoek en rationeel t.o.v. emotioneel bezoek vier kwadranten heeft. Dit levert de volgende matrix op: Snel

Competieve bezoeker Bezoeker die bewust kiest gebaseerd op persoonlijke interesse. Pikt highlight(s) eruit.

Spontane bezoeker Bezoeker die ‘spontaan’ op bezoek komt. Gebaseerd op aanbeveling.

Rationeel

Emotioneel

Methodische bezoeker Bezoeker die alle feitjes wilt weten. Bij voorkeur chronologisch.

Humanistische bezoeker Bezoeker die zichzelf onderdompelt in de verhalen. Heeft alle tijd en wil alles weten.

Langzaam

De volgende doelgroepen worden vastgesteld door Stichting Vitality, deze worden per doelgroep toegelicht.

Snel

Groep 7 en 8 Klas 1 en 2 60+ (gezin) Rationeel

Emotioneel 40+

Expats

60+ (alleen) 25+ Familie/ Nazaten

Langzaam

MEMORIAL 40-45 Kapelle

HA ALBA ARHEIDSONDERZOEK

Familie/ Nazaten

MEMORI AL 40-45 K APELLE

Fransen die een sterke connectie hebben met de gesneuvelden op het ereveld. Tij-

PAGINA’S

dens WOII waren Marokko en Algerije een kolonie van Frankrijk. Om die reden bestaat

10 /41

deze groep uit Fransen, Marokkanen en Algerijnen. Ze zijn op zoek naar de verhalen achter de gesneuvelden en willen graag hun familiegeschiedenis ontdekken. Fransen, Marokkanen en Algerijnen plannen een bezoek aan het ereveld rondom hun vakantie (mogelijk op doorreis). Daardoor zijn ze over het algemeen met hun gezin of meerdere gezinnen. Een plek waar je even stil kunt zitten ter nagedachtenis van je familielid en een (kleine) bibliotheek voor onderzoek is een must. Daarnaast is horeca voor koffie, gebak en broodjes wenselijk. Activiteiten rondom het ereveld zijn belangrijk voor deze groep (Toujours Kapelle, herdenkingen, etc). Samenvattend •

Sterke roots/ binding met hun land en of familiegeschiedenis

•

Op vakantie of op doorreis. Zoeken comfort.

•

Familie/nazaten: Fransen, Marokkanen, Algerijnen

•

Spreken geen Nederlands. Wel Frans/ Engels

•

Zijn op zoek naar het verhaal achter de personen

•

Kijken wel naar specifieke periodes zoals de herdenkingsweek

•

Gezin of gezinnen/ families

Expats/ (Frans)bedrijfsleven Deze groep is werkzaam als expat in het Franse bedrijfsleven gevestigd in Nederland en België. De Fransen hebben een sterke onderlinge band en zijn trots op hun vaderland. Ze hebben in de meeste gevallen geen connectie met de gesneuvelden maar zijn wel trots op hun daden. Ze willen om die reden de verhalen achter de gesneuvelden en dit deel van geschiedenis ontdekken. Expats komen gezamenlijk (vanuit hun bedrijf) naar de ereveld en de museale beleving. Ze combineren dit graag met een zakelijke afspraak (zoals lunch, vergadering, brainstorm, etc). Zakelijke faciliteiten en comfort zijn om die reden een must. Een arrangement (netwerk met hotels, restaurants en/of vervolg bezoek) is een mooie oplossing om aan alle wensen te voldoen. Expats spreken nauwelijks Nederlands. Engels/Frans is de voertaal. Maandag t/m vrijdag de bezoekdagen. Samenvattend •

Fransen die werkzaam zijn in NL Sterke roots met hun land.

•

Trots en voelt zich Fransman.

•

Komen in groepen (±10) en zijn tussen de 30 en 40 jaar oud.

MEMORIAL 40-45 Kapelle

HA ALBA ARHEIDSONDERZOEK

•

Bedrijven maken gebruik van faciliteiten voor vergaderingen en andere meetings.

MEMORI AL 40-45 K APELLE

•

Zijn vooral van maandag t/m vrijdag aanwezig.

PAGINA’S

•

Arrangement of programma van A t/m Z.

11 /41

•

Zijn bereid ±150 km te rijden.

•

Spreken geen Nederlands. Wel Engels.

Liefhebbers/kenners WOII (25+) Deze groep wil alles weten over WOII en specifiek het Franse verhaal. Persoonlijke verhalen van ooggetuigen zijn niet voldoende. Ze zijn op zoek naar feitelijkheden en zoveel mogelijk achtergrondinformatie. Ze hebben geen persoonlijke connectie met de gesneuvelden. Liefhebbers en kenners komen graag alleen en nemen (speciaal) vrij voor een bezoek. Doordat ze geïnteresseerd zijn kennen ze ook de andere musea met oorlogsverhalen. In veel gevallen verzamelen ze zelf ook militaria. Een museale collectie is een belangrijke reden om een bezoek te plannen. Activiteiten rondom het museum zijn zeer interessant voor deze groep. Samenvattend: •

Liefhebbers/ Kenners. Willen alles weten.

•

Op zoek naar feitelijke achtergrondinformatie.

•

Komen graag alleen en nemen er speciaal vrij voor.

•

Bezoeken ook alle andere musea met oorlogsverhalen.

•

Verwachten wel comfort en komen met de auto.

•

Maken gebruik van de horeca.

•

Verzamelaars en hobbyisten militaria.

Kenners WOII (40+) Ook deze groep kent het verhaal van WOII en willen specifiek het perspectief/verhaal van de Fransen weten. De persoonlijke verhalen van ooggetuigen zijn een belangrijke reden om een bezoek te plannen. Dit omdat de partner van de ‘kenner’ (tijdens vakanties en/of weekend) een bezoek plant. Ze komen samen met hun kinderen. Feitelijkheden en achtergrondinformatie zijn van minder belang. Horeca met koffie, gebak en broodjes zijn een toegevoegde waarde. Activiteiten zijn interessant voor deze groep. Door de interesse in dit onderwerp bezoeken ze ook de andere musea met oorlogsverhalen.

Samenvattend

MEMORIAL 40-45 Kapelle

HA ALBA ARHEIDSONDERZOEK

Samenvattend

MEMORI AL 40-45 K APELLE

•

Komen niet voor collectie maar voor de verhalen.

PAGINA’S

•

Stellen M/V.

12 /41

•

Het is een uitje of activiteit. Fijne horeca is belangrijk.

•

Komen graag tijdens vakanties en weekendjes weg.

•

Komen graag met de auto (laadpaal).

Kenners WOII (60+) Ook deze groep kent het verhaal van WOII goed. Juist de persoonlijke verhalen van ooggetuigen zijn een toegevoegde waarde t.o.v. het bekende verhaal. Ze staan graag even stil bij de gruwelijkheden uit die tijd. Naar zingeving en betekenis zijn ze op zoek. Ze nemen dan ook graag hun kleinkinderen mee om het verhaal door te geven. Niet vanuit trots maar ‘dit mag nooit meer gebeuren’. Het is een uitje en fijn dat ze dit gezamenlijk kunnen beleven. Een speurtocht is daarbij erg behulpzaam. Deze groep zijn cultuur snuivers. Elk museum (met museumjaarkaart) word bezocht. Horeca met koffie en gebak zijn een toegevoegde waarde. Samenvattend •

Hebben kennis van de WOII. Zijn op zoek naar betekenis en zingeving.

•

Cultuur snuivers.

•

NL/B/FR.

•

Opa’s en oma’s. Nemen graag hun kleinkinderen mee.

•

Uitje of activiteit. Een speurtocht voor de kinderen is belangrijk.

•

Kunnen ieder moment komen. Mede omdat ze een museumjaarkaart (NL) hebben.

Kinderen lagere school groep 7 en 8 en leraar Thematiek sluit aan bij het lesprogramma. In veel gevallen zijn onderwerpen als D-Day of Bevrijdingsdag hét moment om een bezoek aan het Memorial 40-45 Kapelle te plannen. De kinderen zijn moeilijk bij de les te houden. Het is een spannende dag voor ze. Het begeleiden van een groep van 25-30 kinderen is zeer intensief. Het helpt als hier d.m.v. een boekje/iPad sturing in het programma zit. Een bezoek mag niet langer dan 2 uur duren om de spanningsboog van deze groep vast te houden. De sensationele kant van de collectie wekt de aandacht. Met name jongens zijn via games geïnteresseerd in het onderwerp. Het thema Watersnoodramp (Watersnoodmuseum & Neeltje Jans) is een concurrent voor schoolreisjes i.v.m. ligging.

MEMORIAL 40-45 Kapelle

HA ALBA ARHEIDSONDERZOEK

Samenvattend

MEMORI AL 40-45 K APELLE

•

WOII is onderdeel van de geschiedenislessen. Lesprogramma.

PAGINA’S

•

Gaan vooral ‘aan’ bij sensatie. Voelen i.p.v. lezen. Jongens spelen veel oorlog games.

13 /41

•

Is een schoolreisje. Komen daardoor in een groep van 25-30 kinderen met begeleiding.

•

Zijn vooral van dinsdag t/m vrijdag en bij voorkeur in de ochtend aanwezig.

•

Concurrenten vanuit curriculum van school zijn Neeltje Jans en Watersnoodmuseum.

•

Thematisch aanhaken op actualiteit zoals D-day of bevrijdingsdag.

•

Scholen komen uit Zuidwest NL. Max 1,5 uur rijden.

•

Hebben veel begeleiding nodig.

•

Zijn ± 2 uur aanwezig.

Kinderen middelbare school Klas 1 en 2 Ook hier sluit de thematiek aan bij het lesprogramma en zijn de onderwerpen als D-Day of Bevrijdingsdag hét moment om een bezoek aan Memorial 40-45 Kapelle te plannen. Deze groep kinderen (25-30) is een stuk kritischer en voor hen is een onderwerp al snel kinderachtig. Hier helpt juist een goede introductie. Voor deze groep is het geen uitje en/of schoolreisje maar een belangrijk onderdeel van het curriculum. Wel is vanuit het thema Watersnoodramp (Watersnoodmuseum & Neeltje Jans) een concurrent. Samenvattend •

WOII is onderdeel van de geschiedenislessen. Lesprogramma.

•

Zijn een stuk kritischer en vooral met zichtzelf bezig. Al snel is iets kinderachtig.

•

Groep bestaat uit 25-30 kinderen met begeleiding.

•

Thematisch aanhaken op actualiteit zoals D-day of bevrijdingsdag.

•

Scholen komen uit Zuidwest NL. Max 1,5 uur rijden.

•

Zijn voornamelijk van dinsdag t/m vrijdag en bij voorkeur in de ochtend aanwezig

•

Concurrenten vanuit curriculum van school in de regio zijn Neeltje Jans en Watersnoodmuseum.

3.3

Stakeholder gesprekken

De gesprekken zijn gevoerd met mensen die eerder inhoudelijk en/of financieel betrokken zijn geweest bij de planvorming en/of met hen die een visie hebben op de toekomst van het ereveld in Kapelle. De gesprekken vonden fysiek en online plaats.

MEMORIAL 40-45 Kapelle

HA ALBA ARHEIDSONDERZOEK

Kansen & voorwaarden

MEMORI AL 40-45 K APELLE

Aan de stakeholders is gevraagd waar ze sterkten/zwakten zien in de plannen die er nu

PAGINA’S

liggen en waar ze kansen zien voor het ereveld en het Memorial 40-45 Kapelle.

14 /41

Niemand twijfelt aan de kwaliteit en de collectie van Stichting Vitality. De betrokkenheid en de energie van Andries wordt gezien als een stuwende kracht. Alle betrokken stakeholders zien een toegevoegde waarde van een Memorial op het Franse ereveld, dat aandacht besteedt aan het verhaal van de Franse soldaten en hun aandeel in de Tweede Wereldoorlog. Slechts een persoon geeft aan overtuigd te moeten worden van de toegevoegde waarde. Daar staat tegenover dat de plannen, zoals omschreven in het Beleidsplan 2018 – 2020/2023 van Stichting Vitality, onrealistisch worden geacht door vrijwel iedereen. Het vertrekpunt van dit beleidsplan is een groot museum met twee verdiepingen, waar op de begane grond de Franse betrokkenheid tijdens de gehele Tweede Wereldoorlog in Nederland wordt verteld naar aanleiding van militaire objecten en voertuigen. Op de eerste verdieping wordt aandacht geschonken aan de mannen op het ereveld en hun verhalen. Hiervoor wordt grond aangekocht, naast het ereveld. Vanuit vrijwel alle stakeholders worden twee argumenten benoemd waarom hen dit plan niet haalbaar lijkt: 1. In Nieuwdorp staat het Bevrijdingsmuseum Zeeland. Hier wordt heel uitgebreid het verhaal van de Tweede Wereldoorlog verteld vanuit Zeeuws perspectief. Ook de aanwezigheid van de Fransen in Kapelle komt hier aan bod.

Het Bevrijdingsmuseum legt ook de link met het heden, door een verbinding met bijvoorbeeld de Four Freedom Awards van Roosevelt en wisselende tentoonstellingen die inspelen op de actualiteit. In dit museum worden zowel verhalen verteld als dat er militaire objecten en voertuigen worden getoond. Volgens de stakeholders is er geen plek voor nog een dergelijk uitgebreid museum op slechts 20 kilometer afstand van elkaar. 2. De verwachte exploitatieresultaten worden door vrijwel alle stakeholders als onhaalbaar gezien. Enkele stakeholders geven daarnaast aan dat ze constateren dat Stichting Vitality moeilijk ‘loskomt’ van de gehele, brede collectie en daardoor geen keuzes maakt om het Franse verhaal zo sterk mogelijk te vertellen en onderscheidend te zijn t.o.v. andere aanbieders. Hierdoor begrijpt men elkaar niet altijd. Inmiddels kan wel worden vastgesteld dat door het bepalen van de merkessentie Stichting Vitality ook het belang onderschrijft van de focus op de verhalen.

MEMORIAL 40-45 Kapelle

HA ALBA ARHEIDSONDERZOEK

Inhoudelijk zien alle stakeholders echter wél een kans voor Memorial 40-45 Kapelle. Zo

MEMORI AL 40-45 K APELLE

zien zij allemaal dat Kapelle dé plek is waar het Franse verhaal verteld moet worden of

PAGINA’S

het nu in de vorm van een memorial, een museum of een kenniscentrum wordt gepo-

15 /41

sitioneerd. Men ziet het als een kans om Kapelle op de kaart te zetten en een belangrijk onderdeel van de Zeeuwse geschiedenis beeldend te vertellen. Ook draagt het bij aan de doelstelling om de toeristen die graag allemaal het strand en de zee bezoeken ook “het achterland” in te krijgen. Het Memorial past binnen de toeristische trends & ontwikkelingen van het Zeeuwse achterland. Het Memorial creëert maatschappelijke waarde, en er is een ontwikkelkans voor bestaand aanbod en jaarrond aanbod (Toekomstbeeld Bestemming Zeeland 030). Voor aanbieders van erfgoed biedt de vrijetijdssector een enorm potentieel van bezoekers, zowel verblijfstoeristen als dagtoeristen. Vanuit toeristisch en vrijetijdsperspectief is erfgoed een belangrijke bouwsteen voor het onderscheidend vermogen van regio’s. Meer aandacht rond een nieuwe vorm van Memorial 40-45 Kapelle kan een gunstige invloed hebben op het toerisme in Kapelle; naarmate er meer erfgoed aanwezig is wordt een bestemming hoger gewaardeerd en is de kans dat een bestemming bezocht wordt groter. Tot en met 2019 (pre corona) was er een forse groei van toeristen uit Duitsland en Franstalig België, en een min of meer constant Frans toerisme.

Er zijn kansen op het gebied van combibezoeken met andere Zeeuwse musea of attracties, want mensen houden van toertochtjes met auto, fietstochten, wandelen (Top 10 uitstapjes in Zeeland) en zijn bereid te reizen voor een cultuur bezoek. Alle geïnterviewden zijn goed op de hoogte van de Franse historie rond Kapelle. Ze benadrukken het belang van een herinneringsplek -met zicht- op het Franse ereveld. Verschillende stakeholders benoemen zelfs nieuwe kansen die een Memorial gericht op de Franse militairen geeft. Deze verschillen van de verkoop van Franse streekproducten uit Orry La Ville (vriendschapsstad in Frankrijk van Kapelle) tot het tonen van de militaire samenwerking tussen Nederland & Frankrijk vandaag de dag (denk aan de missie in Mali bijvoorbeeld). Samenvattend Er is ruimte voor een nieuwe plek voor het Memorial mits het profiel duidelijk aangescherpt is en het onderscheidend vermogen maximaal benut. Hierin worden nu stappen gemaakt met PronkStudio. Er kan verdieping van het Franse verhaal plaatsvinden maar geen breder verhaal verteld worden. Er liggen kansen om Franse samenwerkingsverbanden aan te gaan die versterkend werken voor Memorial, Gemeente en Provincie. De relatie tussen Bevrijdingsmuseum en Stichting Vitality is niet constructief

MEMORIAL 40-45 Kapelle

HA ALBA ARHEIDSONDERZOEK

en dit verdient verandering. Gebaseerd op de bezoekerscijfers van de andere musea in

MEMORI AL 40-45 K APELLE

Zeeland is de huidige prognose optimistisch maar een groei van bezoekersaantallen is

PAGINA’S

niet bewezen onrealistisch.

16 /41

Waar en met wie zijn er samenwerkingsmogelijkheden? Stichting Vitality begeeft zich in een invloedrijk netwerk dat bereid is zich in te zetten voor een herinneringsplek in de “juiste” vorm. Hieronder bespreken we de belangrijkste mogelijkheden van samenwerkingen. Bevrijdingsmuseum Zeeland Een samenwerking met Bevrijdingsmuseum Zeeland komt in ieder gesprek prominent naar voren. Het is door velen gewenst, maar verre van vanzelfsprekend. Daarnaast verschilt het inzicht in de haalbaarheid en de invulling van deze samenwerking. Sommige stakeholders vinden dat Memorial 40-45 Kapelle een ‘satelliet’ moet zijn van het Bevrijdingsmuseum; anderen zien de samenwerking in de vorm van promotionele acties voor kaartverkoop en niet als een inhoudelijke uitwisseling. Voordat overgegaan kan worden tot een samenwerking blijkt uit de gesprekken dat er eerst wat belangrijke stappen zijn te zetten. Het vertrouwen tussen Stichting Vitality en het Bevrijdingsmuseum en vice versa is laag. Beide voelen zich door de ander in een kwaad daglicht gesteld binnen het Zeeuwse netwerk. Dit wederzijds wantrouwen moet opgelost worden voordat überhaupt naar een samenwerking gekeken kan worden. Aansluitend kan benoemd worden waarom er samenwerking moet zijn.

Welk voordeel halen beide partijen hieruit? Welk doel dient de samenwerking en is er een wederkerig belang om de verbinding tot stand te brengen? Vervolgens kan gekeken worden waaruit die samenwerking dan moet bestaan. Vanuit een heldere visie en concrete doelstellingen kan het gesprek tussen beide partijen worden gestart. Als eerste stap kan de samenwerking op het gebied van programma-ontwikkeling van partijen met overkoepelende belangen en thema’s gelden, richting 80-jaar bevrijding in 2024 bijvoorbeeld zoals geïnitieerd door de Provincie Zeeland. Of denk dan aan het initiatief van Erfgoed Zeeland op het gebied van gezamenlijke promotie van Zeeuwse musea.

MEMORIAL 40-45 Kapelle

HA ALBA ARHEIDSONDERZOEK

Wings to Victory

MEMORI AL 40-45 K APELLE

Een andere interessante en kansrijke invalshoek voor een samenwerking is met Wings

PAGINA’S

to Victory. Deze stichting heeft ten doel het blijven gedenken van de vele vliegeniers

17 /41

die omgekomen zijn in West-Europa en in het bijzonder in Zuidwest Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog, alsmede het doorgeven van de vele informatie hieromtrent aan volgende generaties. Aan de hand van een museum met “Airwar” gerelateerde delen zal dit doel zichtbaar gemaakt worden. Dit zal op velerlei vlak opgezet gaan worden. De Zeeuwse situatie ten tijde van de oorlog zal duidelijk belicht worden. Door een Memorial/gedenkteken worden de vele vliegeniers blijvend herdacht alsmede via een jaarlijks op vier mei bij dit Memorial te houden herdenking. Onder het voorzitterschap van Mike van Straaten wordt momenteel onderzocht hoe en waar een mooie locatie neergezet kan worden voor dit museum. Deze collectie zou aan te vullen zijn met ander militair “grond” materiaal, zoals voertuigen en wapens. Wings to Victory zoekt actief naar verschillende samenwerkingspartijen, ook buiten het erfgoedveld, om zo te komen tot een bruisende plek waar verschillende mensen en instellingen hun plek letterlijk en figuurlijk kunnen vinden. Hoewel het nu nog te vroeg is om aan te geven hoe de samenwerking er uit kan zien, lijkt het zeer vanzelfsprekend dat beide partijen met elkaar het gesprek aangaan en kijken tot hoever de mogelijkheden voor samenwerking reiken. Het gaat dan niet alleen om het tonen van de collectie en het verbeelden van verhalen.

Opties zijn ook bestuurlijke samenwerking, gezamenlijke werving en inzet van vrijwilligers en collectieve marketing, van gezamenlijk tours en combi-tickets tot gezamenlijke promotie. Echter, het Memorial 40-45 Kapelle en het bijbehorende verhaal zoals omschreven in de merkessentie kent maar één locatie en dat is bij het Franse ereveld in Kapelle. Liberation Route Europe Ook de Liberation Route Europe staat positief tegenover de komst van het Memorial. Zij kunnen en willen een rol spelen in de marketing van het Memorial, maar willen ook hun informele netwerk in Frankrijk aanspreken om te kijken of een samenwerking met “de Fransen” mogelijk is. Daarnaast komt er een markering van de LRE bij de ingang van het Franse ereveld te liggen, waar het verhaal van deze locatie samenvattend wordt verteld. Daarmee krijgt deze locatie meteen een logische plek in verschillende (internationale) routes.

MEMORIAL 40-45 Kapelle

HA ALBA ARHEIDSONDERZOEK

Sponsoren/bedrijfsleven

MEMORI AL 40-45 K APELLE

Er zijn (nog) geen concrete toezeggingen van externe sponsoren, maar wel een paar

PAGINA’S

intenties. Deze moeten in de volgende fase concreet gemaakt worden. Daarnaast is

18 /41

de Franse ambassade betrokken maar nog niet ondersteunend. Ook hier is de intentie om met de Franse, Marokkaanse en Algerijnse ambassade de banden te intensiveren en minder vrijblijvend te maken. Een gedegen plan waaruit het draagvlak blijkt van de Provincie Zeeland en de Gemeente Kapelle zijn voorwaardelijk voor de contacten met zowel ambassade als sponsoren en fondsen. Samenvattend Een “samenwerking als doel” werkt niet, “samenwerking als middel om samen verder te komen” werkt wel. Zo kan Stichting Vitality met veel verschillende partijen, een vorm van, samenwerking aangaan. De wil hiervoor is er zeker bij Stichting Vitality. Met de nieuwe positionering van het Memorial en de keuze voor een van de scenario’s, kan de stichting ook concreet de gesprekken aan gaan met verschillende partijen voor inhoudelijke samenwerking en/of financiële ondersteuning. Welke bijdrage kunnen de stakeholders leveren aan de realisatie van het Memorial? Iedereen zegt bereid te zijn zich actief achter de plannen te scharen mits deze realistisch, onderscheidend en in de lijn van de eigen doelstellingen zijn. Dit kan leiden tot het actief stimuleren van potentiële partnerships zoals met Bevrijdingsmuseum Zeeland of Orry La Ville.

Een activerende steunbetuiging van de Commissaris van de Koning en de Gedeputeerde behoort tot de mogelijkheden, bijvoorbeeld in de vorm van een brief naar de ambassade en het hosten van een sponsorwervingsdiner op het Provinciehuis. Ook financiering van de volgende fase, het ontwikkelen van het bouw- en inrichtingsplan van het nieuwe memorial, zou wellicht een mogelijkheid van ondersteuning kunnen zijn. Belangrijke voorwaarde is dat het belang van geheel Zeeland voorop staat en dat het plan in het Museumbeleid Provincie Zeeland past. Het is zeer waarschijnlijk dat met de nieuwe merkessentie en de input uit dit rapport aan deze voorwaardeen wordt voldaan. Het college van B&W van de Gemeente Kapelle is bereid om de komst van een herinneringscentrum financieel deels te ondersteunen. Met de kanttekening dat het niet om heel grote bedragen zal gaan én dat het aspect van verbinding met andere partijen (waaronder het Bevrijdingsmuseum) een voorwaarde is om financiering te realiseren.

MEMORIAL 40-45 Kapelle

HA ALBA ARHEIDSONDERZOEK

Ondersteunende desktopresearch

MEMORI AL 40-45 K APELLE

In veel gesprekken met de stakeholders wordt verwezen naar rapporten, beleidsplan-

PAGINA’S

nen en marketingplannen. De plannen waren al in ons bezit of zijn door de geïnter-

19 /41

viewden nagestuurd. Het betreft relevante stukken die de achtergrond van de gesprekken compleet maken. De stukken moeten chronologisch worden benaderd, want de plannen ontwikkelen zich in de tijd o.a. in omvang, inhoud en financiële behoefte. Veel plannen reageren op elkaar waardoor de status niet altijd helder is, waar nodig gebruiken we passages voor de onderbouwing van argumentatie. Dit betreft de volgende documenten: •

Advies museumplan Vitality Kapelle Erfgoed Zeeland – 7 maart 2019

•

Beleidsplan-Vitality-2018-2020-23-10-07-20-website.pdf – maart 2020

•

Onderzoek Finaal Verbinden en Herdenken v.1.6.pdf – september 2020

•

Exploitatiebegroting 2023 – 2027 museum 4045 – 3 december 2020

•

Kostendekkingsplan – 4 december 2020

•

Visie op de toekomst – Stichting Vitality i.s.m. Wim Meijer – 21 juli 2021

•

Brief aan Stichting Memorial 40-45 - 23 nov 2021 van college B&W Kapelle

•

Visienota Museumbeleid Provincie Zeeland – juni 2022

•

Leaflet Kerncijfers Zeeland 2021, incl. Excel overzicht als bijlage

•

Themapublicatie Zeeuws Erfgoed, 2018 Kenniscentrum Kusttoerisme

•

Analyse Zeeuwse vrijetijdssector, t.b.v. Bestemming Zeeland 2030. 2021, HZ Kenniscentrum Kusttoerisme

•

Toekomstbeeld Bestemming Zeeland 030, januari 2022

MEMORIAL 40-45 Kapelle

HA ALBA ARHEIDSONDERZOEK

4

SWOT

MEMORI AL 40-45 K APELLE

Op basis van de stakeholderinterviews en enkele informele gesprekken met andere

PAGINA’S

personen kunnen we de SWOT-analyse opzetten.

20 /41

4.1

De externe factoren

De kansen bestaan uit: 1. Het Memorial vertelt over unieke verhalen over het aandeel van de Fransen in de Tweede Wereldoorlog. 2. Het enige militaire Franse ereveld in Europa is een unieke plek waar het verhaal vertelt kan en moet worden, 3. Zelfs los van de uiteindelijke vorm past het binnen het provinciale beleid van de museumvisie. 4. Het past binnen de toeristische trends & ontwikkelingen van het Zeeuwse achterland. De bedreigingen bestaan uit: 1. Op 20 kilometer afstand is het Bevrijdingsmuseum Zeeland: een groot en inhoudelijk sterk museum over de Tweede Wereldoorlog in Zeeland. 2. De stakeholders verschillen in visie over de vorm en inhoud van het museum. 3. Er zijn beperkte middelen beschikbaar voor de realisatie van een nieuw Memorial 40-45 Kapelle. 4. Afnemend museumbezoek door bijvoorbeeld Corona. Vooral kleinere musea, gemeentelijke musea en particuliere musea hebben het zwaar, blijkt uit cijfers van de Museumvereniging in 2022. 4.2

De interne factoren

De kracht van de huidige organisatie bestaat uit: 1. Het Memorial is in het bezit van unieke verhalen van de lokale bevolking en unieke voorwerpen die het verhaal van de Fransen indringend vertellen. 2. Een betrokken, gemotiveerde en ambitieuze organisatie met een invloedrijk netwerk. 3. Men is erkend en geregistreerd als officieel museum, heeft een ANBI status en is lid van Vereniging Zeeuwse Musea. 4. Brede ervaring met de organisatie van specifieke evenementen rond het Franse thema, zoals Toujours Kapelle.

MEMORIAL 40-45 Kapelle

HA ALBA ARHEIDSONDERZOEK

De minder sterke punten van de huidige organisatie zijn:

MEMORI AL 40-45 K APELLE

1. Het vasthouden aan een minimale omvang van het museum omdat men ook

PAGINA’S 21 /41

grotere militaire voertuigen wil tentoonstellen. 2. De organisatie is (te) klein voor het werk dat verzet moet worden en specifieke expertise op bijvoorbeeld marketinggebied ontbreekt. 3. Er is geen goede verstandhouding met het Bevrijdingsmuseum Zeeland, waardoor overleg over samenwerking moeilijk is. 4. Huidige werkbudget is beperkt. Kansen en sterktes hebben een positieve invloed op de zwaktes en bedreigingen in de confrontatiematrix. Samenvattend kan worden gezegd dat de inhoudelijke kracht van Stichting Vitality en de ambitie en motivatie van de organisatie een positieve invloed heeft op de bedreigingen en de zwaktes. Zo heeft het sterke netwerk van Stichting Vitality een positief effect op de beperkte financiële middelen. De unieke verhalen, de unieke voorwerpen en de unieke locatie hebben een positief effect op het effect van de bedreiging van de concullega in Nieuwdorp. De grootste uitdaging voor Stichting Vitality is de positie ten opzichte van het Bevrijdingsmuseum Zeeland en de uiteenlopende visies van stakeholders en potentiele financiers hierop. Het is dus zaak om te komen met een scenario waarin Bevrijdingsmuseum Zeeland en Memorial 40-45 Kapelle op een goede en aanvullende manier naast elkaar kunnen bestaan. Dat zal een belangrijk uitgangspunt zijn in de volgende hoofdstukken.

MEMORIAL 40-45 Kapelle

HA ALBA ARHEIDSONDERZOEK

5

Omgeving en inspiratie

MEMORI AL 40-45 K APELLE

In dit hoofdstuk gaan we kort in op de omgeving waar het nog te bouwen Memorial

PAGINA’S

40-45 Kapelle zich straks bevindt en tevens behandelen we verschillende musea die

22 /41

als inspiratie kunnen dienen voor het verwezenlijken van Memorial 40-45 Kapelle. Door concrete voorbeelden kan soms makkelijker een gezamenlijke fundering worden gevonden dan door alleen wensen en eisen te benoemen. Met sprekende voorbeelden kan een nieuw initiatief zoals Memorial 40-45 Kapelle ook beter voor zich gaan spreken. Het kan tevens kleur geven aan de scenario’s in hoofdstuk 6. 5.1

Omgeving

Om te bepalen in welke omgeving het Memorial zich straks bevindt, kunnen we gebruik maken van het Advies museumplan Vitality van Erfgoed Zeeland. Hierin staat een duidelijke omgevingsanalyse van musea in Zeeland. Belangrijke conclusies –voor dit haalbaarheidsonderzoek- uit dit adviesrapport zijn: •

De locatie van het Franse ereveld is uniek;

•

Een beperkte overlap met onderwerpen van andere musea is geen probleem;

•

Een sterke profilering en nadruk op het Franse verhaal is belangrijk;

•

Het Memorial is geen concurrentie van het andere museum in Kapelle, zijnde het Fruitteelt museum;

•

Het Memorial moet geen verbreding geven op de collectie van het Bevrijdingsmuseum maar een verdieping op het Franse verhaal dat gedeeltelijk wordt verteld in het Bevrijdingsmuseum.

5.2

Maczek Memorial Breda

Daarnaast kunnen we ook landelijk kijken naar hoe andere musea het doen. Een met het Memorial 40-45 Kapelle vergelijkbare case vinden we in het Maczek Memorial Breda. Zij hebben als doelstelling: “Dit Memorial geeft invulling aan de erkenning van de bijdrage die de Poolse troepen, in het bijzonder de 1e Poolse Pantserdivisie, hebben geleverd aan de bevrijding van grote delen van Nederland. Door ruimte te bieden aan culturele en educatieve initiatieven en activiteiten zorgen we ervoor dat we blijven herinneren wat onze huidige vrijheid voor opoffering heeft gekost van velen anderen.” Het Maczek Memorial Breda (MMB) biedt sinds 2020 ruimte aan een permanente en interactieve museale tentoonstelling, een ruimte voor lezingen en filmpresentaties, een documentatiecentrum en een herdenkingsruimte (Chambre de Reflection). De totale bouw, inclusief de inrichting, heeft 2 miljoen euro gekost, de binnenruimte is circa 500m2 groot. Het MMB heeft twee besturen. Een bestuur richt zich op het gebouw

MEMORIAL 40-45 Kapelle

HA ALBA ARHEIDSONDERZOEK

en de exploitatie daarvan, het andere bestuur richt zich op de collectie (deels in het

MEMORI AL 40-45 K APELLE

museum en deels in het depot) en de ontsluiting daarvan.

PAGINA’S 23 /41

De overeenkomsten tussen het Bredase Memorial en het Kapelse Memorial zijn legio: Ook zij richt zich specifiek op een groep binnen de geallieerden die lange tijd onderbelicht zijn geweest, kijkt uit op het (Poolse) ereveld, wordt geëxploiteerd door vrijwilligers en ook zij heeft een sterke lokale binding. Het Maczek Memorial Breda trekt veel schoolklassen in de omgeving (40 in 2021-2022, ondanks Corona), organiseert iedere maand een lezing en filmavond en heeft ieder half jaar een nieuwe tijdelijke expositie, naast de permanente expositie. Het MMB trekt circa 5.000 bezoekers per jaar maar heeft het niet makkelijk om de exploitatie rond te krijgen. Ze kan niet zonder structurele subsidie. (Dit wordt overigens ook aangegeven in het Advies museumplan Vitality, waar staat dat musea voor circa 50% afhankelijk zijn van fondsen en subsidies). Het is waarschijnlijk dat veel informatie, kennis en inspiratie vanuit het MMB ook toepasbaar is op het Memorial 40-45 Kapelle. Een werkbezoek van college van B&W en Stichting Vitality zou een goede start zijn voor de eerste stap naar een Memorial 40-45 Kapelle. 5.3

Meer inspirerende voorbeelden

Stichting Vitality is verder geïnspireerd geraakt door: Baugnez 44 Het museum Baugnez 44 Historical Center in Malmedy is gewijd aan de Slag om de Ardennen en het Bloedbad van Malmedy (ook wel bekend als het Bloedbad van Baugnez) op 17 december 1944. Het is opgericht ter nagedachtenis van de 84 Amerikaanse gevangenen die bij het bloedbad zijn vermoord. De collectie belicht de gebeurtenissen aan de hand van korte verhalen, diorama’s, authentieke voorwerpen, voertuigen, foto’s en films. Voor de Stichting Vitality is dit een goed voorbeeld voor hun museum, omdat: •

De expositie een rust uitstraalt en de manier van presenteren inspirerend is;

•

Het is met haar collectie zowel de verzamelaar als de doorsnee bezoeker inspirerend bediend;

•

Het museum over zeer bijzondere stukken beschikt die het verhaal van de geschiedenis vertellen.

•

Het museum zeer gedetailleerd is.

MEMORIAL 40-45 Kapelle

HA ALBA ARHEIDSONDERZOEK

Vrijheidsmuseum Groesbeek

MEMORI AL 40-45 K APELLE

De Tweede Wereldoorlog krijgt in dit museum vanuit verschillende perspectieven een

PAGINA’S

veelzijdig gezicht, in samenhang met de geschiedenis van de 20e eeuw en de actuali-

24 /41

teit. De bezoeker wordt uitgedaagd kritisch na te denken over vrijheid toen en nu, vol beleving, interactiviteit en museale topstukken. Ook het duurzame gebouw zelf, de 12 meter hoge Dome, is een attractie en heeft een sterke gelijkenis met een enorme parachute. Vanaf het terras is er een panoramisch uitzicht over het historische landschap van toen. Voor de Stichting Vitality is dit een inspiratie voor hun museum, vanwege: •

De wijze waarop bezoekers worden meegenomen in dilemma’s en vraagstellingen.

•

Het op een interactieve manier vertellen van de geschiedenis zoals op de plattegrond met de beamer.

In Flanders fields - Ieper Het museum brengt het historische verhaal van de Eerste Wereldoorlog in de WestVlaamse frontstreek. Het is gevestigd in de heropgebouwde Lakenhallen van Ieper, een belangrijk symbool van oorlogsleed en van wederopstanding. Wat de Stichting Vitality in dit museum het meeste aansprak was: •

De samenhang van de totale presentatie. Per onderwerp was de tijdslijn goed te volgen.

•

Iedere vitrine had zijn eigen verhaal. Het was niet nodig een verplichte route te lopen.

•

Er wordt een indrukwekkende lijn richting de actualiteit gepresenteerd

Concluderend: Hoewel zeer verschillend van elkaar kunnen deze vier musea, in deze fase van het haalbaarheidsonderzoek, dienen als inspiratiebron. Als we kijken naar schaalgrootte, omvang en bereik nemen we onderdelen van deze musea als onderlegger. Maar ook in de volgende fase, als er gekeken gaat worden naar hoe we de geschiedenis vertellen en verbeelden, kunnen deze musea het concreet maken van de invulling vergemakkelijken.

MEMORIAL 40-45 Kapelle

HA ALBA ARHEIDSONDERZOEK

6

Drie scenario’s

MEMORI AL 40-45 K APELLE

In dit rapport worden drie scenario’s uiteengezet. We vinden het namelijk geen recht

PAGINA’S

doen aan alle betrokkenen om van slechts een scenario te spreken. Er lijkt geen scena-

25 /41

rio te zijn waar iedereen zich in kan vinden. Door de scenario’s en de waardering van bepaalde onderdelen in kaart te brengen, kan voor ieder die dit leest weer een eigen scenario worden gemaakt. De scenario’s zijn een combinatie van mogelijkheden die in de interviews genoemd worden en de wensen die Stichting Vitality zelf heeft. Uiteindelijk eindigen we dit hoofdstuk wel met een duidelijk advies voor één scenario. 6. 1

Scenario A

Deze minimale variant gaat uit van een Memorial bij het ereveld op de gemeentegrond waar nu het huidige Stiltecentrum gevestigd is. De plek is een herinneringsplek waar de verhalen van de Franse soldaten worden verteld en invoelbaar worden gemaakt. De plek geeft zingeving en betekenis. Dat kan in een kleine ruimte met indringende verhalen die -bijvoorbeeld- op innovatieve wijze worden ontsloten. Aan het einde van de rondgang krijgt de samenwerking met de Fransen in het verleden en het heden een bescheiden plek. Het kan zelfs als een interactieve “wand” zijn, die buiten wordt geplaatst met verwijzing naar of juist bij het ereveld. De plek is in balans met de huidige omgeving. Het terrein wordt minimaal aangepast. De beleving is gericht op de buitenplek en niet op de binnen locatie, het is meer een buitenmuseum. Op afroep of verplaatsbaar kan een horecavoorziening worden ingezet, maar deze is niet permanent aanwezig. Voor externe partijen is er geen mogelijkheid tot zakelijke verhuur of horeca. Er is geen grondaankoop. Dit scenario is vooral interessant voor de doelgroepen die hoog scoren op een snel en emotioneel gericht bezoek (zie doelgroepen, Hoofdstuk 3.2.). Dit is met name de doelgroep Kenners WOII (60+). Een combinatie met een bezoek aan horeca of andere uitstapjes ligt voor deze doelgroep voor de hand. Ze gaan voor een gezamenlijke beleving met de kleinkinderen.

Ook kunnen rondleidingen en speurtochten de buitenbeleving aan het ereveld stimuleren. De doelgroep Familie/nazaten zal met name komen tijdens de jaarlijkse herdenking. Voor een regulier bezoek van deze doelgroep is meer verdieping nodig, omdat zij de tijd en de wil hebben om langere tijd het Memorial 40-45 Kapelle te bezoeken. Dit scenario past vrij letterlijk binnen het provinciale beleid om van het Zeeland een buitenmuseum te maken en ook het college van B&W kan zich waarschijnlijk vinden in dit scenario.

MEMORIAL 40-45 Kapelle

HA ALBA ARHEIDSONDERZOEK

6.2

Scenario B

MEMORI AL 40-45 K APELLE

In deze variant staat een architectonisch aantrekkelijk gebouw aan het ereveld centraal.

PAGINA’S

De vormgeving integreert in de huidige omgeving en er wordt een klein stuk grond

26 /41

aangekocht om de juiste balans te vinden tussen binnen- en buitenbeleving. Het is een verhaalgericht herinneringscentrum dat bestaat uit verschillende delen; een combinatie van een memorial met verbeeldende verhalen en een presentatieruimte. Alle voorwerpen en eventueel een voertuig dienen om de verhalen te verbeelden. De presentatieruimte is een multifunctionele ruimte; een ruimte waar én wisseltentoonstellingen plaats kunnen vinden én waar schoolklassen ontvangen kunnen worden of grote groepen tijdens de herdenking en waar ook bijvoorbeeld periodiek aan militaire voertuigen gesleuteld kan worden. Deze ruimte kan ook gebruikt worden voor de verhuur aan bedrijven. In deze opzet is geen uitgebreide horeca aanwezig; er is wel voldoende ruimte ingericht om koffie, thee en een Franse/Zeeuwse specialiteit te serveren en (extern) kwalitatieve catering te organiseren voor groepsontvangsten. Een werkplaats ontbreekt en het depot is niet verbonden met het gebouw maar staat op een andere plek. Alle doelgroepen worden bediend in dit scenario. Je kunt het memorial snel ‘op het gevoel’ bezoeken, maar ook de tijd nemen voor verdiepende informatie over de Franse bijdrage tijdens WO II. In dit scenario krijgt Stichting Vitality de mogelijkheid om via een deel van de collectie haar verhalen te vertellen aan essentiële doelgroepen waaronder Groep 7 en 8 en Klas 1 en 2.

De stichting bereikt deze doelgroep nu al succesvol en kan deze doelgroep in dit scenario uitbreiden. Familie/Nazaten krijgen een comfortabel ontvangst en speciaal op hen gerichte events vinden plaats in de multifunctionele ruimte. Expats krijgen de ruimte om met groepen van rond de tien man een speciale ontvangst te organiseren. Liefhebbers/kenners WOII (25+) krijgen een gerichte informatieoverdracht over het Franse verhaal op dé relevante plek. Zij kunnen dit bezoek combineren met andere musea in de buurt. De 40+ en 60+ zullen, samen met hun families, de tijd hebben om stil te staan en eigen verhalen te delen. 6.3

Scenario C

In dit scenario gaan we uit van de maximale versie van het Memorial 40-45 Kapelle. Dit is de variant die wordt omschreven in Visie op de toekomst – 21 juli 2021 van Stichting Vitality. Hierbij wordt een groter terrein gekocht met een nieuw museum dat geschikt is voor allerlei toepassingen, met een vaste verhalententoonstelling, een collectiepresentatie, een wisselende tentoonstelling, een ruimte voor zakelijke verhuur en horeca.

MEMORIAL 40-45 Kapelle

HA ALBA ARHEIDSONDERZOEK

Er is een flinke ingreep in de huidige omgeving nodig.

MEMORI AL 40-45 K APELLE PAGINA’S

Ook in dit Scenario (net als in Scenario B) worden alle doelgroepen bediend. Dit is

27 /41

inhoudelijk een ander museum dan andere aanbieders, zoals het Bevrijdingsmuseum Zeeland door de focus op “het Franse verhaal” en de verbeelding daarvan, maar vertoont ook militaire voertuigen van geallieerden en bezetter. Voor de gemiddelde bezoeker zal duidelijk overlap ervaren worden. Het onderscheidend vermogen ten opzichte van de andere aanbieders vervlakt en men zal kiezen tussen de aanbieders in plaats van ze allebei te bezoeken. Dit museum zal gaan concurreren met het Bevrijdingsmuseum om bezoekers en fondsen. 6.4

Alle scenario’s overzichtelijk naast elkaar

Scenario A Scenario B Scenario C Nieuwbouw x x x Extra terrein nodig

- x x

Oppervlakte

Zo groot als stiltecentrum nu is met kleine toevoeging

Tussen de 500 & 800 m2

Ca. 2.700 m2

Verhalen staan centraal x x x Mogelijkheid voor tijdelijke exposities

- x xx

Mogelijkheid voor programmering

x xx xx

Collectie van militaria

- beperkt permanent

Doelgroep bereik

++ ++++ ++++

Zakelijke verhuur - x x Horeacaexploitatie inzet op afroep koffie & thee vaste verder inzet op afroep kleine keuken Budget indicatie

€ € €

€€€€

Inschatting draagvlak

positief positief negatief

Versterking positionering + +++ +++ van de regio

MEMORIAL 40-45 Kapelle

HA ALBA ARHEIDSONDERZOEK

6.5

Conclusie

MEMORI AL 40-45 K APELLE

De scenario’s die we hier schetsen zijn slechts grove indicaties van mogelijkheden.

PAGINA’S

Ze zeggen nog weinig over de echte inhoudelijke invulling van een memorial met of

28 /41

zonder ondersteuning van een museale collectie. Alle scenario’s kunnen door museale vormgevers prachtige verhalen gaan verbeelden. Maar de mogelijkheden, bereik, de kosten en het draagvlak worden in deze scenario’s wel duidelijk. Voordat er daadwerkelijk fondsen en bedrijfsleven worden benaderd dient er nog werk verricht te worden. Scenario A is geen scenario waar Stichting Vitality verder mee wil. Op basis van de ervaring die men heeft denkt men meer tastbare handvatten nodig te hebben om ook de andere doelgroepen te betrekken in het Franse verhaal. Het is de vraag of in dit scenario het Memorial genoeg aantrekkingskracht heeft voor bezoekers. Bovendien zien verschillende partijen, zoals Erfgoed Zeeland en Willem Meijer (adviseur Memorial 40-45 Kapelle en Liberation Route Europe voor Zeeland), ook kansen in een uitgebreidere aanpak. Voor een enkeling is Scenario A een optie, zolang dat het noodzakelijke, onderscheidende vermogen van een Memorial 40-45 Kapelle ten goede komt. Scenario B sluit goed aan bij het advies van Erfgoed Zeeland, Advies museumplan Vitality 2019. Deze opzet van het Memorial lijkt wat betreft functionaliteiten op de opzet van het Maczek Memorial Breda, los van de inhoud of de vorm. Wat betreft inhoud en vorm kan gekeken worden naar de inspiratievolle voorbeelden die Stichting Vitality in hoofdstuk 4 van dit rapport heeft benoemd.

Alles overziend is het hoeveel ruimte nodig is om inhoudelijk voor het voetlicht te brengen wat de bijdrage van de Fransen is geweest in Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog. Omvang zegt namelijk niet alles. Een slimme inzet van de ruimte met wisselende vaste exposities en tijdelijke tentoonstellingen en programmering kunnen het verhaal heel goed vertellen. De laatste variant, Scenario C, wordt niet gedragen door gemeente Kapelle noch door de Provincie Zeeland. Hiervoor verwijzen we ook naar de brief van Gemeente Kapelle aan Stichting Memorial 40-45 - 23 nov 2021 en burgemeester en wethouder onderstreepten hun argumentatie daarin nogmaals in een gesprek. Ook Stichting Vitality ziet dat dit scenario niet optimaal aan de wensen voldoet.

MEMORIAL 40-45 Kapelle

HA ALBA ARHEIDSONDERZOEK

Vanuit de opportunity’s op het gebied van organisatie, financiering, marketing, pro-

MEMORI AL 40-45 K APELLE

grammering, en positie ten opzichte van andere culturele aanbieders is Scenario B de

PAGINA’S

meest kansrijke uitwerking van Memorial 40-45 Kapelle. Deze mogelijkheden werken

29 /41

we in Hoofdstuk 7 verder uit. Daarnaast heeft Scenario A voor Stichting Vitality te weinig potentie en wordt Scenario C door alle partijen als niet haalbaar geacht (Stichting Vitality, Gemeente Kapelle en Provincie Zeeland en de andere geïnterviewden).

MEMORIAL 40-45 Kapelle

HA ALBA ARHEIDSONDERZOEK

7

Scenario B verder uitgewerkt

MEMORI AL 40-45 K APELLE

Zoals geconcludeerd in het vorige hoofdstuk biedt Scenario B de meeste aanknopings-

PAGINA’S

punten voor een succesvol Memorial 40-45 Kapelle in de toekomst. In dit hoofdstuk

30 /41

werken we Scenario B uit aan de hand van organisatie, programmering, marketing en financiering. Hiermee geven we een visie op de realisatie en input voor een businesscase met input om te komen tot een gefundeerde begroting en uitwerking van de inhoudelijke slag. In hoofdstuk 8 gaan we concreet in op de vervolgstappen om het Memorial 40-45 Kapelle te realiseren. Stichting Vitality speelt met zijn kennis, collectie en directe verbondenheid met Kapelle een essentiële rol in de totstandkoming van een Memorial 40-45 Kapelle. De energie en het doorzettingsvermogen wordt gezien als cruciaal voor het vervolgproces. De bottom-up aanpak zorgt voor draagvlak in Kapelle bij de brede achterban van Stichting Vitality; bij bewoners, bij een aantal ambtenaren en vakgenoten. Ook de Gemeente en Provincie zijn cruciale spelers voor een positief resultaat; onder andere voor de financiering, marketing, netwerk en locatie. Dit advies is geschreven met een actieve en gezamenlijke rol voor -in ieder geval- deze drie actoren. 7. 1

Organisatie

Uitgangspunt is een vrijwillige organisatie. Daar waar expertise gewenst is worden professionals ingehuurd op flexibele basis. Per expertise/taak is er een commissie met een -vrijwillige- projectleider en verschillende commissieleden. Om de exploitatie te organiseren met vrijwilligers gaat het Memorial 40-45 Kapelle enkele dagen per week open. Te denken is aan ten minste de woensdag en zaterdag, meer in de vakanties en tijdens de herdenkingsdagen en specifiek voor scholen opent het Memorial op afspraak tijdens schooluren haar deuren. Deze flexibiliteit geldt ook voor andere events of verhuringen. Er dient een advies te komen over de gewenste organisatievorm bij Scenario B waarin het eigenaarschap, de verantwoordelijkheden en de taken goed zijn belegd. Het vergelijkbare Maczek Memorial Breda heeft twee besturen. Een bestuur richt zich op het gebouw en de exploitatie daarvan, het andere bestuur richt zich op de collectie (deels in het museum en deels in het depot) en de ontsluiting daarvan. Stichting Vitality heeft als voorwerk inmiddels twee Stichtingen opgericht, waarvan wellicht gebruik gemaakt kan worden: Stichting Vitality Vastgoed als beoogde eigenaar van grond, gebouw en inrichting en Stichting Exploitatie Memorial 40-45 Kapelle kan de exploitatie van het nieuwe museum beheren. De Stichting heeft daarnaast ook een relevant comité van

MEMORIAL 40-45 Kapelle

HA ALBA ARHEIDSONDERZOEK

aanbeveling waarbinnen een aantal vooraanstaande leden van de samenleving zitten,

MEMORI AL 40-45 K APELLE

zoals de heer Prof. Dr. J.P. Balkenende, de heer Thierry Van ’t Hoff, mevrouw Hélène

PAGINA’S

Degryse en de heer Anton Stapelkamp.

31 /41

Naast de besturen moet er ruimte zijn voor een projectteam dat bestaat uit vrijwilligers. Met name in de eerste opstartfase van bouw en exploitatie zal flexibele expertise worden ingehuurd; dit hoeven geen arbeidsverbanden te zijn. Beoogd projectteam Memorial 40-45 Kapelle:

Bestuur

Projectleider marketeer

Programmeur

Marketing commissie

Programma commissie

7.2

Bedrijfsleider

Fondsenwerver

Projectleider educatie

Fondsen commissie

Educatie commissie

Taken Programma Commissie

De programmacommissie heeft de taak om de permanente expositie te onderhouden en de inhoudelijke invulling van de multifunctionele ruimte te organiseren, met: •

Wisseltentoonstellingen

•

Randprogrammering, zoals andere speciale events

De programmacommissie betrekt hierbij bijvoorbeeld curatoren, historici of journalisten die de verhalen en een deel van de collectie op hun eigen manier ontsluiten. De collectie wordt gedigitaliseerd om het Franse verhaal optimaal aan te bieden aan geïnteresseerden in meer objecten, zoals Familie/Nazaten en Liefhebbers/kenners WOII 25+. Goed voorbeeld hiervan is de aanpak van het In Flanders Field Museum: https://www.inflandersfields.be/nl/collectie. Tenminste tweemaal per jaar wordt een wisseltentoonstelling georganiseerd waaromheen speciale programma’s plaatsvinden. De wisseltentoonstellingen en de randprogrammering versterken elkaar en geven ruimte om aan te sluiten bij de actualiteit. Hieruit blijkt de relevantie van het memorial voor de huidige uitdagingen en zorgen ze voor extra media-aandacht en herhaalbezoek.