2024-32a D24.302970 2024 VGRP eindrapport (R007) R007 verbreed GRP Kapelle definitief

verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan Kapelle 2024-2028 definitief GRP

gemeente Kapelle 1 mei 2024 definitief rapport

Groenewoud 52 4381 HG Vlissingen (06) 17 399 572 r.houmes@nu-adviesbureau.nl www.nu-adviesbureau.nl Kvk 22063981

Titel

:

verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan Kapelle 2024-2028 definitief GRP

Status

:

definitief rapport

Datum

:

1 mei 2024

Opdrachtgever

:

gemeente Kapelle

Referentie

:

R017.P243/R007/RHOU

Auteur

:

ir. R.P.J. Houmes

Vrijgave

:

Samenvatting

Inleiding Water is een levensbehoefte voor mens en dier. Maar net zo belangrijk is hoe we omgaan met het afvalwater dat we produceren en de voorzieningen die we daarvoor hebben. Riolering is een voorziening die meestal niet zichtbaar is, maar wel noodzakelijk. Het zorgt voor een duurzame bescherming van de volksgezondheid en van de natuur en het milieu. Ook zorgt de riolering voor het afvoeren van teveel neerslag. Het liefste gebeurt dat apart van het afvalwater. De zorgplicht voor de riolering is een taak van de gemeente. Dat staat in de Wet milieubeheer. Daarin staat ook dat gemeenten verplicht zijn om een Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP) op te stellen met daarin het beleid voor de rioleringszorg. Verder heeft de gemeente een zorgplicht voor hemelwater en grondwater. Dat staat in de Omgevingswet. Het verbreed GRP Kapelle beschrijft het beleid van de gemeente Kapelle voor de rioleringszorg (afvalwater en hemelwater) en voor het grondwater. Dit verbreed GRP Kapelle geldt voor de periode 2024 tot en met 2028. De missie voor het verbreed GRP Kapelle luidt: Het realiseren van een duurzame, doelmatige en toekomstgerichte invulling van de rioleringszorg, waarin de bescherming van de volksgezondheid, het streven naar het voorkomen van wateroverlast en een goede kwaliteit en kwantiteit van grond- en oppervlaktewater gewaarborgd zijn.

Uit deze missie volgt de visie. Dit is de situatie van het rioleringssysteem zoals we dat in de toekomst willen hebben. Deze visie luidt: Het hebben en houden van een duurzaam, veilig, gezond en toekomstbestendig (grond)water- en rioleringssysteem in zowel het bebouwde gebied als het buitengebied van de gemeente Kapelle.

Evaluatie In het verbreed GRP is de vorige planperiode geëvalueerd. Dat geeft handvatten voor de strategie van de nieuwe planperiode door te leren van de ervaringen uit het verleden. Uit de evaluatie blijkt, dat doelmatigheid nog steeds de belangrijkste motivatie is bij het nemen van beslissingen over de riolering. Met behulp van de financiën en mensen die beschikbaar waren, is verder gewerkt aan de hand van het beleid uit de jaren daarvoor. We hebben in de afgelopen jaren veel aandacht gegeven aan het voorkomen van wateroverlast en aan het klimaat-bestendig inrichten van de openbare ruimte. Niet alle werkzaamheden zijn precies volgens planning uitgevoerd. Dit heeft verschillende oorzaken. Bijvoorbeeld door meer overleg binnen en buiten de organisatie (onder andere met bewoners - participatie), door aanpassingen van de grootte van projecten, maar ook door wisselingen in personeel. De beschikbare tijd staat vaak onder druk door

verbreed GRP Kapelle definitief rapport

-i-

R017.P243/R007/RHOU 1 mei 2024

werkzaamheden die niet alleen met de rioleringszorg te maken hebben, maar vaak veel breder zijn. We zijn zo efficiënt mogelijk omgegaan met onze tijd en met de financiën. We hebben strategische keuzes gemaakt welke werkzaamheden de meeste prioriteit verdienden en waar we werkzaamheden konden combineren. Bij het vergelijken van de nieuwe gegevens van de riolering met die uit het vorige verbreed GRP blijkt dat er ongeveer 11% riolering (lengte) is bijgekomen. Dat is vaak regenwaterriolering uit afkoppelwerkzaamheden. Ook is er nieuwe riolering bijgekomen vanuit de nieuwbouwlocaties, zoals de Zuidhoek in Kapelle. De dagelijkse beheer- en onderhoudstaken hebben we binnen het budget uitgevoerd en daarbij het beleid uit het vorige verbreed GRP gevolgd. Het functioneren van het rioleringssysteem is daarmee in de afgelopen jaren gewaarborgd. In de afgelopen planperiode hebben we veel aandacht gegeven aan het inspelen op de effecten van klimaatontwikkeling (klimaatadaptatie) in de planvorming en de voorbereiding van werkzaamheden. De klimaatontwikkelingen (intensievere buien, langdurige natte periodes, droogte en hitte) zijn zo groot dat we de oplossingen niet alleen kunnen vinden in de riolering of in het watersysteem. Daarvoor zoeken we in meerdere lagen en systemen (zowel bovengronds als ondergronds).

Daarom hebben we in de afgelopen planperiode veel tijd gestoken in interdisciplinaire samenwerking binnen de gemeente, maar ook in samenwerking met de gemeenten om ons heen (SAZ+ en de Bevelanden). Verder is ingezet op bewustwording van bewoners rondom klimaatontwikkeling, bijvoorbeeld via informatie op de gemeentelijke website. Doordat enkele vervangingsprojecten en investeringen in het laatste deel van de planperiode vertraagd zijn (vanwege de eerder toegelichte oorzaken) is er sprake geweest van onderuitputting van het investeringsbudget. Hier moeten we de komende jaren financieel en vanuit de procesgang op blijven sturen.

Strategie In de visie van dit verbreed GRP staat dat we als gemeente Kapelle streven naar een duurzaam en toekomstbestendig water- en rioleringssysteem. Ofwel: een leefbare omgeving waarin de negatieve gevolgen van de verandering van het klimaat zoveel mogelijk worden beperkt. Dit noemen we ‘klimaatadaptatie’. Een klimaatadaptieve manier van werken vraagt niet alleen aandacht voor het type maatregel. We kijken ook of er voldoende fysieke ruimte in een gebied is (boven- en ondergronds) en stemmen af met andere gemeentelijke disciplines, met externe organisaties en met burgers en bedrijven. Klimaatadaptatie is voor de gemeente Kapelle een leidend principe in de komende planperiode.

verbreed GRP Kapelle definitief rapport

-ii-

R017.P243/R007/RHOU 1 mei 2024

Om hier echt handen en voeten aan te geven, moeten we goed inzicht hebben in het areaal dat we beheren. Gegevensbeheer en de analyse van deze gegevens is van cruciaal belang in het kader van data-gedreven rioolbeheer. Dit vraagt onze aandacht in de komende planperiode. Verder hebben we in de strategie voor de komende planperiode allerlei soorten maatregelen opgenomen voor alle taken en plichten die we als gemeente hebben gebieden (afvalwater, hemelwater en grondwater). Op hoofdlijnen bestaat de strategie uit de volgende onderdelen. •

Het is belangrijk om te weten hoe het rioolstelsel in de praktijk werkt en wat de kwaliteit is. Daarom zetten we in op het ieder jaar inspecteren van ongeveer 12% van alle vrijverval riolering (per kern of per wijk). De gegevens uit de inspectie verwerken we in het rioolbeheerbestand en houden dit zo op peil en actueel. Ook revisiegegevens verwerken we hierin. Zoals eerder aangegeven is het belangrijk goed om voldoende aandacht te geven aan het op orde houden van het beheerbestand.

•

Om een integraal maatregelenpakket op te kunnen stellen, waar rioolvervanging een onderdeel van is, houden we rekening met verschillende aspecten. Dit zijn onder andere de kwaliteit van de rioolleidingen, het functioneren van het rioolstelsel, een risico-inschatting als het riool instort en tenslotte de leeftijd van de riolering. Ook houden we nadrukkelijk rekening met de mogelijkheden voor het nemen van maatregelen voor klimaatadaptatie. Hiervoor zijn actuele rioleringsberekeningen een belangrijke bron van informatie. Tot slot sluiten we aan bij de klimaatdoelstellingen uit de duurzaamheidsagenda. De mogelijke rioleringsmaatregelen stemmen we af op andere werkzaamheden in de openbare ruimte, zowel intern als extern. De interne afstemming met andere disciplines (groen, wegen, ruimtelijke ordening) is van belang om kosten te besparen en overlast voor burgers zoveel mogelijk te voorkomen. Dat geldt ook voor de afstemming met externe partners, zoals de nutsbedrijven. De resultaten van de afstemming leiden tot een integraal maatregelenplan voor de openbare ruimte. Tot slot gaan we voor het opstellen van een integraal maatregelenplan voor de openbare ruimte bij voorkeur uit van een deelgebied of een gehele wijk. Door zo’n groter gebied te kiezen, is er meer ruimte om potentiële kansen uit verschillende disciplines te verzilveren.

•

In de komende planperiode zijn we als de gemeente Kapelle opnieuw actief betrokken bij de Samenwerking Afvalwaterketen Zeeland (SAZ+). Onderwerpen uit de SAZ+ werken we binnen de gemeente Kapelle lokaal verder uit als dat nuttig en nodig is.

verbreed GRP Kapelle definitief rapport

-iii-

R017.P243/R007/RHOU 1 mei 2024

•

Voor het beperken van wateroverlast zijn we op verschillende fronten actief. Het verminderen van het risico op wateroverlast is daarbij het belangrijkste doel. Water kan soms nog op straat blijven staan (waterhinder), maar het doel is dat water niet de woningen binnen kan lopen (wateroverlast). Waterhinder

= ruime plasvorming op straat en/of tijdelijk water-op-straat geen problemen voor woningen of stremming van vitale infrastructuur.

Wateroverlast = water stroomt bebouwing binnen en er is sprake van schade, vitale infrastructuur (bijvoorbeeld wegen naar kwetsbare voorzieningen) is gestremd. Het is belangrijk dat we ons realiseren dat het praktisch en financieel onmogelijk is om iedere neerslagsituatie te verwerken via de riolering. Soms moeten overtollig regenwater bovengronds bergen en afvoeren. Bijvoorbeeld op straten, parkeerterreinen en openbaar groen. Bij het uitwerken en het uitvoeren van maatregelen besteden we bewust ook aandacht aan de eigen verantwoordelijkheid van bewoners. Waar het water op eigen terrein geborgen kan worden en de hoeveelheid particuliere verharding beperkt blijft of verminderd wordt, neemt de kans op wateroverlast af. Hierover zullen we bewoners informeren we stimuleren hen om hierin hun verantwoordelijkheid te nemen. •

Voor de vervanging van de vrijverval riolering gaan we uit van een theoretische levensduur van 60 jaar. Voor het concreet invullen van de maatregelen maken we gebruik van de inspectiegegevens en de schadebeelden en ook van bekende locaties met een hogere kans op wateroverlast. Zo ontstaat een langjarige vervangingsplanning. De planning is voor de langere periode afgevlakt om een gemiddeld investeringsniveau te krijgen. Maatregelen voor klimaatadaptatie zijn integraal opgenomen in de planning.

•

Sommige vervangingswerkzaamheden voeren we uit als renovatie van de bestaande riolering (relining). Ons uitgangspunt is het relinen van slechte riolering (renovatie), tenzij vanwege andere redenen (technisch, klimaatadaptatie, financieel, enzovoort) vervanging aantrekkelijker is. We proberen zoveel mogelijk kansen te benutten werkzaamheden aan de riolering te combineren met werkzaamheden aan de wegen. Daarmee besparen we kosten, terwijl de burgers minder overlast ervaren.

•

Voor de zorgplicht voor grondwater heeft de gemeente een grondwaterloket om burgers te woord te staan. Hoge grondwaterstanden op percelen van particulieren zijn en blijven de verantwoordelijkheid van de perceeleigenaar zelf. Wij treffen daar geen maatregelen. Wel geven we op verzoek advies aan particulieren die hinder ondervinden van hoge grondwaterstanden. Om over voldoende actuele kennis en informatie te beschikken, blijven we actief grondwaterstanden meten via het gemeentelijke grondwatermeetnet.

verbreed GRP Kapelle definitief rapport

-iv-

R017.P243/R007/RHOU 1 mei 2024

•

Omdat per 1 januari 2024 de Omgevingswet van kracht is geworden en er ontwikkelingen zijn rondom de grondslag voor de rioolheffing gaan we in de komende planperiode het systeem van de rioolheffing en de bijhorende grondslag te evalueren. Hiervoor gebruiken we de beschikbare informatie vanuit de samenwerking (SAZ+). Afhankelijk van de resultaten kiezen we voor een eventuele aanpassing van de systematiek.

Middelen en kostendekking Om onze gemeentelijke zorgplichten te kunnen vervullen, hebben we personele en financiële middelen nodig. Voor de personele middelen is in de komende periode ongeveer 2,45 fte aan (interne) nodig om alle gemeentelijke watertaken uit te voeren. De formatieve ruimte die we beschikbaar hebben (circa 2,2 fte), is in grote lijn genoeg voor het realiseren van onze ambities. Door verloop van personeel en doordat er veel spanning op de arbeidsmarkt staat, is de druk op het aanwezige personeel hoog. Voor het uitvoeren van de projectmatige werkzaamheden is er genoeg capaciteit beschikbaar op basis van inhuur (circa 2 fte). Op beleidsniveau zoeken we nog naar invulling binnen de formatie. Voor de gemeentelijke watertaken hebben we een financiële raming gemaakt. Daarbij maken we onderscheid in directe kosten (exploitatielasten) en investeringen. De investeringen zijn de kosten voor het vervangen en renoveren van de riolering en de gemalen. Daarbij hebben we gekeken naar de planperiode en naar de lange termijn (60 jaar verder). Een deel van deze investeringen schrijven we over langere tijd af. Maar een steeds groter deel van de investeringen financieren we direct. Dit volgt uit de bestuurlijke keuze uit 2011 om de kapitaallasten naar de toekomst toe te beperken. Daarvoor hebben we een voorziening riolering.

Deze voorziening werkt als een soort spaarpot waaruit we de investeringen (voor een deel) direct financieren. Op die manier hoeven we minder af te schrijven en minder rente te betalen. Op lange termijn zorgt dat voor een lagere rioolheffing. De tabel hieronder geeft een samenvatting gegeven van de geplande investeringen voor de komende planperiode. De jaren 2024 en 2025 komen direct uit de vastgestelde meerjarenplanning. Tabel 1: samenvatting investeringen planperiode, prijspeil 2022

Jaar Investering (gepland)

2024 2025 2026 2027 2028 € 1.426.047 € 2.415.328 € 1.458.820 € 1.458.820 € 1.458.820

De exploitatielasten zijn alle directe kosten. Dit betreft het beheer en onderhoud van de voorzieningen, maar ook de planvorming, planvoorbereiding, personeelskosten en de kapitaallasten. In de onderstaande tabel zijn de exploitatielasten per jaar samengevat.

verbreed GRP Kapelle definitief rapport

-v-

R017.P243/R007/RHOU 1 mei 2024

Tabel 2: exploitatielasten planperiode (prijspeil 2022)

Jaar

2024

2025

2026

2027

2028

9.722.00 onderhoud riool € 1.479.546 € 1.558.865 € 1.668.222 € 1.742.086 € 1.813.834 9.722.01 planvorming riolering € 87.500 € 87.500 € 87.500 € 87.500 € 87.500

Totaal

€ 1.567.046 € 1.646.365 € 1.755.722 € 1.829.586 € 1.901.334

Tegenover de kosten voor de gemeentelijke watertaken staan ook baten. Deze baten, de inkomsten, ontvangen we uit de rioolheffing die door burgers en bedrijven wordt betaald voor het gebruik van de rioolvoorzieningen van de gemeente. We streven er naar om deze heffing zoveel mogelijk kostendekkend te laten zijn. De hoogte van de rioolheffing wordt mede bepaald door de omvang van de rioolvoorziening en door het deel van de investeringen dat direct gefinancierd wordt. We hebben twee varianten in beeld gebracht: A. stijging van de voorziening met ieder jaar € 50.000,- tot jaarlijks € 1.000.000,B. stijging van de voorziening met ieder jaar € 50.000,- tot de volledige investeringsomvang van jaarlijks € 1.458.820,Bij iedere variant gaan we er vanuit dat er in de periode van de komende 10 jaar (tot 2034) een evenwicht ontstaat tussen de kosten en de baten. In de huidige situatie, met de groei van de jaarlijkse investeringen, is er ieder jaar een structureel tekort. Dit gat dichten we gefaseerd over een periode van ongeveer 10 jaar. In de volgende tabel staat de indicatieve hoogte van de rioolheffing per variant. Tabel 3: geplande rioolheffing

Jaar 2024 2025 2026 2027 2028 2029 2030 2035 2040 2050 2060 2070 2083 Kosten (2083)

Variant A heffing 1pphh [€] € 225,75 € 234,78 € 244,17 € 253,94 € 264,10 € 277,30 € 291,17 € 337,06 € 337,06 € 357,69 € 379,58 € 402,82 € 427,47 € 3.315.822

Variant B heffing 1pphh [€] € 225,75 € 234,78 € 244,17 € 253,94 € 264,10 € 277,30 € 291,17 € 364,53 € 394,58 € 394,58 € 394,58 € 378,95 € 371,38 € 2.799.087

Bij het opstellen van het kostendekkingsplan hebben we alle maatregelen en bijbehorende investeringen zo nauwkeurig mogelijk geraamd. Dat geldt ook voor de posten van de exploitatie en de personele middelen. In de praktijk kan er echter een afwijking ontstaan, bijvoorbeeld door onvoorziene financiële of technische gebeurtenissen. Daarom gaan we uit van een tussentijdse evaluatie van het kostendekkingsplan na twee of drie jaar.

verbreed GRP Kapelle definitief rapport

-vi-

R017.P243/R007/RHOU 1 mei 2024

verbreed GRP Kapelle definitief rapport

-vii-

R017.P243/R007/RHOU 1 mei 2024

verbreed GRP Kapelle definitief rapport

-viii-

R017.P243/R007/RHOU 1 mei 2024

Inhoudsopgave 1

INLEIDING ..................................................................................................................... 1 1.1 1.2 1.3 1.4

2

Aanleiding............................................................................................................. 1 Inhoud verbreed GRP ........................................................................................... 1 Procedure ............................................................................................................. 2 Leeswijzer ............................................................................................................. 3 KADER EN SAMENHANG .............................................................................................. 5

2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6 3

Missie en visie ...................................................................................................... 5 Relatie omgevingswet .......................................................................................... 5 Klimaatadaptatie .................................................................................................. 7 Beleid andere overheden ..................................................................................... 7 Gemeentelijk beleid ........................................................................................... 11 Samenwerking .................................................................................................... 12 EVALUATIE.................................................................................................................. 15

3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6 4

Algemeen ........................................................................................................... 15 Beleidskader, samenwerking en ambitie ........................................................... 15 Toestand van de aanwezige voorzieningen ....................................................... 16 Strategie rioleringszorg ...................................................................................... 16 Strategie grondwater ......................................................................................... 18 Middelen en kostendekking ............................................................................... 19 VISIE EN AMBITIE ....................................................................................................... 21

4.1 4.2 4.3 4.4 5

Toelichting visie .................................................................................................. 21 Ambitieniveau .................................................................................................... 23 Ambitiematrix .................................................................................................... 24 Toetsingskader ................................................................................................... 26 OVERZICHT VAN DE AANWEZIGE VOORZIENINGEN .................................................. 29

5.1 5.2 6

Niet aangesloten bebouwing ............................................................................. 29 Overzicht aanwezige voorzieningen riolering .................................................... 29 KLIMAATADAPTATIE................................................................................................... 33

6.1 6.2 6.3 6.4 7

Inleiding .............................................................................................................. 33 Duurzaamheidsagenda Kapelle .......................................................................... 34 Hemelwaterzorgplicht........................................................................................ 35 Beperken van wateroverlast .............................................................................. 36 STRATEGIE RIOLERING ............................................................................................... 39

7.1 7.2 7.3 7.4 7.5

Beheer en onderhoud ........................................................................................ 39 Bewoners............................................................................................................ 43 Onderzoek en planvorming ................................................................................ 46 Vervangingsplanning .......................................................................................... 48 Riolering buitengebied ....................................................................................... 54

verbreed GRP Kapelle definitief rapport

-ix-

R017.P243/R007/RHOU 1 mei 2024

7.6 7.7 8

Nieuw te realiseren bebouwing ......................................................................... 56 Overige aspecten................................................................................................ 59 BELEID GRONDWATER ............................................................................................... 61

8.1 8.2 8.3 8.4 9

Grondwaterzorgplicht ........................................................................................ 61 Grondwateroverlast ........................................................................................... 62 Grondwater gemeente Kapelle .......................................................................... 64 Grondwatervoorzieningen ................................................................................. 65 BELEID OPPERVLAKTEWATER..................................................................................... 67

9.1 9.2 9.3 9.4 10

Overzicht oppervlaktewatersysteem ................................................................. 67 Verantwoordelijkheden ..................................................................................... 67 Beheer en onderhoud ........................................................................................ 68 Maatregelen ....................................................................................................... 69 MIDDELEN EN KOSTENDEKKING ................................................................................ 72

10.1 10.2 10.3

Personele middelen ........................................................................................... 72 Kosten................................................................................................................. 73 Kostendekking .................................................................................................... 75

BIJLAGEN Bijlage 1:

verklarende woordenlijst

Bijlage 2:

visie waterketen Zeeland

Bijlage 3:

uitgevoerde rioleringswerkzaamheden

Bijlage 4:

uitwerking toetsingskader

Bijlage 5:

niet gerioleerde panden

Bijlage 6:

overzicht aanwezige voorzieningen

Bijlage 7:

voorwaarden en ontwerpeisen

Bijlage 8:

personele middelen

Bijlage 9:

reactie instanties

verbreed GRP Kapelle definitief rapport

-x-

R017.P243/R007/RHOU 1 mei 2024

1

Inleiding Riolering is een voorziening die doorgaans niet zichtbaar is, maar wel noodzakelijk. Riolering draagt bij aan een duurzame bescherming van de volksgezondheid, maar ook aan de instandhouding van natuur en milieu. Daarnaast zorgt de riolering op verschillende locaties voor de afvoer van overtollige neerslag. Dit vindt bij voorkeur gescheiden van het afvalwater plaats.

1.1

Aanleiding De zorgplicht voor stedelijk afvalwater is een gemeentelijke taak die is vastgelegd in de Wet milieubeheer. In deze wet is verder vastgelegd dat gemeenten verplicht zijn om een Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP) op te stellen, waarin zij hun beleid voor de rioleringszorg vaststellen. In de Waterwet (december 2009) is de gemeentelijke zorgplicht voor riolering verbreed naar een zorgplicht die ook het hemelwater en het grondwater omvat. Met ingang van 1 januari 2024 is de Omgevingswet van kracht geworden. Daarmee vervalt de verplichting uit de Wet milieubeheer om een verbreed GRP op te stellen. Er blijft echter wel behoefte om beleid, strategie, kosten en kostendekking vast te leggen. In de periode tot aan het volledig in werking zijn van de Omgevingswet is daarom wel een geactualiseerd verbreed GRP Kapelle opgesteld voor de planperiode 2024-2028. Tegelijkertijd wordt er stapsgewijs overgeschakeld naar het overzetten van beleid en doelen in de omgevingsvisie, van strategie en kosten in een omgevingsprogramma en van meer concrete wet- en regelgeving in het gemeentelijke omgevingsplan.

1.2

Inhoud verbreed GRP In dit verbreed GRP geeft de gemeente Kapelle onder meer weer hoe zij invulling geeft aan haar zorgplichten voor de betreffende waterstromen. Concreet betekent dit een overzicht op hoofdlijnen van alle aanwezige gemeentelijke voorzieningen en de activiteiten die in de planperiode worden ontplooid om deze voorzieningen te onderhouden en te beheren of te vervangen. Een belangrijk onderwerp daarbij is de wijze waarop dit plaatsvindt in relatie tot de effecten van de actuele klimaatveranderingen. Het verbreed GRP is een beleidsmatig en strategisch plan op hoofdlijnen. De technische uitwerking van het beleid naar de aspecten aanleg, onderzoek en maatregelen vindt plaats in operationele programma’s die jaarlijks worden opgesteld. In de financiële paragraaf van dit verbreed GRP zijn de financiële gevolgen van de geplande activiteiten in beeld gebracht en de consequenties die dit heeft voor de rioolheffing.

verbreed GRP Kapelle definitief rapport

-1-

R017.P243/R007/RHOU 1 mei 2024

Een belangrijk aspect in dit verbreed GRP is samenwerking in de afvalwaterketen. De gemeente Kapelle maakt deel uit van de Samenwerking Afvalwaterketen Zeeland (SAZ+). Dit samenwerkingsverband is geïnitieerd vanuit de verplichting die is opgenomen in het Nationaal Bestuursakkoord Water (NBW). Het doel van het samenwerken in dit verband is het verminderen van de eigen kwetsbaarheid, het verbeteren van de kwaliteit van de rioleringszorg en het verminderen van de verwachte (meer)kosten. Met andere woorden: een doelmatige en effectieve invulling van de wettelijke zorgplichten. Een van de onderwerpen die binnen de SAZ+ is uitgewerkt en waar dit verbreed GRP Kapelle door beïnvloed is, is de gezamenlijke blauwdruk voor een verbreed GRP. Het doel van deze blauwdruk is om te komen tot een robuust, breed gedragen en kwalitatief hoogwaardig beleidsdocument voor de rioleringszorg. Deze blauwdruk heeft mede als onderlegger gediend voor dit verbreed GRP Kapelle. Hiermee zijn de opbouw en de belangrijkste inhoudelijke onderdelen van het rioleringsbeleid in lijn met de blauwdruk en gebaseerd op uitgangspunten die Zeeland-breed gedragen worden.

1.3

Procedure Het verbreed GRP Kapelle is opgesteld conform de richtlijnen van de Kennisbank Stedelijk Water van de stichting Rioned. Deze methodiek wordt algemeen toegepast in Nederland en bestaat op hoofdlijnen uit het evalueren van de voorgaande planperiode, het vaststellen van de visie en doelen voor de toekomst en het uitwerken van een strategie om vanuit de huidige situatie aan deze doelen te gaan voldoen. Daarnaast bevat het plan een uitwerking van de noodzakelijke personele en financiële middelen. Het verbreed GRP Kapelle is verder geënt op de eerder genoemde gezamenlijke blauwdruk van de SAZ+ (2020) en is opgesteld in nauw overleg met de waterbeheerder en de zuiveringsbeheerder (waterschap Scheldestromen) en in afstemming met de provincie Zeeland. Voor het bestuurlijk traject wordt een ontwerp GRP opgesteld, dat voorlopig wordt vastgesteld door het college van Burgemeester en Wethouders. Gedurende dit traject wordt het bestuur tussentijds geïnformeerd over de voortgang en wordt zij betrokken bij belangrijke beslispunten. Het ontwerp GRP wordt formeel ter beoordeling toegezonden aan waterschap Scheldestromen en aan de provincie Zeeland. Eventuele opmerkingen van deze instanties worden verwerkt, waarna een definitief verbreed GRP wordt opgesteld. Dit definitieve verbreed GRP Kapelle wordt aan de gemeenteraad aangeboden, waarna het kan worden vastgesteld.

De vaststelling wordt door het college van Burgemeester en Wethouders bekendgemaakt in één of meer dag- of nieuwsbladen die in de gemeente verspreid worden.

verbreed GRP Kapelle definitief rapport

-2-

R017.P243/R007/RHOU 1 mei 2024

1.4

Leeswijzer Het verbreed GRP bestaat in hoofdlijnen uit de onderstaande aspecten. Deze zijn genummerd volgens de hoofdstukken waarin zij beschreven staan. 1. Het eerste hoofdstuk betreft deze inleiding en de procedure om te komen tot het nieuwe verbreed GRP Kapelle 2024-2028. 2. Het kader en de samenhang waarbinnen het verbreed GRP wordt opgesteld: de missie en visie van het verbreed GRP, welke relaties kent het verbreed GRP met andere beleidsvelden binnen de gemeente en op welk beleid van andere overheden is het verbreed GRP Kapelle afgestemd? 3. Evaluatie vigerende verbreed GRP: een evaluatie van het bestaande verbreed GRP 2017-2021, waarin wordt aangegeven op welke wijze invulling is gegeven aan de rioleringszorg in de afgelopen periode en in hoeverre de gestelde doelen zijn gerealiseerd. 4. De visie van het verbreed GRP: een beschrijving van de visie waar de gemeente Kapelle de komende planperiode op aanstuurt en een vertaling daarvan naar doelen die binnen de planperiode van het verbreed GRP bereikt moeten worden en een overzicht van de eisen die aan de voorzieningen worden gesteld. 5. De huidige situatie van het rioolstelsel: een overzicht van de aanwezige voorzieningen en een beschrijving van het huidige functioneren van het rioolstelsel en de andere voorzieningen. 6.

Klimaatadaptatie: een belangrijk en relevant thema dat over de verschillende gemeentelijke disciplines heen aandacht verdient. Dit hoofdstuk beschrijft de uitdagingen rondom klimaatadaptatie en de noodzakelijke samenwerking. 7. Beleid Riolering: de beleidsuitgangspunten waarmee invulling wordt geven aan de gemeentelijke zorgplichten. Daarnaast een overzicht van de maatregelen die zullen worden uitgevoerd om de gestelde doelen van het verbreed GRP te realiseren en wijze waarop het rioolstelsel en de andere voorzieningen beheerd worden. 8. Beleid Grondwater: de beleidsuitgangspunten waarmee invulling wordt geven aan de gemeentelijke grondwaterzorgplicht en een overzicht van de verantwoordelijkheden op dat gebied, evenals geplande maatregelen. 9. Beleid Oppervlaktewater: een overzicht van de beleidsuitgangspunten op het gebied van oppervlaktewater. 10. De financiële paragraaf: een overzicht van de financiële en personele consequenties van het beleid dat in de strategie beschreven is en de wijze waarop invulling wordt gegeven aan de kostendekking.

verbreed GRP Kapelle definitief rapport

-3-

R017.P243/R007/RHOU 1 mei 2024

verbreed GRP Kapelle definitief rapport

-4-

R017.P243/R007/RHOU 1 mei 2024

2

Kader en samenhang In dit hoofdstuk wordt een overzicht gegeven van de relaties die het verbreed GRP heeft met andere gemeentelijke beleidsplannen en met beleidsplannen van andere overheden. Het beleid voor stedelijk (afval)water dient afgestemd te zijn op het beleid van andere disciplines en op het richtinggevende beleid van andere overheden.

2.1

Missie en visie De gemeente Kapelle heeft in 2019 haar ‘strategisch kompas’ vastgesteld. Deze toekomstvisie is opgesteld samen met inwoners, bedrijven en andere betrokken organisatie. De kernambitie uit het strategische kompas luidt: ‘Kapelle is een aantrekkelijke, groene woongemeente voor iedereen, waar ondernemers en inwoners bijdragen aan het woongenot’. Een van de onderliggende ambities is ‘vaart maken met duurzaamheid’. In de raadscontourennota (2022) wordt hier verder richting aangegeven in het opstellen en uitwerken van de duurzaamheidsagenda die bestaat uit verschillende bouwstenen, waaronder klimaatbestendige leefomgeving. Vanuit deze algemene gemeentelijke ambities en richtinggevende documenten volgt de missie voor dit verbreed GRP Kapelle: Het realiseren van een duurzame, doelmatige en toekomstgerichte invulling van de rioleringszorg, waarin de bescherming van de volksgezondheid, het streven naar het voorkomen van wateroverlast en een goede kwaliteit en kwantiteit van grond- en oppervlaktewater gewaarborgd zijn. Vanuit deze missie is een visie te formuleren, de gewenste situatie van het water- en rioleringssysteem in de toekomst. Deze visie luidt als volgt. Het hebben en houden van een duurzaam, veilig, gezond en toekomstbestendig (grond)water- en rioleringssysteem in zowel het bebouwde gebied als het buitengebied van de gemeente Kapelle.

Om deze visie te realiseren, worden er doelen geformuleerd. Deze doelen zijn een meetbare vertaling van de visie en kunnen worden gerealiseerd vanuit een zekere ambitie. De gestelde doelen, de concretisering daarvan en de ambitie die daarbij hoort, zijn uitgewerkt in hoofdstuk 4.

2.2

Relatie omgevingswet De Omgevingswet bundelt en vereenvoudigt de regels voor ruimtelijke projecten. Per 1 januari 2024 is de Omgevingswet formeel in werking getreden. Ook de gemeentelijke zorgplichten met betrekking tot afvalwater, hemelwater en grondwater worden daardoor beïnvloedt. Het is de bedoeling dat het omgevingsrecht inzichtelijker, voorspelbaarder en gemakkelijker in gebruik wordt. Daarbij staat de leefomgeving centraal. Het geheel wordt

verbreed GRP Kapelle definitief rapport

-5-

R017.P243/R007/RHOU 1 mei 2024

ondersteund door een actieve en flexibele overheid en een integrale, snellere en betere besluitvorming. De Omgevingswet bestaat uit 6 instrumenten die in de navolgende figuur zijn weergegeven. Een van de instrumenten is het Programma. Het Programma maakt de doelen van de omgevingsvisie concreet. Hier sluit het grootste deel van het huidige verbreed GRP bij aan. In de loop van de planperiode moet inzichtelijk worden welke aspecten vanuit het verbreed GRP Kapelle een plek krijgen in de omgevingsvisie die de gemeente Kapelle aan het opstellen is en welke aspecten een plaats krijgen in een omgevingsprogramma. Figuur 2.1: instrumenten van de omgevingswet (bron: Rijksoverheid)

De belangrijkste consequenties van de Omgevingswet op de rioleringszorg is dat de wettelijke verplichting vervalt om een verbreed GRP op te stellen. De huidige gemeentelijke zorgplichten blijven ongewijzigd. Er is meer ruimte voor decentrale regelgeving en daarmee ook de noodzaak voor afstemming met andere betrokken organisaties, zoals bijvoorbeeld het waterschap en drinkwaterbedrijven. Het is belangrijk dat de kwaliteit van het beleid gewaarborgd blijft. Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet is het belangrijk om de rolverdeling tussen de gemeente en de inwoners rondom de zorgplichten te borgen. Dat geldt ook voor de onderlinge afspraken tussen gemeente en waterschap, onder andere op het gebied van overstorten en lozingen in het buitengebied. Ook is het van belang de bekostiging van de rioleringszorg (rioolheffing) transparant te houden.

verbreed GRP Kapelle definitief rapport

-6-

R017.P243/R007/RHOU 1 mei 2024

2.3

Klimaatadaptatie Uit de missie en de visie van dit verbreed GRP blijkt dat de gemeente Kapelle streeft naar een duurzaam en toekomstbestendig water- en rioleringssysteem. Ofwel: een leefbare omgeving waarin de negatieve gevolgen van de verandering van het klimaat zoveel mogelijk beperkt worden. Het beperken van deze negatieve gevolgen en het vroegtijdig inspelen hierop wordt aangeduid met de term ‘klimaatadaptatie’. Klimaatadaptatie is voor de gemeente Kapelle een leidend principe in de voorliggende planperiode. Een belangrijke uiting daarvan is de duurzaamheidsagenda van de gemeente Kapelle. Deze agenda bestaat uit diverse bouwstenen die worden voorzien van een uitvoeringsplan. Een van de bouwstenen is ‘klimaatbestendige leefomgeving’. Met name met deze bouwsteen zijn veel raakvlakken en wordt gezamenlijk door de betrokkenen opgetrokken en afstemming gezocht. Vanuit het verbreed GRP Kapelle, maar ook vanuit de duurzaamheidsagenda, streeft de gemeente er naar om bij de invulling van haar gemeentelijke watertaken zoveel mogelijk klimaatadaptief, maar ook duurzaam te handelen.

Dit betekent onder meer: • een klimaatbestendige inrichting van de openbare ruimte en het watersysteem met zo min mogelijk afwenteling naar de directe omgeving; • het bij voorkeur infiltreren of oppervlakkig laten afstromen van overtollige neerslag richting laagtes, groen en/of oppervlaktewater om schade aan bebouwing en vitale infrastructuur zoveel mogelijk te voorkomen; • het waar mogelijk vasthouden en bufferen van (zoet) water voor (voorkeursvolgorde); • het realiseren van voldoende groen in de bebouwde omgeving om de sponswerking en leefbaarheid daarvan te vergroten; • het creëren van schaduwwerking, locaties voor verkoeling en gebruik van de juiste materialen om negatieve effecten van hitte te verminderen. Klimaatadaptief handelen vraag niet alleen aandacht voor de aard en materialisering van de maatregelen (het type maatregel), maar vraagt ook om voldoende fysieke ruimte in een gebied (boven- en ondergronds) en afstemming tussen verschillende gemeentelijke disciplines, externe organisaties en burgers en bedrijven. Regionaal is de Klimaatadaptatiestrategie Zeeland opgesteld. Deze is lokaal uitgewerkt in de duurzaamheidsagenda en de bijbehorende bouwstenen en wordt meegenomen bij het afwegen van maatregelen en onderzoeken in de uitvoeringsplannen.

2.4

Beleid andere overheden Door verschillende overheden is beleid geformuleerd dat zijn uitwerking heeft op de zorgplichten en het beleid van de gemeente Kapelle. De belangrijkste verplichtingen die voortvloeien uit het beleid van andere overheden en uit wet- en regelgeving zijn in de tabel op de volgende pagina’s opgenomen (tabel 2.1). Op nationaal niveau vormen de Omgevingswet, de Wet milieubeheer, het Nationaal Bestuursakkoord Water (NBW+) en het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie de belangrijkste kaders. Ook de beleidsuitgangspunten uit de regionale samenwerking (SAZ+) zijn geïmplementeerd in dit verbreed GRP Kapelle.

verbreed GRP Kapelle definitief rapport

-7-

R017.P243/R007/RHOU 1 mei 2024

Tabel 2.1: verantwoordelijkheden en beleidsverplichtingen

Nr. 1.

Onderwerp Aansluiten panden

Wet en regelgeving Wet milieubeheer (art. 10.33), Besluit activiteiten leefomgeving (Bal)

2.

Zorgplicht afvalwater

Wet milieubeheer (art. De gemeente draagt zorg 10.33) en Omgevingswet voor de inzameling en het (art. 2.16) transport van stedelijk afvalwater dat vrijkomt door middel van een openbaar vuilwaterriool naar een inrichting.

Gemeentelijk beleid is op hoofdlijnen vastgelegd in dit verbreed GRP. Alle nieuw te realiseren bebouwing moet worden aangesloten op de riolering of een alternatieve voorziening.

3.

Zorgplicht hemelwater

Omgevingswet (art. 2.16)

De gemeente draagt zorg voor een doelmatige inzameling en verwerking van het afvloeiend hemelwater vanaf percelen waar verwerking op eigen terrein redelijkerwijs niet kan worden gevergd.

Gemeentelijk beleid is op hoofdlijnen vastgelegd in dit verbreed GRP. Onder andere (doelmatig) afkoppelen en rekening houden met toenemende neerslagintensiteiten bij rioolontwerpen, maar ook betrekken particuliere eigenaren (bewoners, lokaal water vasthouden).

4.

Zorgplicht grondwater

Omgevingswet (art. 2.16)

De gemeente draagt zorg voor het treffen van doelmatige maatregelen in openbaar gebied om structureel nadelige gevolgen van de grondwaterstand voor de bestemming van gronden te voorkomen of te beperken.

Gemeentelijk beleid is op hoofdlijnen vastgelegd in dit verbreed GRP. Particulier heeft hierin ook een eigen verantwoordelijkheid. De gemeente heeft een grondwatermeetnet waarmee kennis wordt verzameld van de lokale grondwateromstandigheden.

5.

Schoon en vuil Wet milieubeheer (art. water scheiden 10.29a) / ‘Regenwaterbrief’ van VROM

Er dient rekening te worden gehouden met een voorkeursvolgorde in het omgaan met afvalwater ter bescherming van het milieu.

Standaard voor nieuwe ontwikkelingen gehanteerd (bouwbesluit 2012) en als kans bij renovatiewerkzaamheden.

6.

Watertoets

Waterbeleid 21e eeuw / Wro 2008

Het proces van vroegtijdig informeren van de waterbeheerder en onderlinge afstemming om water een volwaardige plaats in het planproces te geven.

Wordt bij alle ruimtelijke ontwikkelingen uitgevoerd.

7.

Stedelijke wateropgave (kwantiteit)

Nationaal Bestuursakkoord Water (NBW+)

De stedelijke wateropgave is gedefinieerd als 'alles dat gedaan moet worden om wateroverlast te beperken die ontstaat door inundatie vanuit oppervlaktewater, hoge grondwaterstanden en gebrekkige afvoer van regenwater'.

Samen met het waterschap ingevuld in het SWO traject en in maatregelen bij rioolvervanging. Daarbij wordt ook rekening gehouden met toenemende neerslagintensiteiten en gezocht naar mogelijkheden voor toekomstbestendige inrichting van de openbare ruimte en het beperken van wateroverlast door inundatie.

verbreed GRP Kapelle definitief rapport

Inhoud en doel Het voorkomen van ongezuiverde lozingen van afvalwater in de bodem en/of het oppervlaktewater.

-8-

Status Alle panden zijn aangesloten op (druk)riolering of op een lokale voorziening zoals een IBA. Voor alle niet aangesloten panden is ontheffing van de zorgplicht verkregen van de provincie Zeeland (2016, voor onbepaalde tijd).

R017.P243/R007/RHOU 1 mei 2024

Nr. 8.

Onderwerp Oppervlaktewaterkwaliteit – diffuse bronnen

Wet en regelgeving Kader Richtlijn Water (KRW) / Provinciaal Omgevingsplan

Inhoud en doel Het doel is om oppervlaktewateren te beschermen en verbeteren en het duurzaam gebruik van water te bevorderen. Daarvoor moet het oppervlaktewater voldoen aan normen voor chemische stoffen en moet een gevarieerde planten- en dierenwereld en een natuurlijke inrichting zijn gerealiseerd (ecologische doelstellingen).

Status In samenwerking met het waterschap en de SAZ+ wordt nader invulling gegeven aan het waterkwaliteitsspoor. Ook is er vanuit beheer en onderhoud aandacht voor waterpartijen die kwetsbaar zijn voor bijvoorbeeld blauwalg of dichtgroeien door gebrek aan doorspoeling.

9.

Loketfunctie

Omgevingswet

Het gemeentelijk waterloket is het eerste aanspreekpunt voor de burger voor stedelijk afvalwater en grondwater.

Het gemeentelijk waterloket ontvangt meldingen betreffende riolering en (grond)water, waarbij het vinden van een oplossing een gezamenlijke taak is van de gemeente en het waterschap en van de perceeleigenaar, afhankelijk van de aard van het probleem.

10.

Klimaatverandering

Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie (2014), onderdeel van het Deltaprogramma.

Het doel van het Deltaprogramma is zorgen dat de waterveiligheid en de zoetwatervoorziening duurzaam en robuust zijn, zodat ons land de grotere extremen van het klimaat veerkrachtig kan blijven opvangen.

De invulling hiervan in beleid en het formuleren van mogelijke maatregelen is vormgegeven via samenwerking op provinciaal niveau (klimaatadaptatiestrategie Zeeland) en in de afvalwaterketen (SAZ+, spoor 1). Ook zijn er middels de klimaatstresstest en de risicodialoog op lokaal niveau afspraken gemaakt en is invulling gegeven aan de duurzaamheidsagenda van de gemeente Kapelle met relevante bouwstenen.

11.

Samenwerking

Nationaal Bestuursakkoord Water (NBW+)

In het NBW+ is afgesproken om het beheer van de waterketen te verbeteren. Door taken en ambities beter op elkaar af te stemmen, kan geld worden bespaard, kwaliteit worden verbeterd en de kwetsbaarheid worden verlaagd (3 K’s).

De invulling wordt vormgegeven via samenwerking in de afvalwaterketen (SAZ+, de Bevelanden) en eigen beleidskeuzes in dit verbreed GRP ten aanzien van onder meer kostenbesparing.

verbreed GRP Kapelle definitief rapport

-9-

R017.P243/R007/RHOU 1 mei 2024

2.4.1

Waterbeheerder Waterschap Scheldestromen is de waterkwaliteit- en kwantiteitsbeheerder voor de gemeente Kapelle en de zuiveringsbeheerder (regionaal niveau). Het gemeentelijke beleid is afgestemd op het beleid van het waterschap. Het waterschap heeft haar beleid vastgelegd in diverse beleidsdocumenten, waarvan het Waterschapsbeheerprogramma (2022-2027), het waterbeheerplan, de strategienota afvalwaterketen en de Nota Riolering de belangrijkste zijn. Het Waterschapsbeheerprogramma gaat over alle primaire programma’s van het waterschap en legt de nadruk op datgene wat die programma's met elkaar verbindt. Rijkswaterstaat is waterbeheerder van het Kanaal door Zuid-Beveland en speelt in dat kader een rol bij lozingen vanuit overstorten of bij afkoppelen. Het Waterbeheerplan 2016-2021 van waterschap Scheldestromen is het overkoepelende beleidsplan voor het binnendijkse oppervlaktewater. Het waterbeheerplan is tot stand gekomen in samenwerking met Rijkswaterstaat en de provincie Zeeland. Het plan is afgestemd op het door het Rijk opgestelde Stroomgebied Beheerplan Schelde en het door de provincie Zeeland opgestelde omgevingsplan Zeeland. In 2021 is gestart met de actualisatie van het Waterbeheerplan. In de eerste fase van de actualisatie zijn er geen thema’s die haaks staan op de inhoud van het verbreed GRP Kapelle.

Juist op het gebied van belangrijke thema’s als klimaatadaptatie en de Stedelijk Wateropgave versterken beide plannen elkaar. De uitwerking van het Waterbeheerplan 2016-2021 (en haar opvolger) voor wat betreft de afvalwaterketen is beschreven in de Strategienota Afvalwaterketen. Hierin is de lange termijnvisie op het gebied van de afvalwaterketen vastgelegd. Een belangrijk aspect daarin is de verdere intensivering van de samenwerking met gemeenten. De Nota Riolering (2014) bevat het beleid uit de Strategienota Afvalwaterketen in relatie tot de gemeentelijke rioleringstaak. Ten aanzien van afvalwater is de taak van het waterschap om het ingezamelde afvalwater te transporteren en te zuiveren. Het waterschap transporteert het water vanaf een met de gemeente afgesproken overnamepunt naar de afvalwaterzuivering. Het uitgangspunt is één overnamepunt per kern waar het door de gemeente ingezamelde afvalwater wordt overgenomen door het waterschap. Uitgangspunt hiervoor is de Richtlijn Overnamepunten (2014). De Beleidsnota emissie (2012) bevat een nadere uitwerking van het in waterbeheerplan geschetste lozingenbeleid. In de Omgevingswet (voorheen in de Waterwet) wordt de onttrekking van grondwater en de infiltratie van hemel- of grondwater geregeld.

Het waterschap beheert de grondwatervoorraden in het ondiepe grondwater en de provincie in het diepe grondwater en grondwaterbeschermingsgebieden. De Beleidsnota grondwater (2013) beschrijft hoe het waterschap invulling geeft aan haar taak in het operationele grondwaterbeheer

verbreed GRP Kapelle definitief rapport

-10-

R017.P243/R007/RHOU 1 mei 2024

2.5

Gemeentelijk beleid Binnen de gemeentelijke organisatie is het verbreed GRP Kapelle afgestemd op diverse andere beleidsplannen. De belangrijkste daarvan zijn: • Toekomstvisie of ‘strategisch kompas’ (2019) en de raadscontourennota (2022) • Herberekeningen riolering kernen (BRP’s 2015, 2016); • BOB-overeenkomst (2016) • diverse gemeentelijke beleidsplannen zoals de structuurvisie, het groenstructuurplan, duurzaamheidsagenda en de planning voor het wegenbeheer.

2.5.1

Afstemming De gemeente streeft naar voldoende afstemming over de doelen, maatregelen en fasering van de diverse gemeentelijke taken. Dit betreft niet alleen het afstemmen van de beleidsplannen, maar ook intern overleg tussen de betrokken afdelingen. In dit integrale overleg worden wegbeheer en groenbeheer betrokken, maar ook de ruimtelijke ordening, klimaat en duurzaamheid. Extern vindt overleg plaats met onder meer woningcorporaties en kabelen leidingenbeheerders. In de eerder genoemde externe beleidskaders of interne beleidsplannen zijn diverse uitgangspunten opgenomen, die van belang zijn voor dit verbreed GRP. Een korte beschrijving is hieronder weergegeven. •

•

•

•

De algemene uitgangspunten uit de externe beleidskaders zijn verwerkt in het voorgaande en het huidige verbreed GRP. Daarbij wordt met name ingestoken op het scheiden van schone en vuile waterstromen, afkoppelen en de trits ‘vasthoudenbergen-afvoeren’. Dit resulteert in afgeleide doelen als het voorkomen van wateroverlast, het verbeteren van de waterkwaliteit en ecologie, het leveren van een bijdrage aan een efficiëntere waterketen en structuur brengen in de grondwaterzorgplicht. In diverse basisrioleringsplannen en/of SWO-studies zijn maatregelen opgenomen die, voor zover nog niet reeds uitgevoerd, binnen de planperiode van dit verbreed GRP zullen worden opgenomen in de planning voor zover dat mogelijk en doelmatig is. Dit in samenhang met kwaliteitsgegevens van de riolering (uitgevoerde inspecties). Invulling geven aan de grondwaterzorgplicht via het waterloket van de gemeente Kapelle. Het waterloket ontvangt meldingen betreffende (grond)wateroverlast, waarbij het vinden van een oplossing een gezamenlijke taak is van de gemeente, het waterschap en de perceeleigenaar, afhankelijk van de aard van het probleem. Ook de burger heeft hierin op haar eigen grondgebied een eigen taak en verantwoordelijkheid. Voor het vervangen of renoveren van de riolering wordt waar mogelijk aangesloten bij de andere gemeentelijke (onderhouds)werkzaamheden, zoals herinrichting of herbestrating.

Daarnaast worden werkzaamheden afgestemd op ontwikkelingen binnen nieuwbouwlocaties en ontwikkelingen bij de kabel- en leidingenbeheerders en plannen van woningbouwcorporaties.

verbreed GRP Kapelle definitief rapport

-11-

R017.P243/R007/RHOU 1 mei 2024

2.6

Samenwerking Samenwerking in het kader van de gemeentelijke watertaken vindt op verschillende niveaus, met uiteenlopende partners en in groter of kleiner verband plaats.

2.6.1

Provinciaal De gemeente Kapelle participeert in het samenwerkingsverband ‘Samenwerking Afvalwaterketen Zeeland’ (SAZ). Door het bundelen van krachten (kennis en menskracht) ontstaan kwalitatief goede beleidsuitgangspunten waar alle partners de vruchten van plukken. Zo ook de gemeente Kapelle. Het doel van de SAZ is kostenbesparing, kwaliteitsverbetering en het beperken van de kwetsbaarheid van de betrokken organisaties. In de afgelopen planperiode is de SAZ versterkt met de toetreding van het waterbedrijf Evides (2015). Zo is de SAZ gegroeid naar de SAZ+. Met de toetreding van Evides beslaat de samenwerking een nog breder deel van de waterketen. Met Evides zoekt de SAZ+ met name naar afstemming van ondergrondse infrastructuur op het niveau van planning en investeringen. Een belangrijk document in de samenwerking is de koersnota van de SAZ+ (oktober 2013), waarin onder meer de missie en de visie van de SAZ+ staan verwoord. Daarnaast is er binnen de SAZ+ de ‘visie waterketen Zeeland’ opgesteld en bestuurlijk vastgesteld (2017, zie bijlage 2). De belangrijkste speerpunten hierin zijn het stimuleren van een gezamenlijke (klimaatbestendige) inrichting, het versterken van het omgevingsbewustzijn en investeren in kennisontwikkeling. De visie van de SAZ+ is verder uitgewerkt in de ‘strategie SAZ+ 2030’.

De inhoud van dit verbreed GRP Kapelle is in lijn met de inhoud van de voornoemde documenten vanuit de SAZ+. De SAZ+ geeft in haar strategie aan dat de inhoud van haar werk terugkomt in drie verschillende sporen. Dit betreft: 1. inrichting buitenruimte: afstemmen voorzieningen in de (openbare) buitenruimte en strategische planvorming in kader van de Omgevingswet; 2. water in de keten: beheren voorzieningen en verwerken van waterstromen in de waterketen van productie drinkwater tot aan de zuivering en hergebruik van afvalwater; 3. water in de bebouwde kom: het verwerken van grond- en regenwater binnen de bebouwde kom in relatie tot oppervlaktewater en het water in het omliggende, landelijke gebied. Deze sporen zijn bedoeld om richting te geven aan initiatieven. Initiatieven zijn projecten die bijdragen aan het realiseren van het toekomstbeeld van de visie Waterketen Zeeland ‘betrouwbaar water voor iedereen en overal in Zeeland’. In de navolgende figuur uit de strategie van de SAZ+ is dit gevisualiseerd.

verbreed GRP Kapelle definitief rapport

-12-

R017.P243/R007/RHOU 1 mei 2024

Figuur 2.2: samenhang en inhoud sporen strategie SAZ+ (bron: jaarverslag SAZ+)

Een andere uiting van samenwerken vindt plaats in het gezamenlijk opstellen van de Klimaatadaptatiestrategie Zeeland. In de Deltabeslissing Ruimtelijke Adaptatie is afgesproken dat overheden ervoor gaan zorgen dat schade door hitte, wateroverlast, droogte en overstromingen zo min mogelijk toeneemt. Naar aanleiding daarvan is er in Zeeland een Klimaatadaptatiestrategie Zeeland opgesteld waarin al deze aspecten aan bod komen. Deze strategie is ook door de gemeenteraad van Kapelle vastgesteld. In 2018 en 2019 hebben alle gemeenten, waterschap en de provincie klimaatstresstesten uitgevoerd. Eind 2019 heeft de regionale risicodialoog plaatsgevonden, waar veel kwetsbaarheden met betrekking tot klimaatverandering zijn besproken. Vanuit de resultaten hiervan is gewerkt aan het opstellen en vaststellen van de Klimaatadaptatiestrategie Zeeland (2020-2021). Naast de provincie-brede invulling vraagt klimaatadaptatie ook om een lokale invulling. Dit vindt plaats in onder meer de duurzaamheidsagenda. Daarnaast zijn voor het onderdeel wateroverlast de risicovolle en wateroverlastgevoelige locaties binnen de gemeente in beeld gebracht. Deze locaties worden zoveel als mogelijk in combinatie met reguliere vervangingen aangepakt en verbeterd.

2.6.2

Regionaal en overig In kleiner verband wordt met de andere Bevelandse gemeenten en de gemeente Tholen voor het beheer van de rioolgemalen gebruik gemaakt van een gezamenlijke hoofdpost (Aquaview++). Ook vindt er op gemalenbeheer samenwerking plaats om kosten en kwetsbaarheid te verlagen en de kwaliteit te verhogen. Verder wordt in kleiner verband met andere gemeenten samenwerking gezocht op het gebied van belastingen (SabeWa) en op het gebied van kolkenzuigen (gebruik zuigwagen) en reiniging en inspectie.

verbreed GRP Kapelle definitief rapport

-13-

R017.P243/R007/RHOU 1 mei 2024

In samenwerking met waterschap Scheldestromen zijn er afspraken gemaakt ten aanzien van beheer en onderhoud van het stedelijk water (BOB). Deze afspraken betreffen het wegwerken van achterstallig onderhoud en de afstemming van het reguliere onderhoud. Met het waterschap vindt regulier afstemming plaats. De milieuvergunningen die de gemeente Kapelle afgeeft, worden door middel van periodieke controles gehandhaafd door de Regionale Uitvoeringsdienst Zeeland (RUD). Dit gebeurt steekproefsgewijs en bij klachten. Daarbij wordt ten aanzien van de waterkwaliteit samengewerkt met waterschap Scheldestromen. In het kader van de uitvoeringsplanning en de concrete projecten buiten wordt steeds meer de samenwerking gezocht met de kabel- en leidingenbeheerders en woningcorporaties. Projectplanningen, maar ook langere termijnplanningen worden gezamenlijke afgestemd om te komen tot een zo optimaal mogelijke uitvoeringsperiode en zo min mogelijk overlast voor omwonenden. Dit gebeurt onder meer in het samenwerkingsverband AZON (Afstemming Zeeuwse Overheden en Nutsbedrijven). Het aantal plannen in AZON is de afgelopen jaren sterk gestegen (circa 900 in 2021). Daarbij worden de plannen steeds meer (middel)lange termijn gepland, onder meer via MOOR als digitaal communicatie-platform.

verbreed GRP Kapelle definitief rapport

-14-

R017.P243/R007/RHOU 1 mei 2024

3

Evaluatie In dit hoofdstuk wordt het vigerende verbreed GRP Kapelle 2017-2021 geëvalueerd. In de evaluatie wordt teruggekeken naar de afgelopen planperiode. Aan de hand van de inhoud van het vigerende verbreed GRP wordt vastgesteld welke geplande werkzaamheden daadwerkelijk zijn uitgevoerd en welke niet, welke beleidsuitgangspunten hebben gefunctioneerd en hoe de financiële afwikkeling van de gemeentelijke watertaken is geweest. In de evaluatie wordt de hoofdstukindeling uit het bestaande verbreed GRP 2017-2021 gevolgd.

3.1

Algemeen Wanneer op de afgelopen planperiode wordt teruggekeken en het bestaande verbreed GRP Kapelle tegen het licht wordt gehouden, kan worden vastgesteld dat het plan zijn doel heeft gediend. Het document heeft de gemeente voldoende richting gegeven. Met name het hoofdstuk strategie heeft gefungeerd als leidraad voor de operationele plannen en als basis voor de kosten en kostendekking. De afgelopen planperiode is er veel aandacht uitgegaan naar het voorkomen van wateroverlast en naar klimaatbestendige inrichting van de openbare ruimte. Niet alle geplande werkzaamheden zijn volledig uitgevoerd conform planning. Interne en externe afstemming met onder meer bewoners, maar ook met andere afdelingen, hebben hier aan bijgedragen. Er is ruimte gegeven aan scope-uitbreidingen van projecten en aan disciplineoverstijgende werkzaamheden. Tot slot hebben personele wisselingen in de organisatie een behoorlijke druk gelegd op de beschikbare tijd en de mogelijkheid om projecten voor te bereiden en uit te voeren. Financieel zijn de beschikbare budgetten zo efficiënt mogelijk ingezet en zijn strategische keuzes gemaakt welke werkzaamheden prioriteit verdienden en waar combinaties met andere werkzaamheden konden worden gemaakt. Inhoudelijk zijn de beleidslijnen uit het verbreed GRP gevolgd en zijn ook de reguliere beheer- en onderhoudstaken binnen de daarvoor gestelde budgetten uitgevoerd.

Daarmee is het functioneren van het rioleringssysteem in de afgelopen planperiode gewaarborgd.

3.2

Beleidskader, samenwerking en ambitie De gemeente Kapelle is in de afgelopen planperiode actief betrokken geweest in de Samenwerking Afvalwaterketen Zeeland (SAZ+) en de regionale samenwerking met de andere Bevelandse gemeenten. Door inzet en inbreng in werk- en themagroepen zijn kennis en ervaringen gebundeld en onderling gedeeld om zo tijd te besparen en om het

verbreed GRP Kapelle definitief rapport

-15-

R017.P243/R007/RHOU 1 mei 2024

kennisniveau op peil te houden. Uit de gegevens van de SAZ+ blijkt dat er ook op het gebied van kostenontwikkeling (minder meerkosten) goede stappen zijn gezet en dat de doelstelling ten aanzien van het beperken van de totale kosten in 2020 (provincie breed) nagenoeg gerealiseerd is (bron: jaarverslag SAZ+). In het voorgaande verbreed GRP is een ambitiematrix opgenomen die bestuurlijk is vastgesteld en waar de budgetten voor deze planperiode op gebaseerd zijn. In de afgelopen planperiode is deze ambitiematrix voor een groot deel gevolgd en geconcretiseerd in de uitgevoerde werkzaamheden en projecten. Voorbeelden hiervan zijn het realiseren van het gemeentelijke grondwatermeetnet, het actief inzetten op samenwerking en veel aandacht voor klimaatbestendige inrichting van de openbare ruimte. Intern binnen de gemeente is er een groei in integraal werken en onderlinge, vroegtijdige afstemming. Er is nog winst te behalen in verdere afstemming van een meerjarige uitvoeringsplanning.

3.3

Toestand van de aanwezige voorzieningen Voor het waarborgen van het functioneren van alle aanwezige voorzieningen worden inspectie- en onderhoudswerkzaamheden uitgevoerd. Deze werkzaamheden zijn conform het geplande schema uitgevoerd, gedeeltelijk vanuit de samenwerking op de Bevelanden. De geplande reinigings- en inspectiewerkzaamheden van de vrijverval riolering zijn volledig uitgevoerd. In de planperiode is landelijk een nieuwe inspectie- en beoordelingsmethodiek ingevoerd. De inspectieresultaten worden geprioriteerd en voeden het vervangings- en renovatieprogramma. Er ontstaan echter knelpunten in het plannen en uitvoeren van beheermaatregelen die volgen uit de inspecties. Door de toegenomen aandacht voor wateroverlastprojecten en het uitbreiden van werkgebieden bij lopende projecten staat de (beperkt) beschikbare menskracht voor reguliere beheerprojecten onder druk. Op het gebied van gemalenbeheer wordt gebruik gemaakt van de centrale hoofdpost die, gezamenlijk met de andere Bevelandse gemeenten, wordt gehost bij de leverancier van de gemalen en beheersoftware. Er is een goede samenwerking op dit gebied tussen alle Bevelandse gemeenten. Ook op het gebied van databeheer wordt deze samenwerking gezocht. Daarnaast vindt steeds meer uitwisseling van kennis en van gegevens plaats met waterschap Scheldestromen.