E.28 RET+BEN NETWERK UPDATE #10 Jaaroverzicht 2024
Tekst van het document
NETWERK UPDATE maart 10 2025
Jaaroverzicht 2024
JAAROVERZICHT
Waar waren RET + BEN in 2024 mee bezig? Verschil maken voor individuele jeugdigen en gezinnen
Zo beknopt mogelijk
154 gezinnen
Lees in dit jaaroverzicht wat de Regionale Expertteams (RETs) en het Bovenregionaal Expertisenetwerk Jeugd Brabant | Zeeland (BEN) in 2024 samen betekenden voor jeugdigen met complexe, meervoudige en weinig voorkomende problematiek en voor een beter jeugdhulplandschap. Dit jaaroverzicht is voor iedereen met interesse in de organisatie en activiteiten van het netwerk van RET+BEN. We hebben het speciaal gemaakt voor mensen in bestuur, directie, management/ coördinatie en beleid van aanbieders (GGZ, LVB, J&O), gemeenten, Gecertificeerde Instellingen, RETs en ervaringsdeskundigheid.
BEKIJK DE WEBSITE
Leren & ontwikkelen
Pagina 8
Pagina 21
We weten steeds beter wat goed werkt en wat we nog missen
Beweging in het jeugdlandschap
Pagina 16
Pagina 27
Inhoudsopgave Voorwoord
2
Verbeterinitiatief
26
GVA
36
Samenvatting
3
Innovaties regio
27
Disharmonisch profiel
37
Activiteitenoverzicht
4
Hervormingsagenda
31
ZeBra JOP
38
Netwerkoverzicht
6
Verademing
32
Financiën
39
Succesverhalen
11
Transformatie gesloten
34
Plannen 2025
40
RET+BEN Brabant | Zeeland
Regionale Expertteams | Bovenregionaal ExpertiseNetwerk Jeugd Brabant Zeeland
1
RET+BEN Jaaroverzicht 2024
10
MAART 2025
Voorwoord ‘Het begin van een beweging zie je niet, maar ineens merk je: er verandert iets’ Niet alles in het leven is maakbaar en niet alles in een samenleving valt te managen. Vorig jaar sprak ik op deze plek over de verschuiving die gaande is van New Public Management naar New Public Service (Denhardt), met dienend leiderschap, waardengericht (samen)werken en dialoog als uitgangspunten. Een benadering in de bestuurskunde die helemaal past bij de grootse ambitie die we hebben: voorkomen dat kwetsbare jeugdigen en hun gezinnen nog tussen wal en schip vallen. Daarin moeten we namelijk realistisch zijn. Bij het oplossen van de problemen die professionals en organisaties in de weg zitten om samen te doen wat goed en nodig is, lopen wij tegen dezelfde obstakels aan als iedereen. De problemen in het stelsel zijn gelaagd en veelzijdig en op een complexe manier met elkaar verweven – daar helpt geen projectplan met meetbare doelen en mijlpalen bij. BEN heeft geen toverstaf en zelfs met alle kennis en kunde van de wereld kunnen we niet garanderen dat we straks elke jeugdige en elk gezin wél kunnen helpen. Maar we mogen ook hopen en vertrouwen hebben – en dat doen we ook.
Onze kracht is dat we met velen zijn, dat we onze kennis en krachten bundelen, dat we bereid zijn te leren en verder te ontwikkelen en dat we steeds meer mensen in het netwerk hebben die vinden dat het wél kan en het ook gewoon doen. Want het mooie van dienend leiderschap is dat het iets
menselijks is. En dat iedere mens dat leiderschap op eigen wijze kan invullen, afgestemd op de situatie en de omstandigheden. Als je het zo bekijkt, hoef je niet eerst de omgeving naar je hand te zetten om impact te kunnen hebben.
Ik zie dienend leiderschap bij zorgaanbieders die jongeren de nabijheid bieden die ze het meest van alles nodig hebben, doordat ze werken vanuit een heldere visie op relationele veiligheid.
Ik zie dienend leiderschap bij de procesondersteuners van BEN. Zij brengen organisaties en mensen samen, zodat ze gezamenlijk ‘ja’ kunnen zeggen tegen een jeugdige die nergens terecht kan. Ze hebben oog en oor voor ieders belangen, zorgen en krachten. Ze zien mogelijkheden waar anderen grenzen zien en het zijn doorpakkers die anderen kunnen helpen te doen wat er moet gebeuren.
Ik zie dienend leiderschap bij steeds meer bestuurders en managers die beseffen dat hun medewerkers net zo goed nabijheid en ondersteuning nodig hebben om dit moeilijke werk vol te houden. Daarom investeren ze in ademruimte, in tijd voor reflectie, intervisie, leren, moreel beraad.
‘Je hoeft niet eerst de omgeving naar je hand te zetten om impact te kunnen hebben’ Ik zie dienend leiderschap bij experts in ons kernteam, die naast de experts van het RET gaan staan om hun kennis en ervaring in te brengen. Of die teams persoonlijk en op locatie komen coachen in het omgaan met zelfbeschadigend en gevaarlijk gedrag op een groep en hoe je dat als team samen vol kunt houden.
Ik zie dienend leiderschap bij al die professionals, met en zonder ervaringsdeskundigheid, die weten aan te sluiten op wat jeugdigen en hun gezinnen belangrijk vinden en nodig hebben.
Al die mensen zijn flexibel, vindingrijk en vasthoudend. Wat zij in beweging zetten, zie je in het begin niet. En ineens merk je dat er iets verandert. Daar zitten we nu en daar gaan we meer van maken!
Ingrid van Gool Netwerk coördinator
2
RET+BEN Jaaroverzicht 2024
10
MAART 2025
Samenvatting Nieuw verbeterinitiatief: 154 gezinnen Procesondersteuners veel vaker ingezet De RETs hebben minimaal 154 jeugdigen en gezinnen verder geholpen in 2024. De procesondersteuners kregen 38 vragen en het kernteam van BEN in totaal 56 vragen. Daar zit overlap in. (2023: 183 gezinnen, 19 vragen procesondersteuners, 46 vragen kernteam BEN)
RETS consulteren elkaar steeds vaker en wisselen onderling expert ise uit De functies 1. Consultatie & Advies en 2. Procesregie hadden de RETs al op orde. In 2023 bouwden zij verder aan functie 3. Signaleren en adviseren over oplossingen voor lacunes in het landschap. In 2024 stond functie 4. Leren van casuïstiek, data en elkaar centraal. Voorzitters en coördinatoren van de RETs zijn enthousiast over de opbrengsten van hun reguliere bijeenkomsten, waarin leren en reflecteren een belangrijke rol spelen.
Regio’s voeren hun innovatieplannen uit Jeugdhulpregio’s werken aan verbetering van het landschap in hun eigen regio met financiële ondersteuning van BEN.
het Verbindingsteam Het Verbindingsteam begeleidt jongeren in de jeugdzorg die 18 jaar worden tijdig bij het regelen van hun financiën, vervolghulp, een nieuwe plek om te wonen of een combinatie daarvan. Zo helpt het team voorkomen dat jongeren zonder netwerk dak- of thuisloos worden, dat ze (verder) in de problemen raken doordat ze niet de hulp krijgen die ze nog nodig hebben of doordat ze in de schulden raken.
Iedereen heeft ademruimte nodig
Dat is geen luxe, maar een noodzaak voor goed e jeugdhulp • 6 voorstellingen in Breda, Eindhoven, Goes en Oss • 2.600 bezoekers ADEM theaterproducties presenteert
verademing meer ruimte in je hoofd en hart
Gedeelde Verklarende Analyse • 62 Gedragswetenschappers geschoold (eind 2023 stond de teller op 26). • Pilots op de samenwerking tussen gedragswetenschappers en jeugd- en gezinsprofessionals. • Bovenregionale pool opgezet met kennis en uitvoeringskracht. • Ontwikkelgeld voor borging in de regio’s. • Kwaliteitsborging via intervisie en terugkomdagen. • Verkennen aanschaf webtool.
Professionalisering
ZeBra Netwerk JOP Zeeuws-Brabants Netwerk vanuit Jongeren- en Ouderperspectief
inzet ervaringsdeskundigheid • Dankzij ZeBra JOP, Het Zeeuws Brabantse netwerk voor Jongeren- en Ouderperspectief zijn 12 ExpEx opgeleid. • Ouderbijeenkomsten rondom opvoeden in combinatie met trauma en zelfbeschadigend/ gevaarlijk gedrag zijn een groot succes. • De inzet van een ervaringsverhaal, ervaringskennis of ervaringsdeskundigheid wordt steeds beter gematcht met de vraag en komt daardoor beter tot zijn recht.
SPEELDATA 17 sept – 20:30 uur Chassé Theater, Breda
19 sept – 20:30 uur ParkTheater, Eindhoven
3 okt – 20:00 uur Theater de Lievekamp, Oss
8 okt – 20:00 uur Theater de Oranjerie, Roermond
16 okt – 20:00 uur Theater de Mythe, Goes
21 okt – 20:00 uur Theater de Oranjerie, Roermond
www.ademtheater.nl/verademing
Een nog groter en sterker netwerk • 338 unieke organisaties, 1.622 unieke personen (2023: 292 organisaties en 983 personen en dit verandert elke week)
Uitzonderingen We moeten ons ervan bewust blijven dat de RETs en BEN zich bezig houden met uitzonderlijk complexe vragen. De meeste jeugdzorg verloopt goed.
3
RET+BEN Jaaroverzicht 2024
10
MAART 2025
Activiteitenoverzicht RET + BEN SPEERPUNT 1
Subsidie
Leren en ontwikkelen • Monitoring- en leercyclus - Onderzoeksteam (kwantitatief en kwalitatief) -R eflectiesessies Leren van data, met RETs en kernteam en doorontwikkelen profielen • Scholing gespreksleiders leersessies/dialoog • MeetUPs • Leersessies en moreel beraden • Leerbijeenkomsten samenwerken rondom suïcidaliteit • Ontwikkeling Deltaplan Jeugdtrauma • K-EET (Ketenaanpak eetstoornissen) • Ademruimte (herstelmomenten inbouwen) • Leren van de andere BENs • Geleerde lessen verspreiden, zoals van Ketenbreed Leren en Leerrapportage Ondersteuningsteam Toeslagenaffaire
BEN RET
ZeBra Netwerk JOP
Toegang / GI / Aanbieders
Zeeuws-Brabants Netwerk vanuit Jongeren- en Ouderperspectief
RET
RET
SPEERPUNT 2
• Regionale innovatieplannen • Verbeterinitiatieven aanbieders op kleinschaligheid/ specialistische ambulante begeleiding
RET
Ervaringsdeskundigen en professionals werken samen aan betere jeugdhulp www.zebra-netwerk.nl
Jeugdige/gezin en netwerk
Samenwerking RET+BEN • Subsidie doorontwikkeling RETs • Elk RET eigen contactpersoon kernteam BEN • Gedeelde Verklarende Analyse • Ouders en jongeren aan tafel • Verbinding onderwijs-zorg • Verbinding met Toekomstscenario Jeugd- en Gezinsbescherming
RET RET
SPEERPUNT 3
Versterken jeugdhulplandschap in samenwerking met de regio’s Speerpunt 3 wordt als vanzelf ondersteund en gestimuleerd door de speerpunten 1 (Leren & Ontwikkelen) en 2 (Samenwerking RETs+BEN).
Geslaagd Niet uitgevoerd*
Blijvend in ontwikkeling Nog veel aandacht nodig
Oplossingen voor schaarste • Visie ontwikkelen op kleinschaligheid en inzet Tiny Houses • Afbouw Jeugdzorg Plus • Actieonderzoek en ontwikkelsessies n.a.v. concrete, complexe hulpvragen
Aansluiten op jongeren en gezinnen • Relationeel werken als uitgangspunt met Gedeelde Verklarende Analyse en Trauma Informed Care (TIC) als concrete middelen
* Het aansturen van een netwerk betekent gaan waar de energie is. Op niet gerealiseerde activiteiten zat op dat moment te weinig energie.
4
RET+BEN Jaaroverzicht 2024
10
MAART 2025
Ambitie, strategische doelen en speerpunten 2022-202 5
Ons netwerk heeft een gezamenlijke ambitie
Ons netwerkt werkt aan vier strategische doelen
Ons netwerk focust zich op drie speerpunten
• BEN ondersteunt de RETs in Brabant/Zeeland bij het organiseren van de best passende hulp voor kinderen en gezinnen die nú vastlopen en tussen wal en schip vallen.
1. Beter passende oplossingen organiseren
1. Leren & Ontwikkelen
Om te voorkomen dat kinderen en hun gezinnen nog tussen wal en schip kunnen vallen.
2. Samenwerking RETs+BEN
• Voor straks werkt BEN, samen met de RETs, aan de ontwikkeling van een beter jeugdhulplandschap.
2. Betere integrale samenwerking bij complexe, weinig voorkomende hulpvragen
• ‘Samen verantwoordelijk – iedereen sterker’ is ons motto. Over de grenzen van organisaties, wetten en andere hokjes en vakjes heen.
3. Versterken jeugdhulplandschap in samenwerking met jeugdhulpregio’s
Dat leidt tot integrale zorg vanuit verschillende perspectieven, die voor gezinnen met kinderen met hoog complexe zorgvragen doet wat goed en nodig is.
3. Expertise in de regio’s vergroten Zodat in de jeugdhulpregio’s de juiste hulp geboden kan worden en wordt voorkomen dat de zorgvraag complexer wordt.
4. Ondersteunen bij het gezamenlijk leren, monitoren en verbeteren Om een beweging op gang te brengen die ‘het anders denken en doen’ en ‘doen wat goed en nodig is’ helpt te borgen en het jeugdhulplandschap in Brabant/Zeeland verbetert.
5
RET+BEN Jaaroverzicht 2024
10
MAART 2025
Netwerkoverzicht Een groter, breder en sterker netwerk
Mensen maken het netwerk
Vanuit een gedeelde visie en waarden werken sterke netwerkgroepen zelfstandig aan de ambitie van BEN. Zij ontwikkelen zich organisch en gaan op elkaars schouders staan om de jeugdhulp verder te verbeteren. De kennis die zij opdoen, lessen die zij leren en werkzame elementen die zij ontdekken, delen we breed binnen ons netwerk.
In de afgelopen jaren hebben we een breed netwerk van deskundigen opgebouwd. Zij maken samen het lerend netwerk waarin we expertise delen, onze verschillende belangen (leren te) bespreken en flexibel samenwerken. Met vertrouwen in elkaar.
• 338 unieke organisaties (was 292) • 1622 unieke personen (was 983) • 6 RETS (Regionale Expert Teams) en RMT • 159 zorgaanbieders • 69 gemeenten, inclusief inkoop en toegang • 7 Gecertificeerde Instellingen (GI) • 15 Onderwijsorganisaties en samenwerkingsverbanden • 2 ministeries (VWS/ SZW) • 17 netwerken (zoals Bovenregionale Expertisenetwerken, ZeBra JOP, Deltaplan Jeugdtrauma, K-EET, Toekomstscenario Kind- en Jeugdbescherming) • 22 Maatschappelijke organisaties (zoals 113, VNG, IGJ, RvdK, inkooporganisaties, Adviesteam WBO)
6
RET+BEN Jaaroverzicht 2024
10
MAART 2025
Deelnemers netwerk 113 (Jeugd) Adviesteam WBO (Zi2T) RET West-Brabant West 10 voor de jeugd 21voordeJeugd 3Antonius 4mb For mind and behavior A.A.I. centrum De Klimop (SZZ) ADEM Theaterproducties Afdeling Jeugd Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd Almata Amarant Amarant en het Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming Amare Zorgcoaching Apanta GGZ Asendo Care ASVZ Aurore Autididact Autisme en adhd centrum ’t Zonneke Autismepunt/ Zorgcoöperatie Brabant Avans Back to Basic (Leev Basic BV) Balans Basic Trust Belvertshoeve BEN Noord Holland en landelijk BEN-NH Bijstand In Jeugdzorg Binnenste Buiten BOEG Bovenregionale Samenwerking Jeugd Utrecht Flevoland Breinz Bren Zuid Holland Bureau Jij Careflex Zorggroep Carsa Opvoeden & Zo CCE Centrale Zorggroep Centrum 2020 CIT Hart van Brabant CJG Etten-Leur en Zundert CJG Gemeente Land van Cuijk CJG gemeente Moerdijk CJG+ de Kempen CJK OnderwijsOndersteuning CKZ (Coöperatieve ondernemers in de kleinschalige zorg in Zeeland) Cliëntenraad Sociaal Domein Eindhoven CMD Nuenen Cognitio Combinati Jeugdzorg Conaction Control Privacy Crossroads Curio De GezinsManager
De Koehoorn De La Salle - Koraal De Viersprong De Wingerd Deltaplan Jeugd Eindhoven Deltaplan JeugdTrauma Dienst Ambulante Begeleiding Speciale Scholen Kapelle Dunyazorg en Welzijn Dushi Huis Duvefit E. Bos orthopedagogiek EduConsult Een 10 voor de jeugd e-i-e Eigen Kans Eindhovense Cliëntenraad Sociaal Domein en Adviesraad Sociaal Domein in Bergeijk Emergis Ennea Detachering Expertteam West-Brabant-West FamilySupporters Fontys Hogeschool Tilburg Fortior Gemeente Moerdijk Gemeente Alphen Chaam Gemeente Altena Gemeente Altena Gemeente Bergeijk Gemeente Bergen op Zoom Gemeente Best Gemeente Bladel Gemeente Borsele Gemeente Boxmeer Gemeente Boxtel en Sint-Michielsgestel Gemeente Breda Gemeente Cuijk, Grave, Mill Gemeente Den Bosch Gemeente Deurne Gemeente Dongen Gemeente Drimmelen Gemeente Eindhoven gemeente Etten-Leur Gemeente Geertruidenberg Gemeente Gilze en Rijen Gemeente Goes Gemeente Goirle Gemeente Halderberge Gemeente Heeze-Leende Gemeente Helmond Gemeente Heusden Gemeente Hilvarenbeek Gemeente Kempen/ CJG Gemeente Laarbeek Gemeente Land van Cuijck Gemeente Meierijstad Gemeente Middelburg Gemeente Middelburg Gemeente Moerdijk
Kernteam BEN
Projectleiders afbouw JZ+
Procesondersteuners
Gemeente Nuenen, Centrum Gemeenschappelijke Deelname Gemeente Oirschot Gemeente Oisterwijk Gemeente Oosterhout gemeente Oss Gemeente Oss Gemeente Roermond Gemeente Roosendaal Gemeente Rotterdam Gemeente Rucphen Gemeente Schouwen-Duiveland Gemeente ‘s-Hertogenbosch Gemeente Sluis Gemeente Someren Gemeente Steenbergen Gemeente Tholen Gemeente Tilburg Gemeente Uden Gemeente Valkenswaard Gemeente Veldhoven Gemeente Vlissingen Gemeente Vught Gemeente Waalwijk Gemeente Woensdrecht Gemeente Zundert Gemeenteraad Breda Gertina, begaan met hoogbegaafdheid! Gewoon Uniek Gezinshuis Gezocht Gezinshuis het Oudeland Gezinshuis Kroon Gezinshuis Vinkenbroek Gezinshuis Windmee GGD Hart voor Brabant GGZ Breburg GGZ NWB GGZ Oost-Brabant GGZ WNB GGzE Goed Gezien Zo GR Peelgemeenten Groei Jeugdhulp Groeipunt, praktijk voor integratieve psychotherapie GRSK Heppie (t)Huis Herlaarhof Het Aventurijncollege Het Houvast Het PON & Telos Het Vergeten Kind Hoeve De Elshorst Hogeschool van Arnhem en Nijmegen Horizon/IHUB Huppeteam IJZ Zeeland Ilja de Vaan - voor ouder en kind Impegno IMW Regio Tilburg
IMW Tilburg / Toegang Tilburg Inkoop Jeugdhulp Zeeland Inkooporganisatie Jeugdhulp Zeeland Innovatienetwerk Jeugd IN-Project Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd Interventiepunt i-Sociaal Domein Jan Nijssen Tijdelijk Management Jaxie! Praktijk voor Kinderpsychologie en Orthopedagogiek JBWest Zeeland JENN Jeugdbescherming Amsterdam Jeugdbescherming Brabant Jeugdbescherming Brabant Spoedeisende Zorg Jeugdbescherming Rotterdam Rijnmond Jeugdbescherming West Jeugdhulp Voldoende Beschermd JeugdhulpXtra Jeugdregio Een 10 voor de Jeugd Jeugdzorgboerderij De Locatie Joki-C (jonge kind behandelcentrum) Jongerennetwerk-Samen met de Jeugd Juvent Kadanst KEA K-EET Kernteam BEN Ketenbreed Leren Key Groep Kiek Zeeland Klaver4 Zorg en Welzijn KMA Kode4.nl Koplink Koraal KVJJ/ Levvel Leading Coalition Leermakers autismegroep Leger des Heils LEV Groep Lore LUMC Lumens Lunet Zorg Marant MEE De Meent Groep Mentaal Beter mental care group MeTalentus metMalana Mindequipment Ministerie SZW Ministerie van VWS Mir’s World Molendrift Neurortho-Jeugd
Mensen maken het netwerk!
ZeBra & ExpEx
Novadic-Kentron ONS welzijn OOG Psychologen Oosterpoort Opvoeden enzo OZJ Pandor Jeugdzorg Philadelphia Platform Jeugdzorg HvB Pleegzorggedoe PMKT Voor mijn kind Porthos, Gemeente Sluis, cluster Jeugd en gezin Praktijk Appelboom Praktijk De Sleutel Praktijk Emcéjé Praktijk Fer Senders Praktijk Het Kinderanker Praktijk Jenny Bergman ambulante begeleiding GGZ Praktijk Kind Jongere Volwassene Praktijk Mik Praktijk Sas Praktijk Schoone B.V. Praktijk Van de Wiel Praktijk voor BSM Prisma Pro6 Proeftuin Toekomstsceanario Prokino Zorg PsychoMotorische KinderTherapie |Younik Raad voor de Kinderbescherming REEF Regionaal Expertteam Noordoost Brabant Regionaal Expertteam Zuidoost Brabant Regionaal Jeugd Adviesteam Regionaal Matching Team (rondom Helmond) Regionale inkooporganisatie zorg (RIOZ) Reinier van Arkel RosRobuust RPCZ RSV Breda e.o. VO RSV PVO Samen Sterk gezinsbegeleiding, schoolcoaching en beschermd wonen Samen voor Jeugd Samenwerkende Kempengemeenten Scale Advies Schakel en Adviesraad Jeugd (SAR) SDW Self doen wat werkt Sensa Zorg s-Heerenloo Sint Anthoniusschool Oud Vossemeer Sjaloom Zorg Sovak Speltherapie Saskia
Spring Jeugdhulp SPVO Samenwerkingsverband Oosterschelde St. Jeugdhulp Voldoende Beschermd Sterk huis Stichting De As Stichting De Locatie, Zorgboeren Zuid Stichting GezinIntact Stichting IJgenwys en anders (zorgboerderij) Stichting Inzet voor Zorg Stichting IPI Stichting Kiem Stichting Klaver4 zorg en welzijn Studium Zeeland SWV Brabantse Wal SWV ROOS OV SZZ TB Less & More Team CAS Tejo Huis Thorax Tijdmakers Tilburg University Timon Timon TJOIZ Toegang Tilburg Toekomstscenario en Amarant Ouder-Kind Topaze Tragel Transitie Partners Uit de chaos Unik Van den Bosch & Kroes psychologen Veilig Thuis Vigere Villa Boerenbont VNG Wegwijs+ WHFotografie WIJ Eindhoven William Schrikker Gezinsvormen Yes We Can Clinics Ymere YouBasics Youz ZeBra-ExpEx ZeBra-JOP Zorg- en Veiligheidshuis Midden Brabant Zorgboerderij Buyskerke Zorgboeren Zuid Zorgbureau De la Vie Zorgbureau De Puzzel Zorgcoöperatie Brabant Zorgfavoriet & Zorgfavoriet Care Zorroo ZuidZorg
RETs
Trainers en pool GVA
7
Verschil maken voor individuele jeugdigen en gezinnen
RET+BEN Jaaroverzicht 2024
10
MAART 2025
Bron: RET-monitor Let op: we baseren ons op data over een relatief klein aantal casus.
In de RET-monitor vullen de Regionale Expertteams (RETs) een aantal kenmerken in over de hulpvragen die zij krijgen. Aparte reflectiesessies met elk RET/ elke jeugdhulpregio en het kernteam van BEN zorgen voor een toelichting, nuancering of verklaring bij het beeld dat uit de monitor komt. Zie pagina xx.
Aanmeldingen 154 geregistreerde aanmeldingen van gezinnen bij RETs (2023: 183) • Kernteam: 56 vragen • Procesondersteuners 38 vragen
Kenmerken aangemelde jeugdigen
{
Hierin zit overlap, we hebben geen exacte cijfers.
54% woont bij ouder(s)
Minder jongeren wonen niet thuis • 15% Leef/behandelgroep (2023: 17%) • 5% Pleegouders (2023: 2%) • 5% Jeugdzorg Plus (2023: 7%) • 4% Gezinshuis (2023: 4%)
Verklaart herkomst vragen aan de RETs Lokale wijkteams 50% (2023: vergelijkbaar) Ambulante jeugdhulp 51% (2023: 38%, sterke stijging) Meer vragen vanuit wijkteams voor jeugdigen die nog thuis wonen en daar ambulante begeleiding krijgen. Doorstroom verblijf 27% (2023: 39%) Minder vragen vanuit doorstroom verblijf aan RETs gesteld.
Minder juridische maatregelen 18% (voorlopige) OTS (2023: 28%) • 54% jongens (2023: 61%) • 42% meisjes (2023: 35%)
Bijna de helft is 13-16 jaar Weer meer thuiszitters • 29% (2023: 22%)
8
RET+BEN Jaaroverzicht 2024
Verschil maken voor individuele jeugdigen en gezinnen
10
MAART 2025
Bron: RET-monitor
Reden hulpvraag aan BEN
Inzet RET en BEN voor passende oplossingen Verklarende Analyse
Doorlooptijd
Anders
Procesregie
Bemiddeling
29% Organiseren zorg
40%
Niet ingevuld
Consultatie en advies
22% 9%
Ontbrekende expertise Knelpunten in aanbod Visieverschil Overig (financiering, procesregie verklarende analyse, wachtlijsten)
Consultatie en advies
Niet ingevuld
0 - 3 maanden
Organiseren zorg
Anders
3 - 6 maanden
Bemiddeling
Verklarende Analyse*
6 -9 maanden
Procesregie * In 2023 en 2024 zijn 62 gedragswetenschappers opgeleid. Volgende stap is de Gedeelde Verklarende Analyse vaker uitvoeren.
9
RET+BEN Jaaroverzicht 2024
Verschil maken voor individuele jeugdigen en gezinnen
10
MAART 2025
Bron: RET-monitor
Regionale verschillen gebaseerd op geregistreerde aanmeldingen in de RET-monitor Regio
Zeeland
West-Brabant West
West-Brabant Oost
Hart van Brabant
Noordoost Brabant
Zuidoost Brabant
Vragen aan RET
14
13
29
51
17
30
Hoger % aanmelding GI en hoger % doorstroom verblijf (46%)
Hoger % ambulant en thuiswonend (52%)
Hoger % ambulant en thuiswonend (75%)
Hoger % aanmelding GI (41%)
Hoger % aanmelding GI (50%)
Hechting (46%)
Wie vraagt?
Problematiek jeugdige
• Persoonlijkheidsontwikkeling (25%) • Autisme (25%) • Ingrijpende gebeurtenissen (25%)
• Persoonlijkheidsontwikkeling (27%) • Gedrag (27%)
• Autisme (33%) • Gedrag (30%)
• Ingrijpende gebeurtenissen (29%) • Gedrag (29%)
Gedrag (47%)
Problematiek ouders
Overbelasting (32%)
Overbelasting (33%)
Overbelasting (23%)
Instabiele opvoedingssituatie (27%)
• Instabiele opvoedings- • Instabiele opvoedingssituatie (26%) situatie (22%) • Overbelasting (26%) • Ouder-kind relatie (21%)
Knelpunt hulpvraag
Ontbreken expertise (57%)
Wachtlijsten (31%)
Aanbod (28%)
Aanbod (24%)
• Aanbod (35%) • Ontbreken expertise (35%)
Ontbreken expertise (44%)
J/M
Vaker jongens
Vaker meisjes
Vaker jongens
Vaker jongens
Vaker jongens
Vaker meisjes
10
Verschil maken voor individuele jeugdigen en gezinnen
RET+BEN Jaaroverzicht 2024
10
MAART 2025
Succesvol voorbeeld uit de praktijk
VEILIGE PLEK VOOR MILAN (17) IS TÓCH THUIS • Wat op de ZIKOS-afdeling niet lukt en wat de meest especialiseerde aanbieders niet kunnen bieden, lukt thuis wél. • Met 18 uur begeleiding thuis geen incidenten meer en veel minder agressie en verwarring. • Milan heeft weer dagbesteding en zelfstandig wonen komt weer in beeld. BEN wordt gebeld als Milan in een politiecel belandt, omdat hij na de sluiting van de ZIKOS-afdeling bij iHUB* nergens anders terecht kan. Zijn agressieve en verwarde gedrag maakt
dat alle zorgaanbieders ‘nee’ tegen hem zeggen, ook de meest gespecialiseerde. Vanuit de gemeente, tot de burgemeester aan toe, en ook landelijk vanuit de VNG (Vereniging Nederlandse Gemeenten) wordt veel druk gelegd op de hulpverlening om tot een passend aanbod te komen. Het lukt niet. Zoals zoveel jongeren past Milan in geen enkel vakje. Hij wordt te complex gevonden voor de jeugdhulp, want daar hebben ze onvoldoende kennis van zijn psychiatrisch ziektebeeld. Voor de GGZ speelt er te veel opvoedingsproblematiek. Daarnaast speelt dat inmiddels zoveel mensen betrokken zijn bij de situatie van Milan, dat samenwerken niet meer lukt. De uitdaging is nu nieuwe mogelijkheden te vinden die zowel uitvoerbaar als veilig zijn. Na veel overleg, op initiatief van en voorgezeten door een procesondersteuner van BEN, kan Milan thuis blijven wonen, met 18 uur begeleiding per dag in het gezin. Dankzij snel reageren en ingrijpen van begeleiders, lukt het goed de agressie en het verwarde gedrag te kanaliseren. Er zijn nog nauwelijks noemenswaardige incidenten geweest. Dagbesteding en toewerken naar zelfstandig wonen zijn weer in beeld.
WAT MAAKT HET VERSCHIL? • Doortastend optreden van de procesondersteuner van BEN. Ondersteunt Jeugdbescherming om weer regie te nemen: - Onder meer door de verantwoordelijkheden voor uitvoering en randvoorwaarden (financiering, indicatie, management) van elkaar te scheiden. De vele mensen die inmiddels betrokken zijn worden verdeel over twee teams: één team van professionals die direct met Milan werken en een team meer op afstand. De lijnen worden weer korter en overzichtelijker, waardoor er weer wordt samengewerkt. - Ouders meenemen in en overtuigen van de aanpak: Milan blijft tóch thuis en het gezin krijgt intensieve ondersteuning. • Warme overdracht van de casus terug naar de jeugdhulpregio (van een gedwongen kader is geen sprake meer) en naar hulpverlening na zijn 18e verjaardag.
* Op basis van het onderzoeksrapport ‘Eenzaam gesloten’ van Jason Bhugwandass (12 maart 2024) en het rapport van de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd na onaangekondigde bezoeken aan iHUB en Pactum (18 april 2024) moeten alle ZIKOS afdelingen sluiten. ZIKOS staat voor Zeer Intensieve Kortdurende Observatie en Stabilisatie.
11
Verschil maken voor individuele jeugdigen en gezinnen
RET+BEN Jaaroverzicht 2024
10
MAART 2025
Succesvol voorbeeld uit de praktijk
GELD OM NIEUWBOUW TE VERSNELLEN VOORKOMT CRISES De jeugdigen die bij de RETs en BEN komen, passen in geen enkel hokje. BEN springt soms bij door een oplossing te financieren die ook in geen enkel hokje past. Zoals in de situatie van Lotte. Door bij te dragen in de kosten voor een nieuwe, grotere logeeropvang kan een crisisplaatsing voorkomen worden – en daarmee ook de bijbehorende kostbare zorg en stress. Daar worden Lotte én andere jeugdigen beter van. Lotte kan nergens terecht en woont daardoor op vier verschillende plekken; de 24-uurszorg die ze nodig heeft is houtjetouwtje geregeld en kwetsbaar. Geen enkele aanbieder kan meer of voor lange tijd logeeropvang bieden. De benodigde zorg is daarvoor te intensief of te complex, er is onvoldoende personeel of gewoon geen plek. “Er zijn weinig huizen die logeren koppelen aan individuele begeleiding in een kleinschalige setting met maatwerk”, constateert Maaike Friesen van ‘t Hoogeind. “Wij wíllen kinderen zoals Lotte juist een warme plek bieden met de zorg en begeleiding die nodig is, maar we hadden zelf ook geen plaats.”
Meer logeeropvang Maaike en haar partner Bas bouwen op dat moment aan een nieuw woonhuis met een grotere logeeropvang. “We hadden de
bouw net even gepauzeerd, omdat ons geld op was. Dankzij de financiële bijval die we van BEN hebben gekregen, konden we de boel versnellen. Op 1 april gaat ons nieuwe logeerhuis open en kan Lotte bij ons terecht.” Dat is ook goed nieuws voor Guus, een jongen die al vanaf zijn zevende een paar dagen per week en soms ook vakantieperiodes bij ’t Hoogeind komt logeren. “De zorgboerderij waar hij al lange tijd individuele begeleiding krijgt, heeft aangegeven de zorg niet meer te kunnen bieden. Nu ze weten dat ons nieuwe huis eerder klaar zal zijn, hebben ze beloofd de zorg vol te houden. Guus komt vaker en langer bij ons logeren.”
DURE CRISISZORG EN STRESS VOORKOMEN BEN vergoedt € 25.000 om de bouw van het nieuwe woonhuis met grotere logeeropvang te versnellen en een passende oplossing voor Lotte mogelijk te maken. Zo hoeft ze niet meer te pendelen tussen vier adressen, maar krijgt ze meer stabiele zorg en een fijne plek op twee. We voorkomen daarmee een situatie waarin het op termijn steeds slechter gaat met Lotte, de betrokken professionals overbelast raken en een plaatsing op een crisisplek het gevolg is. Met alle bijbehorende kostbare zorg en stress van dien. Nu maakt BEN dit maatwerk mogelijk. De volgende stap is dat zoiets ook binnen de jeugdhulpregio’s lukt.
“De financiële bijdrage van BEN is niet alleen op inhoud heel wenselijk, maar ook omdat het gewoon heel erg fijn voelt om iemand te vinden die een brug slaat van wal naar schip!”
12
Verschil maken voor individuele jeugdigen en gezinnen
RET+BEN Jaaroverzicht 2024
10
MAART 2025
Succesvol voorbeeld uit de praktijk
VLIEGENDE BRIGADE WORDT ZEEUWSE MEEDENKTANK Het team van Guus, een kleinschalige praktijk voor kinder- en jeugdpsychologie in Vlissingen, heeft zich voorgenomen om Myrthe niet los te laten, no matter what. Het moeilijk verstaanbare en soms ronduit gevaarlijke gedrag van deze puberende jongedame vergt op momenten het uiterste van haar ouders en behandelaren. De vraag die via het RET bij het kernteam van BEN terechtkomt: kijk met ons mee. Doen we het goede en doen we het goed? Want als we kunnen zorgen dat we het goed genoeg kunnen blijven doen en er niet al te veel kapot gaat, dan komen we na de puberteit in rustiger vaarwater en hoeven we ook niet te veel te repareren.
Inzet vanuit BEN: • Twee experts van de Vliegende Brigade van Herlaarhof (Reinier van Arkel): Michel van den Bogaard (kernteam BEN, klinisch psycholoog en psychotherapeut) en zijn collega Linde van Houdt (sociotherapeut). Beide hebben
veel ervaring in het puzzelen op oplossingen voor jeugdigen en gezinnen met onalledaagse, ingewikkelde vragen. • BEN financiert de inzet van de Vliegende Brigade zo vaak als het team van Guus daar behoefte aan heeft. Het gaat om een nog niet bestaande vorm van intercollegiaal overleg die elementen combineert van consultatie, intervisie en werkbegeleiding. • In werkelijkheid hebben Michel en Linde een overleg van een paar uur in Vlissingen gehad, plus contacten per e-mail en telefoon achteraf en vooraf.
Opbrengst • Het team en de ouders zijn zich bewuster van het huzarenstukje dat ze samen al leveren. Ze vertrouwen op hun kennis en kunde en op elkaar. • De ouders van Myrthe krijgen andere ouders om mee te praten. Voorheen kenden zij niemand met een kind dat lijkt op Myrthe. Michel en Linde brengen de ouders via het team van Guus met elkaar in contact. • Ontwikkeling van wat-als scenario’s. Het team van Guus en de ouders hebben met Michel en Linde doorgedacht wat zou kunnen gebeuren, wat daar dan bij nodig is en hoe dit te organiseren. Dat geeft rust en het vertrouwen dat je ook bij (plotselinge) verandering stevig kunt blijven staan, omdat je back-up plannen hebt gemaakt. • Een verder verfijnde handleiding om met het gedrag van Myrthe om te gaan. Michel en Linde adviseerden bijvoorbeeld een sensorisch integratie-onderzoek en (indien geïndiceerd) -therapie, plus een SEO (emotioneel onderzoek/ondersteuningsbehoefte). In de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking wordt dit vaker toegepast.
Het geeft inzicht in de mate waarin en de wijze waarop iemand in staat is prikkels te verdragen en verwerken, plus de ondersteuningsbehoefte - vertaald naar een handleiding. • Mond-tot-mond reclame. De Vliegende Brigade heeft nóg twee aanvragen uit Zeeland gekregen.
Werkzame elementen • De bereidheid van het team van Guus en de ouders om zich open te stellen voor een frisse en kritische blik van derden. • De vastberadenheid, kennis en kunde van het team van Guus en de ouders. ‘Stevig en vol compassie.’ • De expertise van Michel en Linde. Zij werken voor een landelijke opererende afdeling waar puzzelen op out-of-the box oplossingen voor zeer complexe en ingewikkelde situaties de norm is. • De gelijkwaardige samenwerking tussen de ouders, het team van Guus en de Vliegende Brigade. • De kracht van het netwerk. Daardoor kunnen de ouders van Myrthe aan ouders met gelijkaardige ervaringen gekoppeld worden, is een lijntje gelegd tussen de kinderarts en een kinder- en jeugdpsychiater én krijgt de Vliegende Brigade nieuwe vragen. • Snelle inzet van de Vliegende Brigade. Zonder de financiering van BEN had dit moeten wachten op het aanvragen van een beschikking en mogelijk discussie over de inzet van een niet-gecontracteerde zorgaanbieder.
BEN financiert nu de inzet van de Vliegende Brigade. De volgde stap is dat deze vorm van ondersteuning regionaal of zelfs bovenregionaal ingekocht kan worden.
13
Verschil maken voor individuele jeugdigen en gezinnen
RET+BEN Jaaroverzicht 2024
10
MAART 2025
Succesvol voorbeeld uit de praktijk
“OMDAT WIJ KALM BLIJVEN ALS HET FOUT LIJKT TE GAAN, GAAT HET GOED” Een jongedame van 17 jaar greep de afgelopen jaren elke mogelijkheid aan om een suïcidepoging te doen. Ondanks de afzondering, het cameratoezicht en het weghalen van scherpe voorwerpen vond ze steeds een manier om gehoor te geven aan de donkere stemmen in haar hoofd. Wie had kunnen denken dat zij zonder begeleiding op stap zou gaan in een grote stad, waar ze door de vele prikkels vast en zeker gekweld zou gaan worden door gedachten aan zelfmoord? En wie had kunnen denken dat ze veilig én op tijd weer thuis zou komen?
blijft? Ik heb haar gevraagd hoe ik voor haar van waarde kon zijn”, legt hij uit. “We hebben besproken hoe een waardig leven er voor haar zou moeten uitzien. Van daaruit hebben we een vertrouwensband opgebouwd. Ze leert op een andere manier omgaan met ‘dat hoofd’ dat het haar zo moeilijk maakt, ze werkt aan structuur in de dag en fijne bezigheden. Ze woont samen in een huis met een stel meiden die soms ook worstelen en elkaar daar nu in steunen. Wij lopen met haar op en omdat wij kalm blijven als het fout lijkt te gaan, gaat het goed.”
‘Hoe kan ik voor jou van waarde zijn?’
36 aanmeldingen, 36 afwijzingen
Tim van der Donck, regiebehandelaar bij Centrum2020 had dat vertrouwen. De heersende opvatting bij deze organisatie is dat suïcidale jongeren niet weten hoe ze hun vraag op een andere manier moeten stellen. “Wij zijn naast dit meisje gaan staan. Ik vroeg me niet af: hoe ga ik ervoor zorgen dat jij in leven
Volgens operationeel manager Barbara Brakkee doorbreekt Centrum2020 met steun van BEN de vicieuze cirkel van doorplaatsing naar steeds moeilijker te verstaan gedrag naar een crisis naar weer een doorplaatsing. “Natuurlijk gaat het in dit huis niet elke dag goed. Deze meiden kunnen gekke dingen doen. De suïcidaliteit of het zelfbeschadigende gedrag zijn niet ineens weg doordat ze hier wonen. Ze zijn aan het leren om op een gezondere manier met hun gedachten en emoties om te gaan. Wanneer dat niet lukt, is dat aanleiding voor een goed gesprek, om grenzen te stellen en het vertrouwen te geven dat dit erbij hoort als je iets nieuws leert. Wel het gedrag afwijzen, maar niet de persoon.”
De kracht is het onderling vertrouwen De meiden doen het ‘hartstikke goed’ volgens Barbara. “Al snap ik dat het er maar vanaf hangt wie je bent en hoe je kijkt. De politieagent die haar moet gaan zoeken omdat ze van de eerste hulp is weggelopen ziet dat anders. Net als de
buurtbewoner die haar ’s nachts in een onesie op straat ziet lopen. De kracht van deze oplossing is dat de dames en begeleiding een vertrouwensband hebben en houden, dat zij de hulpverlening toelaten. En de samenwerking en het gesprek met alle betrokkenen: de buurt, de politie, de burgemeester. En volhouden. Dat doen de meiden en dat doen wij ook.”
VIER ‘GEVAARLIJKE’ MEIDEN DIE NERGENS TERECHT KUNNEN, WONEN GEWOON SAMEN IN EEN WOONHUIS • Met 24-uurs begeleiding • Onder regie en verantwoordelijkheid van Centrum2020 • Vanuit een visie op relationele veiligheid en nabijheid • Tot stand gekomen dankzij de procesondersteuner van BEN die ook operationeel manager is bij Centrum2020 • Met morele en financiële steun van BEN
14
Verschil maken voor individuele jeugdigen en gezinnen
RET+BEN Jaaroverzicht 2024
10
MAART 2025
Bron: ervaringsdeskundige jongvolwassenen, vertegenwoordigers van ExPex (Zeeuws-Brabants Netwerk voor Jongeren en ouderperspectief, ZeBra JOP)
Zó moet het
MAAK HET MEER ‘THUIS’
Speciaal voor een informatiebijeenkomst over de afbouw en ombouw van de Jeugdzorg Plus (21 juni, Roosendaal) maakten we een video met vier ervaringsdeskundige jongvolwassenen: Amarinde, Amon, Nikki en Romée. Zij vertellen ons daarin precies welke kenmerken alternatieven voor de huidige jeugdzorg plus moeten hebben. De video is op aanvraag te vertonen bij bijeenkomsten. Neem hiervoor contact op met Nadine Rozenberg of Ingrid van Gool. Amarinde
Amon
• Nabijheid Een huiselijke, gezellige omgeving, zoveel mogelijk contact met je gewone leven (ouders, vrienden, familie, school, sport, hobby’s), hulpverleners die er zijn om je te helpen (en niet alleen om te checken of je je doelen haalt).
• Perspectief Weten waar je aan toe bent: je bent nu hier, wat ga je hier doen? Wat komt daarna en hoe lang duurt dat? En ook: toewerken naar een betere toekomst met meer mogelijkheden.
• Vertrouwen Als je diep in de put zit, wil je dat iemand even naast je in die diepe put komt zitten, luistert en je steunt. Je hebt hulpverleners nodig die jou niet opgeven als je de fout in gaat en gevaarlijk wordt voor jezelf of anderen en die je helpen beter om te gaan met datgene dat je aanzet tot dat gevaarlijke gedrag, net zo lang tot je nieuwe gewoontes hebt aangeleerd. Maar ook: vertrouwen op de expertise van jeugdigen (krachten, talenten) en die van de ouders, die goed kunnen inschatten of een aanpak of behandeling kans maakt.
• Ruimte om jezelf te zijn en je eigen keuzes te maken. In praktische dingen, zoals wat je eet, het aantal t-shirts in je kast en de aankleding van je kamer. Maar ook de ruimte om jezelf te zijn op goede en slechte dagen, zonder dat je steeds punten hoeft te verdienen of vrijheden kunt kwijtraken.
• Woonruimte waar je onvoorwaardelijk mag blijven: - Voor jeugdigen met LVB-problematiek en een disharmonisch ontwikkelingsprofiel - Voor jongeren met een forensisch profiel
ANDERE MINDSET NODIG
Nikki
Romée
De omstandigheden waarin veel professionals hun werk doen, maken het niet makkelijk genoeg om jongeren te geven wat ze nodig hebben. Beleid en visie van organisaties zijn nog vaak te veel afgestemd op het voorkomen van onveiligheid, het
beperken van risico’s en daardoor het beheersen van gedrag. Hier is een andere houding en mindset nodig. Werken vanuit relationele veiligheid biedt bijvoorbeeld handvatten voor die houding en mindset.
15
We weten steeds meer wat ontbreekt? watontbreekt? Bron: Onderzoeksteam BEN, op basis van RET-monitor + reflectiesessies RETs, regio’s en kernteam BEN Let op: we baseren ons op kennis van en ervaringen met een relatief klein aantal casus.
Leden Onderzoeksteam
Knelpunten in Aanbod Het patroon: na crisis en gesloten plaatsing geen tijdelijke oplossingen nieuwe vervolgplek crisis of gesloten plaatsing
Wat missen we? Lenke Balogh
Eva van den Berge
Michel van den Boogaard
Sandra van der Dam
Wim van Geffen
Liesbeth van Hoof
• Een perspectief biedende vervolgplek na een crisisplaatsing of afgeronde behandeling. • Kleinschalige woonplekken met begeleiding, waar jongeren langdurig mogen blijven. In sommige regio’s zijn enkel behandelplaatsen ingekocht, wat leidt tot veelvuldig doorplaatsen. • Gezinshuisplekken voor jeugdigen tussen de 12 en 16 jaar.Tegelijk zagen we dat enkele gezinshuisplekken lange tijd niet ingevuld konden worden. Voornamelijk de specifieke kenmerken die de aanbieder verbond aan de open plek maakte dat een match moeilijk te vinden was. • Woon- en behandelplekken voor jongeren die een gevaar kunnen vormen voor zichzelf of hun omgeving (zelfbeschadiging, suïcidaliteit, agressie). • Uitstroom van een gesloten plaatsing naar een verblijfsplek. • Aanbod voor forensische problematiek. Noot: waar verwijzers knelpunten in het aanbod ervaren, ligt het probleem vaak ergens anders.
Jolanda Mathijssen Chantal Timmermans
Het zijn eigenlijk knelpunten in de financiering, samenwerking of het nemen van gezamenlijke verantwoordelijkheid die verhinderen dat passende hulp beschikbaar komt.
RET+BEN Jaaroverzicht 2024
10
MAART 2025
Knelpunten in Expertise • Onvoldoende specifieke expertise of specialisme van het aanbod sluit niet aan bij: - C omplex gedrag (suïcidaliteit, zelfbeschadiging, agressie, PTSS) - D isharmonisch ontwikkelingsprofiel - F orensisch profiel - L VB in combinatie met andere problematiek - A utisme / ASS+ problematiek • Onvoldoende draagkracht en/of expertise in teams vanwege de complexiteit en specialisme dat gevraagd wordt.
Knelpunten in financiering en wetten • Geen uniformiteit in wet- en regelgeving en financiering van Jeugd-, VG, GGZ-zorg. Elk domein heeft eigen regels, toegangspunten en financieringssystemen, wat zorgt voor complexe plaatsingen tussen verschillende domeinen en de samenwerking daarvan. • Geen goede werkwijze voor domeinoverstijgend werken tussen de verschillende sectoren. De opdeling van doelgroepen in verschillende sectoren en procedures binnen deze sectoren leiden tot vertragingen en obstakels bij het vinden van de juiste zorg. Het toekennen van zorg, zoals de WLZ (Wet Langdurige Zorg), blijkt bovendien moeilijk vanwege beperkte toegang en een nadruk ‘op het zoveel mogelijk buiten de zorg houden van mensen’. • Impact van Tuchtrecht in GGZ en Jeugdhulp als obstakel voor flexibiliteit en buiten de kaders denken, wat essentieel is voor maatwerk. Er zijn jaarlijks honderden Tuchtzaken in de GGZ; in de jeugdhulp krijgt een klein percentage van de professionals ermee te maken. De angst hiervoor veroorzaakt bij velen voorzichtigheid en handelingsverlegenheid. Deze angst belemmert zorgprofessionals bij het nemen van extra stappen die noodzakelijk zijn voor maatwerk en out-of-the-box denken.
16
RET+BEN Jaaroverzicht 2024
We weten steeds meer wat ontbreekt? watontbreekt?
10
MAART 2025
Bron: Onderzoeksteam BEN, op basis van RET-monitor + reflectiesessies RETs, regio’s en kernteam BEN
Leden Kernteam
Knelpunten in eigenaarschap en verantwoordelijkheid nemen Ilona Brekelmans Sterk Huis (J&O)
Liesbeth Hoek ZILT (J&O Zeeland)
Ingrid van Gool Netwerk coördinator
Michel van den Bogaard Ruud Jacobs Herlaarhof (GGZ) KV Justitiële Jeugd (omdenker)
Knelpunten in Samenwerking • Te late inzet van passende zorg, waardoor jeugdigen in crisissituaties terecht komen en problemen verergeren. • Visieverschillen beperken de mogelijkheden voor samenwerking en vertragen het proces om tot passende zorg te komen en te voorkomen dat jeugdigen in een crisissituatie terecht komen. • Teveel vasthouden aan kaders en te weinig flexibiliteit, teveel denken in beperkingen en te weinig in mogelijkheden, waardoor de zorg niet goed aansluit op de behoeften van de jeugdigen en gezinnen en de jeugdigen vast komen te zitten in het systeem.
Wim van Geffen GGZ/JZ+
Kim Walraven De Viersprong (GGZ)
Renée Vaasen Koraal/ De La Salle (LVB)
Sjoek de Vries ZeBra JOP netwerk (ervaringsdeskundigheid)
• Onvoldoende samenwerking tussen grote en kleine zorgaanbieders en regio’s om expertise te bundelen en zorg beter af te stemmen op de hulpvraag. • Onvoldoende domein- en sectoroverstijgend samenwerken zoals met Volwassen GGZ, onderwijs en medische zorg voor een systeemgerichte aanpak. • Onvoldoende coördinatie en doorpakken. Hoe meer organisaties betrokken zijn, hoe lastiger het wordt voor één partij om de coördinatie te nemen en door te pakken. Overleggen en afstemmen moet, maar kan vaak niet tot iedereen het over alles volledig eens is. Knopen doorhakken moet ook. • Doorschuiven van verantwoordelijkheid en zorg.
• Gebrek aan eigenaarschap en coördinatie bij complexe hulpvragen, waarbij er vaak geen dossierhouder is die verantwoordelijkheid neemt voor het organiseren van zorg. • Inefficiënte samenwerking en handelingsverlegenheid door gebrek aan coördinatie, waardoor er teveel naast elkaar gewerkt wordt. • Te weinig ‘out-of-box’ en doortastend in het zoeken van alternatieven om een extra stapje te zetten om tot een passende oplossing te komen.
Niet oordelen, wel kijken naar de oorzaken Zoals we jongeren niet moeten beoordelen, afrekenen en afwijzen op hun gedrag, zo moeten we dat ook niet doen bij professionals. Hoe kómt het dat we van crisis naar crisis hollen? Dat we kinderen doorplaatsen, ook al weten we dat het slecht voor ze is? Dat we nee zeggen tegen kinderen die we te moeilijk vinden?
Kijk op de volgende pagina
17
RET+BEN Jaaroverzicht 2024
We weten steeds meer wat ontbreekt? watontbreekt? Niet oordelen, wel kijken naar de oorzaken
10
MAART 2025
Procesondersteuners
Zoals we jongeren niet moeten beoordelen, afrekenen en afwijzen op hun gedrag, zo moeten we dat ook niet doen bij professionals. Hoe kómt het dat we van crisis naar crisis hollen? Dat we kinderen doorplaatsen, ook al weten we dat het slecht voor ze is? Dat we nee zeggen tegen kinderen die we te moeilijk vinden? Individuele professionals en teams ervaren onvoldoende draagkracht en ondersteuning, onvoldoende ademruimte om hun moeilijke werk samen vol te houden.
• Tekort aan kennis en expertise op het gebied van heel specifieke situaties of ziektebeelden, zoals autisme, trauma of suïcidaliteit. • Personeelstekorten en verloop. Door de inzet van invalkrachten of wisselingen in teams niet kunnen bouwen aan stabiliteit en vertrouwen in elkaar - en geen band kunnen opbouwen met jongeren die je beter leert kennen. • Onvoldoende gelegenheid en ruimte voelen om erachter te komen wat er écht speelt. Te weinig tijd voor reflectie en supervisie. Te weinig ruimte voelen om twijfel of niet-weten te bespreken.
• Onvoldoende aandacht voor patronen die een probleem binnen een gezin in stand houden, die maken dat hulp niet aansluit – en onvoldoende aandacht voor de wijze waarop hulpverleners onderdeel worden van dit patroon.
Patroon: iedereen houdt elkaar in gijzeling Waar het nog niet goed gaat, ervaren individuele managers en bestuurders onvoldoende mogelijkheden en ruimte om voor hun mensen de draagkracht en ondersteunen te organiseren die ze nodig hebben. Zo houdt iedereen elkaar onbedoeld in gijzeling: de politiek het Rijk, het Rijk de gemeenten, de gemeenten de aanbieders en bestuurders en managers de professionals in de uitvoering.
Henk van den Bemd Interventiepunt, Stichting Inzet voor Zorg
Barbara Brakkee Operationeel manager Centrum2020
Tanja Burkink Klachtenfunctionaris Amarant
Anne-Riet van Haaren Coördinator MET Hart van Brabant
18
We weten steeds meer wat oed? werkt ggoed? watwerkt
RET+BEN Jaaroverzicht 2024
10
MAART 2025
Bron: Onderzoeksteam BEN (op basis van RET-monitor + reflectiesessies RETs, regio’s en kernteam BEN), werkgroep Gedeelde Verklarende Analyse, Procesondersteuners en Leersessies en Moreel Beraad
De basisvoorwaarde is dat we samen begrijpen wat er aan de hand is.
Alle goede hulp begint met onvoorwaardelijk wonen - Thuis! - En als dat niet kan ergens anders - Met nabijheid, perspectief, vertrouwen en ruimte Zie ook pagina 15 Samenwerken vanuit een gedeelde visie en gezamenlijke verantwoordelijkheid, durven om gezamenlijk risico’s te nemen door gemeenten en zorgaanbieders. Flexibel en domeinoverstijgend met een duidelijke taakverdeling, met belang van coördinatie.
Een omgeving met liefdevolle opvoeding, begrenzing en steun in plaats van een focus op gedragsproblemen die een reactie zijn op problemen in de omgeving.
Kleinschaligheid gericht ontwikkelen: een ‘Klavertje Vier’ Op basis van best practices Kvv Levvel en Heppie (t)Huis. Ondersteuning van teams: draagkracht vergroten. Experts vanuit het kernteam of verdere netwerk ondersteunen teams ter plekke in het omgaan met onbegrepen gedrag, zelfbeschadiging of suïcidaliteit. We hebben hier pas een enkele keer ervaring mee opgedaan, maar willen dit vaker doen.
Maatwerk – maar dat moet geen maatwerk blijven. Wat werkt, willen we nu wel structureel borgen. Tijdig een intermediair inzetten (procesondersteuner/gespreksleider) om mensen, organisaties en visies die uit elkaar dreigen te groeien bij elkaar te houden en tot samenwerking te brengen.
Efficiëntie in samenwerking: werken met alleen de noodzakelijke partijen en zorgen dat deze effectief samenwerken om het traject soepel te laten verlopen.
19
We weten steeds meer wat oed? werkt ggoed? watwerkt
RET+BEN Jaaroverzicht 2024
10
MAART 2025
Bron: Onderzoeksteam BEN (op basis van RET-monitor + reflectiesessies RETs, regio’s en kernteam BEN), werkgroep Gedeelde Verklarende Analyse, Procesondersteuners en Leersessies en Moreel Beraad
Opdracht aan alle regio’s: ontwikkel een Klavertje Vier In 2024 heeft het Onderzoeksteam van BEN een business case voorbereid voor een Klavertje Vier. Een kleinschalige woonvoorziening, geïnspireerd op de werkzame elementen van bestaand aanbod, in dit geval van Levvel en Heppie (t)Huis. Ook een begroting is toegevoegd. Het idee erachter is dat zorgaanbieders het wiel niet zelf hoeven uit te vinden. In de afgelopen jaren lukte het niet om het beschikbare geld voor innovatie en verbetering van het landschap
uitgegeven te krijgen. Aanbieders hebben simpelweg geen tijd en financiële ruimte om daar projectplannen voor in te dienen en de plannen die we wél kregen werden helaas vaak afgekeurd door de beoordelingscommissie. Dit is een kans om te leren van de visie en houding die mogelijk maken wat elders niet kan – op een financieel verantwoorde manier.
Werkzame elementen kleinschalig en onvoorwaardelijk wonen • Opgericht vanuit een visie op zorg: daar mensen bij gevonden en de organisatie omheen gebouwd. Niet opgericht vanuit een specialisme of aanbod. • Jongeren niet beoordelen op eindgedrag: agressie of suïcidaliteit zijn geen contra-indicatie, maar een signaal. • Een klein team vaste medewerkers die elkaar kennen en vertrouwen en daardoor samen alles aan kan. • Naast jeugdige en gezin gaan staan, niet er tegenover of erboven. • Open en transparant doen wat nodig is aan ondersteuning en hulp.
“Laat regio’s en organisaties zich maar melden als ze kleinschaliger en meer vanuit nabijheid willen werken. We kunnen niet het hele landschap opnieuw opbouwen, laten we dus vooral kijken hoe we het bestaande verder kunnen verbeteren.” Ingrid van Gool
• Zoveel mogelijk verdergaan met het gewone leven en de steun van ouders, familie, vrienden, school, hobby’s en sport overeind houden. • Niet werken vanuit risicobeheersing, maar vanuit vertrouwen en nabijheid. • Samen kunnen werken met ouders en naasten van de jongere en met andere zorg-organisaties.
20
RET+BEN Jaaroverzicht 2024
10
MAART 2025
Leren & Ontwikkelen Leersessies RET+BEN Als het te lang duurde voor de oplossing tot stand kwam Bij hindernissen in het proces of de samenwerk ing
Samen reflecteren, leren en de jeugdhulp verbeteren
Iedere casus kent zijn eigen tijdlijn met successen en knelpunten. Samen brengen we de werkzame elementen en belemmeringen in beeld. Daarvan leren we hoe we samen eerder tot beter passende oplossingen kunnen komen voor meervoudige, complexe zorgvragen van (gezinnen met) kinderen die vastlopen in de zorg en niet de juiste hulp krijgen. Dit past bij onze opdracht om te helpen voorkomen dat kinderen tussen wal en schip vallen en het jeugdhulplandschap te verbeteren.
De kracht van leersessies: • Samen een tijdlijn maken. Maakt inzichtelijk wie wanneer betrokken waren, waarom dingen gingen zoals ze gingen. • Met alle perspectieven aan tafel en ruimte voor ieders ervaringen ontstaat altijd wederzijds begrip. De opzet doet recht aan ieders inbreng.
• Impuls voor de samenwerking. Dankzij inzicht en wederzijds begrip wordt het gemakkelijker een volgende keer gebruik te maken van elkaars expertise. • Afsluiting voor ouders. “We hebben ons heel eenzaam gevoeld. Vooral toen we een plan gemaakt hadden, dat maar bleef liggen en liggen. Door deze sessie zien we dat ook toen veel mensen betrokken waren bij Sam en zich inzetten, maar door gebrek aan samenhang zonder resultaat. Emoties spelen een rol, dat voel je hier beter. Voor ons een fijne afsluiting van het proces.” • Ademruimte. Een leersessie biedt, net als intervisie en supervisie of een moreel beraad, een moment om te vertragen, samen te reflecteren en te leren. Dat geeft ruimte.
15 sessies in 2024
Opleiding gespreksleiders afgerond.
(9 in 2023 en 5 in 2022)
Elke regio kan een beroep doen op een eigen gespreksleider en op vier vliegende keeps zonder eigen regio.
Wat leren we van de leersessies? • Samenwerken is onmogelijk als je elkaar niet kent. Zeker niet als de situatie spannend is. Dus blijven investeren in (informele) ontmoetingen. De regio Hart van Brabant heeft samen koffiedrinken met alle betrokkenen bij een casus onderdeel van het proces gemaakt.
kunnen het verschil maken wanneer de samenwerking tussen aanbieders, gemeenten en ouders vastloopt. Zij begeleiden een gesprek dat gaat over wat er wezenlijk toe doet: met welke belangen en vanuit welke waarden en overtuigingen zit je aan tafel? Zij helpen alle aanwezigen de situatie vanuit meerdere perspectieven te zien en (weer) nader tot elkaar te komen.
Bevraag elkaar op visie. Visieverschil• len ontstaan tussen de uitersten op het spectrum en gaan bijna altijd over • Algemene leerpunten nog meer het bieden van veiligheid. De ene visie vertalen naar een individuele gaat uit van het beheersen van gedrag bijdrage. Individuele professionals en beoogt risico’s op onveiligheid bewust maken van de invloed die ze zoveel mogelijk uit te sluiten. De wél hebben op hun dagelijks werk. andere visie gaat ervan uit dat je met Je hoeft lang niet altijd te wachten tot nabijheid in combinatie met autonomie iemand je de ruimte geeft. Pak je voor de jeugdige een veilige omgeving professionele autonomie en ruimte schept, waarin de behoefte aan onveiom leer- en ontwikkelpunten uit de lig gedrag afneemt. Nog te vaak wordt leersessies in de praktijk te brengen. een verschil in visie niet onderkend en besproken en komen partijen daar• We hebben ook de managers nodig door niet nader tot elkaar. om tot een lerende cultuur te komen. Zij hebben veel invloed op de tijd en Een goed gesprek is een interventie • ruimte die professionals ervaren om te op zich. Neutrale gespreksleiders leren en ontwikkelen.
21
RET+BEN Jaaroverzicht 2024
10
MAART 2025
Leren & Ontwikkelen Leersessies RET+BEN
Gespreksleiders
Fabian de Beyn Filosoof, ethiekondersteuner en gespreksleider Moreel Beraad in en met het werkveld bij Fontys Hogescholen. f.debeyn@fontys.nl
ZEELAND Liesbeth Hoek kernteam consultatie en advies BEN. info@aurorezeeland.nl
WEST-BRABANT WEST Renate Koijen plaatsingscoördinator Jeugdbescherming Brabant. r.koijen@jbbrabant.nl
WEST-BRABANT OOST Fabian de Beyn Filosoof, ethiekondersteuner en gespreksleider Moreel Beraad in en met het werkveld bij Fontys Hogescholen. f.debeyn@fontys.nl
Leersessie aanvragen of meer info?
HART VAN BRABANT
Anne-Riet van Haaren Coördinator Multi Expert Team Hart van Brabant. anne-riet.van.haaren@tilburg.nl
NOORDOOST BRABANT Wilma Massop Netwerkteam BEN, beleidsadviseur gemeente Land van Cuijk. wilma.massop@landvancuijk.nl
Kijk op de website van BEN!
ZONDER EIGEN REGIO Pierre van Herk Projectteam Zeeuws Brabants netwerk voor Jongeren- en OuderPerspectief (ZeBra JOP). pierrevanherk@gmail.com
Liesbeth van Hoof Orthopedagoog generalist, GZ Psycholoog, supervisor NVO en gespreksleider Moreel Beraad. Vanuit BEN verantwoordelijk voor het doorontwikkelen en leren van leersessies en moreel beraden en de opleiding van de gespreksleiders. liesbethvhoof@gmail.com Nadine Rozenberg communicatieadviseur BEN, procesleider K-EET, aanjager Deltaplan Jeugdtrauma. nadine@opendeuren.nl
ZUIDOOST BRABANT Loes Willekens Procesondersteuner RET Zuidoost Brabant. info@loeswillekens.nl
Kim Walraven kernteam BEN, systeemtherapeut De Viersprong. kim.walraven@deviersprong.nl
22
RET+BEN Jaaroverzicht 2024
10
MAART 2025
Leren & Ontwikkelen Moreel Beraad Bij moeilijke beslissingen,
waarbij élke keuze nadelen heeft... Professionals in de jeugdzorg staan regelmatig voor moeilijke beslissingen. Het moeilijkst zijn de situaties waarin eigenlijk geen goed besluit genomen kan worden, omdat élke keuze nadelen heeft. Wat is dan het goede om te doen? Waarmee doe je de betrokkenen zoveel mogelijk recht? Een moreel beraad biedt de gelegenheid om samen stil te staan en zorgvuldig alle opties en argumenten te wegen. Vaak lukt het de deelnemers elkaar te vinden en een gedeeld besluit te nemen. Ook als er verschillen van inzicht blijven, zorgt een moreel beraad voor voldoende ruimte om samen verder te gaan.
Voorbeelden van dilemma’s die aan de orde zijn geweest: • Wat is goed om te doen? Inzetten op een uithuisplaatsing of meegaan met alternatieve oplossing van ouders? Bijkomende vraag: “Mogen we verhuizing van ouders als voorwaarde stellen om uithuisplaatsing te voorkomen”. • Mogen we haar loslaten? Gaan we haar beperken (schade: automutilatie gaat door) of gaan we haar vrijheden
Gespreksleiders
geven (schade: weglopen met risico’s)? • De wens is thuisblijven, maar dit lijkt ze niet vol te houden. Alternatief is elders buiten het gezin. Vraag: hoe doen we recht aan het meisje en haar omgeving? • Houden we haar vast (door haar af/op te sluiten) of laten we haar los (wetende dat de termijn van ‘gesloten’ bijna afgelopen is gezien haar leeftijd)? Vraag: Wanneer is bescherming belangrijker dan zelfbeschikking (het meisje zegt zelf dat ze dit wil)? Hoe dragen we dit met zijn allen en kunnen we ons vinden in het loslaten met alle risico’s van dien?
In 2024 11 moreel beraden (11 in 2023, 1 in 2022) • Aangevraagd vanuit Jeugdbescherming, sociale wijkteams/ toegang, een zorgaanbieder en een RET • Eerste inspiratiesessie voor 31 professionals die binnen hun organisatie of netwerk dialooggesprekken en moreel beraden begeleiden (krijgt vervolg in 2025)
Fabian de Beyn Filosoof, ethiekondersteuning en gespreksleider Moreel Beraad in en met het werkveld, onder meer bij BEN en Fontys Hogescholen.
Leersessie aanvragen of meer info? Kijk op de website van BEN
Voorbeeld: loslaten of beschermen? Situatie: een jongere is vrijwillig opgenomen, maar wil ook steeds weg en brengt zichzelf dan in gevaar. Er zijn geen formele gronden voor een gedwongen opname. Dilemma: loslaten of beschermen? In het geding zijn: autonomie, bescherming, zorgvuldigheid, veiligheid van deze jongere en de andere jongeren in de groep, transparantie, integriteit, verantwoordelijkheid, respect, vertrouwen, de belasting van pedagogisch medewerkers, financiën (wil gemeente betalen?). Besluit: de jongere is gedeeltelijk thuis (op een aantal voorwaarden van het gezin) en gedeeltelijk in de groep. Dit is een tussenstap, op weg naar een duurzame oplossing. Acties: uitkomsten moreel beraad bespreken met de jongere en met ouders, met hen bespreken wat nodig is om het besluit uit te voeren. Aanwezigen werken gemaakte afspraken uit: maken en toetsen veiligheidsplan met ouders en organisaties in de regio, relevante personen en organisaties betrekken inclusief school en veiligheidshuis, volgen gezin en samenwerken ouders, procesregie, beschikking gemeente, stap-voor-stap plan en consensus.
Liesbeth van Hoof Orthopedagoog generalist, GZ Psycholoog, supervisor NVO. Vanuit BEN verantwoordelijk voor het leren van leersessies, het doorontwikkelen van leersessies en moreel beraden en de ontwikkeling van de gespreksleiders.
Ben Nieuwkerk Systeemtheoretisch counselor en gespreksleider Moreel Beraad.
23
RET+BEN Jaaroverzicht 2024
10
MAART 2025
Leren & Ontwikkelen K-EET Kinderen en jongeren met een eetstoornis – of een kwetsbaarheid daarvoor – verdienen eerdere herkenning, beter begrip en effectievere behandeling. Vroegtijdig herkennen en behandelen leidt namelijk tot minder lijden, minder maatschappelijke kosten en minder ernstig zieke kinderen en jongeren. Dit krijgt een vervolg in ‘K-EET bouwt door’: 1. Verdere ontwikkeling van de netwerkaanpak 2. Verbetering van de vroegherkenning, en vroege behandeling 3. Kennis: ontwikkelen, benutten en beschikbaar stellen Een eetstoornis staat niet op zichzelf en gaat ook niet over eten. Het is een coping mechanisme, een manier om te kunnen omgaan met problemen op ander vlak. In meer dan de helft van de gevallen is er sprake van (onverwerkt) trauma en in meer dan de helft van de gevallen is sprake van een psychisch of psychiatrisch probleem.
leiders van het netwerk in West-Brabant en Zeeland wordt gefinancierd door BEN Brabant/ Zeeland. Daarom nemen we het op in dit jaarbericht.