2023-49b D23.293499 Bijlage 1 bij Regiovisie Jeugdhulp rapportage jeugdhulplandschap zeeland definitief
Tekst van het document
47
2021 Aantallen
2022 Intensiteit
Figuur 8 Trend in facturatie, aantallen en intensiteit van productgroep jeugdbescherming (48) over de jaren 2019-2022
48
Jeugdreclassering
Jeugdbescherming 2019
2020
2021
2022
Facturatie
€7.088.350
€7.395.160
€7.628.480
€7.700.030
160
Aantallen
1154
1153
1152
1002
39785
Intensiteit
36309
34035
34625
39785
2019
2020
2021
2022
Facturatie
€ 853.070,-
€840.630,-
€ 798.940,-
€ 855.520,-
Aantallen
187
180
174
Intensiteit
36309
34035
34625
Tabel 10 Facturatie, aantallen en intensiteit van productgroep jeugdreclassering (47) over de jaren 2019-2022
MR/23/1488/zlsjg
2020
Tabel 11 Facturatie, aantallen en intensiteit van productgroep jeugdbescherming (48) over de jaren 2019-2022
Zorglandschap Jeugdzorg Zeeland | © bureau HHM 2023 | 24
Activiteiten in het preventief justitieel kader
Kindergeneeskunde
Bij de activiteiten in het preventief justitieel kader valt op dat er een forse
Bij de productgroep kindergeneeskunde is tussen 2019 en 2020 een daling te
daling is geweest in de intensiteit. Dit heeft vooral te maken met de toename
zien in de facturatie en daarna een forse stijging. De aantallen cliënten zijn
van het inzetten van casusregie, waar minder minuten worden ingezet in het
licht gestegen. Bij deze productgroep is een verschuiving geweest van de
preventief justitieel kader. Hierdoor is het gemiddeld aantal minuten gedaald.
declaratiestroom, wat de verschillen in facturatie kan verklaren.
49: Activiteiten in het preventief justitieel kader
53: Kindergeneeskunde
150%
300% 250%
100%
200% 150%
50%
100%
0% 2019
2020 Facturatie
2021 Aantallen
50%
2022
0%
Intensiteit
2019
Figuur 9 Trend in facturatie, aantallen en intensiteit van productgroep activiteiten in het preventief justitieel kader (49) over de jaren 2019-2022
49
2021
Facturatie
Aantallen
2022
Figuur 10 Trend in facturatie, aantallen en intensiteit van productgroep kindergeneeskunde (53) over de jaren 2019-2022
Activiteiten in het preventief justitieel kader 2019
2020
2021
2022
Facturatie
€2.481.470,-
€2.742.000,-
€2.885.380,-
€2.247.500,-
Aantallen
611
693
738
629
Intensiteit
35217
7508
1251
884
Tabel 12 Facturatie, aantallen en intensiteit van productgroep activiteiten in het preventief justitieel kader (49) over de jaren 2019-2022
MR/23/1488/zlsjg
2020
53
Kindergeneeskunde 2019
2020
2021
2022
Facturatie
€ 304.680
€ 138.990
€ 759.380
€ 789.930
Aantallen
1311
1726
1811
1909
Tabel 13 Facturatie, aantallen en intensiteit van productgroep kindergeneeskunde (53) over de jaren 2019-2022
Zorglandschap Jeugdzorg Zeeland | © bureau HHM 2023 | 25
Jeugd-ggz
54
Bij de productgroep jeugd-ggz valt op dat de intensiteit fors is gedaald. Dit
Jeugd-ggz 2019
2020
2021
2022
Facturatie
€ 18.448.360
€ 16.079.090
€ 19.959.260
€ 20.252.130
en 2022. Het aantal klinische bedden is afgenomen, wat deze daling kan ver-
Aantallen
6444
6321
6504
5867
klaren. Daarnaast moet de facturatie van 2020 nog worden afgehandeld, dit
Intensiteit
751
319
266
284
heeft ermee te maken dat een aantal producten met een hoge intensiteit minder of niet meer werden ingezet vanaf 2020. Bij de facturatie is een stijging te zien tussen 2020 en 2021. De aantallen zijn licht gedaald tussen 2021
geeft mogelijk een vertekend beeld in de facturatiecijfers. Verder wordt bij deze productgroep veel gebruikgemaakt van aspecifiek toewijzen. De aanbieders kunnen dan na toewijzing op categorie 54 later bekijken wat zij nodig achten qua zorg. Mogelijk verklaart dit de stijging in facturatie.
Tabel 14 Facturatie, aantallen en intensiteit van productgroep jeugd-ggz (54) over de jaren 20192022
Landelijk ingekochte zorg
Bij de landelijk ingekochte zorg valt op dat alle aantallen tussen 2019 en 2022 zijn gestegen. De stijging tussen 2019 en 2020 kan weer verklaard worden
54: Jeugd-ggz
door de nieuwe inkoop in 2020. De toewijzingen door het LTA worden gedaan
120%
zonder omvang, de aanbieder vult dit dus zelf in. Mogelijk verklaart dit de grote stijging in intensiteit.
100% 80%
55: Landelijk ingekochte zorg
60%
200%
40%
150%
20%
100%
0% 2019
2020
Facturatie
2021
Aantallen
2022
Intensiteit
Figuur 11 Trend in facturatie, aantallen en intensiteit van productgroep jeugd-ggz (54) over de jaren 2019-2022
50% 0% 2019
2020 Facturatie
2021 Aantallen
2022 Intensiteit
Figuur 12 Trend in facturatie, aantallen en intensiteit van productgroep landelijk ingekochte zorg (55) over de jaren 2019-2022 MR/23/1488/zlsjg
Zorglandschap Jeugdzorg Zeeland | © bureau HHM 2023 | 26
55
Productcategorie
Landelijk ingekochte zorg
2019
2020
2021
2022
60
87
118
197
1
2
111
45
Jeugdhulp Ambulant
49
Activiteiten in preventief justitieel kader
53
Kindergeneeskunde
327
189
48
62
54
Jeugd-ggz
55
34
42
54
43
Jeugdhulp Verblijf Incl. Behandeling
11
11
8
36
50
Maatwerkarrangementen Jeugd
71
69
55
26
41
Dagbehandeling
6
10
10
17
44
Jeugdhulp Verblijf Excl. Behandeling
8
37
27
15
42
Vervoerdiensten
4
41
41
12
48
Jeugdbescherming
4
12
40
Persoonlijke verzorging
daarom gecorrigeerd voor de jeugdigen die op 1 januari 2022 een maatwerk-
46
Jeugdhulp crisis
contract hebben gekregen, dit betrof 52 jeugdigen. Mogelijk zijn er nog meer
52
Specialistische GGZ
2019
2020
2021
2022
Facturatie
€ 1.812.720
€ 2.306.390
€ 2.281.910
€ 2.589.220
Aantallen
158
151
168
181
Intensiteit
1935
3330
3368
3245
Tabel 15 Facturatie, aantallen en intensiteit van productgroep landelijk ingekochte zorg (55) over de jaren 2019-2022
3.4
Ontwikkelingen in maatwerkopdrachten
In tabel 15 is per productcategorie te zien hoe veel maatwerkopdrachten er zijn afgegeven in 2019 tot en met 2022. Begin 2022 heeft een wetswijziging plaatsgevonden, waardoor een nieuw woonplaatsbeginsel is ingevoerd. Hierdoor zijn veel jeugdigen administratief verhuisd naar een andere gemeente, waarvoor maatwerkopdrachten zijn aangemaakt. In de cijfers van tabel 17 is
jeugdigen die op een later moment een maatwerkcontract hebben gekregen om dezelfde reden, deze zijn niet uit de cijfers te halen en kunnen mogelijk nog een vertekend beeld geven. In de tabel is te zien dat in het jaar 2019 de meeste maatwerkopdrachten gedaan zijn, voornamelijk bij de productgroep kindergeneeskunde. Bij dit product is een forse daling te zien in het aantal maatwerkopdrachten tussen 2019 en 2022. In 2022 zijn de meeste maatwerkopdrachten afgegeven voor de productgroep Jeugdhulp Ambulant. Bij de productgroep activiteiten in het
Eindtotaal
2
1 4 3 549
492
355
441
Tabel 16 Hoeveelheid maatwerkopdrachten per productgroep
In tabel 16 is te zien wat het aandeel maatwerkopdrachten is van het totaal aantal opdrachten dat is gegeven in de jaren 2019 t/m 2022. Er is te zien dat dit tussen de 3-5 procent omvat. De aantallen van 2022 komen niet exact overeen met de werkelijkheid, omdat de cijfers geëxtrapoleerd zijn en er sprake was van wijzigingen in het woonplaatsbeginsel.
preventief justitieel kader is een forse stijging te zien in 2022.
MR/23/1488/zlsjg
Zorglandschap Jeugdzorg Zeeland | © bureau HHM 2023 | 27
2019 Totaal aantallen
2020
2021
3.5
2022
11800
11723
11759
11054
Maatwerk aantallen
549
492
355
441
Procentueel
5%
4%
3%
4%
Interculturele zorgaanbieders
Tabel 19 laat zien hoeveel maatwerkopdrachten zijn afgesloten bij zogeheten interculturele zorgaanbieders10 ten opzichte van het totaal aantal maatwerkcontracten. Opvallend is vooral het jaar 2021, waar 21% van het maatwerk bij interculturele zorgaanbieders heeft plaatsgevonden.
Tabel 17 Aandeel maatwerkopdrachten van het totaal
Tabel 17 laat zien bij hoeveel aanbieders maatwerkopdrachten zijn afgesloten in de jaren 2019 t/m 2022. Opvallend is dat in 2019 weliswaar de meeste maatwerkopdrachten zijn afgesloten (tabel 18), maar het aantal aanbieders ligt in dat jaar wel lager dan in 2020 en 2021. Het aantal aanbieders van 2022 is niet geëxtrapoleerd, waardoor het mogelijk lager uitvalt dan de andere jaren. Jaar
Aantal aanbieders
2019
87
2020
102
2021
109
2022
52
Totaal
231
Totaal maatwerkopdrachten Maatwerk interculturele zorgaanbieders Procentueel
2019
2020
2021
2022
549
492
355
441
0
37
76
52
0%
8%
21%
12%
Tabel 19 Aandeel maatwerkopdrachten bij interculturele zorgaanbieders op het totale aantal maatwerkopdrachten
3.6
Samenvatting
Een aantal algemene factoren zijn van invloed geweest op de fluctuaties in facturatie, aantallen en intensiteit. Zo zijn door corona bepaalde producten minder of anders ingezet. Ook is er een nieuwe inkoop geweest vanaf het jaar 2020, waardoor de tarieven van producten zijn veranderd. Daarnaast lijken de ingevoerde beleidsmaatregelen van invloed te zijn geweest. Er is bijvoorbeeld gestuurd op het minder inzetten van verblijfsproducten en minder vervoersbewegingen. Daarnaast wordt crisiszorg lumpsum gefinancierd sinds april
Tabel 18 Aantal aanbieders dat maatwerk bood in de jaren 2019 t/m 2022
2021 en wordt er gestuurd op een kortere duur van de crisistermijn.
In bijlage 4 zijn aanvullende tabellen weergegeven van het aantal maatwerk-
Bij het vergelijken van de productengroepen valt op dat Jeugdhulp Ambulant
opdrachten per gemeente, facturatie per productgroep en aantallen per
de meeste facturatie op naam heeft staan. In de aantallen staat het op de
productgroep.
tweede plek, onder productgroep Jeugd-ggz. Bij Jeugdhulp Ambulant zijn ook de meeste maatwerkopdrachten afgesloten in het jaar 2022.
10
Een interculturele zorgaanbieder biedt zorg aan mensen met een migratieachtergrond. MR/23/1488/zlsjg
Zorglandschap Jeugdzorg Zeeland | © bureau HHM 2023 | 28
Bij de productgroepen Jeugdhulp met verblijf (inclusief en exclusief behandeling) valt op dat de aantallen bij jeugdhulp verblijf inclusief behandeling zijn gedaald, waar de aantallen jeugdhulp exclusief behandeling zijn gestegen. Dit is mogelijk een waterbed effect tussen deze twee categorieën. Bij het product activiteiten in het preventief justitieel kader valt voornamelijk de daling in intensiteit op. Daarnaast zijn er op dit product ook veel maatwerkopdrachten afgegeven in het jaar 2022, ten opzichte van de vorige jaren. Maatwerkopdrachten hebben ongeveer 4-5% aandeel ten opzichte van alle contracten. In 2021 is 21% van de maatwerkopdrachten met interculturele zorgaanbieders afgesloten.
MR/23/1488/zlsjg
Zorglandschap Jeugdzorg Zeeland | © bureau HHM 2023 | 29
4. Uitkomsten interviews
De inhoud van dit hoofdstuk is gebaseerd op de gesprekken die we gevoerd hebben. Bij het weergeven van de uitkomsten van de interviews maken we onderscheid tussen waarnemingen en opmerkingen die betrekking hebben op:
Dit hoofdstuk geven we de uitkomsten van de interviews weer. Het betreft
•
het aanbod aan jeugdhulp (het zorglandschap) en
informatie vanuit het perspectief van respondenten (vertegenwoordigers
•
het functioneren van het jeugdhulpstelsel.
van gemeenten, van jeugdhulpaanbieders en van de inkooporganisatie). Disclaimer Het hoofdstuk bevat in belangrijke mate percepties van respondenten. In de gesprekken zijn knelpunten zoals die uit de documentstudie kwamen zo veel mogelijk getoetst. Indien relevant geven we weer waar de reacties van de respondenten overeenkomen en waarin percepties van elkaar verschillen. Het hoofdstuk geeft daarmee een goede indruk van ervaringen van respondenten met het beschikbare aanbod aan jeugdhulp en het functioneren van het jeugdhulpstelsel. Gezien de beperkte omvang en doorlooptijd van het onderzoek hebben we niet alle input van respondenten kunnen verifiëren op basis van objectieve informatie.
4.1
Het aanbod aan jeugdhulp
Respondenten geven aan dat een groot aantal aanbieders zijn gecontracteerd en dat daarmee een breed palet aan jeugdhulp beschikbaar is. Opgemerkt wordt dat er weinig grote en veel kleinere zorgaanbieders actief zijn. Via maatwerkovereenkomsten kunnen vormen van jeugdhulp worden ingezet die niet gecontracteerd zijn. Meerdere respondenten geven aan dat nieuwe vormen van jeugdhulp niet altijd iets toevoegen aan het zorglandschap en dat sprake is van een mechanisme waarbij beschikbaar aanbod een eigen vraag creëert (als er bepaald aanbod is wordt er naar verwezen en wordt er gebruik van gemaakt). Ook wordt het zorglandschap onoverzichtelijk volgens sommige respondenten.
MR/23/1488/zlsjg
Zorglandschap Jeugdzorg Zeeland | © bureau HHM 2023 | 30
De respondenten maken ook opmerkingen over de specifieke context in de provincie Zeeland. Er zijn 13 gemeenten van beperkte omvang, verdeeld over drie geografische subregio’s . Daarmee is het bijvoorbeeld een uitdaging om bepaalde (residentiele) voorzieningen open te houden. Ook moeten jeugdigen / ouders of de hulpverlening soms grote reisafstanden afleggen. Dit gaat volgens aanbieders gepaard met hoge reiskosten en lage productiviteit. Het leidt er ook toe dat niet alle gecontracteerde aanbieders van jeugdhulp in alle subregio’s zorg en ondersteuning kunnen of willen leveren.
Categorieën ontbrekend zorgaanbod volgens respondenten LVB-zorg (al dan niet i.c.m. GGZ-zorg en/of verslavingszorg) Preventief aanbod (lokaal organiseren) Crisiszorg (reguliere verblijfszorg of overbruggingsverblijf na crisis) Intercultureel aanbod (nu alleen beschikbaar via maatwerk) Aanbod voor jongeren met (zwaar) autisme
Ontbrekend aanbod
Aan de respondenten is gevraagd welk jeugdhulpaanbod mist in Zeeland. In het onderstaande overzicht geven we weer waar respondenten ontbrekend aanbod ervaren (in welke categorieën van jeugdhulp ontbreekt aanbod). Meerdere respondenten geven aan dat de complexiteit van de problematiek bij jeugdigen en gezinnen toeneemt. Zij merken op dat zich met name in de hulpverlening rondom de zwaardere zorgvragen knelpunten voordoen (het ontbreekt aan (voldoende) aanbod of specifieke expertise en er is sprake van knelpunten in de in-, door- en uitstroom bij vormen van jeugdhulp rondom zwaardere zorgvragen). Verschillende respondenten geven aan dat corona heeft geleid tot een toename van problematiek bij jongeren. Tijdens de
Verblijfzorg (hoog complexe intramurale zorg, kleinschalig residentieel aanbod) (Tijdelijke) verblijfsvoorzieningen bij uitstroom 18+ Verslavingszorg Intensieve thuishulp/gezinshulp/opvoedingsondersteuning Gezinshuizen, pleegzorg Forensisch aanbod Aanbod voor scheidingsbemiddeling Aanbod voor jongeren met genderproblematiek
pandemie hebben jeugdhulpaanbieders hier beperkt op kunnen inspelen. Enkele respondenten merken op dat de problematiek van jeugdigen soms nog wordt onderschat, waardoor jeugdhulp die wordt ingezet onvoldoende past bij de behoeften van jeugdigen en onvoldoende effect resulteert. Het gevolg is dat alsnog zwaardere vormen van hulpverlening moeten worden ingezet.
LVB-zorg Meerdere respondenten benoemen dat aanbod mist op het gebied van LVBzorg, al dan niet in combinatie met GGZ- en/of verslavingsproblematiek. Een reden hiervoor is het vertrek van Amaris, aldus respondenten. Respondenten geven aan dat er geen systeempartij (meer) is op het gebied van de zorg en ondersteuning voor jeugdigen met een (licht) verstandelijke beperking.
MR/23/1488/zlsjg
Zorglandschap Jeugdzorg Zeeland | © bureau HHM 2023 | 31
Preventief aanbod
Verblijfzorg
Een groot deel van de respondenten geeft aan dat te weinig wordt gefocust
Respondenten geven aan dat de inzet van klinische bedden is afgeschaald de
op inzet van preventief aanbod. Daarnaast mist het preventief aanbod op
laatste jaren. Dit is een positieve ontwikkeling volgens respondenten. Echter,
collectief niveau. Respondenten willen wel meer gaan inzetten op preventie
een aantal jeugdigen heeft specifieke behoeften dat niet altijd gevonden
en vroege detectie.
wordt in het bestaande zorgaanbod. Soms wordt dit buiten de regio ingezet. Een aantal respondenten benoemt dat het niet realistisch is om dit aanbod in
Crisiszorg
de regio beschikbaar te hebben. Andere respondenten merken op dat het
Volgens meerdere respondenten heeft de crisiszorg de afgelopen jaren niet
van belang is subregionaal kleinschalige verblijfsvoorzieningen te ontwikkelen.
gefunctioneerd zoals het zou moeten. Als een opname nodig is, lukt dit vaak niet omdat er niet voldoende bedden zijn. Er is volgens respondenten veel
Tijdelijke verblijfsvoorzieningen bij uitstroom 18+
opgevangen door/binnen de samenwerkingsverbanden. Er wordt de
De overgang naar 18+ wordt door meerdere respondenten gezien als een
suggestie gedaan voor het gezamenlijk organiseren van crisishulpverlening
knelpunt. Respondenten benoemen bijvoorbeeld dat er onvoldoende aanbod
vanuit één of meerdere organisaties, gericht op voldoende beschikbaarheid
is voor jongeren die in een verblijfsvoorziening zitten en nog niet zelfstandig
van de benodigde opnamecapaciteit en van voldoende bemensing van de
kunnen wonen. Omdat ze vanaf hun 18e levensjaar niet meer onder de
crisisdienst/ de crisiszorg.
jeugdzorg vallen, vallen sommige jongeren hierdoor tussen wal en schip.
Intercultureel zorgaanbod
Verslavingszorg
Enkele respondenten geven aan dat er knelpunten spelen bij intercultureel
De ondersteuning bij afkickproblematiek mist, geven respondenten aan. Er is
zorgaanbod: dit zorgaanbod kan momenteel alleen via maatwerkopdrachten
wel aanbod, maar dit is gericht op de 18+ doelgroep.
worden ingezet, terwijl het aantal aanbieders op dit gebied zeer beperkt is. Daarmee worden gemeenten te afhankelijk van deze aanbieders. Deze aan-
Intensieve thuishulp/gezinshulp/opvoedondersteuning
bieders stellen hoge eigen, terwijl er discussies zijn over de kwaliteit van de
Jeugdhulpproblematiek wordt deels veroorzaakt door de ouders/het gezin om
geleverde zorg en ondersteuning. De meerderheid van de penvoerders geeft
de jeugdige heen. In een aantal gevallen is het nodig om de ingezette jeugd-
echter aan dat ze geen knelpunten herkennen op dit gebied.
zorg te combineren met systemische hulp of hulp voor ouders en deze combinatie van inzet wordt gemist.
Aanbod voor jongeren met (zwaar) autisme Tijdens de interviews werd door meerdere respondenten benoemd dat het
Pleegzorg
ontbreekt aan gespecialiseerde zorg voor jongeren met autisme. Daarbij gaat
Een aantal respondenten noemt een tekort aan pleeggezinnen. Een reden
het specifiek om verblijfsvoorzieningen voor jongeren met zwaar autisme en
hiervoor is volgens respondenten dat jeugdigen in pleeggezinnen doorstro-
intensieve vormen van dagbehandeling.
men naar een gezinshuis omdat de problematiek complexer wordt, of dat pleeggezinnen zelf een gezinshuis worden omdat dit financieel voordeliger is.
MR/23/1488/zlsjg
Zorglandschap Jeugdzorg Zeeland | © bureau HHM 2023 | 32
Andere respondenten geven aan dat een drop-out regelmatig plaatsvindt in
Toeleidingsteam
pleeggezinnen. Om dit te voorkomen is preventie en eerdere detectie van
Een aantal respondenten neemt deel aan het toeleidingsteam, een regionaal
stoornissen of hechtingsproblematiek van belang. Respondenten vinden het
team waarin samenwerkingsverbanden casussen van jeugdigen besproken
belangrijk om het netwerk rondom pleeggezinnen te versterken.
die niet makkelijk ergens geplaatst kunnen worden. Ze geven aan dat er weinig jeugdigen zijn waarvoor geen oplossing gevonden kan worden. Ook geven
Gezinshuizen
respondenten aan dat er altijd uitzonderingen zijn waarvoor een oplossing
Over gezinshuizen zijn verschillende signalen opgehaald bij respondenten:
moet worden gevonden. Dit is volgens respondenten geen probleem dat
•
Er is sprake van te veel (inzet van) gezinshuizen. Volgens respondenten is
opgelost moet worden door ander aanbod in het zorglandschap.
hier noodzaak aan vanwege het tekort aan pleeggezinnen. Het is een relatief dure vorm van zorg en ondersteuning in vergelijking met pleeg-
Maatwerkopdrachten
zorg en jeugdigen worden vaak lang opgevangen.
Als bepaald aanbod ontbreekt wordt soms gebruikgemaakt van maatwerk-
Gezinshuizen kunnen goedkoper worden, door het in te zetten als verblijf
opdrachten. Er kan een maatwerkcontract afgesloten worden op clientniveau
met (beperkte) behandeling. Nu wordt soms naast het gezinshuis ook een
bij een gecontracteerde aanbieder, op specifiek aanbod dat niet binnen de
vorm van behandeling ingezet en gefactureerd, wat soms dubbelop is.
productcategorieën valt en dus niet gecontracteerd is. Ook kan een maat-
•
Gezinshuizen voldoen niet altijd aan de eisen uit het inkoopbestek.
werkcontract afgesloten worden met een aanbieder die niet gecontracteerd
•
Er is behoefte aan meer inzet van gezinshuizen: gespecialiseerde gezins-
is, bijvoorbeeld buiten de regio of een aanbieder met heel specifiek aanbod.
•
huizen in de regio kunnen jeugdigen opvangen die anders een gesloten plaatsing nodig hebben. Gezinshuizen kunnen een rol vervullen bij het
Volgens sommige respondenten wordt soms gebruikgemaakt van maatwerk-
afbouwen van residentieel verblijf, maar dan wel anders georganiseerd.
opdrachten, terwijl dat niet altijd nodig is. Meerdere respondenten geven aan dat er bijvoorbeeld veel maatwerkopdrachten af worden gesloten met aan-
Volgens respondenten ontbreekt een goed afwegingskader voor de opvang
bieders van intercultureel aanbod, omdat deze aanbieders niet voldoen aan
van een kind buiten het eigen gezin, waardoor onduidelijk is welke vorm van
het inkoopbestek. De prijs-kwaliteitverhouding is bij deze aanbieders niet in
opvang een kind nodig heeft (een pleeggezin, gezinshuis licht of gezinshuis
lijn met het inkoopbestek, volgens respondenten.
complex). Aanbieders van jeugdhulp in België worden ook via maatwerk gecontracteerd Overig aanbod
in eigen beheer van gemeenten en niet via de regionale inkooporganisatie.
Enkele respondenten geven nog aan dat aanbod mist in de forensische zorg,
Maatwerkopdrachten met Belgische zorgaanbieders worden vooral ingezet in
er onvoldoende aanbod is voor scheidingsbemiddeling en voor jeugdigen met
Zeeuws-Vlaanderen, vanwege de geografische nabijheid en omdat kinderen vaak
genderproblematiek.
ook in België naar school gaan en hun sociale leven hebben. Respondenten zien dit veelal niet als een probleem dat moet worden opgelost door regionaal meer of ander aanbod aan jeugdhulp te contracteren. De zorg wordt dichtbij geleverd.
MR/23/1488/zlsjg
Zorglandschap Jeugdzorg Zeeland | © bureau HHM 2023 | 33
Wachtlijsten en wachttijden
penvoerdersoverleg, waar de gemeenten en de inkooporganisatie bij aan-
Er zijn een beperkt aantal vormen van jeugdhulp waar wachtlijsten voor zijn in
sluiten en dat elke zes weken plaatsvindt, draagt volgens hen bij het
Zeeland, blijkt uit gesprekken met respondenten. Onder meer op het gebied
realiseren van oplossingen voor knelpunten binnen het regionale zorg-
van dyslexiezorg en GGZ-hulpverlening. Op het gebied van dyslexiezorg zijn
landschap.
weliswaar meerdere aanbieders. Maar aanbieders die dyslexiezorg bieden kunnen jeugdigen niet altijd van elkaar overnemen, omdat deze zorg soms
Een goed voorbeeld is de oprichting van het tijdelijke Zeeuws Aanmeld
op/via christelijke scholen wordt geboden die niet-christelijke aanbieders niet
Team (ZAT), dat de samenwerkingsverbanden overstijgt en zorgt dat
willen toelaten.
jeugdigen snel op de juiste plek geplaatst worden. Via het ZAT kan data verzameld worden over de jeugdigen, om meer inzicht te krijgen op
Respondenten geven ook aan dat er ook wachtlijsten voorkomen bij GGZ. Dit
lacunes in het bestaande aanbod aan jeugdhulp.
komt deels door capaciteitsproblematiek, namelijk een (groot) tekort aan jeugdpsychiaters (dit speelt niet alleen regionaal, maar ook landelijk), in relatie
Uit de gesprekken komt naar voren dat de wijze waarop zorgaanbieders
tot een toename van (zware) GGZ-problematiek.
binnen een samenwerkingsverband samenwerken verschilt per samenwerkingsverband en dat het ene samenwerkingsverband hierin verder is dan
4.2
Het stelsel van jeugdhulp
andere samenwerkingsverbanden. Opgemerkt wordt dat in sommige samen-
Tijdens onze gesprekken met respondenten zijn veel opmerkingen gemaakt
werkingsverbanden nauw wordt samengewerkt, niet alleen op casusniveau,
over het functioneren van het jeugdhulpstelsel. Deze geven we hieronder
maar ook casus-overstijgend (waarbij wordt gewerkt aan het beter op elkaar
weer, waarbij we achtereenvolgens ingaan op het functioneren van de samen-
laten aansluiten van hulpverlening en/of wordt gewerkt aan de ontwikkeling
werkingsverbanden en grotere en kleinere aanbieders.
van nieuwe vormen van hulpverlening). In andere samenwerkingsverbanden wordt slechts in beperkte mate samengewerkt en functioneren zorgaan-
Het functioneren van de samenwerkingsverbanden
bieders nog sterk onafhankelijk van elkaar.
Respondenten geven aan dat het werken met samenwerkingsverbanden een goed idee was/is, maar dat het in de praktijk nog niet altijd functioneert zoals
Het doel om met een beperkt aantal partners invulling te geven aan de
gewenst en beoogd. Voor de zorgaanbieders was/is het werken via samen-
(gesprekken over de) transformatie van het zorglandschap is gelukt via de
werkingsverbanden nieuw en ook vanuit de inkooporganisatie is de afgelopen
overleggen vanuit de regio met de penvoerders van de samenwerkings-
jaren beperkt maar aandacht besteed aan het stimuleren, faciliteren en con-
verbanden (leveranciersmanagement). Het doel om minder gecontracteerde
troleren van de samenwerking tussen de aanbieders binnen de samen-
aanbieders te hebben is echter onvoldoende gerealiseerd, aldus diverse
werkingsverbanden.
respondenten.
De penvoerders zijn over het algemeen positief over het werken met de
Er is geen voorgeschreven wijze hoe de samenwerkingsverbanden zich
samenwerkingsverbanden. Het dwingt aanbieders om samen te werken. Het
moeten organiseren. De samenwerkingsverbanden zijn dan ook divers
MR/23/1488/zlsjg
Zorglandschap Jeugdzorg Zeeland | © bureau HHM 2023 | 34
georganiseerd. Zo verschilt de wijze van aanmelden per samenwerkings-
werkingsverband en dat het lastig om hierop te sturen vanuit het samen-
verband. Een aantal samenwerkingsverbanden heeft een centraal aan-
werkingsverband en/of door de regionale inkooporganisatie.
meldpunt, waarbij sprake is van één loket waar verwijzers naar kunnen doorgeleiden en waar casuïstiek kan worden ingebracht. Binnen het
De samenwerkingsverbanden zijn zo ingericht dat elk verband al het aanbod
samenwerkingsverband wordt bepaald welke aanbieder(s) betrokken worden
kan bieden binnen het perceel waarvoor het samenwerkingsverband is
bij de hulpverlening (parallel en/of voltijdelijk geboden), waarbij zorg en
gecontracteerd. Bij de contractering van de samenwerkingsverbanden
ondersteuning van meerdere aanbieders op elkaar kan worden afgestemd.
hebben geografische kenmerken van de provincie geen rol gespeeld (13
Andere samenwerkingsverbanden hebben (nog) geen centraal aanmeldpunt.
gemeenten verspreid over drie subregio’s). Daarbij is dus niet afgewogen in
Overigens: als sprake is van een centraal aanmeldpunt, wordt deze niet altijd
hoeverre ‘zorg nabij’ is, aldus respondenten.
door verwijzers als zodanig gebruikt. Gemeenten wijzen dan bijvoorbeeld door naar (een) specifieke aanbieder(s) binnen het samenwerkingsverband, in
Diverse gemeentelijke respondenten geven aan dat zorgaanbieders soms
plaats van naar (een centraal aanmeldpunt van) het samenwerkingsverband.
deel uitmaken van meerdere samenwerkingsverbanden, waardoor het voor
De penvoerders benoemen dat samenwerking met de gemeenten wordt
lening binnen een samenwerkingsverband beschikbaar zijn, maar ook welk
belemmerd, doordat de gemeentelijke toegangen van elkaar verschillen. De aanbieders kunnen bijvoorbeeld niet in alle gevallen doorverwijzen naar een andere aanbieder binnen hetzelfde samenwerkingsverband, omdat hiervoor een verwijzing nodig is van een lokale toegang (zie ook de vorige bullet). Volgens sommige respondenten kunnen onderaannemers (te) makkelijk toegevoegd worden aan het zorglandschap door lid te worden van een samenwerkingsverband, soms zelfs op verzoek van gemeenten. Hierdoor worden volgens hen onnodig/overbodige aanbieders toegelaten. Volgens deze respondenten is het belangrijk om gezamenlijk af te wegen of een aanbieder van toegevoegde waarde is binnen het samenwerkingsverband en/of in het
gemeenten niet alleen lastig is om te bepalen welke vormen van hulpversamenwerkingsverband betrokken is als een bepaalde aanbieder wordt ingeschakeld. De samenwerkingsverbanden hebben soms onvoldoende beeld bij het aanbod dat binnen andere samenwerkingsverbanden beschikbaar is. Dit kan tot knelpunten leiden op het moment dat een jeugdige en/of een gezin een vorm van zorg of ondersteuning nodig heeft (bijvoorbeeld bij op- en afschaling van hulp) dat vanuit een ander samenwerkingsverband (perceel) moet worden geboden.
totale zorglandschap.
In het verlengde hiervan geven enkele respondenten aan dat jeugdigen soms
De toewijzing en facturatie verloopt via de zorgaanbieders en niet via de
dat te laat wordt opgeschaald of te laat wordt afgeschaald, door de aan-
samenwerkingsverbanden. Binnen de samenwerkingsverbanden hebben aanbieders bovendien veel vrijheid. Dit leidt ertoe dat zorgaanbieders sterk onafhankelijk van elkaar kunnen (blijven) functioneren binnen het samen-
MR/23/1488/zlsjg
meer en langer jeugdzorg krijgen dan nodig is. Dit komt onder andere doorbieders, binnen of tussen samenwerkingsverbanden. Ook hebben aanbieders volgens respondenten veel regelruimte binnen de huidige P*Q-financiering, waardoor vaak maximaal wordt ingezet, wat afschalen bemoeilijkt.
Zorglandschap Jeugdzorg Zeeland | © bureau HHM 2023 | 35
Grote (systeem)aanbieders en kleine(re) aanbieders
Een aspect dat in het verlengde hiervan door respondenten als knelpunt
Er zit een zekere spanning tussen de grote (systeem)aanbieders in de regio
wordt benoemd is de arbeidsmarktproblematiek. Er is sprake van een perso-
en de kleine(re) aanbieders van jeugdhulp. Volgens sommige respondenten
neelstekort in de jeugdhulp, dat verder zal stijgen de komende jaren. Dit
hebben de grote (systeem)aanbieders moeite om wendbaar en slagvaardig te
speelt in sterke mate bij de grote (systeem)aanbieders. Medewerkers in de
opereren, wat volgens hen noodzakelijk is in de huidige context van de jeugd-
jeugdhulp hebben vaak een voorkeur voor lichtere vormen van hulpverlening.
hulp. De systeemaanbieders hebben jeugdigen die acuut hulp nodig hebben
Als gevolg van de toenemende zorgzwaarte in de populatie jeugdigen waar
de afgelopen periode een aantal keren niet kunnen opnemen (onder meer als
deze organisaties zorg en ondersteuning bieden is het voor hen lastig om aan
gevolg van een opnamestop), aldus respondenten, waardoor kleine(re) aan-
voldoende gekwalificeerd personeel te komen. De grote (systeem)aanbieders
bieders met oplossingen moesten komen. Daarnaast nemen de grote
geven aan dat ook sprake is van een verloop van personeel richting kleine(re)
systeemaanbieders soms geen jeugdigen op met contra-indicaties (zoals
aanbieders, enkele respondenten geven aan dat de versnippering van het
drugsgebruik en/of psychiatrische problemen) en wordt onvoldoende met
zorglandschap (lees: grote aantal aanbieders dat is gecontracteerd) dit effect
andere aanbieders samengewerkt om toch een plek voor deze jongeren te
versterkt. Bovendien is het aantrekkelijk voor zorgmedewerkers om als ZZP’er
vinden.
aan de slag te gaan, maar deze zorgmedewerkers zijn duurder dan reguliere medewerkers. Daarmee komt de dienstverlening van jeugdhulpaanbieders –
Andersom wordt opgemerkt dat kleine(re) partijen kieskeurig kunnen zijn in
en dan met name de systeemaanbieders – onder druk te staan.
het verlenen van hulp aan jeugdigen met complexe problematiek, waardoor de grote (systeem)partijen deze jeugdigen moeten opnemen. Dit leidt ver-
Een samenwerkingsverband is het niet eens met de door andere penvoeders
volgens tot een toename van zorgzwaarte binnen de populatie aan jeugdigen
opgestelde visie over de toekomst en de transformatie van het zorglandschap
die zij in zorg hebben. Deze percepties hebben we binnen de context van dit
in Zeeland. Vanuit dit samenwerkingsverband wordt nadrukkelijk geopteerd
onderzoek niet kunnen toetsen op basis van kwantitatieve data.
voor minder aanbieders bij percelen voor zwaardere vormen van jeugdhulp.
Ook wordt aangegeven dat de contractering van het grote aantal aanbieders
Een aantal respondenten benoemt dat het wenselijk is om de zorg meer
in de regio ertoe heeft geleid dat de kleine(re) partijen werk overnemen van
centraal te organiseren. Op deze manier kan de zorg dichter bij huis ingezet
grote (systeem)partijen, waardoor hun aandeel groeit, terwijl het aandeel van
worden en wordt het geografische probleem in de regio een minder groot
de systeempartijen kleiner wordt. Systeempartijen merken op dat zij te maken
probleem.
hebben met een afbouw van bedden en de bijbehorende sluiting van locaties, terwijl ambulante alternatieve deels worden geleverd door kleine(re) partijen.
Daarnaast wordt de suggestie gegeven voor het inrichten van vier of vijf inte-
Daardoor is de dienstverlening - de systeemfuncties - en de financiële positie
grale samenwerkingsverbanden, waarbij geen categorisering plaatsvindt naar
van de grote (systeem) partijen onder druk komen te staan.
percelen, maar waarmee het totale pakket wordt geboden. Partijen kunnen elkaar stimuleren om integraal te werken. Samenwerkingsverbanden kunnen dan ook van elkaar leren.
MR/23/1488/zlsjg
Zorglandschap Jeugdzorg Zeeland | © bureau HHM 2023 | 36
verbanden. Ook mist er regie op de samenwerkingsverbanden, waardoor er Aanbieders merken ook op dat het contract- en leveranciersmanagement
op verschillende manieren invulling wordt gegeven aan de samenwerkings-
door de inkooporganisatie weliswaar steeds meer invulling krijgen, maar
verbanden. Daarnaast zit er een zekere spanning tussen de grote (systeem)
geven ook aan dat ze zich in toenemende mate gecontroleerd voelen (ook
aanbieders in de regio en de kleine(re) aanbieders van jeugdhulp.
door individuele gemeenten) en veel tijd kwijt zijn aan verantwoording. Dit staat op gespannen voet met het werken vanuit principes van partnerschap.
4.3
Samenvatting
Er is een breed aanbod aan jeugdhulp in Zeeland beschikbaar, bestaande uit veel kleine zorgaanbieders en weinig grote. Dit maakt het zorglandschap onoverzichtelijk volgens sommige respondenten. De geografische ligging van Zeeland zorgt voor een aantal uitdagingen, waaronder grote reisafstanden, wat volgens aanbieders gepaard gaat met hoge reiskosten en lage productiviteit. Veel respondenten geven aan dat het meeste aanbod aanwezig is in Zeeland. Wel spelen er knelpunten rondom zwaardere zorgvormen, wat deels te maken heeft een verandering in de complexiteit van de groep jeugdigen. De meerderheid van de respondenten geeft aan dat aanbod op het gebied van LVB-zorg (al dan niet in combinatie met GGZ-zorg en/of verslavingszorg) ontbreekt. Ook wordt een aantal keren benoemd dat preventief aanbod mist en dat er problemen spelen rondom crisiszorg vanuit de Jeugd-GGZ. Met maatwerkopdrachten wordt een deel van het ontbrekend aanbod opgevangen, soms ook buiten Zeeland. Volgens respondenten is er een beperkt aantal vormen van jeugdhulp waar wachtlijsten voor zijn in Zeeland. De jeugdhulpaanbieders werken in Zeeland samen in samenwerkingsverbanden. De meeste respondenten vinden dit een positieve ontwikkeling. Wel benoemt een aantal respondenten dat er nog verbetering plaats kan vinden in de samenwerking binnen en tussen sommige samenwerkings-
MR/23/1488/zlsjg
Zorglandschap Jeugdzorg Zeeland | © bureau HHM 2023 | 37
5. Conclusies en
5.1
aanbevelingen
In hoeverre is het huidige aanbod aan jeugdhulp passend, dekkend en
In dit hoofdstuk brengen we de bevindingen uit het voorgaande hoofdstuk samen in een overstijgende analyse. Vervolgens trekken we conclusies en doen we enkele aanbevelingen.
Conclusies
De hoofdvraag van het onderzoek:
samenhangend? De achtergrond van deze vraagstelling is de ontwikkeling van een Regiovisie binnen de Norm voor Opdrachtgeverschap. In het verlengde hiervan moet in 2023, 2024 en 2025 een traject worden doorlopen om aanbieders van jeugdhulp te (her)contracteren in verband met het aflopen van de huidige contracten op 31 december 2025 of 2026. Voor beantwoording van de hoofdvraag hebben we een reeks documenten bestudeerd (zie bijlage 1). Ook hebben we cijfers over het gebruik van jeugdhulp in de periode 2019 – 2022 geanalyseerd (aantallen, kosten en intensiteit van de jeugdhulp), uitgesplitst naar diverse categorieën jeugdhulp. Aansluitend hielden we interviews met gemeenten (bestuurders, beleidsmedewerkers, toegangsmedewerkers, procescoördinatoren), aanbieders (penvoeders van de samenwerkingsverbanden) en vertegenwoordigers van de inkoopregio en een Gecertificeerde Instelling over de vraag of het jeugdhulpaanbod passend, dekkend en samenhangend is. De hoofdlijnen van onze bevindingen hebben we vervolgens gepresenteerd aan het bestuurlijk overleg en ambtelijk overleg van de gemeenten en aan de penvoerders van de samenwerkingsverbanden. Tijdens deze presentaties vroegen we in hoeverre men zich herkende in de hoofdlijn van onze bevindingen en conclusies. Op basis hiervan hebben we deze rapportage uitgewerkt. Het rapport is besproken met vertegenwoordigers van de inkooporganisatie.
MR/23/1488/zlsjg
Zorglandschap Jeugdzorg Zeeland | © bureau HHM 2023 | 38
Uit het onderzoek komt een consistent beeld naar voren. Op basis van de uitgevoerde onderzoekstappen zien we grosso modo twee categorieën
De doorontwikkeling richting kleinschalige verblijfsvoorzieningen in Zeeland
waarnemingen:
(mede als gevolg van de doorontwikkeling van de JeugdzorgPlus) is een grote
• •
De eerste categorie waarnemingen heeft betrekking op het aanbod aan
uitdaging in de provincie. Om de dienstverlening rendabel te houden kiezen
jeugdhulp in Zeeland;
aanbieders ervoor om deze vormen van hulp te centraliseren. Zo is recent
De tweede categorie waarnemingen heeft betrekking op het functioneren
een locatie in Zeeuw Vlaanderen gesloten door Juvent, omdat onvoldoende
van het jeugdhulpstelsel in Zeeland.
kwalitatief personeel beschikbaar was (met een gebrek aan continuïteit tot gevolg) en een teruglopend aantal jongeren in zorg voor deze locatie.
Bevindingen ten aanzien van het aanbod aan jeugdhulp
Tegelijkertijd is er een sterke behoefte aan subregionale ontwikkeling van
Wat betreft het aanbod aan jeugdhulp in Zeeland zien we dat de regio heeft
kleinschalige verblijfs-voorzieningen, omdat de zorg op die manier meer nabij
gekozen voor het contracteren van samenwerkingsverbanden van aanbieders
kan worden geboden.
voor de percelen 1, 3a, 3b en 4. Bij de percelen 5, 6 en 7 is een Open House
Disclaimer: Welk aanbod werkelijk mist en de doorontwikkeling van
inkoop-methode gehanteerd. De keuze voor deze wijze van contracteren
kleinschaligheid moeten verder onderzocht worden.
heeft geleid tot contracten met een groot aantal aanbieders. Daarmee is een breed aanbod aan jeugdhulp beschikbaar in de regio. In de praktijk betekent
Er is ook een brede behoefte aan het versterken van lokale voorzieningen en
dit dat een beperkt aantal grote (systeem)aanbieders zijn gecontracteerd en
aan het verbeteren van de aansluiting van de regionaal gecontracteerde
een groot aantal kleine(re) aanbieders.
jeugdhulp op lokale voorzieningen. In de regionale contractering is vooralsnog geen rekening gehouden met de geografische kenmerken van de provincie
Uit het onderzoek komt naar voren dat vooral voor de volgende categorieën
Zeeland, namelijk dat sprake is van drie geografische subregio’s. Volgens ver-
aan problematiek bij jeugdigen en gezinnen aanbod wordt gemist:
schillende respondenten is dit een complicerende factor als het gaat om het
•
Gespecialiseerde zorg voor jeugdigen met LVB-problematiek (al dan niet
beter op elkaar laten aansluiten van de lokale voorzieningen en de regionaal
in combinatie met GGZ-problematiek en/of verslavingsproblematiek – dit
gecontracteerde vormen van jeugdhulp.
is mede het gevolg van het ontbreken van een (grote) aanbieder die is • •
gespecialiseerd in LVB-problematiek).
Uit het onderzoek komt ook naar voren dat er een sterke behoefte bestaat bij
Gespecialiseerde zorg voor jeugdigen met (zware) autisme problematiek
respondenten om de aanbieders van intercultureel aanbod in de toekomst
(intensieve vormen van dagbehandeling).
onderdeel te laten uitmaken van de reguliere contractering (ofwel, om de zorg
Specifieke (lichte, tijdelijke verblijfs)voorzieningen voor jongeren die de
en ondersteuning die wordt geboden niet meer via een maatwerkcontract te
leeftijd van 18 jaar hebben bereikt, maar die nog onvoldoende
regelen). Dit om deze tarieven meer in lijn te brengen met de andere vormen
zelfredzaam zijn en/of zich kunnen redden in de maatschappij (dit hangt
van jeugdhulp, evenals de gehanteerde kwaliteitskaders.
nauw samen met de wijze waarop de doordecentralisatie van Beschermd
Bevindingen ten aanzien van het stelsel aan jeugdhulp
Wonen in Zeeland wordt ingevuld). MR/23/1488/zlsjg
Zorglandschap Jeugdzorg Zeeland | © bureau HHM 2023 | 39
Wat betreft het functioneren van het stelsel aan jeugdhulp hebben we een
Het zorglandschap wordt gekenmerkt door een groot aantal zorgaanbieders,
brede reeks waarnemingen opgehaald. Deze vatten we hieronder samen.
waarbij er slechts een beperkt aantal grotere (systeem)aanbieders zijn. De dienstverlening van deze aanbieders staat onder druk. Dit komt omdat er
Het gebruik van jeugdhulp
meer alternatieven in de regio beschikbaar zijn en worden ontwikkeld door
De afgelopen jaren heeft geen substantiële afname plaatsgevonden in het
andere (samenwerkingsverbanden van) aanbieders. Enerzijds betekent dit dat
gebruik van jeugdhulp, zowel niet in aantallen jeugdigen en gezinnen die
er beter en gemakkelijker kan worden ingespeeld op hulpvragen van
gebruik maken van jeugdhulp als in de bijbehorende uitgaven. Wel is in de
jeugdigen en gezinnen via andere jeugdhulpaanbieders. Anderzijds geven de
gebruikscijfers een corona-effect te zien. Ook zien we effecten van beleids-
grotere (systeem)aanbieders aan dat dit leidt tot cherry picking en een toe-
maatregelen die de afgelopen jaren genomen zijn, waarbij bijvoorbeeld is
name van de zorgzwaarte binnen de populatie die zij in zorg hebben, met als
gestuurd op minder gebruik van verblijfszorg, kortere duur van het
gevolg een uitstroom van personeel.
crisistermijn en minder vervoersbewegingen. Dit heeft geleid tot mogelijke waterbedeffecten. Zo zijn de aantallen jeugdigen die gebruikmaken van
In vergelijking met andere regio’s is Zeeland een relatief kleine jeugdhulpregio,
vormen van verblijf inclusief behandeling gedaald, terwijl de aantallen
met specifieke geografische kenmerken:
jeugdigen met jeugdhulp met verblijf exclusief behandeling zijn gestegen. In
•
veel gevallen wordt aanvullend behandeling toegekend.
Dit leidt tot een kwetsbaarheid als het gaat om de beschikbaarheid van gespecialiseerde vormen van hulpverlening voor jeugdigen en gezinnen met complexe problematiek.
Omdat een groot aantal aanbieders van jeugdhulp is gecontracteerd, is een
Ofwel: is het in de nabije toekomst nog rendabel om deze vormen van
breed aanbod aan jeugdhulp beschikbaar, met name als het gaat om vormen
hulpverlening in de regio beschikbaar te hebben?
van jeugdhulp voor jongeren en gezinnen met eenvoudige problematiek. Hier
•
Dit leidt tot een kwetsbaarheid als het gaat om de beschikbaarheid van
doet zich mogelijk een effect voor dat het beschikbare aanbod een eigen
voldoende gekwalificeerd personeel om in te kunnen spelen op de (soms
vraag creëert, mede omdat de jeugdhulp slechts beperkt is ingekaderd (wat
complexe) hulpvragen van jeugdigen en gezinnen.
valt wel/niet onder de jeugdhulp) en genormeerd (welke vormen/omvang van
Ofwel: zijn in de nabije toekomst voldoende hulpverleners beschikbaar
ondersteuning past bij welke problematiek). Landelijk wordt gewerkt aan een
binnen de jeugdhulp?
nadere definitie van de jeugdhulp binnen de hervormingsagenda. Er lijken
•
Dit leidt tot een kwetsbaarheid als het gaat om nabije beschikbaarheid van
zich in de provincie vooral knelpunten voor te doen in beschikbaarheid van
de hulpverlening.
aanbod aan jeugdhulp op het gebied van complexe problematiek (in hoeverre
Ofwel, hoe geven we invulling aan de ambitie om hulpverlening zo nabij
zijn voorzieningen rendabel, is er voldoende gespecialiseerd personeel).
mogelijk beschikbaar te hebben (zowel ambulante zorg als kleinschalige verblijfszorg), in relatie tot een eventuele noodzaak voor een centrale organisatie van de hulpverlening om deze rendabel te kunnen houden.
Het zorglandschap in relatie tot geografische kenmerken MR/23/1488/zlsjg
De regie op het zorglandschap Zorglandschap Jeugdzorg Zeeland | © bureau HHM 2023 | 40
Bovenstaande bevindingen laten zien dat er in Zeeland een grote noodzaak is
hulpaanbieders als onderaannemer deel uit maken van meerdere
voor regie op (doorontwikkeling van het aanbod binnen) het zorglandschap.
samenwerkingsverbanden.
Hierin spelen de inkoopregio en de penvoeders een centrale rol binnen de
•
De samenwerkingsverbanden verschillen van elkaar in de wijze waarop ze
huidige contract-constellatie. Tegelijkertijd heeft deze regie de laatste jaren
georganiseerd zijn en functioneren. Sommige samenwerkingsverbanden
sterk onder druk gestaan. Dit had onder meer te maken met het feit dat de
hebben een centraal aanmeldpunt, andere niet. Verwijzers maken niet
bemensing van de inkoopregio niet op orde was (wijzigingen in personeels-
altijd gebruik van deze centrale aanmeldpunten.
samenstelling, onvervulde vacatures). De beschikbare capaciteit vanuit de
•
De samenwerking tussen samenwerkingsverbanden is voor verbetering
inkoopregio is in belangrijke mate ingezet op enkele majeure vraagstukken
vatbaar. Dit leidt tot knelpunten in integraal werken (als tegelijkertijd hulp-
die zich in de afgelopen periode hebben voorgedaan, zoals de financiële
verlening vanuit verschillende samenwerkingsverbanden nodig is) en bij
positie van Intervence (uiteindelijk gefuseerd met Jeugdbescherming West), de
de op- en afschaling van de hulpverlening (als achtereenvolgens hulpver-
aanmeldstop bij Emergis en de invulling van de Crisishulpverlening in Zeeland. De doorontwikkeling van het contract- en leveranciersmanagement heeft
lening vanuit verschillende samenwerkingsverbanden nodig is). •
De kwaliteit van met name gecontracteerde onderaannemers is een punt
daardoor beperkt invulling gekregen. Pas sinds enkele maanden wordt
van aandacht. Zowel vanuit penvoerders als vanuit gemeenten wordt
regulier met de penvoerders overlegd over de knelpunten binnen en de
aandacht gevraagd voor regie aan de voorkant (voldoende onderaan-
gewenste en benodigde doorontwikkeling van het zorglandschap. Dit geldt
nemers aan de gestelde kwaliteitscriteria) en handhaving aan de achter-
ook voor data-gestuurd werken (welke ontwikkelingen in het gebruik van
kant (is de hulpverlening van aanbieders conform de gestelde kwaliteits-
jeugdhulp zien we, wat zijn oorzaken en gevolgen, wat leren we hieruit, wat
criteria). Ook het tegengaan van frauduleuze aanbieders wordt hier
moeten we hiermee). Ook hiervoor geldt dat dit nog volop in ontwikkeling is
genoemd als punt van aandacht, omdat het grotendeels ontbreekt aan
en meer en beter onder deel moet gaan uitmaken van de dialoog met de
een aanpak hiervoor.
penvoerders. Daarbij is het belangrijk recht te doen aan de uitgangspunten van het werken met samenwerkingsverbanden op basis van principes van
Daarmee ligt er een belangrijke regieopgave in de provincie Zeeland als het
partnerschap. Dit betekent sturing op passende KPI’s en beoogde innovatie
gaat om het zorglandschap op het gebied van jeugdhulp, zowel als het gaat
en niet eenzijdig op kostenbeheersing.
om het beschikbare aanbod in relatie tot de behoefte van jeugdigen en gezinnen, als om het functioneren van het jeugdhulpstelsel als zodanig.
In Zeeland is gekozen voor het werken met samenwerkingsverbanden. Uit het onderzoek komt naar voren dat dit in de praktijk positief uitpakt, maar ook dat er ruimte is voor verbetering en dat hierop meer regie kan worden gevoerd, onder meer door de inkoopregio. Hier spelen de volgende aandachtspunten: •
Het ontbreekt bij gemeenten aan een overzicht welke organisatie deel uit maakt van welk samenwerkingsverband, te meer omdat sommige jeugd-
MR/23/1488/zlsjg
5.2
Aanbevelingen
Op basis van deze conclusies komen we tot de volgende aanbevelingen: •
Ontwikkel als inkoopregio samen met penvoeders van samenwerkingsverbanden een inhoudelijke ontwikkelagenda voor het toekomstige zorglandschap. Belangrijke aandachtspunten hierin zijn onder meer:
Zorglandschap Jeugdzorg Zeeland | © bureau HHM 2023 | 41
— De afbouw van de JeugdzorgPlus in relatie tot de verdere door-
•
Heroverweeg bij de (her)contractering van de aanbieders van jeugdhulp
ontwikkeling van kleinschalige woon- en verblijfsvoorzieningen en
richting 2025 de huidige wijze van contracteren binnen de percelen.
eventuele ambulante alternatieven in Zeeland. De afbouw van de
— Werk scenario’s uit voor de (her)contractering van de weinig
JeugdzorgPlus moet worden bezien in het kader van de brede wens
voorkomende hoog specialistische jeugdhulp (perceel 1). Een
om te komen tot afbouw van verblijfsvoorzieningen op het gebied van
scenario kan zijn om de huidige wijze van contractering (meerdere
jeugdhulp en de ontwikkeling van kleinschaligheid, al dan niet
samenwerkingsverbanden) te continueren. Een alternatief scenario
subregionaal vorm te geven (wat is inhoudelijk wenselijk, wat is
kan zijn om één samenwerkingsverband verantwoordelijk te maken
organisatorisch, financieel en arbeidsmatig haalbaar voor aanbieders,
voor de weinig voorkomende specialistische vormen van jeugdhulp.
ofwel: wat is doelmatig te realiseren). Het is dan logisch om hierbij de
Dit hoeft uiteraard niet per se op basis van de huidige samenstelling
verbinding te zoeken met de invulling van de doorcentralisatie van
van de samenwerkingsverbanden. Er kan ook een nieuw samen-
Beschermd Wonen, waarbij niet alleen vergelijkbare knelpunten
werkingsverband worden gevormd bestaande uit aanbieders van
spelen als het gaat om het beschikbare aanbod aan hulpverlening,
verschillende samenwerkingsverbanden. De scenario’s kunnen
maar ook een vergelijkbare beweging plaatsvindt naar realisatie van
vervolgens gewogen worden op basis van voor- en nadelen.
kleinschaligheid en ambulantisering. Ofwel, pak deze vraagstukken
— Werk scenario’s uit voor de (her)contractering van aanbieders van
integraal (ook bovenregionaal) op. — De mogelijkheden voor het versterken van (de verbinding tussen)
ambulante begeleiding en behandeling (perceel 3a), waarbij met name de vraag is of het raadzaam is om deze meer geografisch/
lokale voorzieningen (vrij toegankelijk, al dan niet verder uit te breiden
subregionaal vorm te geven. Een scenario kan zijn om de huidige
met bijvoorbeeld bepaalde lichte vormen van jeugdhulp, individueel
wijze van contractering te continueren, waarbij geen rekening wordt
of gezinsgericht) en de regionaal gecontracteerde vormen van jeugd-
gehouden met de regionale binding van aanbieders. Een ander
hulp. Ofwel, heb bij het opstellen van een ontwikkelagenda aandacht
scenario kan zijn om bij de (her)contractering van aanbieders
voor de uitdagingen en opgaven aan de beide kanten van het jeugd-
rekening te houden met geografische kenmerken van de provincie
hulpspectrum.
Zeeland en om een geografisch component toe te voegen
•
Versterk het contract- en leveranciersmanagement door de inkoopregio.
(bijvoorbeeld door meerdere geografische percelen te onderscheiden
•
Van belang is dat ingezette ontwikkelingen worden doorgezet, versterkt
binnen het perceel ambulante begeleiding en behandeling). Hierdoor
en bestendigd. Dit heeft onder meer betrekking op het data-gestuurd
wordt het wellicht mogelijk om per subregio vooral aanbieders te con-
werken; de invulling van de dialoog met penvoerders over knelpunten en
tracteren die daadwerkelijk gevestigd zijn in de subregio. Dit beperkt
opgaven in het zorglandschap, mede op basis van beschikbare data; de
het aantal reisbewegingen (van jeugdigen/ gezinnen en hulpver-
invulling van het contract- (wordt gewerkt conform contractafspraken en
leners), terwijl het ook gemakkelijker wordt om bij de doorontwikke-
kwaliteitscriteria) en leveranciersmanagement (dialoog met afzonderlijke
ling van de jeugdhulp aan te sluiten op lokale ontwikkelingen (ver-
en gezamenlijke aanbieders over ontwikkeling van het zorglandschap).
binding met het voorveld). De scenario’s kunnen vervolgens gewogen worden op basis van voor- en nadelen. De uitkomsten hiervan kun-
MR/23/1488/zlsjg
Zorglandschap Jeugdzorg Zeeland | © bureau HHM 2023 | 42
nen vervolgens landen in de op te stellen inkoopstrategie voor de
veelal onderschrijven. Het maken van wezenlijk andere keuzes op het gebied
(her)contractering van aanbieders voor 2025.
van contractering en bekostiging binnen de te ontwikkelen inkoopstrategie vraagt vervolgens veel ontwikkel- en implementatie-inzet van betrokkenen,
Bij het ontwikkelen van een inkoopstrategie van de hercontractering van de
terwijl de vraag is of de beoogde doelstellingen vervolgens daadwerkelijk
aanbieders van jeugdhulp is een belangrijke vraag of wordt voortgeborduurd
worden gerealiseerd. De huidige wijze van contractering en bekostiging laat
op de huidige wijze van contracteren en bekostigen en de doorontwikkeling
zien dat dit niet vanzelf gaat en dat zowel de implementatie van de gemaakte
van hetgeen is ingezet, of dat wezenlijk andere keuzes worden gemaakt. Het
afspraken en afgesloten contracten, als het gezamenlijk leren van ervaringen
beeld dat uit het onderzoek naar voren komt laat zien dat binnen de huidige
en het werken aan de doorontwikkeling van het zorglandschap meerjarig een
wijze van contracteren nog (veel) ruimte is voor doorontwikkeling en dat de
forse inzet vraagt van alle betrokkenen.
betrokkenen de uitgangspunten van de huidige contractering en bekostigen
MR/23/1488/zlsjg
Zorglandschap Jeugdzorg Zeeland | © bureau HHM 2023 | 43
Bijlage 1.
Bronnenlijst
Gebruikte bronnen: 1.
20190719 - Beschrijvend Document - jeugdhulp Zeeland vanaf 2020.pdf
2.
Visie Zorglandschap definitief voor gemeenteraden
3.
Transformatieagenda 2018-2022
4.
Hoofddocument Visie Jeugdhulplandschap
5.
Reactie Emergis op visiedocument penvoerders (2022)
6.
Bovenregionaal plan SPUK vastgoedtransitie jeugdhulp (2022)
7.
Inrichtingsplan inkooporganisatie Jeugdhulp Zeeland
MR/23/1488/zlsjg
Zorglandschap Jeugdzorg Zeeland | © bureau HHM 2023 | 44
Bijlage 2.
Gespreksleidraad interviews
o
Welke wachtlijst- en wachttijdproblemen doen zich voor in de jeugdhulp?
In opdracht van de regionale inkooporganisatie Jeugdhulp Zeeland
o
onderzoekt bureau HHM het huidige zorglandschap van de jeugdhulp in Zeeland. Gemeenten, jeugdhulpaanbieders en de inkooporganisatie
jeugdhulp? o
ontwikkelen samen een regiovisie voor de jeugdhulp, die de basis vormt voor de af te sluiten nieuwe contracten met de jeugdhulpaanbieders vanaf 1
Welke knelpunten doen zich voor in de op- en afschaling van de jeugdhulp?
o
januari 2024. De inkooporganisatie wil zich goed voorbereiden op het proces van hercontractering en wil daarom weten:
Welke knelpunten doen zich voor in de in-, door- en uitstroom van de
Welke buitenregionale jeugdhulp wordt ingezet, doordat regionaal bepaalde vormen van jeugdhulp niet beschikbaar zijn?
o
Welke maatwerkovereenkomsten (niet-gecontracteerde jeugdhulp) worden ingezet, doordat regionaal bepaalde vormen van jeugdhulp
In hoeverre is het huidige aanbod aan jeugdhulp (het zorglandschap) passend, dekkend en samenhangend?
niet beschikbaar zijn? o
Welke knelpunten doen zich voor als gevolg van specifieke geografische kenmerken van Zeeland?
Voor het beantwoorden van deze vraag bestudeert bureau HHM relevante documenten en gebruikscijfers van jeugdhulp. Daarnaast spreken we met een
Ad2. Transformatie van het huidige zorglandschap
groot aantal betrokkenen, waaronder met vertegenwoordigers van
Hierbij gaat het om vragen als (niet limitatief)
gemeenten, jeugdhulpaanbieders, verwijsbevoegde derden en de regionale
o
inkooporganisatie.
Welke inhoudelijke doorontwikkeling van de jeugdhulp is wenselijk en noodzakelijk?
Tijdens de gesprekken praten we door over deze vraag vanuit drie
Ad3. Wijze van contacteren en bekostigen
perspectieven:
Hierbij gaat het om vragen als:
1.
De knelpunten in het huidige zorglandschap;
2.
De gewenste transformatie van het huidige zorglandschap;
3.
De gevolgen van de huidige wijze van contracteren en bekostigen.
o
Welke gevolgen heeft de huidige wijze van contracteren voor het zorglandschap van de jeugdhulp?
o
Welke gevolgen heeft de huidige wijze van bekostigen voor het zorglandschap van de jeugdhulp?
Ad1. Knelpunten in het huidige zorglandschap
o
Hierbij gaat het om vragen als (niet limitatief): o
Welk aanbod aan jeugdhulp ontbreekt (binnen verschillende hoofdcategorieën aan jeugdhulp, zie de volgende pagina)?
MR/23/1488/zlsjg
Welke gevolgen heeft de huidige manier van werken met samenwerkingsverbanden voor het zorglandschap van de jeugdhulp?
o
Wat zijn belangrijke aandachtspunten voor de toekomstige wijze van contracteren en bekostigen van jeugdhulpaanbieders.
Zorglandschap Jeugdzorg Zeeland | © bureau HHM 2023 | 45
Bijlage 3.
Percelen Tabel 21: Overeenkomsten per perceel
Tabel 20: Inkoopmethode en bekostiging per perceel Perceel
Inkoopmethode
Bekostiging
1
Provinciale jeugdhulp, (extra)-
Openbare
P*Q, doorontwikkeling naar
intensieve
Europese
output/trajectfinanciering waar
behandelprogramma’s
Aanbesteding
mogelijk
2
Perceel
1
2
Openbare
P*Q en trajectfinanciering,
behandelprogramma’s en
Europese
doorontwikkeling naar
intensieve begeleiding
Aanbesteding
trajectfinanciering waar mogelijk
Regionale jeugdhulp, dyslexie-
Openbare
Trajectgerichte bekostiging
behandeling (EED)
Europese
Openbare
Taakgerichte bekostiging
voorzieningen, incl.
Europese
(prestatie A en C). P*Q voor
bereikbaarheidsdienst
Aanbesteding
prestatie B.
Regionaal specialistisch
Open House
Trajectgerichte bekostiging of
Lokale ondersteuning door
P*Q financiering Open House
P*Q
lichte begeleiding 7
Raam-
intensieve
overeenkomst
4 jaar
2 x 1 jaar
4 jaar
2 x 1 jaar
4 jaar
2 x 1 jaar
4 jaar
2 x 1 jaar
Overeenkomst
4 jaar
2 x 1 jaar
Overeenkomst
4 jaar
2 x 1 jaar
Overeenkomst
4 jaar
2 x 1 jaar
Provinciale jeugdhulp,
Diensten voor uitvoering van lokale toegangstaken
MR/23/1488/zlsjg
reclassering 3a
Regionale jeugdhulp,
Raam-
behandelprogramma’s en
overeenkomst
intensieve begeleiding 3b
Regionale jeugdhulp, time-out
collectief aanbod 6
Provinciale jeugdhulp, (extra)-
jeugdbescherming en -
Regionale jeugdhulp,
Aanbesteding
5
mogelijkheid
uitvoering van
reclassering
4
Verlengings-
over-
behandelprogramma’s
jeugdbescherming en -
3b
Duur van de
overeenkomst
eenkomst
Provinciale jeugdhulp, uitvoering van
3a
Type
4
Regionale jeugdhulp, dyslexie-
Raam-
behandeling (EED)
overeenkomst
Regionale jeugdhulp, time-out
Raam-
voorzieningen, incl.
overeenkomst
bereikbaarheidsdienst 5
Regionaal specialistisch collectief aanbod
6
Lokale ondersteuning door lichte begeleiding
Open House
FTE of P*Q
7
Diensten voor uitvoering van lokale toegangstaken
Zorglandschap Jeugdzorg Zeeland | © bureau HHM 2023 | 46
Perceel 1
Perceel 2
Perceel 3a
Perceel 3b
Perceel 4
Perceel 5
Perceel 6
Perceel 7
Extra – Intensieve
Provinciale
Regionale jeugdhulp:
Regionale
Time-out
Regionaal
Lokale ondersteuning
Diensten voor
behandelprogramma’s
ondersteuning:
behandelprogramma's en
jeugdhulp:
voorzieningen
specialistisch aanbod,
door lichte
uitvoering van lokale
– hoog complexe
uitvoering van
intensieve begeleiding
dyslexie
beschikkingsvrij
begeleiding
toegangstaken
hulpvragen
jeugdbeschermi
1. SWV Zeeuwse Zorg Rondom Jeugd (ZZRJ)
4 hoofdaannemers
19 (losse) hoofdaannemers
41 (losse) hoofdaannemers
7 (losse) hoofdaannemers
1. SWV Jeugdhulpcombinatie Zeeland 3 hoofdaannemers
1. SWV Jeugdhulpcombinatie Zeeland 2 hoofdaannemers
1. SWV Jeugdhulpcombinatie Zeeland 3 hoofdaannemers
2. SWV ZiLT 5 hoofdaannemers
2. SWV Team Integrale Jeugdhulp (TIJ) 5 hoofdaannemers
2. SWV Zeeuwse Innovatie voor Leven en Toekomst (ZiLT) 3 hoofdaannemers
ng en jeugdreclassering 1. SWV Matched Care Zeeland 6 hoofdaannemers
3 hoofdaannemers
2. SWV Jeugdhulpcombinatie Zeeland 4 hoofdaannemers 3. SWV De Brug 9 hoofdaannemers
5 hoofdaannemers 2. SWV Team Integrale Jeugdhulp (TIJ) 6 hoofdaannemers 3. SWV Jeugd Voorop 6 hoofdaannemers 4. SWV Jeugdhulpcombinatie Zeeland 4 hoofdaannemers
1. SWV Jeugdhulpcombinatie Zeeland 2 hoofdaannemers
3. SWV Team Integrale Jeugdhulp (TIJ) 3 hoofdaannemers
5. SWV Zeeuwse Innovatie voor Leven en Toekomst 5 hoofdaannemers 6. SWV S.L.I.M. Zeeland 7 hoofdaannemers 7. SWV De Brug 12 hoofdaannemers 8. SWV JOOST 1 hoofdaannemer
MR/23/1488/zlsjg
Zorglandschap Jeugdzorg Zeeland | © bureau HHM 2023 | 47
Bijlage 4.
Aanvullende tabellen
In onderstaande tabel is te zien hoe veel maatwerkopdrachten per gemeente zijn afgegeven tussen 2019 en 2022. Gemeente
2019
2020
2021
2022
Gemeente Terneuzen
51
80
79
95
Gemeente Tholen
37
89
72
87
Gemeente Middelburg
81
60
58
63
Gemeente Goes
57
32
13
53
Gemeente Vlissingen
88
50
23
27
Gemeente Hulst
12
17
14
26
Gemeente Schouwen-Duiveland
68
37
15
24
Gemeente Reimerswaal
31
38
12
23
Gemeente Sluis
10
19
20
17
Gemeente Borsele
46
23
30
11
Gemeente Kapelle
27
15
4
11
Gemeente Noord-Beveland
10
7
10
5
Gemeente Veere
31
25
5
5
Eindtotaal
549
492
355
441
Tabel 22 Aantal maatwerkopdrachten per gemeente
MR/23/1488/zlsjg
Zorglandschap Jeugdzorg Zeeland | © bureau HHM 2023 | 48
Productcategorie
Productcategorie omschrijving