2025-24a D25.332181 Jaarstukken 2024 DEF Jaarrekening 2024 DEF.docx
Tekst van het document
5.22
Circulaire werkwijze implementeren: We voeren pilots uit op diverse thema’s (volgens Zeeuws-breed beleid).
€
We werkten met sociaal domein aan het uitvoeren van de proef wasbare luiers. Daarnaast voeren we een proef uit met doneerringen op afvalbakken.
Gemeente Kapelle | Jaarrekening 2024
31
Nr.
Inspanningen
Status
Budget
Toelichting
5.23
We communiceren over afvalpreventie en circulariteit (ook via het MEC).
€
We monitorden de uitvoering van het plan van aanpak voor het tegengaan van zwerfafval. We plaatsten een Mr. Fill afvalbak bij ’t Saamdeel en bladkorven in de gemeente. Op de dag van de duurzaamheid is in samenwerking met de MEC voorgelezen op de Juliana van Stolbergschool en de Speciale Scholen. Dit jaar vierden we het 10-jarig bestaan van het Repair Café door de vrijwilligers in het zonnetje te zetten.
Verduurzaming eigen organisatie 5.24
We ontwikkelen de bouwsteen verduurzaming eigen organisatie.
€
We maakten de opzet van de bouwsteen verduurzaming eigen organisatie. Intern inventariseerden we wat er al gedaan wordt en op welke thema’s we nog ambities kunnen formuleren. Na consultering van de raadswerkgroep Duurzaamheid is besloten om de vaststelling van de bouwsteen Verduurzaming eigen organisatie te laten plaatsvinden, nadat de bouwsteen Circulariteit is vastgesteld.
5.25
We geven uitvoering aan de bouwsteen eigen organisatie. Als gemeentelijke organisatie geven we het goede voorbeeld in het verduurzamen van onze organisatie gebaseerd op de ambities en uitgangspunten van de bouwstenen van de duurzaamheidsagenda.
€
Vooruitlopend op de bouwsteen Verduurzaming eigen organisatie, kijken we hoe we als gemeente het goede voorbeeld kunnen geven. We delen de CO2 footprint van onze gemeentelijke organisatie met onze inwoners.
Waterstof 5.26
We dragen bij aan de ontwikkeling van de regionale waterstofketen.
€
Op alle ketenonderdelen (productie, distributie en eindgebruik) is er voortgang geweest. We tekenden een aantal intentieovereenkomsten met verschillende stakeholders. De eerste contracten met de partij die de backbone aanlegt zijn getekend voor het realiseren van T-stuk en er zijn onderzoeken uitgevoerd bij de bedrijven voor het integreren van waterstof in de bedrijfsprocessen. Daarnaast is het eerste deel van de intentieovereenkomst met de netbeheerder, om te onderzoeken of waterstofdistributie in Kapelle haalbaar is, afgerond.
5.27
We laten onderzoek uitvoeren naar waterstofproductie.
€
We onderzochten samen met een initiatiefnemer welke locaties in Kapelle geschikt zijn voor waterstofproductie, hier zijn voorkeurslocaties aangewezen.
Gemeente Kapelle | Jaarrekening 2024
32
Nr.
Inspanningen
Status
Budget
5.28
We stellen advies op ten behoeve van inspraak op de procedure waterstofbackbone.
€
Klimaat, energie en milieu Natuur en biodiversiteit Afvalstoffenheffing Circulaire gemeente Elektriciteit Duurzame mobiliteit Verduurzaming eigen organisatie Klimaatbestendige leefomgeving Warmte in gebouwde omgeving Waterstof Lasten Afvalstoffenheffing Circulaire gemeente Duurzame mobiliteit Klimaatbestendige leefomgeving Warmte in gebouwde omgeving Baten Saldo baten en lasten Mutatie reserves Lasten Mutatie reserves Baten Mutatie reserves Totaal
Begroting 2024 67 1.453 477 10 2 5 5 539 0 2.557 -1.710 -272 0 0 -449 -2.431 126 0 0 -4 -4 -4 122
Toelichting We dienden een inspraakreactie in op het voornemen van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat om een waterstofnetwerk aan te leggen.
Gewijzigde begroting 2024 62 1.430 707 2 -6 0 5 81 -15 2.266 -1.681 -397 0 0 -47 -2.125 141 103 103 -130 -130 -27 114
Jaarrekening 2024 61 1.466 556 2 2 0 43 109 2 2.242 -1.705 -394 -2 -4 -33 -2.137 104 103 103 -40 -40 63 167
Gemeente Kapelle | Jaarrekening 2024
33
Programma Leefomgeving en mobiliteit Nr.
Inspanningen
Status
Budget
Toelichting
€
De voorbereiding is gestart voor het nieuwe beleidsplan.
Begraafplaatsen 6.1
We starten de voorbereiding op voor een nieuw beleidsplan begraafplaatsen inclusief kostendekking en verordening.
Omgevingsrecht 6.2
We treffen voorbereidingen voor de uitvoering van een nieuw parkeerterrein op de voormalige Hubo locatie In Wemeldinge.
€
Dit project start in 2025.
6.3
We voeren de extra en gewijzigde taken uit die voortkomen uit de Omgevingswet en de Wkb. We evalueren doorlopend wat goed gaat en wat aandacht behoeft om de dienstverlening aan onze inwoners en bedrijven op peil te houden.
€
De evaluaties waren effectief. Er waren in 2024 geen noemenswaardige problemen in toetsing of uitvoering. Gaandeweg zijn de processen voor vergunningverlening en toezicht aangepast aan de nieuwe regels. Dit heeft niet geleid tot een lagere kwaliteit van dienstverlening.
6.4
We starten met het opstellen van een gebiedsdekkend omgevingsplan.
€
Het casco van het omgevingsplan is gereed. Dit vormt de basis voor toekomstige wijzigingen van het omgevingsplan. Het maakt duidelijk wat de structuur wordt van het omgevingsplan. Dit is toegelicht in de raadswerkgroep Omgevingswet.
6.5
Waar nodig leiden we onze medewerkers verder op om te kunnen werken met de Omgevingswet en de Wkb.
€
De medewerkers hebben de nodige webinars en trainingen gevolgd. Dit heeft geleid tot het kundig kunnen uitvoeren van hun taken.
6.6
We verschuiven onze inzet van toetsen naar handhaving in het kader van de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb) op het gebied van gevolgklasse 1 (woningen en bedrijfshallen van maximaal 2 verdiepingen).
€
Er zijn nog geen handhavingszaken geweest als gevolg van de invoering van de Wkb. Het aantal Wabo-vergunningen waarop toezicht moest worden gehouden, was in 2024 nog erg groot. Hierdoor zien we in de praktijk nog geen noemenswaardige verschuiving in de toezichttaken. Ook de afname van het aantal aanvragen waarbij de gemeente de technische toetsing niet meer hoeft te doen, valt tegen. Er is nog geen duidelijke afname in het aantal uren voor de technische toetsing te zien.
Gemeente Kapelle | Jaarrekening 2024
34
Nr.
Inspanningen
Status
Budget
Toelichting
6.7
We zorgen voor een robuuste handhaving. Dat doen wij door op piekmomenten tijdens de zomer, evenementen en jaarwisseling extra capaciteit voor toezicht/handhaving in te huren. (Zie ook het programma Bestuur en Veiligheid)
€
Inhuur is niet nodig geweest. Dit is het gevolg van regionale samenwerking, de eigen bezetting en er waren geen evenementen waarbij extra inzet nodig was.
6.8
We minimaliseren het gebruik van de strippenkaart van de RUD; advies over nietbasistaken wordt alleen gevraagd als we hier zelf geen kennis en uren beschikbaar voor hebben.
€
Adviezen die niet tot de basistaken behoren, zijn binnen het budget gefinancierd.
6.9
We besteden de technische toets t.b.v. aanvragen alleen nog uit voor constructieve veiligheid, gevolgklassen 2 en 3. De andere technische onderdelen laten we risicogestuurd toetsen.
€
Deze werkwijze is inmiddels praktijk geworden. Als gevolg van het grote aantal aanvragen hebben wij het geraamde budget overschreden en hebben wij ook een grote opbrengst aan leges. De overschrijding van de kosten kan volledig gedekt worden uit de legesopbrengsten.
Leefomgeving – Natuur en biodiversiteit 6.10
We starten voor 2024 geen nieuwe aanbesteding onkruidbeheer op en stellen dit voor een jaar uit. In 2025, voor de begroting 2026-2029, maken we de afweging op kwaliteit in het nieuwe beleids- en beheersplan groen.
€
We zijn gestart met het beleids- en beheerplan groen. Onkruidbestrijding maakt hier onderdeel vanuit. Het lopende contract onkruidbeheer is op basis van de huidige kwaliteit verlengd.
6.11
We starten voor 2024 geen nieuwe aanbesteding “maaien gras” op en stellen dit voor een jaar uit. In 2025, voor de begroting 2026-2029, maken we de afweging op kwaliteit in het nieuwe beleids- en beheersplan groen.
€
We zijn gestart met het beleids- en beheerplan groen. De maaiwerkzaamheden maken hier onderdeel vanuit. Het lopende contract maaien lang gras is op basis van de huidige kwaliteit verlengd.
Gemeente Kapelle | Jaarrekening 2024
35
Nr.
Inspanningen
Status
Budget
Toelichting
€
Zie hiervoor 5.19 in het programma Energie en milieu.
Leefomgeving – Klimaatbestendige leefomgeving 6.12
Verkeer wordt als onderwerp geïntegreerd in de duurzaamheidsagenda.
Mobiliteit 6.13
We werken verkeerskundige aanpassingen uit voor de Boulevard in relatie tot de Boulevardvisie Wemeldinge.
€
Aanpassingen zijn opgenomen in de uitvoeringsagenda van de Boulevardvisie. Verkeerskundige aanpassingen worden gefaseerd uitgevoerd.
6.14
We a zoeken oplossingen voor de groeiende parkeerdruk in relatie tot de Boulevardvisie Wemeldinge.
€
Parkeeronderzoek is uitgevoerd bij de parkeerplaatsen van de voormalige bouwmarkt, de stranden en de horecavoorzieningen in de Wilhelminastraat.
6.15
We stellen een mobiliteitsvisie en -plan op. We realiseren fysiek vijf deelmobiliteitshubs bij de bus stopplaatsen en het treinstation
6.17
ProRail en NS-dienstregeling (Motie 2024003)
€ € €
Een extern bureau is gecontracteerd en stelt in samenwerking met ons het plan op.
6.16
Fysiek is bij het treinstation de eerste deelmobiliteitshub aangelegd. Voor de overige hubs is via Kapelle ParticiPEERt een groslijst samengesteld met potentiële locaties. De inhoudelijke punten uit uw motie zijn op bestuurlijk niveau besproken met de NS, ProRail en de provincie Zeeland.
Gemeente Kapelle | Jaarrekening 2024
36
Leefomgeving en mobiliteit Leefomgeving Leefomgeving - Natuur en biodiversiteit Leefomgeving - Klimaatbestendige leefomgeving Mobiliteit Omgevingsrecht Riolering Begraafplaatsen Lasten Leefomgeving Leefomgeving - Natuur en biodiversiteit Leefomgeving - Klimaatbestendige leefomgeving Mobiliteit Omgevingsrecht Riolering Begraafplaatsen Baten Saldo baten en lasten Mutatie reserves Baten Mutatie reserves Totaal
Begroting 2024
Gewijzigde begroting 2024
Jaarrekening 2024
2.747 1.049
2.935 988
2.819 1.034
23 149 1.497 1.563 336 7.365 -308 -13
16 87 1.982 1.582 365 7.956 -621 -18
53 88 2.026 1.538 410 7.968 -733 -20
0 0 -681 -1.917 -302 -3.221 4.144 -229 -229 -229 3.915
0 0 -1.292 -1.936 -302 -4.169 3.787 -339 -339 -339 3.447
-40 -1 -1.769 -1.792 -354 -4.708 3.259 -262 -262 -262 2.997
Gemeente Kapelle | Jaarrekening 2024
37
Overzicht Middelen Middelen Algemene dekkingsmiddelen Belastingen en heffingen Geldmiddelen Mutatie reserves Lasten Belastingen en heffingen Geldmiddelen Algemene uitkering Baten Saldo baten en lasten Mutatie reserves Overhead Kosten organisatie Huisvesting gemeentehuis ICT P&O Voorlichting en communicatie Juridische zaken Ondernemingsraad GR de Bevelanden (excl. WIZ) Lasten Kosten organisatie Huisvesting gemeentehuis P&O Juridische zaken Baten Saldo baten en lasten Mutatie reserves Lasten
Begroting 2024
Gewijzigde begroting 2024
Jaarrekening 2024
105 954 0 1.058 -3.300 -1.190 -24.321 -28.811 -27.753 0
248 801 6.457 7.506 -3.721 -7.833 -24.301 -35.855 -28.348 0
263 766 0 1.029 -3.762 -7.407 -24.421 -35.590 -34.561 0
3.532 464 82 135 70 18 7 1.565 5.871 -266 -1 0 0 -267 5.604 0 0
3.651 508 95 116 65 35 7 1.748 6.224 -467 -51 0 -13 -531 5.693 200 200
3.667 471 87 123 59 36 5 1.675 6.123 -451 -46 -2 -13 -511 5.612 200 200 Gemeente Kapelle | Jaarrekening 2024
38
Middelen Mutatie reserves Baten Mutatie reserves Vennootschapsbelasting Vennootschapsbelasting Lasten Baten Saldo baten en lasten Mutatie reserves Baten Mutatie reserves Totaal
Begroting 2024
Gewijzigde begroting 2024
Jaarrekening 2024
-177 -177 -177
-389 -389 -189
-369 -369 -169
57 57 0 57 -57 -57 -57 -22.326
23 23 0 23 -23 -23 -23 -22.845
218 218 0 218 -218 -218 -218 -29.118
Gemeente Kapelle | Jaarrekening 2024
39
Uitkering gemeentefonds De berekening van de algemene uitkering is gebaseerd op de decembercirculaire 2024 en kan als volgt worden gespecificeerd. Onderbouwing algemene uitkering Algemene uitkering Decentralisatie uitkering Integratie uitkering Overige uitkeringen Totale uitkering
24.616 427 493 -/- 1.076 24.463
Algemene uitkering voorgaande jaren 2022 2023 Totaal
37 -/- 79 24.421
Onder de decentralisatie uitkeringen vallen onder meer de uitkering voor armoedebestrijding kinderen, extra capaciteit BOA’s, invoeringskosten Omgevingswet en VTH provinciale taken. Onder de integratie uitkering vallen de uitkering Participatie (WSW-bedrijf) en Voogdij 18+. Onder de overige uitkering is opgenomen de suppletie-uitkering nieuwe verdeling Gemeentefonds.
Gemeente Kapelle | Jaarrekening 2024
40
Overhead percentage Het overheadspercentage is lager dan bij de begroting aangenomen. Dat komt door het toegenomen niveau van lasten (en baten) in de exploitatie, exclusief de grondexploitaties. Overhead
Begroting 2024
Gewijzigde begroting 2024
Jaarrekening 2024
Lasten
43.388
52.876
54.174
af: lasten grondexploitaties taakveld 3.2 af: lasten grondexploitaties taakveld 8.2
266 2.098
4.376 3.166
4.579 3.641
Subtotaal lasten
41.024
45.334
45.954
0.4 Overhead
5.871
6.224
6.123
Totaal
14,3%
13,7%
13,3%
Heffing vennootschapsbelasting (VPB) Met ingang van 2016 vallen de gemeenten onder de vennootschapsbelastingplicht. De belangrijkste belaste activiteiten betreffen de grondexploitaties. We hebben een doorrekening van de VPB-last uitgevoerd. De fiscale gevolgen voor de grondexploitaties worden gemuteerd in de reserve grondexploitaties. Voor de aanslagen over 2023/2024 is een bedrag van € 218.000 uit de reserve onttrokken.
Gemeente Kapelle | Jaarrekening 2024
41
Paragrafen Paragraaf Lokale heffingen Inleiding Gemeente Kapelle streeft naar een evenwichtige ontwikkeling van de lastendruk. Uitgangspunt is dat de lokale heffingen de inflatie volgen. De leges zullen in het algemeen kostendekkend worden geheven. Bij de berekeningen van de kostendekking hanteerden we de ‘’handreiking kostenonderbouwing lokale heffingen’’. Sabewa Zeeland verzorgt de heffing en invordering van de OZB, afvalstoffenheffing, rioolheffing, forensen- en toeristenbelasting en de waardebepaling op grond van de Wet WOZ. Ook verzorgt Sabewa Zeeland de kwijtschelding. Woonlasten Kapelle ten opzichte van Nederland Onder de gemeentelijke woonlasten verstaan we het gemiddelde bedrag dat een huishouden in een bepaalde gemeente betaalt aan onroerende- zaakbelasting, rioolheffing en afvalstoffenheffing, minus een eventuele korting. Op de website van coelo.nl staan alle gemeentelijke woonlasten per gemeente. De gemiddelde landelijke woonlasten liggen € 994 voor meerpersoonshuishoudens. Gemeente Kapelle staat op nummer 72 (vorig jaar 99) van alle gemeentes met de gemeentelijke woonlasten, voor éénpersoonshuishoudens € 770 en voor meerpersoonshuishoudens is dit € 894.
Belasting/heffing Onroerende zaakbelasting Onroerende zaakbelasting Onroerende zaakbelasting Totaal onroerende zaakbelasting Totaal opbrengst rioolheffing Totaal opbrengst afvalstoffenheffing Lijkbezorgingsrechten Forensenbelasting Toeristenbelasting
Eigenaren woningen Eigenaren niet-woningen Gebruikers niet-woningen
excl. bedrijfsafval
Primitieve begroting 1.658 477 724 2.860
Na wijzigingen 1.679 569 1.014 3.263
Jaarrekening 1.687 648 947 3.283
1.757 1.559 300 140 288
1.769 1.504 300 133 316
1.781 1.512 352 134 316
Gemeente Kapelle | Jaarrekening 2024
42
Kostendekkendheid Rioolheffing: Berekening kostendekking riolering Kosten taakveld (incl. omslagrente) Opbrengst taakveld Netto kosten taakveld Overhead BTW Totale kosten Rioolheffing opbrengst Kostendekking
Primitieve begroting 1.586 185 1.401 88 271 1.760 1.757
Jaarrekening 1.550 35 1.515 86 185 1.786 1.781
100%
100%
Het saldo op de exploitatie riolering laat een tekort zien van € 89.000. Dit komt doordat de geraamde bijdrage uit de voorziening van € 160.000 is komen te vervallen. In plaats daarvan is een bedrag van € 33.000 aan de voorziening toegevoegd. In 2024 was er sprake van lagere kapitaallasten (rente en afschrijving) en doorgeschoven reinigingswerken naar 2025. Daarnaast zijn er minder investeringsprojecten opgestart. Hierdoor is minder BTW betaald. Ten opzichte van de oorspronkelijke begroting hebben we wel iets meer rioolheffing binnengehaald. Om de kostendekking op 100% te laten komen, zoals het uitgangspunt in de begroting 2024, moeten we een bedrag van € 33.000 aan de voorziening riolering toevoegen. Dit is onder de lasten taakveld verwerkt. Zonder de toevoeging aan de voorziening komt kostendekking uit op 102%. Het eindsaldo van de voorziening riolering per ultimo 2024 bedraagt € 437.000.
Gemeente Kapelle | Jaarrekening 2024
43
Afvalstoffenheffing: Berekening kostendekking afvalstoffenheffing Kosten taakveld (incl. omslagrente) Opbrengst taakveld Netto kosten taakveld Overhead BTW Totale kosten Afvalstoffenheffing opbrengst (incl bedrijfsafval) Kostendekking
Primitieve begroting 1.452 148 1.304 40 222 1.566 1.565
Jaarrekening 1.460 192 1.268 38 209 1.515 1.517
100%
100%
Het exploitatiesaldo op de afvalverwijdering komt uit op een nadelig saldo van € 11.000. Tegenover een meeropbrengst oud-papier/PMD (€ 37.000), staat een lagere opbrengst afvalstoffenheffing door een lager aantal ledigingen (€ 48.000). Om de kostendekking op 100% te laten komen, zoals het uitgangspunt in de begroting 2024, moeten we een bedrag van € 28.000 toevoegen aan de voorziening afvalstoffenheffing. Deze toevoeging is onder de kosten taakveld verwerkt. Zonder de toevoeging aan de voorziening komt kostendekking uit op 102%. De stand van de voorziening afvalstoffenheffing per ultimo 2024 bedraagt € 429.000. Lijkbezorgingsrechten: Berekening kostendekking lijkbezorging Kosten taakveld (incl omslagrente) Opbrengst taakveld Netto kosten taakveld Overhead Totale kosten Opbrengst heffingen Kostendekking
Primitieve begroting 338 48 290 116 406 300
Jaarrekening 422 33 389 119 508 352
75%
69%
De toename in de kosten zit vooral in hogere externe inhuur, voor onderhoud en delven graven. Daar staat tegenover dat er meer begravingen zijn geweest. Hierdoor komt het kostendekkingspercentage in de jaarrekening vrijwel gelijk uit op die van de begroting.
Gemeente Kapelle | Jaarrekening 2024
44
Leges De tarieven van de leges voor diverse diensten mogen maximaal 100% kostendekkend zijn, op basis van de begroting. Dit wordt bekeken op het niveau van de verordening in zijn geheel. In 2024 komen we dan uit op een begrote kostendekking van 66%. Met name bij de omgevingsvergunning is een toename in zowel de lasten als de baten. Dit komt door het afgegeven van meerdere grote vergunningen. Hoofdstuk Product Titel 1 Algemene dienstverlening Burgerlijke stand Reisdocument Rijbewijzen Verstrekkingen BRP Titel 2 Dienstverlening vallend onder fysieke leefomgeving / omgevingsvergunning Omgevingsvergunning Bestemmingswijziging Titel 3 Dienstverlening vallen onder Europese dienstenrichtlijn Horeca Vent- en straatvergunning APV Totaal
Begroting 2024 Lasten Baten 504 145 48 14 230 65 200 63 27 4 747 682 619 619 128 63 22 15 6 3 11 11 6 1 1.274 843
% 29% 29% 28% 32% 15% 91% 100% 49% 68% 50% 100% 17% 66%
Jaarrekening 2024 Lasten Baten % 520 266 51% 43 11 25% 273 184 67% 148 55 37% 56 16 29% 915 1.677 183% 844 1.545 183% 71 132 186% 22 10 44% 5 2 34% 11 7 67% 5 0 7% 1.456 1.953 134%
Kwijtscheldingsbeleid Wanneer iemand een laag inkomen heeft kan kwijtschelding worden aangevraagd. Verzoeken om kwijtschelding worden getoetst aan landelijke normen (Uitvoeringsregeling Invorderingswet 1990 en de Leidraad kwijtschelding gemeentelijk en waterschapsbelastingen). Kwijtschelding is mogelijk voor rioolheffing gebruik woningen en voor een gedeelte van de afvalstoffenheffing. Jaar
Ontvangen
2021 2022 2023 2024
79 82 69 55
Afgehandeld 73 77 62 51
Aantal handmatige verzoeken (Deels) Toegewezen onbekend 56 42 42
Afgewezen onbekend 21 20 14
Automatisch kwijtschelding 93 99 94 85
Bedragen ( x € 1.000) Begroot Realisatie 35 47 47 57 47 50 47 50
Gemeente Kapelle | Jaarrekening 2024
45
Paragraaf Weerstandsvermogen en Risicobeheersing Inleiding Deze paragraaf geeft, in de lijn van de wet- en regelgeving (BBV), inzicht in de belangrijkste risico’s in het verslagjaar en de beschikbare weerstandscapaciteit die aangewend kan worden als buffer voor het opvangen van een eventueel financieel nadeel. Begrippen • Weerstandsvermogen: de relatie tussen de weerstandscapaciteit en de risico’s waarvoor geen voorzieningen zijn getroffen of verzekeringen zijn afgesloten. Het weerstandsvermogen wordt uitgedrukt in de ratio weerstandsvermogen (beschikbare weerstandscapaciteit/benodigde weerstandscapaciteit). • Weerstandscapaciteit: middelen waarover de gemeente beschikt/kan beschikken om niet begrote kosten te dekken. Naast het eigen vermogen zijn dit onbenutte inkomstenbronnen en bezuinigingsmogelijkheden. • Risico1: kans op het optreden van een gebeurtenis met een bepaalde (financiële) impact. De risico’s relevant voor het weerstandsvermogen zijn die risico’s die niet op een andere manier zijn te ondervangen en die een financieel gevolg kunnen hebben. • Kans: de mogelijkheid dat er schade wordt veroorzaakt door een gebeurtenis. • Benodigde weerstandscapaciteit: kans vermenigvuldigd met de financiële impact van het risico. • Financiële impact: de ernst van de financiële schade wanneer deze optreedt.
Beschikbare weerstandscapaciteit Bij de beoordeling van het weerstandsvermogen wordt gekeken naar de structurele weerstandscapaciteit en de incidentele weerstandscapaciteit. • Onder incidentele weerstandscapaciteit wordt verstaan de capaciteit die de gemeente heeft om éénmalige tegenvallers op te vangen. • Onder structurele weerstandscapaciteit wordt verstaan de middelen die permanent inzetbaar zijn om tegenvallers op te vangen.
Weerstandscapaciteit Algemene reserve (vrij aanwendbaar) Bestemmingsreserves (vrij aanwendbaar) Onbenutte belastingcapaciteit Eventuele begrotingsruimte Kostenreductie (bezuinigingen)
Incidenteel X X
Structureel
X X X
Grote risico’s die slechts in zeer zeldzame gevallen voordoen, zijn niet meegenomen in de inventarisatie. Dan moet bijvoorbeeld gedacht worden aan een grote ramp op de Westerschelde. Er zal dan direct opschaling naar minimaal het niveau van de provincie en de Veiligheidsregio plaatsvinden. 1
Gemeente Kapelle | Jaarrekening 2024
46
Incidentele weerstandscapaciteit De incidentele weerstandscapaciteit per 31 december 2023 en per 31 december 2024, bestaat uit: Weerstandsvermogen 31-12-2023 31-12-2024 Minimaal Algemene reserve, niet vrij besteedbaar 1.425 1.425 Algemene reserve, vrij besteedbaar, excl. verplichtingen 4.012 4.098 Bestemmingsreserves, excl. verplichtingen 100 60 Reserves exploitatie bouwgrond 794 576 Jaarrekeningresultaat 2024, nog te bestemmen 0 0 Onbenutte belastingcapaciteit 0 0 Begrotingsruimte 0 0 Kostenreductie (bezuinigingen) 0 0 Totaal 6.331 6.159 Manifest risico’s Risico’s
Garantstellingen Leges omgevingswet Open einde regelingen
Kans
Zeer laag/ laag Laag Middel
Maximale financiële impact p.m.
Benodigde weerstandscapaciteit p.m.
Manifest risico in 2024 17
100 500
25 250
0 1.778
Demografisch ontwikkeling Kapelle Gemeenschappelijke regelingen Bedrijfsvoering
Middel
100
50
0
Middel Middel
200 200
100 100
0 457
Cybercrime, informatiebeveiliging
Middel
250
125
0
31-12-2024 Maximaal 1.425 4.098 60 576 9.252 0 0 0 15.411
Toelichting manifest
De garantie aan Cederhof is ingegaan in mei in plaats van januari. Daarom is eenmalig een lagere bijdrage ontvangen. Het manifest is met name ontstaan door volume groei. Daarnaast is er een stijging van de CAO. Ook is er een woningaanpassing gerealiseerd. Het grootste deel van het manifest ligt bij de jeugdhulp.
Het manifest wordt met name veroorzaakt door inhuur., door onder meer inhuur bij ziekte. De inhuur wordt grotendeels opgevangen binnen de programma’s. Maar ook is er dekking door budgetoverhevelingen, SPUK’s, detachering, grondexploitaties en vergoeding vanuit het UWV voor zwangerschapsverlof.
Gemeente Kapelle | Jaarrekening 2024
47
en privacy Gemeentefonds Middel 100 50 0 Totaal 700 2.252 Het manifest risico is gelijk aan de totale overschrijding t.o.v. de primaire begroting, voor de risico’s is er dekking gevonden. De belangrijkste risico’s zijn in beeld en gekwantificeerd, waardoor een onderbouwing gegeven kan worden van de voor de gemeente benodigde omvang van de weerstandscapaciteit. De benodigde weerstandscapaciteit kan afgezet worden tegen de beschikbare weerstandscapaciteit. De uitkomst van die berekening vormt de ratio weerstandsvermogen. Ratio weerstandsvermogen =
Beschikbare weerstandscapaciteit Benodigde weerstandscapaciteit
Om het weerstandsvermogen te kunnen beoordelen wordt gebruik gemaakt van onderstaande waarderingstabel die in samenwerking tussen het Nederlands Adviesbureau voor Risicomanagement (NAR) en de Universiteit Twente is opgesteld. Ratio weerstandsvermogen minimaal = € 6.159/€ 2.252 = 2,7 (2023: 8,7) Ratio weerstandsvermogen maximaal = € 15.411/€ 2.252 = 6,8 (2023: 13,2) Ratio weerstandsvermogen (begroting) = € 5.800/ € 700 = 8,3 (begroting 2023: 5,3)
Waarderingscijfer A B C D E F
Ratio weerstandsvermogen 2,0 1,4 > x > 2,0 1,0 < x < 1,4 0,8 < x < 1,0 0,6 < x < 0,8 < 0,6
Betekenis Uitstekend Ruim voldoende Voldoende Matig Onvoldoende Ruim onvoldoende
Kengetallen
Netto schuldquote Netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen Solvabiliteitsratio Structurele exploitatieruimte Grondexploitatie Belastingcapaciteit
Jaarrekening 2023 88% 84%
Begroting 2024 120% 114%
Jaarrekening 2024 57% 55%
35% 0% 9% 94%
32% 0% 5% 92%
40% 6% -1% 90%
Toelichting jaarrekening 2024 De netto schuldquote is sterk gedaald door de hoge baten door het (super)dividend ZEH en winstneming Grondexploitatie. Door het positieve rekeningresultaat 2024 is de solvabiliteit gestegen. Door de hoge baten is het kengetal gestegen. Door negatieve balanswaarde is het kengetal ook negatief. Landelijk zijn de woonlasten harder gestegen dan in Kapelle.
Gemeente Kapelle | Jaarrekening 2024
48
Toelichting Netto schuldquote 𝑁𝑒𝑡𝑡𝑜 𝑠𝑐ℎ𝑢𝑙𝑑𝑞𝑢𝑜𝑡𝑒 =
𝑇𝑜𝑡𝑎𝑙𝑒 𝑠𝑐ℎ𝑢𝑙𝑑𝑒𝑛 ― 𝐹𝑖𝑛𝑎𝑛𝑐𝑖ë𝑙𝑒 𝑣𝑎𝑠𝑡𝑒 𝑎𝑐𝑡𝑖𝑣𝑎 ∗ ― 𝑉𝑙𝑜𝑡𝑡𝑒𝑛𝑑𝑒 𝑎𝑐𝑡𝑖𝑣𝑎 𝑒𝑥𝑐𝑙. 𝑣𝑜𝑜𝑟𝑟𝑎𝑑𝑒𝑛 ∗ 100% 𝑇𝑜𝑡𝑎𝑙𝑒 𝑏𝑎𝑡𝑒𝑛
* gecorrigeerd door leningen Het kengetal “netto schuldquote”, ook wel bekend als de netto-schuld als aandeel van de inkomsten, zegt het meest over de financiële vermogenspositie van een gemeente. De netto-schuldquote geeft aan of een gemeente investeringsruimte heeft of juist op zijn tellen moet passen. Daarnaast zegt het kengetal ook wat over de flexibiliteit van de begroting. Hoe hoger de schuld is, hoe meer kapitaallasten er zijn, waardoor een begroting minder flexibel Goed Tot 90% wordt. Met name de investeringen in vastgoed zorgen voor een stijging van de netto schuldquote. Matig 90% tot 130% In de VNG-uitgave “Houdbare overheidsfinanciën” is aangegeven dat wanneer de schuld lager is dan de jaaromzet (<100%) dit als Onvoldoende Hoger dan 130% goed kan worden bestempeld. Boven de 130% is het onvoldoende. Solvabiliteitsratio 𝑆𝑜𝑙𝑣𝑎𝑏𝑖𝑙𝑖𝑡𝑒𝑖𝑡𝑠𝑟𝑎𝑡𝑖𝑜 =
𝐸𝑖𝑔𝑒𝑛 𝑣𝑒𝑟𝑚𝑜𝑔𝑒𝑛 ∗ 100% 𝑇𝑜𝑡𝑎𝑎𝑙 𝑣𝑒𝑟𝑚𝑜𝑔𝑒𝑛
De “solvabiliteitsratio” geeft de mate aan waarmee de gemeentelijke bezittingen zijn betaald met eigen middelen. Anders gezegd: het aandeel van het eigen vermogen in het totale vermogen. Hoe hoger de verhouding eigen vermogen ten opzichte van het totale vermogen, hoe gezonder de gemeente. Wanneer de helft of meer van het totaal vermogen uit eigen vermogen bestaat, dan is de solvabiliteit goed. Is het kengetal voor solvabiliteit kleiner dan 30%, dan is er veel vreemd vermogen aanwezig.
Goed Matig Onvoldoende
50% en hoger Tussen 20% en 50% Kleiner dan 20%
Structurele exploitatieruimte 𝑆𝑡𝑟𝑢𝑐𝑡𝑢𝑟𝑒𝑙𝑒 𝑒𝑥𝑝𝑙𝑜𝑖𝑡𝑎𝑡𝑖𝑒𝑟𝑢𝑖𝑚𝑡𝑒 =
(𝑆𝑡𝑟𝑢𝑐. 𝑏𝑎𝑡𝑒𝑛 ― 𝑠𝑡𝑟𝑢𝑐. 𝑙𝑎𝑠𝑡𝑒𝑛) + (𝑆𝑡𝑟𝑢𝑐. 𝑜𝑛𝑡𝑡𝑟𝑒𝑘𝑘𝑖𝑛𝑔𝑒𝑛 𝑎𝑎𝑛 𝑟𝑒𝑠𝑒𝑟𝑣𝑒 ― 𝑠𝑡𝑟𝑢𝑐. 𝑡𝑜𝑒𝑣𝑜𝑒𝑔𝑖𝑛𝑔𝑒𝑛 𝑎𝑎𝑛 𝑟𝑒𝑠𝑒𝑟𝑣𝑒) 𝑇𝑜𝑡𝑎𝑙𝑒 𝑏𝑎𝑡𝑒𝑛
Het kengetal “structurele exploitatieruimte” geeft aan hoe groot de structurele vrije ruimte is binnen de vastgestelde begroting. Daarnaast geeft dit kengetal ook aan of de gemeente in staat is om structurele tegenvallers op te vangen dan wel of er nog ruimte is voor nieuw beleid.
Goed Matig Onvoldoende
Structureel hoger dan 0,6% Structureel tussen 0% en 0,6% Structureel kleiner 0%
Grondexploitatie Gemeente Kapelle | Jaarrekening 2024
49
𝐺𝑟𝑜𝑛𝑑𝑒𝑥𝑝𝑙𝑜𝑖𝑡𝑎𝑡𝑖𝑒 =
𝑇𝑜𝑡𝑎𝑎𝑙 𝑎𝑎𝑛 𝑏𝑜𝑢𝑤𝑔𝑟𝑜𝑛𝑑𝑒𝑛 𝑇𝑜𝑡𝑎𝑙𝑒 𝑏𝑎𝑡𝑒𝑛
Het kengetal “grondexploitatie” geeft aan hoe groot de grondpositie (boekwaarde) is ten opzichte van de jaarlijkse baten. Wanneer de gemeentegrond tegen de lagere prijs van landbouwgrond heeft aangekocht, loopt de gemeente veel minder risico dan wanneer er dure grond is aangekocht en de vraag naar bouwgrond stagneert. Een norm bepalen voor het kengetal grondexploitatie is lastig. De boekwaarde van de gronden en bezit zegt namelijk nog niets over de relatie tussen vraag en aanbod van woningbouw dan wel m2-bedrijventerrein. Maatwerk is hiervoor van toepassing, dat wil onder andere zeggen hoeveel woningen of m2-bedrijventerrein er zijn gepland. Daarnaast is het van wezenlijk belang wat de verwachte vraag zal zijn. De boekwaarde van de gronden geeft aan of een gemeente veel middelen heeft gestopt in haar grondexploitatie. Dit geld moet namelijk ook nog terugverdiend worden. Om bovenstaande redenen is geen norm verbonden aan het kengetal grondexploitatie. Belastingcapaciteit 𝐵𝑒𝑙𝑎𝑠𝑡𝑖𝑛𝑔𝑐𝑎𝑝𝑎𝑐𝑖𝑡𝑒𝑖𝑡 =
𝑇𝑜𝑡𝑎𝑙𝑒 𝑤𝑜𝑜𝑛𝑙𝑎𝑠𝑡𝑒𝑛 𝑏𝑖𝑗 𝑔𝑒𝑚𝑖𝑑𝑑𝑒𝑙𝑑𝑒 𝑊𝑂𝑍 ― 𝑤𝑎𝑎𝑟𝑑𝑒 ∗ 100% 𝑊𝑜𝑜𝑛𝑙𝑎𝑠𝑡𝑒𝑛 𝑔𝑒𝑚𝑖𝑑𝑑𝑒𝑙𝑑 𝑔𝑒𝑧𝑖𝑛
De OZB is voor de gemeente de belangrijkste eigen belastinginkomst. Het kengetal “lokale lasten” wordt berekend aan de hand van de ozb-lasten en rioolheffing voor een gezin bij een gemiddelde woz-waarde plus de afvalstoffenheffing voor een gezin.
Gemeente Kapelle | Jaarrekening 2024
50
Paragraaf Financiering
In de paragraaf financiering kijken we hoe de verhouding van kort en lang vreemd vermogen ten opzichte van begroting is. Dit doen we door te kijken naar de kasgeldlimiet, daarbij mag niet meer dan 8,5% van de totale begroting in kort vreemd vermogen worden gefinancierd. Daarnaast kijken we ook naar het renterisico. Daarbij mag de totale aflossing van lang vreemd vermogen niet hoger zijn dan 20% van de totale begroting. Kasgeldlimiet en renterisiconorm De kasgeldlimiet betreft een plafond voor de kortlopende schuld van de gemeente. We hebben dit plafond om een te grote gevoeligheid voor rentefluctuaties op de kortlopende schuld te voorkomen. Hiervoor geldt een wettelijke norm van 8,5% van het begrotingstotaal. Door het aantrekken van de langlopende lening voor het sportcentrum in één keer voorkomen we renterisico’s en maken we gebruik van de lage rente. De overtollige liquide middelen staan op de rekening van het schatkistbankieren. De gemeente Kapelle voldoet ruim aan de norm voor het renterisico. Datum Kwartaal 1 Kwartaal 2 Kwartaal 3 Kwartaal 4
Saldo liquiditeiten - € 899 - € 1.875 - € 1.560 - € 1.348
Schatkistbankieren € 2.036 € 10.839 € 10.881 € 9.112
Leningenportefeuille Eind 2024 lopen er nog 10 leningen bij de BNG Bank, één bij Nationale Nederlanden Levensverzekering Maatschappij N.V., één bij de gemeente Borsele en één bij provincie Noord-Brabant. De leningen zijn niet vervroegd aflosbaar. De rentepercentages van de geldleningen variëren van 0,25% tot 6,11%. De gemiddelde rente in 2024 is 1,44%
Kasgeldlimiet Omvang begroting Limiet (8,5%) Gemiddelde schuld Ruimte
€ 43.388 € 3.688 € - 3.398 € 7.086
Renterisiconorm ✓ Omvang begroting ✓ Norm 20% ✓ Renteherziening ✓ Aflossing ✓ Ruimte
€ 43.388 € 8.678 € 0 € 2.301 € 6.377
✓ ✓ ✓ ✓
Stand leningen Leningen per 1 januari 2024 Aangetrokken leningen Aflossingen Leningen per 31 december 2024
Schatkistbankieren Met ingang van 2013 is het zogenaamde schatkistbankieren in werking getreden. Dit houdt in dat o.a. gemeenten hun overtollige middelen verplicht moeten aanhouden in de schatkist. Middelen kunnen worden aangehouden via een rekening-courant of in deposito’s. Er is een deel van de middelen wat niet verplicht bij de schatkist hoeft te worden aangehouden. Dit zogenaamde drempelbedrag voor het jaar 2024 bedraagt € 1.000.000. Zodra het banksaldo boven dit bedrag uitkomt, wordt het meerdere automatisch afgeroomd naar de schatkist.
Gemeente Kapelle | Jaarrekening 2024
51
44.080 0 2.301 41.779
EMU Saldo De Nederlandse overheid moet voldoen aan Europese begrotingsregels; het begrotingstekort per deelnemend land moet beperkt blijven tot maximaal 3%. In dat kader dient het EMU-saldo (EMU: Economische en Monetaire Unie) van de Nederlandse overheid binnen de grenswaarde te blijven. Het aandeel van de decentrale overheden in het EMU-saldo is macro genormeerd. In het financieel akkoord van januari 2013 is opgenomen dat het kabinet geen sancties als gevolg van overschrijding van de norm toepast.
EMU saldo Over of tekort
Jaarrekening 2023 € 1.337 Tekort
Jaarrekening 2024 € 2.347 Tekort
Begroting 2025 € 11.102 Tekort
Rentelasten De rentelasten worden aan de diverse taakvelden toegerekend op basis van de boekwaarden van de vaste activa per 1 januari van het jaar. De boekwaarde bedraagt aan het begin van het jaar ruim € 64 miljoen. In de begroting was het renteomslagpercentage berekend op 1,45 %. Voor de grondexploitaties rekenen we met 1% over de boekwaarde per 1 januari. Ten opzichte van de begroting was de daadwerkelijk boekwaarde lager. Gelet op onze liquiditeitspositie was het aantrekken van een langlopende lening niet noodzakelijk en de opbrengsten van de tegoeden op het schatkistrekening zijn hoger dan verwacht. Deze financiële meevallers zijn gemeld in de 2e bestuursrapportage 2024. Doordat de financiële meevallers van dusdanige omvang zijn, is het renteomslagpercentage opnieuw berekend op 0,74 %. Hierdoor is de doorbelasting naar de taakvelden lager dan begroot. Rente schema
Begroting 2024
Gewijzigde begroting 2024
Jaarrekening 2024
Externe rentelasten (lang en kort)
€
813
€
660
€ 678
Externe rentebaten (- = voordeel)
€
-
€ -270
€ -254
Saldo rentelasten en rentebaten Rente doorberekend aan grondexploitaties en sportcentrum De Bloesem Aan taakvelden toe te rekenen rente
€ € €
813 -40 853
€ 390 € -40 € 430
€ 424 € -9 € 411
Aan taakvelden toegerekende rente
€
853
€ 853
€ 425
Renteresultaat taakveld Treasury ( - = voordeel)
€
€ -423
€ -14
Renteomslag
1,45%
0,74%
Gemeente Kapelle | Jaarrekening 2024
52
Paragraaf Onderhoud Kapitaalgoederen
Kapitaalgoederen zijn investeringsgoederen met een groot maatschappelijk nut die de gemeente nodig heeft om de diensten en goederen die zij aan haar inwoners levert te produceren. De kapitaalgoederen wegen, riolering, water, groen en gebouwen zijn vanuit het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) verplichte onderdelen van deze paragraaf. De gemeente Kapelle voegt daar civieltechnische kunstwerken, speeltoestellen, openbare verlichting en begraafplaatsen aan toe. Ook heeft de gemeenteraad een financiële verordening vastgesteld. In deze verordening zijn specifieke spelregels opgenomen over het begroting- en verantwoordingsproces, de rechtmatigheidsverantwoording, het financieel beleid, de paragrafen en de organisatie van het financiële beheer. In de begroting zijn de beleidskaders per onderdeel toegevoegd. In de programma’s zijn de financiele consequenties van de diverse kapitaalgoederen opgenomen. De paragraaf Onderhoud Kapitaalgoederen is opgebouwd uit de genoemde onderdelen. Voor de onderdelen wegen en riolering is vastgelegd dat deze investeringen worden geautoriseerd op basis van het totale investeringsbedrag per jaar. Deze gemiddelde jaarlijkse investeringsbedragen zijn nodig om de goederen over de periode van de technische levensduur in stand te houden. Dit volgens de door uw raad vastgestelde kwaliteitscriteria van het betreffende beleid- en beheerplan.
De paragraaf Onderhoud Kapitaalgoederen omvat inspanningen vanuit de verschillende programma’s. De voorbereidingstijd van civieltechnische projecten neemt de afgelopen jaren toe. Diverse maatschappelijke ontwikkelingen liggen hieraan ten grondslag. De planvorming van projecten vraagt om meer Interne afstemming door de verschillende duurzaamheidsopgaves, participatie van inwoners en bedrijven, afstemming met de nutsbedrijven over hun onderhoudsopgaves en duurzaamheidsambities in relatie tot de energietransitie. Afhankelijk van de complexiteit van projecten varieert de doorlooptijd van projecten. Netcongestie, krapte op de arbeidsmarkt, nieuwe niet voorziene projecten zorgen er geregeld voor dat de planning steeds meer een flexibel karakter krijgt. De voorbereiding en uitvoering van projecten uit deze paragraaf worden vanuit de jaarlijks vastgestelde investeringsbegroting in uitvoering genomen. Om flexibiliteit te borgen, kan er binnen de programma’s geschoven worden. Dit verantwoorden door de status en het budget bij de toelichting te motiveren. Nr.
Inspanningen
Status
Budget
Toelichting
Wegen, straten en pleinen (programma Leefomgeving en Mobiliteit) K.1
Boomweidelaan incl. masterplan wateroverlast
K.2
Wemeldinge Noordzijde NSCities2S (vervangen open verharding)
K.3
Spoorlaan Brouwerijpad masterplan wateroverlast
€ € €
Voorbereidende werkzaamheden zijn opgestart. Gereed. Voorbereidende werkzaamheden zijn opgestart.
Gemeente Kapelle | Jaarrekening 2024
53
Nr.
Inspanningen
Status
Budget
Toelichting
K.4
Blaaspoort masterplan wateroverlast Schelpenweg masterplan wateroverlast
K.6
Nieuwe Kerkstraat masterplan wateroverlast opp. afstroming
K.7
Dijkwelseweg (entree Vierwegen tot spoor incl. ontsluiting Zuidhoek 3)
€ € € €
Voorbereidende werkzaamheden zijn opgestart.
K.5
K.8
Dijkwelsestraat (tussen spoor en dorp)
Gereed.
K.9
Vijverstraat masterplan wateroverlast
K.10
Jagtlust van der Biltlaan masterplan wateroverlast
K.11
De Warretjes, Oude Bosstraat masterplan wateroverlast
K.12
Pronkenburg en Parklaan oppervlakkige en ondergronds afvoer masterplan wateroverlast
€ € € € €
K.13
Asfaltwerken en projectmatig straatwerk
Gereed.
K.14
Nieuwendijk herinrichting straat
€ €
Voorbereidende werkzaamheden zijn opgestart. Voorbereidende werkzaamheden zijn opgestart. Uitvoering werkzaamheden na sloop en nieuwbouw van woningen woningstichting in de Waardekensstraat. Voorbereidende werkzaamheden met waterleidingbedrijf lopen op schema. Project is technisch en verkeerskundig complex en vraagt veel afstemming met inwoners, bedrijven en aangrenzende wegbeheerders. Communicatieplan is hiervoor opgesteld. Uitvoering (komgrens-fruitmuseum) is fase 1. Uitvoering (fruitmuseumspoorwegovergang) is fase 2.
Door de werkzaamheden aan de Dijkwelsestraat is de uitvoering van de Vijverstraat i.v.m. de bereikbaarheid uitgesteld. Voorbereidende werkzaamheden zijn opgestart. Vertraging van de uitvoering door capaciteitsproblemen netwerkbedrijven. Voorbereiding loopt. Projectuitvoering was vertraagd door schuiven met planning nutsbedrijf vanwege prioriteit bij de realisatie van opvanglocaties. Ter voorbereiding van civieltechnische uitvoering starten de nutsbedrijven met de uitvoering. De civieltechnische uitvoering start aansluitend.
Voorbereidende werkzaamheden zijn opgestart.
Gemeente Kapelle | Jaarrekening 2024
54
Nr.
Inspanningen
Status
Budget
Toelichting
K.15
Parkeervoorziening fietsen NS Station Kapelle Biezelinge (Subsidieproject ProRail/Gemeente)
€
Gereed. Subsidietoekenning volgt.
K.16
Vernieuwen Kom- en Welkomstborden gemeentegrenzen (meubilair)
€
Het vervangen van de komborden is gestart.
K.17
Vernieuwen (half) verhardingen begraafplaatsen
€
Gereed.
€
Gereed.
€ € € € €
Voorbereidende werkzaamheden zijn opgestart.
€
Gereed.
Openbare verlichting (programma Leefomgeving en Mobiliteit) K.18
Vervangen conventionele armaturen voor LED-armaturen. Projectmatig en planmatig
Riolering (programma Leefomgeving en Mobiliteit) K.19
Spoorlaan Brouwerijpad masterplan wateroverlast
K.20
Blaaspoort masterplan wateroverlast
K.21
Schelpenweg masterplan wateroverlast
K.22
Nieuwe Kerkstraat masterplan wateroverlast opp. afstroming
K.23
Dijkwelseweg (Vierwegen tot spoor)
K.24
Dijkwelsestraat (tussen spoor en dorp)
Voorbereidende werkzaamheden zijn opgestart. Voorbereidende werkzaamheden zijn opgestart. Voorbereidende werkzaamheden zijn opgestart. Uitvoering werkzaamheden na sloop en nieuwbouw van woningen woningstichting in de Waardekensstraat. Voorbereidende werkzaamheden met waterleidingbedrijf lopen op schema. Project is technisch en verkeerskundig complex en vraagt veel afstemming met inwoners, bedrijven en aangrenzende wegbeheerders. Communicatieplan is hiervoor opgesteld. Uitvoering (komgrens-fruitmuseum) is fase 1. Uitvoering (fruitmuseumspoorwegovergang) is fase 2.
Gemeente Kapelle | Jaarrekening 2024
55
Nr.
Inspanningen
Status
Budget
Toelichting
K.25
Vijverstraat masterplan wateroverlast Jagtlust van der Biltlaan masterplan wateroverlast
K.27
De Warretjes, Oude Bosstraat masterplan wateroverlast
K.28
Pronkenburg en Parklaan oppervlakkige en ondergronds afvoer masterplan wateroverlast
€ € € €
Door de werkzaamheden aan de Dijkwelsestraat is de uitvoering van de Vijverstraat i.v.m. de bereikbaarheid uitgesteld.
K.26
K.29
Persleidingen vervangen VGRP
Budget ingezet bij de lopende rioleringsprojecten.
K.30
Gemalen bouwkundig vervangen VGRP
K.31
Gemalen Elek./mechanisch vervangen VGRP
K.32
Drukriolering putten vervangen VGRP
K.33
Drukriolering/mechanisch vervangen VGRP
€ € € € €
€
Gereed.
Voorbereidende werkzaamheden zijn opgestart. Vertraging van de uitvoering door capaciteitsproblemen netwerkbedrijven. Voorbereiding loopt. Projectuitvoering was vertraagd door schuiven met planning nutsbedrijf vanwege prioriteit bij de realisatie van opvanglocaties. Ter voorbereiding van civieltechnische uitvoering starten de nutsbedrijven met de uitvoering. De civieltechnische uitvoering start aansluitend.
Project in uitvoering. Project in uitvoering. Budget ingezet bij de lopende rioleringsprojecten. Budget ingezet bij de lopende rioleringsprojecten.
Water (programma Leefomgeving en Mobiliteit) K.34
Afvoer & verwerken van baggerspecie
Civieltechnische kunstwerken (programma Leefomgeving en Mobiliteit) K.35
Inspectie van civieltechnische kunstwerken
€
Gereed.
Openbaar groen (programma Leefomgeving en Mobiliteit) Gemeente Kapelle | Jaarrekening 2024
56
Nr.
Inspanningen
Status
Budget
Toelichting
K.36
Groen investeringen maken integraal deel uit van wegen projecten
Bij alle civieltechnisch projecten zijn de vastgestelde duurzaamheidscriteria daar waar mogelijk uitgevoerd.
K.37
Herinrichting boomgaard Van der Havehof
K.38
Herinrichting bosje Vierwegen
€ € € €
Gereed.
€
Gereed.
Ombuigvoorstel. Uitvoering binnen de bestaande middelen. Gereed.
Begraafplaatsen (programma Leefomgeving en Mobiliteit) K.39
Omvormen paden begraafplaatsen van halfverharding naar asfalt in Kapelle en Wemeldinge
Speeltoestellen (programma Leefomgeving en Mobiliteit) K.40
Sterappelstraat, Conferencestraat, Goudrenettestraat
Onderwijs, schoolgebouwen (programma Wonen en Voorzieningen) K.41
Integraal Kind Centrum Wemeldinge
€
De architect heeft het definitief ontwerp voor het IKC en de gymzaal gemaakt. Inmiddels is de aanbestedingsprocedure voor de bouw gestart. (Zie ook 2.6 prog. Wonen en voorzieningen)
K.42
Integraal Kind Centrum Juliana van Stolbergschool (planvorming)
€
De voorkeurslocatie is bepaald. We starten de voorbereiding voor de ontwikkeling van de locatie en de planvorming van het IKC op binnen het geraamde budget. Het benodigde budget voor de aankoop percelen en de bouw wordt later gevraagd. (Zie ook 2.7 prog. Wonen en voorzieningen)
K.43
Speciale Scholen Kapelle (SBO Samuël en (V)SO Eben-Haëzer)
€
Uw raad is 26 november 2024 tijdens een beeldvormende raadsvergadering bijgepraat over het onderzoek naar de huisvesting van de Speciale Scholen Kapelle.
€
De geraamde middelen zijn deels ingezet voor de herinrichting van de kamer van de burgemeester, de vergaderkamers en de raamdecoratie van de kantoren. Over de toekomst van het gemeentehuis is nog geen keuze gemaakt.
Gebouwen en gemeentelijke monumenten (diverse programma’s) K.44
Gemeentehuis
Gemeente Kapelle | Jaarrekening 2024
57
Nr.
Inspanningen
Status
Budget
K.45
Gemeentewerkplaats
€
Het onderzoek voor de gebiedsontwikkeling Dankerseweg is in uitvoering. Dit onderzoek richt zich op zowel de gemeentewerkplaats, IKC Juliana van Stolberg en milieustraat. (Zie ook 2.7 prog. Wonen en voorzieningen)
K.46
Dorpshuis de Vroone Dorpshuis de Wemel
K.48
Dorpshuis Schore
K.49
Gymzalen Molenvate en Burgemeester van Sas
€ € € €
Subsidie Gebiedsinvestering Netten op Zee is toegekend voor verdere verduurzaming.
K.47
K.50
Dicwale Peilhuis en praathuisje, Wemeldinge
K.52
Brandweerkazernes
€ € €
Gereed.
K.51
K.53
Kinderdagopvang Prokino, Vroonlandseweg Voormalige basisschool De Tunnel, Schore
K.55
Kinderdagopvang Kibeo, Wemeldinge
K.56
Van der Biltlaan 19a, Kapelle
€ € € €
Gereed.
K.54
Toelichting
Subsidie Gebiedsinvestering Netten op Zee is toegekend voor verdere verduurzaming. Subsidie Gebiedsinvestering Netten op Zee is toegekend voor verdere verduurzaming. Sloop gymzaal Burgemeester van Sas in 2025, zie ook K41. De bestemming van gymzaal Molenvate wordt meegenomen in de plannen voor de ijsbaan nadat de locatiekeuze voor de Juliana van Stolbergschool en gemeentewerf definitief is.
Gereed. Oriënterend gesprek met Veiligheidsregio Zeeland is gevoerd om te komen tot huisvesting van beide kazernes. Verschillende onderzoeken voor de verschillende huisvestingsscenario’s zijn hiervoor nodig.
Gereed. Zie K.41. De sloop is gerealiseerd.
Gemeente Kapelle | Jaarrekening 2024
58
Overschrijdingen van investeringsbudgetten: Ondanks kritische beoordeling bij de 2e bestuursrapportage is er bij 7 projecten sprake geweest van een budgetoverschrijding. De totale overschrijding bedraagt € 177.000. De overschrijdingen variëren van een bedrag van € 2.000 tot € 121.000. De overschrijdingen groter dan €15.000 worden hieronder toegelicht. Investering
Begroot
Werkelijk
Bouwgronden in erfpacht
0
121
Bedrag van overschrijding 121
Brug Wemeldinge
0
16
16
Startersleningen
0
25
25
Totale overschrijding
Toelichting Voor de post gronden in erfpacht nemen we geen budget op, omdat dit vooraf niet is in te schatten. In 2024 is er één kavel in erfpacht uitgegeven en is er één kavel omgezet van erfpacht in koop. Voor de brug in Wemeldinge hebben we, vooruitlopend op de werkzaamheden in 2025, een vooronderzoek laten uitvoeren. Deze kosten verrekenen we met het beschikbare budget 2025. De overschrijding bij de startersleningen wordt veroorzaakt door rentebaten die aan het startersfonds zijn toegevoegd. Deze post is vooraf moeilijk in te schatten. De rentebaten brengen we overigens ten gunste van het programma Leefomgeving.
162
Gemeente Kapelle | Jaarrekening 2024
59
Paragraaf Bedrijfsvoering
Om ervoor te zorgen dat beleid goed en flexibel wordt uitgevoerd, is de invulling van onze bedrijfsvoering van groot belang. Het doel is om een efficiënte, transparante en duurzame werkwijze te waarborgen, die bijdraagt aan het leveren van hoogwaardige diensten. Waarbij onze werkwijze in lijn is met de strategische doelstellingen en maatschappelijke verantwoordelijkheden. Werken bij Gemeente Kapelle betekent actief zijn in een kleine, levendige gemeente, waar de korte lijnen een persoonlijke benadering mogelijk maken. De sterke betrokkenheid van inwoners creëert een hechte gemeenschap, waar samenwerking met zowel collega’s als inwoners centraal staat. We dragen zorg voor onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners. Met die reden kent de gemeente een netwerkende en participerende rol. Daarom zijn we een benaderbare, betrokken en betrouwbare partner. Optimale en toegankelijke dienstverlening staat daarbij voorop. We zetten in op een weerbare organisatie, die klaar is voor de toekomst. Dat betekent dat we werken vanuit de (maatschappelijke) opgaven, die steeds vaker domein overstijgend zijn. Dit vergt een meer strategische samenwerking in de regio en een geregelde bijstelling van de ambities en concrete doelstellingen. We participeren daarom steeds vaker in netwerksamenwerkingen, wat een bepaalde flexibiliteit, wendbaarheid en inzet van ons vraagt.
Dit is ook van invloed op de samenstelling van onze ambtelijke organisatie. Veel medewerkers zijn in diverse opgaven werkzaam. Personeel en organisatie Deze organisatieontwikkeling vraagt om een nieuwe organisatiestructuur. Het afgelopen jaar is gekeken naar een structuur die past bij het opgavegericht en integraal werken. Deze structuur formaliseren we in 2025. We spelen proactief in op de uitdagingen van de krappe arbeidsmarkt en richten ons op het aantrekken, behouden en ontwikkelen van talent. Formatie en inhuur De krapte op de arbeidsmarkt zorgt ervoor dat een deel van de vacatures lastig is te vullen is. We profileren ons als een gemeente met aantrekkelijke arbeidsvoorwaarden, ontwikkelingsmogelijkheden, en veel ruimte en vertrouwen. 100 Hierdoor is het gelukt om veel vacatures in te vullen, het natuurlijke verloop van personeel laag te houden en 95 medewerkers te binden aan onze organisatie. Vanuit het Rijk komen steeds meer taken af op de gemeente. Uit 90 oogpunt van continuïteit en kosten blijft gelden dat we structurele taken bij voorkeur opnemen in de vaste formatie. 85 Ook in 2024 hebben we bij moeilijk vervulbare vacatures of specifieke deskundigheid formatie (tijdelijk) ingehuurd. 80 Enkele voorbeelden hiervan zijn de projectleider civiel en domeinmanager Samenleving. In de begroting van 2024 is veel formatie-uitbreiding opgenomen.
Onderstaande grafiek laat zien dat veel nieuwe medewerkers in het voorjaar en de zomer ingestroomd zijn. Dit is niet alleen een gevolg van de formatie-uitbreiding, maar ook doordat bestaande medewerkers zijn doorgestroomd naar andere functies in onze organisatie. De totale formatie was in 2024 95,4 fte. Dit is een groei van 10,17% ten opzichte van de totale formatie van 2023 (86,6 fte).
Bezetting 2024
Jan Feb Mrt Apr Mei Jun Jul Aug Sep Okt Nov Dec Fomatie
Gemeente Kapelle | Jaarrekening 2024
Bezetting
60
Verzuim In 2024 betrof de meldingsfrequentie 0,56. Dit is lager dan de landelijke meldingsfrequentie van 0,71. Het verzuimpercentage is gestegen van 2,6 (jaarrekening 2023) naar 4,9. De oorzaak van de toename ligt bij het lang verzuim van een aantal medewerkers door niet werk gerelateerde omstandigheden. We blijven streven naar een laag verzuim door een gezonde werkomgeving te creëren, met focus op zowel fysieke als mentale gezondheid. Over het algemeen zijn de medewerkers tevreden over de werksfeer, collegialiteit, uitdagingen en mogelijkheden tot persoonlijke ontwikkeling. Dit draagt bij aan werkplezier en een lager verzuim.
Meldingsfrequentie
Voorschrijdend verzuim 6
0,62
5
0,60 2022
0,58
2023
0,56
2024
0,54 0,52
4
2022
3
2023
2
2024
1 2022
2023
2024
0
2022
2023
2024
Opleidingen In 2024 hebben we ook weer doorlopend geïnvesteerd in scholing en ontwikkeling van onze medewerkers. Dit heeft tot veel positieve resultaten geleid. Enerzijds om kennis en vaardigheden van het personeel continue te verbeteren en anderzijds omdat hierdoor een natuurlijke doorstroming van medewerkers ontstaat. Informatie en data De gemeentelijke informatievoorziening is onlosmakelijk verbonden met nieuwe ontwikkelingen, zoals het uitvoeren van de Omgevingswet en de Wet open overheid. De systemen moeten zo passend mogelijk zijn bij de wensen en behoeften van de samenleving. De kwaliteit, de juistheid en volledigheid van informatie is van groot belang. Daarnaast zijn we steeds meer afhankelijk van data en digitale middelen. In 2024 is er ingezet op de beveiliging van onze gegevens en systemen. Het uitvoeren van de I-visie speelt hierbij een grote rol. Daarnaast volgen we de relevante wet- en regelgeving en investeren we in verbeteringen. Jaarlijks toetsen we dit onder meer via de landelijke ENSIA-verantwoordingsmethodiek. Ook is er geïnvesteerd in bewustwording en het kennisniveau van alle medewerkers over informatiebeveiliging.
Gemeente Kapelle | Jaarrekening 2024
61
Juridische zaken WOO De Wet open overheid (Woo) kent als doel een open overheid, die zorgdraagt voor een adequate en toegankelijke informatievoorziening. De wet ziet toe op passieve openbaarmaking, actieve openbaarmaking en het op orde brengen van de informatiehuishouding. Ten aanzien van de passieve openbaarmaking (Woo-verzoeken) is er in de Woo niet veel gewijzigd ten opzichte van de Wet openbaarheid van bestuur (Wob). In het afgelopen jaar hebben we voorbereidingen getroffen voor de implementatie van de actieve openbaarmaking. De Woo verplicht ons om informatiecategorieën actief te publiceren. Het is nog niet duidelijk welke informatiecategorie wanneer openbaar moet zijn. Wij volgen hierbij steeds de landelijke fasering. De uitvoering van de Woo vraagt een forse tijdsinvestering van onze medewerkers. Samen met de Bevelandse gemeenten proberen we meer inzicht te krijgen in de capaciteit en systemen die nodig zijn voor de uitvoering van de wet. Ook zijn er in 2024 maatregelen genomen om de informatiehuishouding verder op orde te brengen en voor te bereiden op de actieve openbaarmakingsplicht. Communicatie, dienstverlening en participatie Steeds vaker pakt de samenleving zelf maatschappelijke vraagstukken op, soms uit zichzelf, maar ook gestimuleerd door de overheid. De rol van de lokale overheid verschuift hierdoor van organiseren naar faciliteren.
Gemeente Kapelle is facilitator en aanjager van samenwerking. We zetten ons in voor transparante, toegankelijke en proactieve communicatie. En investeren in de manier waarop inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners kunnen meepraten, -denken en -doen. Hiervoor is in 2024 het participatieplatform Kapelle ParticiPEERt gelanceerd. De nieuwe huisstijl is in 2024 verder geïmplementeerd. Doelmatigheid Door personele wijzigingen zijn er in 2024 geen formele doelmatig- en doeltreffendheidsonderzoeken uitgevoerd. Raad en college Hier zijn de budgetten en realisaties voor de raad, de griffie, de rekenkamer, de accountant en het college B&W weergeven. Begroting 2024 Gewijzigde begroting 2024 Jaarrekening 2024 Raad 348 401 396 Griffie 130 137 137 Rekenkamer 10 30 20 Accountant 73 89 91 College (excl APPA) 442 477 480
Gemeente Kapelle | Jaarrekening 2024
62
Toelichting rechtmatigheidsverantwoording Inleiding Tot 2022 gaf de accountant naast de getrouwheid een oordeel over de rechtmatigheid van de gemeente. Met ingang van 2023 geeft het college van burgemeester en wethouders een rechtmatigheidsverantwoording af. De accountant blijft echter wel een oordeel geven over de getrouwheid van deze rechtmatigheidsverantwoording. De rechtmatigheidsverantwoording is terug te vinden in de jaarrekening. In de paragraaf bedrijfsvoering wordt een toelichting gegeven op hoe deze rechtmatigheidsverklaring tot stand is gekomen en welke beheersmaatregelen er genomen zullen worden. Op 19 december 2023 heeft de raad de financiële verordening vastgesteld waarin de spelregels met betrekking tot deze rechtmatigheidsverantwoording zijn opgenomen. In deze verordening is bepaald dat de verantwoordingsgrens wordt vastgesteld op 1% van de totale lasten, inclusief dotaties aan de reserves. De commissie BBV heeft gesteld dat de rechtmatigheidsverantwoording de drie criteria moet ondervangen die niet onder de criteria van getrouwheid vallen. Dit zijn het begrotingscriterium, het voorwaardencriterium en het misbruik en oneigenlijk gebruik criteria. Hier wordt in de volgende alinea’s nader op ingegaan. Over het jaar 2024 zijn verschillende steekproeven genomen op mutaties in de financiële administratie.
Hierbij is met name op het voorwaarden- en het misbruik en oneigenlijk gebruik criteria getoetst. Daarnaast zijn verschillende systeemgerichte analyses uitgevoerd om onderzoek te doen naar specifieke aspecten van het begrotingscriterium en het voorwaardencriterium. Op basis daarvan is de totale fout als volgt berekend: Criterium Begrotingscriterium Voorwaardencriterium M&O-criterium Totaal Rechtmatigheidsgrens
Fout € 1.298 € 468 €0 € 1.766 € 542 (€ 1.766/€ 542 = 3,25%)
Waarvan acceptabel € 1.298 €0 €0 € 1.298
Waarvan niet acceptabel €0 € 468 €0 € 468 € 468/ €542 = 0,86%
Begrotingscriterium Het begrotingscriterium is een criterium van rechtmatigheid dat betrekking heeft op de grenzen van de baten en lasten in de door de raad geautoriseerde begroting van exploitatie en investeringskredieten en de hiermee samenhangende programma’s, waarbinnen de financiële beheershandelingen tot stand moeten zijn gekomen. In onderstaande tabellen geven een overzicht van de over- en onderschrijdingen per programma, uitgesplitst in lasten en baten. In beginsel zijn alle afwijkingen van de begroting onrechtmatig. Deze afwijkingen zijn terug te vinden in de regel “Afwijking begroting”. De raad heeft in artikel 9.4 van de financiële verordening criteria vastgesteld welke afwijking van de begroting als acceptabel zijn te beschouwen.
Gemeente Kapelle | Jaarrekening 2024
63
Deze criteria zijn: • 9.4.a: Er is sprake van een over- of onderschrijding waarbij direct gerelateerde inkomsten de overschrijding compenseren. • 9.4.b: Er is sprake van een over- of onderschrijding op een open-einde regeling. • 9.4.c: De over-of onderschrijding is geautoriseerd door middel van de vaststelling van een tussentijdse rapportage. • 9.4.d: Als over- of onderschrijdingen op het programma lager zijn dan € 50.000.
1 Bestuur en veiligheid
2 Wonen en voorzieningen
3 Sociaal Domein
4 Economische versnelling en toerisme
5 Klimaat, energie en milieu
6 Leefomgeving en mobiliteit
90 Middelen
91 Overhead
92 Vennootschapsbelasting
Nieuw in de rechtmatigheidsverantwoording 2024 is het expliciete onderscheid tussen niet-acceptabele en acceptabele fouten. Het oordeel over de rechtmatigheid wordt afgegeven op het niveau van de totale fout, maar de begrotingsrechtmatigheden die vanuit het beleid van de raad als acceptabel worden beschouwd worden expliciet genoemd. Belangrijk om op te merken is dat de afwijkingen tussen de gewijzigde begroting en de werkelijke realisatie in het geheel nader worden toegelicht in de “toelichting overzicht baten en lasten jaarrekening”. Hier wordt een verdiepingsslag gemaakt naar de waarom-vraag achter de afwijkingen, terwijl in dit onderdeel van de paragraaf bedrijfsvoering meer de focus legt op de rechtmatigheidsvraag.
Gewijzigde begroting 2024
€ 5.318
€ 8.110
€ 16.797
€ 4.830
€ 2.369
€ 7.956
€ 1.049
€ 6.424
€ 23
Jaarrekening 2024
€ 5.497
€ 8.331
€ 17.412
€ 5.052
€ 2.344
€ 7.968
€ 1.029
€ 6.323
€ 218
Afwijking van begroting
€ 179
€ 221
€ 615
€ 222
- € 25
€ 12
-€ 20
-€ 101
€ 195
Waarvan acceptabel
€ 179
€ 221
€ 615
€ 222
- € 25
€ 12
-€ 20
-€ 101
€ 195
Waarvan niet-acceptabel
€0
€0
€0
€0
€0
€0
€0
€0
€0
Lasten Afgerond in 1000
Gemeente Kapelle | Jaarrekening 2024
64
1 Bestuur en veiligheid
2 Wonen en voorzieningen
3 Sociaal Domein
4 Economische versnelling en toerisme
5 Klimaat, energie en milieu
6 Leefomgeving en mobiliteit
90 Middelen
91 Overhead
92 Vennootschapsbelasting
Gewijzigde begroting 2024
€ 3.154
€ 5.911
€ 2.596
€ 4.552
€ 2.255
€ 4.508
€ 35.855
€ 920
€ 23
Jaarrekening 2024
€ 3.233
€ 6.806
€ 2.706
€ 6.845
€ 2.178
€ 4.970
€ 35.590
€ 880
€ 218
Afwijking van begroting
€ 79
€ 895
€ 110
€ 2.293
- € 77
€ 462
- € 265
-€ 40
€ 195
Waarvan acceptabel
€ 79
€ 895
€ 110
€ 2.293
-€ 77
€ 462
- € 265
- € 40
€ 195
Waarvan niet-acceptabel
€0
€0
€0
€0
€0
€0
€0
€0
€0
Baten Afgerond in 1000
Voorwaardencriterium Het voorwaardencriterium is het criterium van rechtmatigheid, dat betrekking heeft op de eisen die worden gesteld bij de uitvoering van de financiële beheershandelingen. De eisen of voorwaarden zijn afkomstig uit diverse wet- en regelgeving en hebben betrekking op aspecten als doelgroep, termijn, grondslag, administratieve bepalingen, normbedragen, bevoegdheden, bewijsstukken, recht, hoogte en duur. Hiervoor heeft de raad in haar vergadering op 29 oktober 2024 het normenkader vastgesteld. In zes gevallen heeft er onterecht geen Europese aanbesteding plaatsgevonden en is de aanbestedingsgrens van € 221.000 overschreden. Deze overschrijdingen spelen met name op inhuur op projecten bij leefomgeving en betreft veelal voortzetten van opdrachten uit voorgaande jaren. In het proces om te komen tot inhuur wordt een beoordeling van de opdracht uitgevoerd om te komen tot de juiste inkoopprocedure. Bij de inhuur voor deze opdrachten zijn de opgedane goede ervaringen en de specifieke kennis van de desbetreffende inhuurkrachten doorslaggevend bij de opdrachtverstrekking zonder meervoudige of Europese aanbestedingsprocedure. Tevens speelt hierbij de krappe arbeidsmarkt en de veranderende wet- en regelgeving, zoals de invoering van de Omgevingswet. De totale geconstateerde fout bedraagt afgerond € 468.000.
Ten aanzien van inhuur zien we, naast de aanbestedingsvereisten, ontwikkelingen zoals de verplichtingen en risico’s uit de Wet Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties (Wet DBA) op basis waarvan we in de komende periode de werkwijze bij inhuur nader tegen het licht gaan houden en waar van toepassing aanscherpen.
Gemeente Kapelle | Jaarrekening 2024
65
Misbruik en oneigenlijk gebruik (M&O) criterium Het misbruik en oneigenlijk gebruik criterium is het onderdeel van rechtmatigheid, dat betrekking heeft op het voorkomen, detecteren en corrigeren van misbruik en oneigenlijk gebruik van overheidsgelden en gemeentelijke eigendommen bij financiële beheershandelingen. Deze criteria worden structureel meegenomen in de interne controles die gedurende het jaar worden uitgevoerd. Ook worden er specifieke sessies georganiseerd rond deze onderwerpen. In risicosessies rond projecten komt het onderwerp fraude ook structureel terug. In 2024 zijn er geen fouten geconstateerd binnen het M&O criteria.