C.9a 20260330-Eindrapport-Fenomeenanalyse extremisme in Zeeland

83 R6; R7. 84 Geert van der Star, ‘Zus van slachtoffer omstreden Sint Philiplandse ‘sekte’, Saskia B., in hoger beroep

veroordeeld voor smaad’, Algemeen Dagblad, 8 mei 2025.

30 maart 2026

P 19

een bijeenkomst in Zoutelande in april 2025.88 Tijdens die bijeenkomst was er een tegendemonstratie, maar dit leidde niet tot grote ongeregeldheden – in tegenstelling tot op enkele andere plekken in Nederland.89 Het beeld dat ontstaat uit de interviews, is dat er beperkt zicht is op religieus extremisme vanuit een christelijke inslag en gesloten gemeenschappen waar dit mogelijk kan spelen.90 Een respondent vertelt zijn zorgen te hebben gedeeld over een jongere die psychisch kwetsbaar was, niet meer naar school of werk ging, nauwelijks buiten kwam en volledig gefocust leek op een christelijke gemeenschap.91 Een andere respondent deelt een soortgelijk verhaal.92 Twee andere respondenten geven aan dat zij zien dat jongeren meer trekken naar het geloof en op zoek zijn naar zingeving.93 Hierbij ontstaan soms ook spanningen tussen geloofsovertuigingen en het ‘moeten’ innemen van een standpunt over bijvoorbeeld genderidentiteit of geaardheid. Hoewel dit soms gepaard gaat met radicale uitingen en ondemocratische waarden, ontbreekt een geweldcomponent. Er zijn weliswaar mensen die religie boven de wet stellen, maar tegelijkertijd is men overheidsgetrouw. Het willen ondermijnen van een democratische rechtsorde lijkt hier niet aan de orde.94

Wel zijn er voorbeelden van vandalisme als gevolg van anti-LGBTQI+sentimenten. Zo werd een regenboogzebrapad in Tholen in 2022 beklad met de leuzen ‘Sodom en Gomorra. Stop de hoererij, want het loon van de zonde = de dood’. In 2023 werden regenboogzebrapaden in Biervliet (gemeente Terneuzen) en in Vlissingen zwart gemaakt, in 2024 regenboogbankjes in Middelburg.95 In deze laatste gevallen is onduidelijk wat daar het motief achter was en of er een verband was met religieuze overtuigingen.

2.2.4.

Rechts-extremisme

In Zeeland zijn er signalen die duiden op rechts-extremisme. In de meeste gevallen gaat het om uitingen waarbij sprake is van openbare ordeverstoringen, protestacties en vormen van graffiti en vandalisme. Sommige gemeenten komen daarbij vaker in beeld dan andere, met name Middelburg en Vlissingen hebben hier meermaals mee te maken gehad in de afgelopen vijf jaar. Zo werd een speeltoestel in Middelburg beklad met onder meer ‘Fuck Islam’, ‘White Lives Matter’ en een hakenkruis, en werd het slavernijmonument in Vlissingen, dat daar overigens zonder vergunning was geplaatst, drie keer in korte tijd beklad, waarbij op de muur achter het monument onder meer de leus ‘2070: blanke minderheid’ werd gezet.96 In 2023 werden in Middelburg

88 Romy van der Burgh, Marieke Rotman, Allart van der Woude, ‘Christenen voor Israël bouwt mee aan illegale wijk

94 R28; R02.

op Westelijke Jordaanoever’, Investico, 25 maart 2025. 89 Zie Chris van Mersbergen, ‘Middelvingers, gescheld en een entree over rood besmeurde vlag: op bezoek bij Christenen voor Israël’, Provinciale Zeeuwse Courant, 30 mei 2025; R26. 90 R15; R30. 91 R23. 92 R19. 93 R20, R21.

95 Maurice Steketee, ‘Regenboogzebrapad Tholen beklad met leuzen’, Provinciale Zeeuwse Courant, 31 augustus

30 maart 2026

P 20

2022; Raymond de Frel, ‘Het regenboogpad in Biervliet heeft zijn kleuren weer terug, maar dat ging niet een-tweedrie’, Provinciale Zeeuwse Courant, 21 juli 2023; Wendy de Jong, ‘Zo vaak beklad dat het helemaal is vervaagd: Vlissings regenboogzebrapad krijgt verse kleurtjes’, Provinciale Zeeuwse Courant, 8 september 2023; Arie Westeneng, ’Regenboogbankjes in Middelburg nog voor officiële onthulling beklad’, Provinciale Zeeuwse Courant, 7 oktober 2024. 96 Omroep Zeeland, ‘Slavernijmonument opnieuw beklad’, 13 juli 2023.

keltische kruizen en ‘nee tegen Islam’ op een muur en borden gespoten.97 In 2024 werd de synagoge van Middelburg beklad met hakenkruizen. De dader bleek een beïnvloedbare jonge tiener met interesse in het rechtsextremistische gedachtegoed.98 Ook in Terneuzen was er in dat jaar sprake van bekladding.99

handelingsverlegenheid is hoger waar het gaat om mogelijke signalen van rechts- of anti-institutioneel extremisme dan waar het gaat om jihadisme.104 Anderzijds zijn er ook respondenten die opmerken dat extreemrechts gedachtegoed beter wordt herkend dan andere vormen van extremisme, juist omdat symboliek herkenbaarder is.105

Ook respondenten geven aan dat zij weten dat er wel eens hakenkruizen worden aangetroffen op plekken in Zeeland.100 Of er daarbij sprake is van extremistische overtuigingen is echter vaak niet te achterhalen, omdat onduidelijk is wie er achter de daad zit. Meerdere respondenten wijzen op de mogelijkheid van baldadige jongeren: zij willen shockeren en zien dit als een manier om dat te doen, soms zonder echt te weten wat het is dat ze tekenen of zeggen.101 Het zou gaan om losstaande incidenten en niet om ‘structurele jodenhaat’, zoals een respondent het omschrijft.102 In algemene zin wijzen enkele respondenten die werken met jongeren erop dat zij zien dat extreem gedrag van jongeren soms wordt weggewuifd door ouders of begeleiders.103

De aanwezigheid van deze acties hoeft niet per se te betekenen dat er veel mensen in Zeeland wonen die getypeerd kunnen worden als rechtsextremistisch of antisemitisch. Wel is bekend dat er in Zeeland enkele demonstraties zijn geweest waarbij ook verschillende als rechtsextremistisch te duiden groepen aanwezig waren. Zij sloten bijvoorbeeld aan bij acties waarin zij zich konden vinden, maar die zij niet per se zelf organiseerden. Zo werd in september 2020 een protestmars georganiseerd in Middelburg tegen de destijds geldende coronamaatregelen, waarbij onder meer Voorpost, Neerlands Patriottisch Front en Proud Boys NLD aanwezig waren.106 Tijdens deze mars werd met prinsenvlaggen gezwaaid. Drie maanden daarvoor kwamen leden van NPF en Proud Boys NLD naar Vlissingen om het standbeeld van Michiel de Ruyter te beschermen tegen linkse activisten. In een publicatie uit 2021 stelt de Anne Frank Stichting dat Proud Boys NLD uit is op een confrontatie met (extreem)linkse groepen en de politie, waarbij ook aansluiting wordt gezocht met hooligans. Proud Boys NLD

Er wordt voor gewaarschuwd om dergelijke uitingen niet te normaliseren. Opgemerkt wordt hierover dat op scholen niet altijd het gesprek wordt aangegaan, als bekend is wie iets heeft gedaan. Dit is deels te wijten aan onwetendheid – is het niet gewoon kattenkwaad? – en deels aan handelingsverlegenheid, is de indruk van respondenten. Die

97 Redactie, ‘Bekladdingen op borden en muren in Middelburgse wijk Dauwendaele’, Provinciale Zeeuwse Courant,

101 R20; R17; R7; R29; R19.

19 december 2023. Het keltische kruis wordt onder meer geassocieerd met de Kluk Klux Klan en neonazistische bewegingen. 98 Omroep Zeeland, ‘Synagoge in Middelburg beklad met hakenkruizen: ‘Roept gevoelens van onveiligheid en angst op’’, 3 februari 2024; R26, R19. 99 Luc Oggel, ‘Terneuzense elektriciteitskast beklad met hakenkruis: ‘Alle fatsoensnormen te buiten’, Provinciale Zeeuwse Courant, 11 februari 2024. 100 R4; R5; R15; R27; R29; R12.

102 R30.

30 maart 2026

P 21

103 R19; R18. 104 R17. 105 R31; R16. 106 Rolf Bosboom, ‘Middelburg coronaprotest had een bedenkelijke ondertoon’, Provinciale Zeeuwse Courant, 25

september 2020.

zou “ook enige aanhang in Zeeland” hebben, al was de grootte van de groep beperkt tot zo’n 10 tot 15 personen volgens het rapport.107 In 2024 verliep de intocht van Sinterklaas in Yerseke onrustig. De komst van demonstranten van Kick Out Zwarte Piet bracht een flinke groep tegendemonstranten op de been. Er werd met eieren, stenen en vuurwerk gegooid naar KOZP. Ook hier was iemand aanwezig met een prinsenvlag. Een man uit Terneuzen, een man uit Kruiningen en een minderjarige jongen uit Yerseke worden aangehouden voor het verstoren van de openbare orde. Een man uit Colijnsplaat wordt aangehouden voor opruiing.108 Zij kregen allen een bekeuring. Daarnaast zijn er in Zeeland, en met name Zeeuws-Vlaanderen, enkele groepen actief zijn die te duiden zijn als rechtsextremistisch. Voorpost is er actief, de Nederlandse Volks-Unie (NVU) heeft een kringleider Zeeland, en er is een groep genaamd Rascals Zuidwest.109 Deze laatste groep was korte tijd verbonden aan RVF Nederland, een nationaalsocialistische organisatie en afsplitsing van de NVU. Rascals Zuidwest heeft een zeer beperkte achterban.110 Op hun eigen website en sociale media wordt aangegeven dat de organisatie streeft naar “de ondergang van dit systeem”111. De groep heeft ook banden met Vlaamse organisaties.112 In oktober 2020 werden drie betrokkenen bij de groep

berecht wegens haatzaaiende berichten op het internet en bij een van hen werd een grote voorraad zwaar vuurwerk gevonden, aldus een rapport van de Anne Frank Stichting.113 Volgens een respondent is het vooral volksnationalisme dat ‘behoorlijk’ speelt in Zeeland en de laatste jaren licht groeit. Deze respondent ziet hierin een verband met discussies rondom de komst van asielzoekerscentra en immigratiebeleid.114 Over het algemeen gaan vanuit de acties van deze groepen, hoewel zij soms extremistische uitingen doen, geen directe geweldsdreiging uit. Zij zoeken soms de rand op, maar stellen zich voornamelijk activistisch op. Dat was anders bij de arrestatie van een man uit de gemeente Schouwen-Duivenland in 2022.115 Deze man, met nationaalsocialistisch en accelerationistisch gedachtegoed, had onder meer een 3D-geprint semiautomatisch vuurwapen in huis, evenals rechtsextremistisch materiaal. Hij zou online gelijkgestemden hebben gevonden. Hij werd veroordeeld tot 20 maanden gevangenisstraf (waarvan 6 voorwaardelijk) voor het meermaals aanzetten tot haat en discriminatie, groepsbelediging van Joden en mensen van kleur online, het maken van

107 Wagenaar, Extreemrechts in Nederlandse gemeentes, 62-64; BN De Stem, ‘Groepje actievoerders ‘verdedigt’

111 Rascals Zuidwest, ‘NEWS FROM THE FRONT’, 6 februari 2024. Geraadpleegd 9 juli 2025.

standbeeld Michiel de Ruyter in Vlissingen’, 20 juni 2020. 108 Omroep Zeeland, ‘Kick Out Zwarte Piet kwam tóch en dat zorgde voor een beladen intocht van Sinterklaas in Yerseke’, 16 november 2024. 109 R17; R28; Nederlandse Volks-Unie, ‘Kringleiders’ (geen datum), geraadpleegd 16 maart 2026. https://www.nvu.nu/kringleiders.html 110 Dit stelt de Anne Frank Stichting in 2021 en 2023, maar blijkt ook uit het aantal volgers en beelden op sociale media. Op moment van schrijven (maart 2026) heeft Rascals Zuidwest 55 volgers op X en 101 volgers op Facebook. Zie: Wagenaar, Extreemrechts in Nederlandse gemeentes, 73; Willem Wagenaar, ‘Extreemrechts in Nederland januari-juni 2023’ (Anne Frank Stichting: 2023), 40.

https://rascalszw.wordpress.com/ 112 Een voorbeeld is de uitnodiging om een bijeenkomst van de Vrienden van Breydel bij te wonen in juli 2025. Hier was ook de voorman van NVU aanwezig. Vrienden van Breydel zou verbonden zijn aan het inmiddels verboden en opgeheven Project Thule, waarvan leden in maart 2025 door het Vlaamse gerechtshof werden veroordeeld voor het deelnemen of verlenen van steun aan een privémilitie en voor wapendracht en wapenbezit. Zie: UNIA, ‘Hof van beroep Gent, 14 maart 2025’, publicatie uitspraak: 14 maart 2025. 113 Wagenaar, Extreemrechts in Nederlandse gemeentes, 73. 114 R28. 115 Luc Oggel, ‘Man aangehouden wegens bezit 3D geprinte wapens en rechts-extremistisch materiaal’, Provinciale Zeeuwse Courant, 11 februari 2022.

30 maart 2026

P 22

een wapen en munitie en opruiing tot terroristisch misdrijf en gewelddadig optreden tegen openbaar gezag.116

2.2.5.

Anti-institutioneel extremisme

Anti-institutioneel extremisme is een relatief nieuw fenomeen. Dat wil zeggen: het wordt pas sinds enkele jaren als vorm van extremisme onderkend. Kenmerkend voor dit type extremisme is dat een sterke afkeer tegen gevestigde instituties centraal staat. Deze instituties worden door hen gezien als onderdeel van een ‘kwaadaardige elite’ die mensen bewust zou onderdrukken en benadelen.117 Ook bij dit type extremisme speelt online een belangrijke rol, waar overtuigingen worden gedeeld en mensen elkaar vinden. Het is moeilijk om zicht te krijgen op in hoeverre dit in Zeeland het geval is, omdat online omgevingen vaak afgeschermd zijn en daarmee niet toegankelijk in het kader van dit onderzoek. Uitingen in de openbare ruimte hierover, zijn niet altijd terug te leiden naar mensen die ook daadwerkelijk in de provincie wonen. Zo werd in 2022 een man uit Hoeksche Waard (ZuidHolland) veroordeeld tot een taakstraf en het betalen van forse schadeclaims, nadat hij op zeker 71 verkeersborden in Zeeland ‘The Great Reset’ had gespoten.118

richting overheidsvertegenwoordigers. Dit uitte zich onder meer in protestacties en demonstraties, die overigens op zichzelf niet extremistisch maar activistisch van aard waren. Wel waren er enkele activisten wiens boosheid omsloeg in strafbaar gedrag. Zo werd er in januari 2021 door jongeren opgeroepen tot het gooien met brandbommen en vuurwerk in Goes. Hiervoor werden vier verdachten van tussen de 18 en 20 jaar uit Goes aangehouden. Zij waren boos over de ingestelde avondklok.119 In de dagen erna werden nog twee mannen gearresteerd uit dezelfde gemeente. Bij de aanhouding van één van hen werd de politie bedreigd met een jachtgeweer door een 54-jarige medebewoner. Bij een doorzoeking van de woning werden nog eens vijf vuurwapens gevonden.120

Qua fysieke uitingen hebben er enkele cases gespeeld in Zeeland in de periode 2020-2025. Met name ten tijde van de coronapandemie en bijbehorende maatregelen, groeide het wantrouwen en de boosheid

Bij sommigen ging hun boosheid gepaard met een geloof dat er sprake is van een kwaadaardige elite die zich zou bezighouden met onder meer satanisch ritueel kindermisbruik. Dit resulteerde in enkele gevallen in concrete bedreigingen, met name van gezagsdragers maar ook van medewerkers van uitvoeringsorganisaties. Zo werd een 52-vrouw uit de gemeente Hulst, later woonachtig in Terneuzen, in mei 2021 aangehouden omdat zij had opgeroepen tot geweld tegen toenmalige RIVM-directeur Jaap van Dissel en hierbij ook zijn adres online deelde. Zij kreeg hiervoor vier weken celstraf opgelegd, waarvan twee weken voorwaardelijk. 121 De vrouw beschuldigde eveneens toenmalig Minister van Volksgezondheid Hugo de Jonge van ‘maffiapraktijken’ en legde

116 Rechtbank Amsterdam, ECLI:NL:RBAMS:2023:1438, datum uitspraak 17 maart 2023; R28; R10.

120 Redactie, ‘Samenkomst jongeren in Vlissingen verloopt relatief rustig, Kattendijkenaar bedreigt agenten met

117 NCTV, DTN december 2025; AIVD, ‘Anti-institutioneel extremisme in Nederland. Een ernstige bedreiging voor

jachtgeweer’, Provinciale Zeeuwse Courant, 25 januari 2021. 121 Rolf Bosboom, ‘Opgepakte Zeeuws-Vlaamse vrouw werd steeds radicaler: ‘Die leugens moeten afgelopen zijn’, Provinciale Zeeuwse Courant, 7 mei 2021; Omroep Zeeland, ‘Celstraf voor Terneuzense vrouw die RIVM-baas Jaap van Dissel bedreigde’, 12 mei 2021; Gerechtshof Den Haag, ECLI:NL:GHDHA:2022:594, datum uitspraak 11 april 2022.

de democratische rechtsorde?’ (mei 2023). 118 Eldridge Pentury, ‘René kladde ‘The Great Reset’ op 71 verkeersborden in Zeeland: ‘Ik deed het in een roes. Het was een domme actie’’, Provinciale Zeeuwse Courant, 30 maart 2022. 119 Omroep Zeeland, ‘Goesenaren gevangenis in voor delen oproep tot rellen’, 27 januari 2021.

30 maart 2026

P 23

bloemen in de Westerschelde bij wijze van steun aan slachtoffers van een satanisch pedonetwerk.122 In een andere rechtszaak werden een man en vrouw uit Middelburg door de rechter verplicht om de video te verwijderen die zij maakten van de uithuiszetting van hun kind en op sociale media plaatsten. Zij deelden namen van de medewerkers die betrokken waren bij de uithuisplaatsing. Het stel is van mening dat de uithuisplaatsing een truc is van de overheid om hun kind te kunnen verkrachten en daarmee te kunnen handelen.123 Zij zijn al langer verwikkeld in een conflict met jeugdzorg. Het is de vraag of hier echt sprake is van een overtuiging of voornamelijk van boosheid (in combinatie met kwetsbaarheid). Een respondent werkzaam in het zorg- en welzijnsdomein, geeft ook aan mensen tegen te komen die vanuit een grief met de overheid aansluiting vinden bij extremistisch gedachtegoed.124

staat omver werpen en riep op tot een coup, waarmee sprake was van het opruien tot een terroristisch misdrijf. De vrouw kreeg een jaar gevangenisstraf, waarvan 190 dagen voorwaardelijk en een taakstraf van 120 uur.126 Een respondent van de politie spreekt in het kader van common law, wat bij deze organisatie centraal stond, over een “heel klein groepje, [dat] ook vrij stabiel is gebleven”. Onderdeel van het soevereine gedachtegoed is het geloof dat er sprake is van een illegitieme overheid en dat (bepaalde) wet- en regelgeving niet op soevereine mensen van toepassing is. Hoewel er op zichzelf niet gelijk sprake is van anti-institutioneel extremisme wanneer mensen deze overtuiging hebben, kan het handelen naar dit gedachtegoed hier wel toe leiden (zoals in het voorbeeld hierboven).

Een zaak die veel media-aandacht kreeg, was de aanhouding van een zevental ‘soevereinen’ in 2024. Zij werden onder meer verdacht van deelname aan een terroristische organisatie. Een 66-jarige vrouw uit de gemeente Sluis zou hebben deelgenomen en leiding geven aan een landelijk netwerk, dat bereid zou zijn geweld te gebruiken om gezagsdragers te vervangen en sprak over het berechten van mensen via volkstribunalen en met zelfbenoemde sheriffs.125 Hoewel er volgens de rechtbank geen sprake was van een terroristische organisatie, was er wel sprake van een criminele organisatie. Een deel van de groep wilde de

De meerderheid van de Zeeuwse gemeenten (9 van de 12) geeft aan te maken hebben gehad met signalen van mensen die anti-institutioneel gedachtegoed aanhangen. Het gaat dan bijvoorbeeld om brieven waarin mensen aangeven zich uit willen schrijven uit de Basisregistratie Personen. Vier gemeenten geven aan dergelijke brieven te hebben ontvangen; het gaat om enkele brieven per jaar.127 Andere signalen die gemeenten hebben gezien zijn het weigeren van hulpverlening wegens een gebrek aan vertrouwen in de overheid, het zelf bepalen wanneer een kind naar school gaat, en het weigeren om belastingaanslagen, boetes of nutsvoorzieningen te betalen vanuit de overtuiging dat de persoon in kwestie dit niet hoeft te doen omdat zij zich aan ander recht hoeven

122 Zij legde ook bloemen in Bodegraven en was betrokken bij een groep mensen die gelooft dat het dorp

124 R02.

Bodegraven (Zuid-Holland) een centrale rol speelt in vermeend satanisch pedonetwerk. Voor meer hierover zie: Marnix Eysink Smeets, Hans Moors, Linda de Veen, Marius Koelink, Bloemen op de Begraafplaats. De aanpak van een complottheorie in Bodegraven. En wat we daarvan kunnen leren. (Den Haag: Politie & Wetenschap, 2025). 123 Gerechtshof ’s-Hertogenbosch, ECLI:NL:GHSHE:2021:511, datum uitspraak 23 februari 2021.

125 Arjen Nijmeijer, ‘Neeltje (66) stelde het geweten boven de wet, maar belandde wel voor de rechtbank’,

30 maart 2026

P 24

Provinciale Zeeuwse Courant, 9 december 2024. 126 Rechtbank Rotterdam, ECLI:NL:RBROT:2025:13802, datum uitspraak 28 november 2025. 127 Interne documentatie CZW Bureau.

houden. Een eerste inventarisatie onder gemeenten wijst erop dat hiervan geen sprake is op grote schaal, echter geeft de helft van de gemeenten eveneens aan geen afspraken of aanpak te hebben hoe om te gaan met dergelijke signalen.128 Het kan dus ook zo zijn dat signalen niet herkend worden of niet als zodanig worden geregistreerd. Hoewel veel respondenten opmerken dat zij sinds de coronapandemie vaker anti-overheidsdenken tegenkomen en ook uit onderzoek blijkt dat de ontevredenheid over overheidshandelen groter is aan de randen van Nederland, merken respondenten ook op dat dit niet vaak leidt tot het ondernemen van actie.129 Voor gemeenten is het ook lastig hier zicht op te krijgen wanneer mensen hun uitingen niet richting de gemeente of in de gemeente doen, maar digitaal of elders in Nederland.130 Een respondent geeft aan dat het anti-overheidsdenken vaker voorkomt in stedelijke gebieden, zoals Vlissingen en Middelburg. De reden hiervoor zou zijn dat mensen daar vaker in armoede leven en dit een vruchtbare voedingsbodem vormt voor dit gedachtegoed. Anderen stellen echter geen duidelijke regionale spreiding te kunnen ontdekken. Er zijn geen aanwijzingen dat er sprake is van een breed gedragen beweging in Zeeland of regionale binding, maar eerder van individuen die zich aansluiten bij landelijke netwerken.131 Wel bestaat er

kruisbestuiving tussen overheidsextremisme.132

2.2.6.

het

rechtsextremisme

en

anti-

Links-extremisme

Het is lastig om een goed beeld te vormen van links-extremisme in Zeeland. Dat komt omdat zichtbare uitingen grotendeels ontbreken. Uit de politiedata blijkt dat er alleen in 2021 minder dan vijf signalen waren met betrekking tot links-extremisme die CTER-waardig werden geduid. Ook respondenten merken unaniem op de indruk te hebben dat linksextremisme weinig tot niet speelt in Zeeland of geen casuïstiek hieromtrent te kennen.133 Wel wordt opgemerkt dat dit mogelijk kan veranderen nu er plannen zijn voor het bouwen van twee kerncentrales in Zeeuws-Vlaanderen. Tot nu toe verliepen demonstraties hiertegen echter kleinschalig en rustig.134 De vraag wordt ook opgeworpen in hoeverre de acties van Extinction Rebellion (XR) kunnen worden beschouwd als extremistisch. Zo wordt gewezen op een demonstratie van XR in maart 2025, waarbij actievoerders de toegangsweg naar kunstmestfabriek Yara in Sluiskil blokkeerden.135 Een jaar later werden verschillende actievoerders van XR beboet voor het betreden van verboden terrein. Zij waren illegaal het terrein van overslagbedrijf OVET in Terneuzen binnengedrongen.136 Twee jaar eerder werden hier ook activisten van XR en Kappen met Kolen

128 Interne documentatie CZW Bureau.

134 R26; R8; Zie ook: Joeri Wisse, ‘Buren protesteren gebroederlijk tegen ‘megakerncentrales’: ‘Wij zijn solidair met

129 Zie bijvoorbeeld Josse de Voogd, René Cuperus, ‘Atlas van Afgehaakt Nederland. Over buitenstaanders en

de Zeeuwen tegen de absurde plannen’, Provinciale Zeeuwse Courant, 17 januari 2026. Opvallend is dat hier iemand wordt geïnterviewd met een geuzenvlag, een symbool bekend uit extreemrechtse kringen. 135 Rik Bolt, ‘Extinction Rebellion beëindigt actie bij Yara ‘We zijn irritant genoeg geweest’’, Omroep Zeeland, 14 maart 2025. 136 Omroep Zeeland, ‘Actievoerders dringen terrein OVET binnen: ’Dat we nog steeds steenkool verwerken is ongelooflijk’, 6 maart 2026.

gevestigden’, december 2021. R09; R02; R11; R12; R13; R16; R20; R28; R10. 130 R25. 131 R26; R28; R14. 132 Zie eerder; R28. 133 R10; R12; R13.

30 maart 2026

P 25

aangehouden om dezelfde reden, en wegens bekladdingen.137 Het ontbreekt hierbij echter aan het doel om de democratische rechtsorde te ondermijnen, waardoor deze acties tot dusverre door veiligheidsdiensten en rechtspraak als activistisch worden gezien. In Zeeland zijn enkele individuen actief binnen het antifascisme, die elkaar vinden tijdens acties van Antifa, bijvoorbeeld in reactie op (extreem)rechtse demonstraties.138 Het doel is dan om een stevig tegengeluid te laten horen en eventueel geweld vanuit rechts tijdens deze demonstraties te stoppen. Een respondent geeft aan binnen deze scene geen mensen te zien die gewelddadig zijn of die aanslagen willen plegen om maatschappelijke verandering teweeg te brengen. Boosheid en eventueel gewelddadig gedrag zou voortkomen uit een afkeer tegen racisme, antisemitisme en fascisme, maar niet met de intentie het maatschappelijke model van Nederland te veranderen.139 In de gesprekken met respondenten kwam één casus naar voren waar mogelijk sprake was van extremisme geënt op een linkse ideologie. Het ging om een persoon die zich sterk gediscrimineerd voelt op basis van afkomst, hierbij een verband ziet met de oorlog in Gaza, en zich extreem uit en ook dreigt met geweld richting mensen van Nederlandse afkomst.140

2.2.7.

Overig

Tot slot zijn er nog enkele voorvallen geweest in Zeeland, waarvan onduidelijk is vanuit welke hoek deze te duiden zijn. Zo kreeg een moskee in Vlissingen in 2020 een dreigbrief op de mat met daarin een figuur hangend aan een galg met daarnaast het woord ‘islam’. Enkele andere moskeeën in Nederland ontvingen dezelfde brief.141 In 2023 werden discriminerende en haatdragende leuzen geplakt op een lantaarnpaal bij een moskee in Middelburg.142 Hiervan is nooit duidelijk geworden wie erachter zat. Het lijkt te gaan om een eenmalig incident.143

2.3. Verschillen binnen Zeeland Het is lastig om uitspraken te doen in hoeverre verschillende typen extremisme in verschillende delen van Zeeland voorkomen, omdat er relatief weinig casuïstiek voorhanden is. In dit onderzoek zijn geen aanwijzingen gevonden dat bijvoorbeeld het jihadisme meer zou spelen in de Zeeuwse steden dan op het platteland, zoals bleek uit een fenomeenanalyse naar radicalisering en extremisme uit een andere regio.144 Een respondent vermoedt dat dit vaker verband houdt met de achtergrond van de persoon en de familie waarbinnen iemand opgroeit, dan de subregio waar dat gebeurt.145 Wel lijkt rechtsextremisme wat sterker geworteld in Zeeuws-Vlaanderen en, aldus een van de respondenten, rondom locaties waar vluchtelingen worden opgevangen. Vaak zijn dit de grotere steden, zoals Middelburg,

137 Rolf Bosboom, ‘Politie grijpt in bij actie op terrein Ovet in Vlissingen, zeven klimaatactivisten opgepakt’,

141 Stijn Tielemans, Serena Hofman, ‘Morbide dreigbrief schokt Goudse moskeeën: ‘Vandaag een brief, morgen

Provinciale Zeeuwse Courant, 8 november 2024; Cris Sohier, ‘Milieuactivisten demonstreren weer bij Ovet, dit keer in Terneuzen’, Provinciale Zeeuwse Courant, 9 november 2024. 138 R28; R02. 139 R28. 140 R11.

een bom?’, Algemeen Dagblad, 8 februari 2020. 142 ANP, ‘Discriminerende teksten achtergelaten bij moskee in Middelburg’, Provinciale Zeeuwse Courant, 24 oktober 2023. 143 R26. 144 De Leede, Fenomeenanalyse Haaglanden en Hollands Midden, 16. 145 R02.

30 maart 2026

P 26

Goes, Vlissingen en Terneuzen.146 De besproken voorbeelden in §2.2.4 volgen dat beeld, enkele uitzonderingen daargelaten. Voor antiinstitutioneel extremisme is geen eenduidig beeld te herkennen; het lijkt te gaan om mensen die door de hele provincie verspreid zitten. Respondenten vermoeden dat er (verder) weinig verschil te zien is tussen de Zeeuwse regio’s, waarbij er niet één vorm van extremisme is dat er in een bepaalde regio erg uitspringt.147 Dit strookt met het beeld uit de politiecijfers en ook met de trend richting gemengd gedachtegoed of knip-en-plakwerk van verschillende overtuigingen. Het is op basis van de politiecijfers niet mogelijk duidelijke uitspraken te doen over of het aantal signalen dat (mogelijk) CTER-waardig wordt bevonden hoger ligt in bijvoorbeeld de regio Walcheren, dan in Zeeuws-Vlaanderen of Oosterscheldebekken. Gezien de trend van online radicalisering en fluïde netwerken, is het ook de vraag in hoeverre het maken van dergelijk onderscheid nog erg zinvol is. Wanneer men bijvoorbeeld minder gebonden is aan fysieke locaties om elkaar te treffen, wordt lokale of regionale binding minder relevant.

2.4. Bezien in bredere context In de interviews kwamen verschillende factoren naar voren die volgens respondenten kunnen meespelen als voedingsbodem voor extremisme in hun regio. Hierbij moet gezegd dat deze factoren niet per definitie leiden tot radicalisering of extremisme, maar op termijn wel de risico’s

hierop kunnen vergroten. Alles overziend zijn hieruit drie thema’s te destilleren. Het eerste is de geografie van Zeeland. De provincie bestaat uit verschillende eilanden die relatief ver van elkaar en van de rest van Nederland af liggen. De afstand tot beleid, tot ‘Den Haag’, is groot, letterlijk én gevoelsmatig. In Zeeuws-Vlaanderen speelt dat mensen over het algemeen sneller in België zijn, dan in andere delen van Nederland en daar bijvoorbeeld werken of naar school gaan. Net als in de rest van Nederland, leeft onder sommige Zeeuwen het gevoel niet te worden gezien en gehoord. Maatschappelijk onbehagen kan een voedingsbodem zijn voor radicalisering. Het maatschappelijke onbehagen is in Zeeland relatief hoog vergeleken met andere delen van Nederland, en de brede welvaart is in de gemeenten Terneuzen en Vlissingen relatief laag.148 Respondenten uiten zorgen over polarisatie, complotdenken en een afname aan verdraagzaamheid en contact tussen mensen onderling.149 Een thema waarop in Zeeland de afgelopen jaren spanningen speelden is de opvang van vluchtelingen en huisvesting van statushouders, zoals de komst van een asielzoekerscentrum in Terneuzen.150 Net als in andere delen van Nederland, bestaat het sentiment dat ‘buitenlanders’ gemakkelijker een woning krijgen.

Andersom zijn er ook mensen die zich gediscrimineerd voelen vanwege hun afkomst, waarbij dit gevoel van onrechtvaardigheid bijdraagt aan hun maatschappelijk onbehagen.

146 R28.

149 R02; R09; R12; R13.

147 R29; R03; R13; R17

150 Justin Philipsen, ‘De ophef rondom het azc in Terneuzen uitgelegd’, Omroep Zeeland, 27 november 2025.

148 Zie: Van Wonderen et al., Fenomeenanalyse Extremisme Flevoland, 27; CBS, ‘Samenvatting’, Regionale Monitor

Brede Welvaart, laatst gewijzigd 5 december 2025. https://www.cbs.nl/nl-nl/visualisaties/regionale-monitor-bredewelvaart/samenvatting

30 maart 2026

P 27

In het verlengde hiervan werden zorgen geuit over de verschraling van sociale voorzieningen en in het bijzonder mensen met ggz-problematiek waarvoor geen geschikte opvang of begeleiding beschikbaar is.151 Dit drukt op de leefbaarheid in buurten. Ook bij casuïstiek rondom extremisme kan ideologie en psychische kwetsbaarheid door elkaar heen lopen. Zo wijst een respondent erop dat CTER-signalen die niet als CTER-waardig worden ingeschat, wel vaak bij het Zorg- en Veiligheidshuis terechtkomen met het verzoek hiernaar te kijken vanuit sociaal-maatschappelijke kant.152 Het is van belang om te bepalen hoe iemands gedrag te verklaren is, bijvoorbeeld vanuit een ziektebeeld, ideologische overtuiging, trauma of als reactie op privéproblemen. Ook als er sprake lijkt te zijn van een bepaalde ideologie, kan dit alsnog eigenlijk voortkomen uit een ziektebeeld. Zo dreigde een man uit Tholen in 2018 de toenmalige burgemeester van Rotterdam iets aan te doen en zichzelf op te blazen in een moskee. De man was echter op dat moment volledig ontoerekeningsvatbaar, bleek tijdens zijn rechtszaak. Hij zou de uitspraken hebben gedaan vanuit zijn schizofrenie, paranoïde wanen en psychoses.153 Psychische problematiek kan mensen gevoeliger maken voor bepaalde (extreme) groepen of ideeën.

zeggen. Een andere respondent vermoedt dat het gaat om mensen die wat vaker aan de onderkant van de samenleving zitten en op zoek zijn naar houvast. Het is moeilijker om mee te doen in de samenleving, dan tientallen jaren geleden, is de indruk van deze respondent.155 Weer andere respondenten herkennen ontevredenheid en teleurstelling als voedingsbodem voor radicalisering en extremisme.156 Dat kan allerlei vormen aannemen: van weerstand tegen veranderingen in de maatschappij binnen meer conservatieve gemeenschappen (bijvoorbeeld anti-LHBTIQ+- en anti-woke-sentimenten), tot boosheid over discriminatie en racisme. Verschillende respondenten wijzen erop dat racisme en het bagatelliseren van racistische uitingen, iets is dat speelt binnen verschillende Zeeuwse gemeenten.157

2.5. Aanpak radicalisering en extremisme

Tot slot wijst een respondent erop dat het soms ook gaat om “inhoudsloze kreten”, waarbij mensen ondoordachte uitspraken doen, zoekend naar een zondebok voor hun eigen ellende.154 Hierbij kan ook sprake zijn van een lichtverstandelijke beperking. Het gaat om mensen die bij een groep willen horen, maar niet per se handelen naar wat zij

Hoewel het analyseren van de Zeeuwse aanpak op radicalisering en extremisme geen specifieke focus was van dit onderzoek, is dit uiteraard wel ter sprake gekomen in de vele interviews die zijn afgenomen. Daaruit ontstaat een beeld van een regio waarin de gezamenlijke aanpak CTER nog in de kinderschoenen staat. Sinds 2023 staat het onderwerp nadrukkelijker op de agenda. Er zijn twee bestuurlijke trekkers aangesteld, er is onderliggend beleid opgesteld en er is een viertal netwerkbijeenkomsten georganiseerd waarin organisaties uit verschillende domeinen samenkwamen en trainingen kregen over het onderwerp. Verschillende respondenten gaven aan die bijeenkomsten waardevol te hebben gevonden: het maakt concreter wat signalen

151 R11.

155 R30.

152 R28.

156 R31; R26; R29.

153 Ad Roos, ‘Tholenaar die Aboutaleb bedreigde moet naar inrichting’, Provinciale Zeeuwse Courant, 25 juni 2018.

157 R26; R19; R13; R17.

154 R02.

30 maart 2026

P 28

kunnen zijn en hoe je die kunt herkennen. Tegelijkertijd merken respondenten die daarbij aanwezig waren op dat deze sessies lieten zien dat er nog veel onbekendheid is over het onderwerp en wat extremisme wel en niet is.158 Een terugkerend onderwerp van gesprek tijdens de interviews was het lage aantal signalen. Respondenten merken enerzijds op dat het verklaarbaar is dat het aantal signalen in Zeeland lager ligt dan bijvoorbeeld meer dichtbevolkte gebieden in de Randstad, maar anderzijds vermoeden zij ook dat signalen niet altijd als zodanig worden herkend en/of gemeld. Het feit dat bijna alle signalen op de CTERweegtafel worden ingebracht door de politie, ondersteunt dit vermoeden. Het benadrukt ook het belang van wijkagenten om in de haarvaten van de wijk te kunnen zitten. Bij andere organisaties, zoals scholen, sportverenigingen en woningcorporaties, maar ook gemeenten, wisselt het hoe goed het onderwerp op het netvlies staat, terwijl dit juist plekken zijn waar signalen kunnen worden opgepikt.

Het melden van signalen of onderbuikgevoelens hangt nog te vaak af van persoonlijke relaties of toevalligheden, aldus een respondent, terwijl dit niet zo zou moeten zijn.159 Een andere respondent vermoedt dat signalen worden gemist omdat mensen niet goed weten waar ze op moeten letten.160 Er wordt op dit moment ingezet op samenwerking tussen domeinen en tussen organisaties, met het oog op preventie en vroegsignalering. De Werkgroep Preventie polarisatie, radicalisering & extremisme Zeeland

speelt hierin een belangrijke rol. In deze werkgroep zitten afgevaardigden van de dertien Zeeuwse gemeenten, maar ook vanuit Politie, Zorg- en Veiligheidshuis en landelijke partners. Aan samenwerking met bijvoorbeeld België lijkt het nu nog grotendeels te ontbreken op dit thema, tenminste waar het gaat over gemeenten, terwijl dit – zeker voor Zeeuws-Vlaanderen – relevant is. Er zijn mensen die weliswaar wonen in Zeeuws-Vlaanderen, maar verder hun leven grotendeels in België leiden, en daar ook gebruik maken van het arbeids, onderwijs- en zorgsysteem. Het is dan in het kader van preventie lastig om zicht te krijgen op wat er speelt rondom iemand.161 Zo wijst een respondent erop dat er allerlei zorgen bekend kunnen zijn over een Nederlands kind op een Belgische school, maar waarover bij Nederlandse instanties dan niets bekend is.162 Ook voor mensen die bewust een plek zoeken waar ze niet zo snel in beeld komen, kan de grensregio interessant zijn. Respondenten wijzen op verschillende drempels die professionals kunnen ervaren om zorgen en signalen te melden. Zo wordt gewezen op de gevoeligheid van het onderwerp en de consequenties die het label ‘CTER’ voor iemand kan hebben, en het niet willen ‘klikken’ over (of bemoeien met de zaken van) anderen.

Daarnaast wordt opgemerkt dat niet bij iedereen bekend is waar signalen gemeld kunnen worden.163 Uit een eerdere kennis- en netwerksessie in Zeeland bleken ook zorgen te bestaan over het schaden van de vertrouwensband met een cliënt of

158 R04; R05; R07; R09; R16; R03; R17; Interne documentatie CZW Bureau.

161 R23; R04; R07; R24; R25.

159 R26.

162 R24.

160 R31.

163 O.a. R29; R4; R31; R30.

30 maart 2026

P 29

vergeldingsacties richting de melder.164 Dit benadrukt het belang van scholing over wat signalen zijn, waar je met zorgen en signalen terecht kunt en wat er met een melding gebeurt. Op dat tweede wordt geïnvesteerd middels de Zeeuwse Meldroute, echter blijft het aantal meldingen dat via die weg binnenkomt, tot nu toe achter. Er lijkt dus sprake van een zelfversterkend effect: dat er weinig signalen zijn, maakt dat CTER-problematiek minder prioriteit krijgt van professionals, voor wie CTER zelden een kerntaak is. Anderzijds kan worden bevraagd of meer aandacht voor CTER gerechtvaardigd is, als signalen uitblijven. Dit is een lastige spagaat. Respondenten wijzen er ook op dat zij erop vertrouwen dat de politie en veiligheidsdiensten ‘het’ in de gaten houden en aan de bel trekken als er echt iets aan de hand is.165 In algemene zin vermoeden verschillende respondenten dat jihadisme beter herkend en sneller gemeld wordt door professionals, dan bijvoorbeeld signalen over rechtsextremisme en anti166 overheidsextremisme. Enerzijds heeft dat volgens hen te maken met zichtbaarheid: ‘afwijkend’ gedrag valt sneller op omdat het zichtbare gedragsveranderingen betreft, bijvoorbeeld wanneer jonge vrouwen zich ineens anders gaan kleden of geen handen meer willen geven.

Hoewel hierbij geen sprake hoeft te zijn van radicalisering, vallen dit soort gedragsveranderingen sneller op omdat mensen daarin afwijken van wat wordt gezien als de norm of als gemiddeld in Nederland. Zeeland is een regio met een christelijke signatuur waar relatief weinig mensen wonen die het islamitische geloof aanhangen.167 Professionals

zijn de afgelopen jaren getraind om signalen te herkennen die wijzen op een gewelddadige interpretatie van de Islam, stelt een respondent, en zouden daarom ook sneller melden – ook als er sprake is van een onderbuikgevoel. De bereidheid om zorgen te melden omtrent andere vormen van radicalisering, zoals richting anti-institutioneel of rechtsextremisme ligt lager, aldus een andere respondent. Niet alleen zouden deze signalen minder goed worden herkend, maar dergelijk gedrag is in Zeeland ook meer genormaliseerd. Of, zoals een respondent het verwoordde: “Het is best een hardnekkig beeld, dat radicalisering over andere culturen en geloven gaat.”168 De regionale aanpak van radicalisering en extremisme in Zeeland is zich dus nog volop aan het ontwikkelen. De lastigheid zit er onder meer in dat het gaat om een complex fenomeen, waarin casuïstiek dermate verschillend is dat een standaardinterventie niet zal werken, terwijl wel enige uniformiteit in de aanpak gewenst is. Bovendien is er vaak samenwerking nodig tussen verschillende domeinen. In het volgende hoofdstuk gaan we in op wat dat betekent voor de toekomst.

167 Alleen in Friesland, Drenthe en de Kop van Noord-Holland is dit percentage lager. Data over periode 2012-2021.

164 Interne documentatie CZW bureau.

Zie: Hans Schmeets, Marieke Houben, ‘Religieuze betrokkenheid in Nederland’, Centraal Bureau voor de Statistiek, 7 april 2023. 168 R16.

165 R27; R12. 166 R17; R16; R9; R4.

30 maart 2026

P 30

3 Conclusies en aanbevelingen 3.1. Conclusies Het doel van deze fenomeenanalyse was om het fenomeen extremisme in de regio Zeeland in kaart te brengen (inclusief eventueel lokale verschillen binnen Zeeland) en op basis daarvan te reflecteren op de ontwikkelingen rondom extremisme en wat dat van de regio Zeeland vraagt in de toekomst. Uit deze analyse ontstaat het volgende beeld van het extremistische landschap in Zeeland. Het aantal CTER-waardige signalen is laag, kijkend naar politieregistraties en cijfers van het Zorg- en Veiligheidshuis – maar de beide databronnen kennen zoals gezegd de nodige beperkingen. Ook uit de interviews blijkt dat de indruk bestaat dat het wel meevalt met CTER-problematiek in de regio. De signalen en cases die er zijn, betreffen in Zeeland voornamelijk jihadisme, rechts-extremisme en, in mindere mate, anti-institutioneel extremisme. Er bestaan zorgen over hernieuwde aandacht voor het jihadisme onder jongeren en mogelijke online radicalisering. Op religieus extremisme vanuit christelijke overtuigingen is weinig zicht, hoewel in algemene zin dezelfde hang naar zingeving en geloof wordt gezien onder jongeren. Rechts-extremisme uit zich voornamelijk in de vorm van openbare ordeverstoringen, protestacties en vandalisme. Ook zijn er enkele als rechts-extremistisch aan te duiden groeperingen aanwezig

30 maart 2026

P 31

geweest bij demonstraties. Sommigen daarvan hebben een ‘afdeling’ in Zeeland. Tegelijkertijd zijn zij beperkt in omvang en wordt het bewegen tussen groeperingen en ideologieën steeds gebruikelijker. Rechtsextremisme lijkt wat meer zichtbaar in de regio’s Zeeuws-Vlaanderen en Walcheren (Middelburg en Vlissingen). Het aantal signalen is desalniettemin beperkt, waardoor het lastig is hier stevige uitspraken over te doen. Er wordt op gewezen dat rechts-extremisme mogelijk minder goed wordt herkend of op waarde wordt geschat door professionals in de regio, waardoor normalisering op de loer ligt. Uitingen van anti-institutioneel extremisme zijn met name zichtbaar vanaf de start van de coronapandemie, in enkele gevallen leidde dit tot (strafbare) bedreigingen. Hoewel er binnen de Zeeuwse gemeenten signalen zijn dat er mensen zijn met anti-institutioneel gedachtegoed, is onduidelijk welke dreiging daarvan uitgaat. Het lijkt hier te gaan om individuen die deel uitmaken van landelijke netwerken of losse (voornamelijk online) groepsverbanden. Enkele landelijke trends zijn ook terug te zien in het Zeeuwse beeld. Dit betreft bijvoorbeeld kruisbestuiving tussen verschillende ‘soorten’ extremisme, waarbij een vastomlijnde ideologie steeds minder goed herkenbaar is. De dreiging wordt zo onvoorspelbaarder.

Er is in het bijzonder beperkt zicht op het online domein, terwijl er (ook landelijk) zorgen bestaan over online radicalisering. Een landelijke trend waar in dit onderzoek geen signalen over werden gevonden in Zeeland is het nihilistisch extremisme. Dit wil echter niet zeggen dat dit niet voorkomt. Er is geen aanleiding om te denken dat Zeeuwse jongeren hier niet mee in aanraking komen online.

3.2. Aanbevelingen In het licht van bovenstaande, kunnen enkele aandachtspunten en aanbevelingen worden benoemd. Allereerst gaat dat over het herkennen van signalen. Om signalen te kunnen herkennen, is structurele aandacht nodig voor het onderwerp CTER (in brede zin), waarbij professionals uit allerlei organisaties worden meegenomen in de laatste trends en ontwikkelingen. De netwerkbijeenkomsten zijn daar een mooi voorbeeld van, maar waren vooralsnog een eenmalige gebeurtenis. Er liggen kansen om het herkennen van signalen te verbeteren. Het aanbieden van scholing kan ook vanuit een breder kader, bijvoorbeeld door elementen ervan te laten aansluiten bij scholing over aanverwante zaken zoals mentale gezondheid of verward gedrag. Inzetten op het herkennen van signalen is alleen zinvol als mensen deze signalen ook willen melden en weten waar ze dat kunnen doen. Dit gaat niet vanzelf, zo blijkt ook uit de inzet op de Zeeuwse Meldroute. Het kan dan helpen om te expliciteren wat er met een melding wordt gedaan en wat wel en niet gedeeld mag worden met wie (in het bijzonder met het oog op privacywetgeving). Daarnaast is het belangrijk om terug te koppelen waarom iets wel of niet CTER-waardig wordt geacht en de melder ook handvatten te bieden indien een melding niet CTER-waardig is. De zorgen die aanleiding gaven tot het doen van de melding, zullen er immers nog steeds zijn.

Er ligt ook een kans om in te zetten op aandachtsfunctionarissen radicalisering in andere organisaties dan gemeenten. Dit maakt het duidelijker voor medewerkers waar zij (laagdrempelig) terechtkunnen en

30 maart 2026

P 32

de aandachtsfunctionarissen kunnen het contact onderhouden met hun evenknieën bij de Zeeuwse gemeenten. Idealiter worden ook de banden met België aangehaald, wat met name voor Zeeuws-Vlaanderen van belang is. Het onderwerp CTER vraagt bij uitstek om domeinoverstijgende samenwerking en een integrale, systeemgerichte blik. Het gaat nooit alleen over veiligheid. Kijkend naar landelijke trends, zijn er een aantal zorgen die zich ook vertalen naar de Zeeuwse context. Een daarvan is radicalisering van jongeren online. Zicht krijgen op wat jongeren online doen, is niet eenvoudig, maar wel belangrijk. Het helpt om als professional kennis te hebben van symboliek, taalgebruik en online trends (zoals 764- en COMnetwerken). Als er signalen zijn, dan zullen die voornamelijk naar voren komen op plekken waar jongeren samenkomen of veel tijd doorbrengen, zoals scholen, jongerenwerk en sportverenigingen. Dit vraagt om structurele samenwerking en korte lijntjes. Ook kan worden nagedacht over regio-brede inzet op online weerbaarheid. Tot slot liggen er kansen om in te zetten op het aanpakken van mogelijke voedingsbodems voor radicalisering, zoals benoemd in §2.4.

Literatuurlijst

ANP, ‘Discriminerende teksten achtergelaten bij moskee in Middelburg’, Provinciale Zeeuwse Courant, 24 oktober 2023.

AIVD, ‘Een web van haat. De online grip van extremisme en terrorisme op minderjarigen’ (Den Haag: april 2025).

Bakker, Gerben, Thijs van Aken, Philippe van Pappelendam, Julie Keuken, ‘Van meme tot moord. Hoe online extremistische broedkamers een nieuwe generatie van geweld kweken’ (Den Haag: The Hague Centre for Stategic Studies, 2025).

AIVD, ‘Jaarverslag 2024’ (Den Haag: april 2025). AIVD, ‘Themastudie Extremisme. Analistennetwerk Nationale Veiligheid’ (augustus 2023).

Blok, Cornelieke, ‘Hoop op genezing trekt honderden mensen naar frontrunners-dienst in Goes: ‘Ik geloof in wonderen’’, Provinciale Zeeuwse Courant, 9 september 2023.

AIVD, ‘Anti-institutioneel extremisme in Nederland. Een ernstige bedreiging voor de democratische rechtsorde?’ (mei 2023).

BN De Stem, ‘Groepje actievoerders ‘verdedigt’ standbeeld Michiel de Ruyter in Vlissingen’, 20 juni 2020.

AIVD, ‘Transformatie van het jihadisme in Nederland. Zwermdynamiek en nieuwe slagkracht’ (Den Haag: Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, 30 juni 2014).

Bolt, Rik, ‘Extinction Rebellion beëindigt actie bij Yara ‘We zijn irritant genoeg geweest’’, Omroep Zeeland, 14 maart 2025.

AIVD, ‘Inlichtingenwoordenboek’ (geen datum), geraadpleegd 2 maart 2026. https://www.aivd.nl/onderwerpen/algemene-inlichtingen--enveiligheidsdienst/over-de-aivd/inlichtingenwoordenboek AIVD, ‘Wat is het verschil tussen activisme, extremisme en terrorisme?’ (geen datum), geraadpleegd 2 maart 2026. https://www.aivd.nl/vraagen-antwoord/extremisme/wat-is-het-verschil-tussen-activismeextremisme-en-terrorisme AIVD, NCTV, Nationale Politie, ‘Met de rug naar de samenleving. Een analyse van de soevereinenbeweging in Nederland’, (Den Haag: 2024).

30 maart 2026

P 33

Bolt, Rik, ‘Voormalig notaris van sekte Maerloo moet zes maanden de cel in voor jarenlang opgebouwde dwang’, Omroep Zeeland, 27 februari 2025. Bosboom, Rolf, ‘Politie grijpt in bij actie op terrein Ovet in Vlissingen, zeven klimaatactivisten opgepakt’, Provinciale Zeeuwse Courant, 8 november 2024. Bosboom, Rolf, ‘Opgepakte Zeeuws-Vlaamse vrouw werd steeds radicaler: ‘Die leugens moeten afgelopen zijn’, Provinciale Zeeuwse Courant, 7 mei 2021.

Bosboom, Rolf, ‘Middelburg coronaprotest had een bedenkelijke ondertoon’, Provinciale Zeeuwse Courant, 25 september 2020. CBS, ‘Logiesaccomodaties; gasten, nachten, woonland, logiesvorm, regio’ (laatst gewijzigd op 11 maart 2026). https://opendata.cbs.nl/#/CBS/nl/dataset/82059NED/table CBS, ‘Regionale kerncijfers Nederland’ (laatst gewijzigd op 6 maart 2026). https://opendata.cbs.nl/#/CBS/nl/dataset/70072ned/table?dl=17F53 CBS, ‘Samenvatting’, Regionale Monitor Brede Welvaart, laatst gewijzigd 5 december 2025. https://www.cbs.nl/nlnl/visualisaties/regionale-monitor-brede-welvaart/samenvatting De Boer, Luuk, ‘De soevereinenbeweging en het strafrecht’, Nederlands Tijdschrift voor Strafrecht 3 (2024): 1-15. De Frel, Raymond, ‘Het regenboogpad in Biervliet heeft zijn kleuren weer terug, maar dat ging niet een-twee-drie’, Provinciale Zeeuwse Courant, 21 juli 2023. De Jong, Wendy, ‘Zo vaak beklad dat het helemaal is vervaagd: Vlissings regenboogzebrapad krijgt verse kleurtjes’, Provinciale Zeeuwse Courant, 8 september 2023. De Leede, Seran. ‘Fenomeenanalyse Extremisme. Regio Haaglanden en Hollands Midden’ (2025). De Rechtspraak, ‘Celstraffen voor wapenhandel en deelname criminele organisatie’, 28 november 2025.

30 maart 2026

P 34

https://www.rechtspraak.nl/organisatie-encontact/organisatie/rechtbanken/rechtbankrotterdam/nieuws/celstraffen-voor-wapenhandel-en-deelnamecriminele-organisatie De Voogd, Josse, René Cuperus, ‘Atlas van Afgehaakt Nederland. Over buitenstaanders en gevestigden’, december 2021. Eysink Smeets, Marnix, Hans Moors, Linda de Veen, Marius Koelink, Bloemen op de Begraafplaats. De aanpak van een complottheorie in Bodegraven. En wat we daarvan kunnen leren. (Den Haag: Politie & Wetenschap, 2025). Frens, Isabelle, Jelle van Buuren en Edwin Bakker, ‘Rallying Around Empty Signifiers: Understanding and Defining Anti-Government Protest in the Netherlands, Perspectives on Terrorism XVII (2), juni 2023, 61-74. Gerechtshof ’s-Hertogenbosch, ECLI:NL:GHSHE:2021:511, datum uitspraak 23 februari 2021. Gerechtshof ‘s-Hertogenbosch, ECLI:NL:GHSHE:2020:3371, datum uitspraak: 29 oktober 2020 Gerechtshof Den Haag, ECLI:NL:GHDHA:2023:2191, datum uitspraak 14 november 2023. Gerechtshof Den Haag, ECLI:NL:GHDHA:2022:594, datum uitspraak 11 april 2022.

Hanselman, Berrie, ‘Daad en Discussie: links geweld: de invloed van interne discussie en overheidsrespons’, Proefschrift Universiteit Leiden. Ministerie van Justitie en Veiligheid, Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, ‘Bevorderen, Beschermen, Bestrijden. Nationale Extremismestrategie 2024-2029’ (Den Haag: 2024). Ministerie van Justitie en Veiligheid, Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, Nationale Extremismestrategie 2024-2029. Nanninga, Pieter, Léonie de Jonge, en Fleur Valk, ‘Fenomeenanalyse Extremisme, Radicalisering en Maatschappelijke Onrust in IJsselland’ (Groningen: Rijksuniversiteit Groningen, 2024).

NCTV, ‘Definities gebruikt in het Dreigingsbeeld Terrorisme Nederland’, (geen datum), geraadpleegd 2 maart 2026. https://www.nctv.nl/onderwerpen/dtn/definities-gebruikt-in-het-dtn Nederlandse Volks-Unie, ‘Kringleiders’ (geen datum), geraadpleegd 16 maart 2026. https://www.nvu.nu/kringleiders.html Nijmeijer, Arjen, ‘Neeltje (66) stelde het geweten boven de wet, maar belandde wel voor de rechtbank’, Provinciale Zeeuwse Courant, 9 december 2024. NOS Nieuws, ‘Vijftien mensen opgepakt om verspreiden ISpropaganda’, 10 februari 2026. NOS, ‘Sadistische online chatgroepen actief, verdachte vast op terrorisme-afdeling’, 22 oktober 2025.

Nanninga, Pieter, Léonie de Jonge, en Fleur Valk, ‘Fenomeenanalyse Extremisme Noord-Nederland, 2014-2022’ (Groningen: Rijksuniversiteit Groningen, 2022).

NTA, ‘Likes voor Leed. 764- en COM-netwerken. Misantropisch/nihilistisch gewelddadig extremisme’ (NTA, 2025).

NCTV, ‘Dreigingsbeeld Terrorisme Nederland. December 2025’ (Den Haag: 2025).

Oggel, Luc, ‘Terneuzense elektriciteitskast beklad met hakenkruis: ‘Alle fatsoensnormen te buiten’, Provinciale Zeeuwse Courant, 11 februari 2024.

NCTV, ‘Dreigingsbeeld Terrorisme Nederland. Juni 2025’ (Den Haag: 2025). NCTV, ‘Dreigingsbeeld Terrorisme Nederland. Juni 2024’ (Den Haag: 2024). NCTV, ‘Memes als online wapen. Fenomeenanalyse naar het gebruik van memes door extreemrechts’ (Den Haag: 2024).

30 maart 2026

P 35

Oggel, Luc, ‘Man aangehouden wegens bezit 3D geprinte wapens en rechts-extremistisch materiaal’, Provinciale Zeeuwse Courant, 11 februari 2022. Omroep Zeeland, ‘Actievoerders dringen terrein OVET binnen: ’Dat we nog steeds steenkool verwerken is ongelooflijk’, 6 maart 2026.

Omroep Zeeland, ‘Man in Vlissingen aangehouden voor plannen terroristische aanslag’, 20 december 2025. Omroep Zeeland, ‘Omstreden gebedsgenezer wil kerk beginnen in Zeeland’, 8 mei 2025. Omroep Zeeland, ‘Kick Out Zwarte Piet kwam tóch en dat zorgde voor een beladen intocht van Sinterklaas in Yerseke’, 16 november 2024. Omroep Zeeland, ‘Synagoge in Middelburg beklad met hakenkruizen: ‘Roept gevoelens van onveiligheid en angst op’’, 3 februari 2024. Omroep Zeeland, ‘Man uit Kapelle krijgt 23,5 jaar cel voor terrorisme en executie militair’, 14 november 2023. Omroep Zeeland, ‘Slavernijmonument opnieuw beklad’, 13 juli 2023. Omroep Zeeland, ‘Celstraf voor Terneuzense vrouw die RIVM-baas Jaap van Dissel bedreigde’, 12 mei 2021. Omroep Zeeland, ‘Goesenaren gevangenis in voor delen oproep tot rellen’, 27 januari 2021. Omroep Zeeland, ‘Vlissingse jihadstrijder omgekomen in Syrië’, 1 juli 2014. Openbaar Ministerie, ‘Aanhoudingen in verband met opruiing tot terrorisme op sociale media’, 10 februari 2026. https://www.om.nl/actueel/nieuws/2026/02/10/aanhoudingen-inverband-met-opruiing-tot-terrorisme-op-sociale-media

30 maart 2026

P 36

Pentury, Eldrigde, ‘René kladde ‘The Great Reset’ op 71 verkeersborden in Zeeland: ‘Ik deed het in een roes. Het was een domme actie’’, Provinciale Zeeuwse Courant, 30 maart 2022. Philipsen, Justin, ‘De ophef rondom het azc in Terneuzen uitgelegd’, Omroep Zeeland, 27 november 2025. Rascals Zuidwest, ‘NEWS FROM THE FRONT’, 6 februari 2024. Geraadpleegd 9 juli 2025. https://rascalszw.wordpress.com/ Rechtbank Amsterdam, ECLI:NL:RBAMS:2023:1438, datum uitspraak 17 maart 2023. Rechtbank Rotterdam, ECLI:NL:RBROT:2025:13802, datum uitspraak 28 november 2025. Rechtbank Zeeland-West-Brabant, ECLI:NL:RBZWB:2020:507, datum uitspraak 6 februari 2020. Rechtbank Zeeland-West-Brabant, ECLI:NL:RBZWB:2017:6394, datum uitspraak 10 oktober 2017. Redactie, ‘Bekladdingen op borden en muren in Middelburgse wijk Dauwendaele’, Provinciale Zeeuwse Courant, 19 december 2023. Redactie, ‘Samenkomst jongeren in Vlissingen verloopt relatief rustig, Kattendijkenaar bedreigt agenten met jachtgeweer’, Provinciale Zeeuwse Courant, 25 januari 2021.

Rodermond, Elanie, ‘Het leven na een terroristisch misdrijf. Recidive en re-integratie van extremistische ex-gedetineerden’, Justitiële Verkenningen 3 (2022): 68-85. Romy van der Burgh, Marieke Rotman, Allart van der Woude, ‘Christenen voor Israël bouwt mee aan illegale wijk op Westelijke Jordaanoever’, Investico, 25 maart 2025. Roos, Ad, ‘Tholenaar die Aboutaleb bedreigde moet naar inrichting’, Provinciale Zeeuwse Courant, 25 juni 2018. Schmeets, Hans, Marieke Houben, ‘Religieuze betrokkenheid in Nederland’, Centraal Bureau voor de Statistiek, 7 april 2023. Schmid, Alex P., ‘Radicalisation, De-radicalisation. CounterRadicalisation: A Conceptual Discussion and Literature Review’, ICCT Research Paper (maart 2013). Schuurman, Bart, Sarah L. Carthy, ‘Citizens, Extremists, Terrorists: Comparing Radicalized Individuals with the General Population’, Terrorism and Political Violence (2025): 1-20. Shtuni, Adrian, ‘The Islamic State in 2025: an Evolving Threat Facing a Waning Global Response’, International Centre for Counter-Terrorism, 11 juli 2025. Sohier, Chris, ‘Milieuactivisten demonstreren weer bij Ovet, dit keer in Terneuzen’, Provinciale Zeeuwse Courant, 9 november 2024. Soufan Centre, ‘IntelBrief: The Counter-terrorism challenge of salad bar ideologies’ (New York, 29 maart 2021).

30 maart 2026

P 37

Steketee, Maurice, ‘Regenboogzebrapad Tholen beklad met leuzen’, Provinciale Zeeuwse Courant, 31 augustus 2022. Sterkenburg, Nikki, ‘Van actie tot zelfverwezenlijking: routes van toetreding tot radicaal- en extreemrechts’, Proefschrift Universiteit Leiden (Leiden: 2021). Stoeldraaijers, Charlie, Elanie Rodermond, Fabienne Thijs, Rutger Leukfeldt, Frank Weerman, ‘Radicale reclame op sociale media. Een onderzoek naar online rekrutering door en voor extremistische groepen’, NSCR (juni 2024). Textgain, Verwey-Jonker Instituut, ‘Rechtsextremisme op sociale mediaplatforms?’ (Utrecht: augustus 2023). Tielemans, Stijn, Serena Hofman, ‘Morbide dreigbrief schokt Goudse moskeeën: ‘Vandaag een brief, morgen een bom?’, Algemeen Dagblad, 8 februari 2020. UNIA, ‘Hof van beroep Gent, 14 maart 2025’, publicatie uitspraak: 14 maart 2025. Van Buuren, Jelle, ‘Complotdenken en extremisme’, Tijdschrift over Cultuur & Criminaliteit, 12, no. 2 (2022): 53-71. Van Buuren, Jelle, ‘Saladebar-extremisme’. De Groene Amsterdammer (26 februari 2025). Van der Star, Geert, ‘Zus van slachtoffer omstreden Sint Philiplandse ‘sekte’, Saskia B., in hoger beroep veroordeeld voor smaad’, Algemeen Dagblad, 8 mei 2025.

Van der Tak, Emma, Jaron Harambam, ‘Caught in Construction: Why Dutch Sovereign Citizens Challenge the Bureaucratic State’, Journal of Contemporary Ethnography, 54, no. 6 (2025): 818–847. Van der Tak, Emma, Jaron Harambam, ‘Reclaiming agency against the new world order: Beyond the coping mechanism frame in conspiracy theory studies’ European Journal of Cultural and Political Sociology, 11, no. 4 (2025): 489–516. Van Es, Lisa, Jan-Willem van Prooijen, Jelle van Buuren, Adriaan P van Veldhuizen, ‘From ‘Great Awakening’ to sending death threats: A study of police-recorded crimes driven by conspiracy theories in the Netherlands’, European Journal of Criminology (2025): 1–24. Van Mersbergen, Chris ‘Middelvingers, gescheld en een entree over rood besmeurde vlag: op bezoek bij Christenen voor Israël’, Provinciale Zeeuwse Courant, 30 mei 2025. Van Wonderen, Ron, Feline Deniz, Dominique Burggraaf, Fenna Keijzer, ‘Fenomeenanalyse radicalisering en extremisme in Flevoland’, (Radar Advies en Verwey-Jonker Instituut, 2025). Verwey-Jonker Instituut & Radar Advies, ‘Anti-institutionalisme in Nederland. Exploratieve overzichtsstudie van gedachtegoed, organisatie, voedingsbodems, risico’s en bestaande handelingsperspectieven’ (Utrecht: 2025). Wagenaar, Willem, ‘Extreemrechts in Nederland januari-juni 2023’ (Anne Frank Stichting: 2023).

30 maart 2026

P 38

Wagenaar, Willem, ‘Extreemrechts in Nederlandse gemeentes’ Anne Frank Stichting (april 2021). Westeneng, Arie, ’Regenboogbankjes in Middelburg nog voor officiële onthulling beklad’, Provinciale Zeeuwse Courant, 7 oktober 2024. Wisse, Joeri, ‘Buren protesteren gebroederlijk tegen ‘megakerncentrales’: ‘Wij zijn solidair met de Zeeuwen tegen de absurde plannen’ Provinciale Zeeuwse Courant, 17 januari 2026.

COLOFON

Deze fenomeenanalyse is gemaakt door bureau EMMA in opdracht van de Zeeuwse gemeenten. Auteurs:

L. de Veen, MA. H. Moors, drs.

Met medewerking van:

G. Welp, MA.

Omslag:

P. van den Hurk/EMMA.

© EMMA, Den Haag, maart 2026.

Wijnhaven 88 2511 GA Den Haag 070 - 87 00 460 www.emma.nl Volg ons op LinkedIn

30 maart 2026

P 39