2023-49b D23.293499 Bijlage 1 bij Regiovisie Jeugdhulp rapportage jeugdhulplandschap zeeland definitief
Tekst van het document
Onderzoek zorglandschap jeugdhulp Zeeland
Auteurs
dr.ir. Albertus Laan Lieset Jenneboer MSc. Moniek Rolleman MSc.
Opdrachtgever
Programmamanager Jeugdhulp en Zeeuwse Samenwerking Sociaal Domein
Kenmerk
MR/23/1488/zlsjg
Publicatiedatum
Maart 2023 © Bureau HHM
Inhoud Samenvatting ..................................................................................................................... 3 1.
Inleiding .................................................................................................................. 4
1.1
De vraagstelling .................................................................................................... 4
1.2
De aanpak .............................................................................................................. 5
2.
Uitkomsten documentstudie ............................................................................. 7
2.1
Huidig zorglandschap.......................................................................................... 7
2.2
Visie en transformatie ......................................................................................... 9
2.3
Knelpunten ..........................................................................................................12
2.4
Parallelle processen ...........................................................................................14
2.5
Samenvatting.......................................................................................................15
3.
Uitkomsten data-analyse ..................................................................................16
3.1
Herkomst data ....................................................................................................16
3.2
Ontwikkelingen per perceel en per gemeente ............................................17
3.3
Ontwikkelingen per productgroep .................................................................19
3.4
Ontwikkelingen in maatwerkopdrachten ......................................................27
3.5
Interculturele zorgaanbieders .........................................................................28
3.6
Samenvatting.......................................................................................................28
4.
Uitkomsten interviews.......................................................................................30
4.1
Het aanbod aan jeugdhulp ..............................................................................30
4.2
Het stelsel van jeugdhulp .................................................................................34
4.3
Samenvatting.......................................................................................................37
5.
Conclusies en aanbevelingen ..........................................................................38
5.1
Conclusies ............................................................................................................38
5.2
Aanbevelingen .....................................................................................................41
Bijlage 1.
Bijlage 2.
Gespreksleidraad interviews ............................................................... 45
Bijlage 3.
Percelen .................................................................................................... 46
Bijlage 4.
Aanvullende tabellen ............................................................................. 48
Bronnenlijst ..............................................................................................44 MR/23/1488/zlsjg
Zorglandschap Jeugdzorg Zeeland | © bureau HHM 2023 | 2
Samenvatting De Programmamanager Jeugdhulp heeft (in afstemming met de Inkooporganisatie Jeugdhulp Zeeland (IJZ)) bureau HHM gevraagd een onderzoek uit te voeren naar het huidige zorglandschap in Zeeland, met daarbij als hoofdvraag: In hoeverre is het huidige aanbod aan jeugdhulp passend, dekkend en samenhangend?
Bevindingen ten aanzien van het stelsel aan jeugdhulp
De afgelopen jaren heeft geen substantiële afname plaatsgevonden in het gebruik van jeugdhulp, zowel niet in aantallen jeugdigen en gezinnen die gebruik maken van jeugdhulp als in de bijbehorende uitgaven. In vergelijking met andere regio’s is Zeeland een relatief kleine jeugdhulpregio, met specifieke geografische kenmerken. Dit leidt tot een kwetsbaarheid als het gaat om gespecialiseerde vormen van hulpverlening, bereikbaarheid van voldoende gekwalificeerd personeel en nabije beschikbaarheid van de hulpverlening.
Deze vraag hebben wij beantwoord door het bestuderen van relevante documenten, analyseren van data over het gebruik van jeugdhulp en interviews met diverse stakeholders. Onze bevindingen hebben we in twee categorieën verdeeld: bevindingen ten aanzien van het aanbod aan jeugdhulp en van het stelsel van jeugdhulp. Bevindingen ten aanzien van het aanbod aan jeugdhulp
In Zeeland is een groot aantal jeugdhulpaanbieders gecontracteerd; enkele grotere (systeem)aanbieders en een groot aantal kleinere aanbieders. Uit het
Bovenstaande bevindingen laten zien dat er in Zeeland een grote noodzaak is voor regie op (doorontwikkeling van het aanbod binnen) het zorglandschap. In Zeeland is gekozen voor het werken met samenwerkingsverbanden. Uit het onderzoek komt naar voren dat dit in de praktijk positief uitpakt, maar dat er ruimte is voor verbetering. Aanbevelingen
Op basis van deze conclusies komen we tot de volgende aanbevelingen: •
onderzoek komt naar voren dat vooral aanbod wordt gemist in de gespeciali-
Ontwikkel als inkoopregio samen met penvoeders van samenwerkingsverbanden een inhoudelijke ontwikkelagenda voor het toekomstige
seerde zorg voor jeugdigen met LVB-problematiek (al dan niet in combinatie
zorglandschap.
met GGZ-problematiek en/of verslavingsproblematiek), gespecialiseerde zorg
•
voor jeugdigen met (zware) autisme problematiek (intensieve vormen van
Versterk het contract- en leveranciersmanagement door de inkoopregio.
•
Versterk, bestendig en zet ingezette ontwikkelingen door. Dit heeft onder
dagbehandeling) en specifieke (lichte verblijfs)voorzieningen voor jongeren die
meer betrekking op het data-gestuurd werken; de invulling van de dialoog
de leeftijd van 18 jaar hebben bereikt, maar nog onvoldoende zelfredzaam
met penvoerders over knelpunten en opgaven in het zorglandschap,
zijn en/of zich kunnen redden in de maatschappij. De doorontwikkeling richting kleinschalige verblijfsvoorzieningen is een grote uitdaging in Zeeland. Aanbieders kiezen ervoor om deze vormen van hulp te centraliseren en tegelijk is er sterke behoefte aan subregionale ontwikkeling
mede op basis van beschikbare data; de invulling van het contract- en leveranciersmanagement. •
Heroverweeg bij de (her)contractering van de aanbieders van jeugdhulp richting 2025 de huidige indeling in percelen.
van kleinschalig verblijfsvoorzieningen.
MR/23/1488/zlsjg
Zorglandschap Jeugdzorg Zeeland | © bureau HHM 2023 | 3
1. Inleiding
1.1
De vraagstelling
De Programmamanager Jeugdhulp en Zeeuwse Samenwerking in het Sociaal Domein heeft, in afstemming met de regionale inkooporganisatie voor de
Dit hoofdstuk beschrijft de vraagstelling van het onderzoek en de
jeugdhulp, bureau HHM de opdracht gegeven om het huidige zorglandschap
gevolgde aanpak om deze vraag de beantwoorden.
van de jeugdhulp in Zeeland te onderzoeken. De betrokken gemeenten, een selectie van de jeugdhulpaanbieders en de inkooporganisatie ontwikkelen samen een regiovisie voor de jeugdhulp (in het kader van de Norm voor Opdrachtgeverschap). Dit vormt de basis voor de af te sluiten nieuwe contracten met aanbieders van jeugdhulp vanaf 1 januari 2025 of 2026 (afhankelijk van het besluit of de huidige contracten met een extra jaar worden verlengd). De inkooporganisatie wil zich goed voorbereiden op het te doorlopen proces van hercontractering en wil daarom weten: In hoeverre is het huidige aanbod aan jeugdhulp passend, dekkend en samenhangend? Onder deze begrippen verstaan wij: •
Passend aanbod: hulpverlening die past bij behoeften van jeugdigen en gezinnen.
•
Dekkend aanbod: hulpverlening die zodanig is gedifferentieerd, dat kan worden ingespeeld op vrijwel alle soorten hulpvragen van jeugdigen en gezinnen.
•
Samenhangend aanbod: hulpverlening die op elkaar aansluit (zodat gemakkelijk kan worden op- en afgeschaald) en die in samenhang is georganiseerd en wordt doorontwikkeld.
Subvragen bij de hoofdvraag zijn: •
In hoeverre past het beschikbare aanbod aan jeugdhulp bij de visie van de gemeenten en de aanbieders van jeugdhulp op de transformatie van het zorglandschap?
MR/23/1488/zlsjg
Zorglandschap Jeugdzorg Zeeland | © bureau HHM 2023 | 4
• • •
Zijn er hulpvragen die niet beantwoord kunnen worden in het huidige
Stap 1: Uitvoeren documentstudie
zorglandschap en zo ja, welk aanbod aan jeugdhulp ontbreekt er dan?
We hebben relevante documenten bestudeerd en verwerkt in hoofdstuk 2
Hoe verhouden eventuele knelpunten in de doorstroming en/of de op-
van deze rapportage. Dit hoofdstuk bevat een beknopte beschrijving van het
en afschaling tot het beschikbare aanbod van jeugdhulp?
huidige zorglandschap. Ook beschrijven we de visie van (een selectie van)
Hoe verhoudt het gebruik van bovenregionaal gecontracteerde en/of
jeugdhulpaanbieders op de gewenste en benodigde transformatie van het
ingezette vormen van jeugdhulp zich tot het regionale zorglandschap?
zorglandschap. Daarnaast beschrijven we knelpunten die uit de documentstudie naar voren komen als het gaat om (functioneren van) het huidige
De resultaten van dit onderzoek kunnen worden meegenomen in de verdere
zorglandschap. We laten zien uit welk document de informatie komt die we
uitwerking van de regiovisie en bij de gedachtenvorming, planvorming en
hebben beschreven door middel van het cijfer tussen haakjes. De bronnenlijst
besluitvorming over de vormgeving van het proces van hercontractering in
is te vinden in bijlage 1.
2023 en 2024 (en eventueel 2025, afhankelijk van het al dan niet verlengen van de huidige contracten met nog een extra jaar).
1.2
De aanpak
We hebben het onderzoek uitgevoerd aan de hand van vier stappen: 1. bestuderen van documenten 2. uitvoeren van een data-analyse van het gebruik van jeugdhulp 3. afnemen van interviews 4. opstellen van de rapportage
Stap 2: Analyseren jeugdhulpgebruik
Op basis van door de IJZ beschikbaar gestelde en aangeleverde data hebben we een analyse uitgevoerd van het gebruik van jeugdhulp in Zeeland in de periode 2019 – 2022. De data bevat overzichten van ontwikkelingen in de aantallen jeugdigen en gezinnen die gebruikmaken van jeugdhulp, de kosten die daarmee gepaard gaan en de intensiteit (het aantal minuten jeugdhulp per jeugdige of gezin). Bij onze analyse keken we naar het gebruik van jeugdhulp in afzonderlijke inkooppercelen en in hoofdcategorieën van producten. Ook hebben we een analyse uitgevoerd van beschikbare data over maatwerkopdrachten. De uitkomsten zijn verwerkt in hoofdstuk 3 van deze rapportage.
Disclaimer Het onderzoek kende een korte doorlooptijd. Het uitvoeren van de vier
Stap 3: Afnemen interviews
stappen heeft daarom grotendeels parallel plaatsgevonden. Als gevolg van
Om het beeld dat naar voren komt uit de documentstudie en de data-analyse
de korte doorlooptijd bleek het niet mogelijk om de uitkomsten van onze
te concretiseren en complementeren en te toetsen of de knelpunten uit de
analyse van de gebruikscijfers mee te nemen in de interviews (voor een
documentstudie zich daadwerkelijk voordoen, hebben wij gesprekken
nadere duiding van gesignaleerde ontwikkelingen). Binnen de doorlooptijd van het onderzoek was het ook niet mogelijk verdiepende analyses uit te voeren op gebruikscijfers van jeugdhulp (op het niveau van afzonderlijke producten en/of op het niveau van afzonderlijke jeugdhulpaanbieders).
gevoerd met drie categorieën betrokkenen: gemeenten, jeugdhulpaanbieders, derden. Het betrof: •
MR/23/1488/zlsjg
Gemeenten: drie beleidsmedewerkers van gemeenten uit de drie subregio’s. Zorglandschap Jeugdzorg Zeeland | © bureau HHM 2023 | 5
•
Gemeenten: drie bestuurders van gemeenten uit de drie subregio’s.
In hoofdstuk 5 van deze rapportage beantwoorden we de vraag in hoeverre
•
Gemeenten: procescoördinatoren.
het huidige aanbod aan jeugdhulp passend, dekkend en samenhangend is,
•
Jeugdhulpaanbieders: negen penvoerders van de negen samenwerkings-
rekening houdend met beide categorieën waarnemingen. Daarbij gaan we
verbanden.
ook in op de subvragen van het onderzoek. Aansluitend hebben we enkele
Derden: Programmamanager Jeugdhulp en Zeeuwse samenwerking
aanbevelingen uitgewerkt.
•
Sociaal Domein, inkoopadviseur van de IJZ, contractmanager van de IJZ en een teamleider van een gecertificeerde instelling. Met hen hebben we doorgepraat over de mate waarin het zorglandschap passend, dekkend en samenhangend is. Ook hebben we doorgesproken over de knelpunten die zich voordoen in (het functioneren van) het zorglandschap, mede als gevolg van gemaakte inrichtingskeuzes. In de gesprekken schonken we aandacht aan de geografische kenmerken van de provincie Zeeland en aan de gewenste en benodigde interculturele en denominatie-gebonden jeugdhulp. De uitkomsten van deze interviews hebben we verwerkt in hoofdstuk 4 van dit rapport. De gespreksleidraad is opgenomen in bijlage 2. Stap 4: Opstellen rapportage
In deze rapportage hebben wij de uitkomsten van de vier onderzoeksstappen verwerkt. Daarbij zien we grosso modo twee categorieën waarnemingen: •
De eerste categorie waarnemingen heeft betrekking op het aanbod aan jeugdhulp in Zeeland;
•
De tweede categorie waarnemingen heeft betrekking op het functioneren van het jeugdhulpstelsel in Zeeland.
In een presentatie hebben we een eerste hoofdlijn van onze waarnemingen uitgewerkt. Deze hebben we besproken met bestuurders van gemeenten, met beleidsmedewerkers van gemeenten en met de penvoeders van de samenwerkingsverbanden.
MR/23/1488/zlsjg
Zorglandschap Jeugdzorg Zeeland | © bureau HHM 2023 | 6
2. Uitkomsten
2.1
documentstudie
10.000 jeugdigen een vorm van jeugdhulp, op een inwoneraantal van totaal
Dit hoofdstuk beschrijft het huidige zorglandschap van jeugdhulp in Zeeland. Ook
•
Subregio Zeeuws-Vlaanderen: Hulst, Sluis en Terneuzen.
worden enkele knelpunten beschreven die uit de documentstudie naar voren komen als
•
subregio Walcheren: Middelburg, Veere en Vlissingen.
het gaat om het aanbod en het functioneren van het huidige jeugdhulpstelsel.
•
Subregio Oosterschelde: Borsele, Kapelle, Noord-Beveland, Goes,
Huidig zorglandschap
Zeeland is een jeugdhulpregio van kleine omvang. In 2021 kregen ruim ruim 380.000 mensen. Zeeland kent 13 gemeenten, verdeeld over drie geografisch gevormde subregio’s:
Reimerswaal, Schouwen-Duiveland en Tholen. In Zeeland zijn vijf jeugdhulpaanbieders met een omzet van meer dan €4 miljoen, die veelal provinciaal werken. Circa 20 zorgaanbieders hebben een omzet van € 1 tot € 4 miljoen. De overige zorgaanbieders hebben een omzet van lager dan € 1 miljoen. Deze aanbieders zijn vaak in enkele gemeenten of subregio’s actief. Verder zijn de Zeeuwse gemeenten deels afhankelijk van voorzieningen buiten de provincie, zoals Regio Rotterdam, West-Brabant en Oost en West-Vlaanderen. Deze voorzieningen leveren jeugdhulp die in Zeeland niet beschikbaar is en/of waarvoor binnen Zeeland onvoldoende capaciteit is. (1) Inkooporganisatie Jeugdhulp Zeeland De gemeenten in Zeeland contracteren aanbieders van jeugdhulp via de Inkooporganisatie Jeugdhulp Zeeland (IJZ). Deze organisatie is opgericht door de gemeenten, ondergebracht bij de gemeenschappelijke regeling (GR) GGD Zeeland en heeft een eigen bestuurlijke aansturing. De IJZ staat zowel inhoudelijk als organisatorisch los van de andere delen van de GR. De Zeeuwse gemeenten hebben hun taken en verantwoordelijkheden die horen bij de inkoop van jeugdhulp daarmee overgedragen aan de GGD Zeeland. Het Algemeen Bestuur van de GR heeft de taken vervolgens
MR/23/1488/zlsjg
Zorglandschap Jeugdzorg Zeeland | © bureau HHM 2023 | 7
Inkooporganisatie Jeugdhulp Zeeland
De wijze van contractering en bekostiging verschilt per inkoopperceel. Daarbij is rekening gehouden met inhoudelijke doelstellingen, de gewenste door-
overgedragen aan de hiervoor ingestelde Bestuurscommissie Inkoop
ontwikkeling van de hulpverlening en de mogelijkheden om administratieve
Jeugdhulp Zeeland, bestaande uit de 13 portefeuillehouders jeugd van de
lasten zoveel mogelijk te beperken.
Zeeuwse gemeenten. (1) De percelen 1, 3a, 3b en 4 zijn via een Openbare Europese Aanbesteding gecontracteerd. Voor de percelen 5, 6 en 7 geldt dat de gemeenten het
Percelen
De huidige contracten met aanbieders van jeugdhulp zijn in 2020 afgesloten.
belangrijk vonden dat er tijdens de duur van de overeenkomst ruimte is voor
Om tot een goed werkend zorglandschap te komen hebben de gemeenten
toetreding van nieuwe aanbieders. Voor de percelen 5, 6 en 7 is daarom een
ervoor gekozen te werken met inkooppercelen en samenwerkingsverbanden
Open House1 inkoopmethode gehanteerd.
van jeugdhulpaanbieders. De gemeenten hebben hiervoor gekozen om de kwaliteit van de jeugdhulp te kunnen verbeteren en tegelijk de kosten van de
Bij de percelen 1, 3a, 6 en 7 is sprake van productiegerichte bekostiging en bij
jeugdhulp onder controle te kunnen brengen. De overstap van een open
de percelen 3b en 5 van trajectgerichte bekostiging. Voor perceel 4 geldt een
model met een ongelimiteerd aantal aanbieders voor alle typen jeugdhulp
taakgerichte bekostiging. Bij het sluiten van de contracten is aangegeven dat
naar een model waarin voor elk type aanbod een passend aantal aanbieders
het toekomstperspectief van de bekostiging voor de percelen 1 en 3a ligt op
is, stond hierbij centraal. Hierbij is rekening gehouden met de beleidsmatige
trajectgerichte bekostiging. Er bestaat voor geen van de percelen recht op
wensen voor keuzevrijheid en voldoende aanboddifferentiatie. (1)
een minimum- of maximumvolume en/of budget, behalve voor een deel van perceel 4 (verblijf en bereikbaarheid). Voor geen van de percelen geldt een
Het betreft de volgende inkooppercelen: 1:
Regionale jeugdhulp, (extra)intensieve behandelprogramma’s.
2:
Regionale jeugdhulp, uitvoering van jeugdbescherming en -reclassering.
volumerecht per jeugdhulpaanbieder. De contracten zijn ingegaan per 1 januari 2020. Voor de percelen 1, 3a, 3b en
3a: Regionale jeugdhulp, behandelprogramma’s en intensieve begeleiding.
4 geldt dat Raamovereenkomsten zijn gesloten. Voor de percelen 5, 6 en 7
3b: Regionale jeugdhulp, dyslexiebehandeling (EED).
zijn Overeenkomsten gesloten. De duur van de (Raam)overeenkomsten is
4:
Regionale jeugdhulp, time-out voorzieningen incl. bereikbaarheidsdienst.
gesteld op vier jaar, waarmee is aangesloten bij de duur van overeenkomsten
5:
Regionaal specialistisch collectief aanbod.
voor de Wmo in enkele subregio’s. Na vier jaar bestaat er tweemaal de moge-
6:
Lokale ondersteuning door lichte begeleiding.
lijkheid om de contracten met één jaar te verlengen. De gemeenten hebben
7:
Diensten voor uitvoering van lokale toegangstaken.
hiervoor gekozen omdat tijdens de duur van contracten kan worden ingezet op een verdere doorontwikkeling van het jeugdhulpaanbod en op kwaliteits-
Open House is een toelatingssysteem voor de levering van zorgvoorzieningen op basis van een vooraf bekendgemaakte toelatingsprocedure, waar de gemeente geschiktheids- en/of minimumeisen stelt (zoals prijs, opleidingseisen en certificering). Veelal betekent dit dat alle aanbieders die voldoen aan de eisen een contract krijgen. 1
MR/23/1488/zlsjg
Zorglandschap Jeugdzorg Zeeland | © bureau HHM 2023 | 8
verbeteringen van de hulpverlening. Jeugdhulp-aanbieders en gemeenten
In bijlage 3 hebben we ook een overzicht opgenomen van de gecontracteerde
moeten immers profijt kunnen hebben van eventuele investeringen. Boven-
samenwerkingsverbanden per perceel.
dien geeft een langdurige contractperiode rust in de markt wat stabiliteit geeft om de ontwikkelingen vorm te geven. (1) In bijlage 3 hebben we een overzicht opgenomen van de perceelindeling en de bijbehorende wijze van contractering, bekostiging en overeenkomstsoort. De gemeenten sluiten per jeugdige of gezin een maatwerkcontract af met aanbieders van jeugdhulp op het moment dat specifiek aanbod van een gecontracteerde aanbieder niet als zodanig is gecontracteerd, of als een aanbieder met specifiek aanbod niet gecontracteerd is (bijvoorbeeld omdat deze van buiten Zeeland komt). (1) Samenwerkingsverbanden
Bij de inkoop van de jeugdhulp hebben de gemeenten aanbieders gevraagd om samenwerkingsverbanden te vormen, bestaande uit hoofdaannemers en uit eventuele onderaannemers. Hiervoor is gekozen om de samenwerking tussen de jeugdhulpaanbieders te stimuleren, om te komen tot inhoudelijke doorontwikkeling van de hulpverlening en om de op- en afschaling van de hulpverlening te verbeteren. Het leveranciers- en contractmanagement van de IJZ vindt vooral plaats via penvoerders van de samenwerkingsverbanden.
2.2
Visie en transformatie
De afgelopen jaren is op meerdere momenten en vanuit verschillende perspectieven gewerkt aan visies op de doorontwikkeling van de jeugdhulp in Zeeland. Zo hebben de gemeenten in 2017 een visie uitgewerkt op het specialistisch zorglandschap (2), evenals een Transformatieagenda Zeeland (2018-2021). (3) Momenteel werken betrokken partijen aan een regiovisie voor de jeugdhulp, in het kader van de Norm voor Opdrachtgeverschap. In de aanloop naar deze regiovisie hebben penvoerders van de samenwerkingsverbanden uit perceel 1, 3a en 4 in 2022 een visie- en koersdocument op het jeugdhulplandschap Zeeland geschreven (4), waarop een grote aanbieder in Zeeland heeft aangegeven een andere visie te hebben op een aantal aspecten (5). De belangrijkste elementen uit deze visies geven we hieronder weer. Visie gemeenten
De jeugdhulpregio Zeeland heeft zich, in navolging van de landelijke ontwikkelingen en richtlijnen als doel gesteld om een coherente en toekomstgerichte visie te ontwikkelen op het specialistisch zorglandschap in Zeeland. In de af-
In totaal zijn negen samenwerkingsverbanden gevormd. Met de penvoerders
gelopen jaren hebben de Zeeuwse gemeenten beleidsinhoudelijke uitgangs-
wordt frequent overleg gevoerd over het zorglandschap in Zeeland.
punten en ambities geformuleerd en de visie op het specialistisch zorglandschap in Zeeland is uitgewerkt. Gemeenten hebben daarmee in samenwer-
Voor de percelen 1, 3a, 4 geldt dat alleen samenwerkingsverbanden zijn ge-
king met de regionale toegangsorganisaties en de jeugdhulpaanbieders
contracteerd. Voor perceel 3b zijn alleen losse hoofdaannemers gecontrac-
toekomstige beleidskaders vormgegeven. De visie kent vier uitgangspunten:
teerd. Voor de percelen 5, 6 en 7 geldt dat zowel samenwerkingsverbanden
1.
als losse hoofdaannemers zijn gecontracteerd. Enkele samenwerkings-
De vraag van cliënten/ouders/opvoeders staat centraal en gemeenten ondersteunen regievoering waar nodig.
verbanden van aanbieders zijn voor meerdere percelen gecontracteerd. (1)
MR/23/1488/zlsjg
Zorglandschap Jeugdzorg Zeeland | © bureau HHM 2023 | 9
2.
3.
4.
Een vloeiend cliëntproces zorgt ervoor dat er geen kind tussen wal en
Sleutelwoorden hierbij: co-creatie vanuit partnerschap, uniformiteit en
schip valt of te lang op ondersteuning moet wachten. Er zijn duidelijke en
gedeelde verantwoordelijkheid met ruimte voor opdrachtgever- en opdracht-
uniforme afspraken tussen de toegangsorganisaties onderling en met de
nemerschap. Een efficiënt gebruik van de beschikbare expertises en een
jeugdhulpaanbieders.
regionale organisatie van de samenwerking zorgt naar verwachting voor
Er is een goede balans tussen de beschikbaarheid en financiële middelen
lagere kosten en minder administratieve lasten, zowel bij gemeenten als bij
en de kwaliteit van voorzieningen, waarmee ervoor gezorgd wordt dat de
aanbieders. Het streven is om de juiste randvoorwaarden te creëren voor
continuïteit van zorg en ondersteuning is geborgd en de benodigde
samenwerking van waaruit een lerend effect kan plaatsvinden met focus op
voorzieningen beschikbaar zijn.
vroegsignalering en preventie. (4)
Zeeland richt zich met de transformatie op het realiseren van concrete maatschappelijke resultaten. Zeeland ontwikkelt hiervoor bestuurlijke
Met één samenwerkingsverband worden nog gesprekken gevoerd om tot één
allianties met jeugdhulpaanbieders. Ook organiseert Zeeland slagkracht
gedragen visie te komen. Het samenwerkingsverband vindt de situatie van de
bij het beleidsteam, de toegangsorganisaties en de inkooporganisatie. (2)
jeugdhulp in Zeeland zorgwekkend, omdat de continuïteit van een aantal systeemfuncties van aanbieders toenemend onder druk staat. Dit heeft vooral
Visie penvoerders samenwerkingsverbanden perceel 1. 3a 4
te maken met personeelstekorten die nodig zijn om de systeemfuncties uit te
De penvoerders van acht van de negen samenwerkingsverbanden uit perceel
voeren. De trend van uitstroom van en een tekort aan personeel binnen de
1, 3a en 4 hebben een visie- en koersdocument op het jeugdhulplandschap
jeugdhulp is niet alleen in Zeeland, maar ook op andere plekken in Nederland
Zeeland geschreven. De gecontracteerde jeugdhulpaanbieders in deze per-
een belangrijk vraagstuk. (5)
celen willen de resterende contractperiode (en de daaropvolgende periode) samen met de bestuurders van de 13 Zeeuwse gemeenten en IJZ inzetten op
Visie op kleinschaligheid in de jeugdhulp
het behalen van de doelstelling waarop in 2019 is aanbesteed: komen tot een
In Zeeland en de aangrenzende regio Brabant is een breed gedeelde wens
effectief en dekkend jeugdhulplandschap in Zeeland.
om de huidige veelal grotere residentiële voorzieningen om te vormen tot
Daarbij zijn zes ambities opgesteld voor de transformatie:
meer kleinschalige behandel- en/of woonvoorzieningen. De doelgroep voor
1.
Kinderen groeien zo thuis nabij mogelijk op.
kleinschaligheid in de jeugdhulp zijn jeugdigen tot 23 jaar met complexe en
2.
Jeugdigen doorlopen een succesvolle schoolcarrière en worden
meervoudige problemen, die (tijdelijk) niet thuis kunnen wonen en voor wie
voorbereid op de toekomst.
plaatsing in een pleeggezin (nog) niet mogelijk is. Gemeenten en aanbieders
3.
Ouders hebben inkomen en werk en/of volgen een studie.
van jeugdhulp in beide regio’s hebben samen een visie ontwikkeld op klein-
4.
Jongeren vertonen geen grensoverschrijdend gedrag die ten koste gaat
schaligheid in de jeugdhulp. Betrokken partijen willen dat gezinnen en jeug-
van een ieders veiligheid.
digen die dat nodig hebben, zoveel mogelijk thuis en op school jeugdhulp
Jeugdigen lossen hun problemen op in hun eigen gezin en netwerk na
ontvangen, maar soms lukt dat niet. In dat geval kan een (tijdelijke) klein-
5.
jeugdhulpinterventies. 6.
Jeugdigen groeien veilig op. MR/23/1488/zlsjg
Zorglandschap Jeugdzorg Zeeland | © bureau HHM 2023 | 10
schalige voorziening, zoals wonen, verblijf of een hybride vorm 2, een goed
•
De hybride vorm van een kleinschalige voorziening is passend bij de
middel zijn om de beste (jeugd)hulp te bieden ter vervanging van de thuis-
jeugdige en het netwerk, en bij wat er nodig is. Het is ‘zo thuis nabij
situatie. Het streven is om voor kinderen en jeugdigen met complexe en
mogelijk’, waardoor een jeugdige nog naar dezelfde school kan, naar
meervoudige problemen die nu zijn aangewezen op (gesloten) residentieel
dezelfde (sport)vereniging en met vrienden kan afspreken. Het kunnen
verblijf (met grotere groepen) een passend aanbod te creëren, waarbij zij
deelnemen aan het ‘gewone leven’ is een uitgangspunt.
zoveel mogelijk kunnen blijven deelnemen aan het ‘gewone leven’. Voordelen van kleinschalig verblijf volgens NJi (2021) zijn dat de vorm van verblijf lijkt op
Het huidige aanbod aan residentiële zorg en/of driemilieuvoorzieningen3 dat
een gezinssituatie, bijdraagt aan een positief en veilig leefklimaat met ruimte
mogelijk in aanmerking komt voor doorontwikkeling naar kleinschaligheid:
voor individuele en persoonlijke aandacht voor jeugdigen en hun netwerk,
•
De capaciteit in de regio’s Zeeland en Brabant is 583 plekken binnen
mogelijkheden biedt voor individueel maatwerk, meer rust en stabiliteit geeft
61 leefgroepen bij 11 driemilieu-aanbieders die binnen de SPUK
in de groep en meer continuïteit biedt.
(specifieke uitkering) passen. Dit is 20% van de totale capaciteit in Nederland.
De betrokken partijen hanteren de definitie:
•
Het grootste gedeelte van de jeugdigen in de regio’s Zeeland en Brabant
“Een kleinschalige voorziening is een (tijdelijk) verblijf op een instellingsterrein of in
wordt in het eigen landsdeel geplaatst. Er wordt 11% buiten het landsdeel
een woonwijk, van maximaal zes – en bij voorkeur vier – jeugdigen in een huiselijke
geplaatst. Organisaties waar buiten de regio wordt geplaatst zijn o.a.
setting, met een team van begeleiders met een ratio op de groep van 1 op maxi-
Mutsaersstichting, Pluryn, D3, Fier, Ihub en Mondriaan.
maal 4 jeugdigen, waarbij een intensieve, individuele behandeling en/of begeleiding
•
In de regio’s Zeeland en Brabant worden grotendeels ‘eigen jeugdigen’
op maat – en zolang als nodig – wordt gegeven, met perspectief op (zelfstandig of
opgenomen. Bij 7 van de 11 SPUK-aanbieders zijn jeugdigen buiten het
thuis) wonen, zorg en onderwijs/arbeid tijdens verblijf en/of daarna.”
landsdeel opgenomen. Dit is minder dan 20% per organisatie. De aanbieders die buiten het landsdeel opnemen zijn Almata (19%), BJ
De gezamenlijke visie op kleinschaligheid van de betrokken partijen: •
Iedere jeugdige groeit ‘zo thuis mogelijk’ op in het eigen gezin, in het
Brabant (19%), Koraal (16%), Combinatie Jeugdzorg (13%), Oosterpoort (5%), Sterk Huis (1,5%) en Juvent (1%).
netwerk, een pleeggezin, een gezinshuis of een kleinschalige woon•
voorziening, waar zij passende zorg krijgen.
De omvorming van de huidige grootschalige voorzieningen naar kleinschalige
Jeugdigen die vanwege problemen (tijdelijk) niet thuis, in een pleeggezin
voorzieningen brengt vastgoedvraagstukken, additionele investeringen en
of gezinshuis kunnen wonen, kunnen op een eigen veilige plek opgroeien
structurele kosten met zich mee. Daarbij is de centrale vraag of kleinschalige
in een zo gezinsgericht mogelijke setting met persoonlijke aandacht en
voorzieningen doelmatig te realiseren zijn. Specifiek in de context van de
een individuele aanpak.
2 3
Onder ‘hybride’ verstaan we: een vorm van verblijf in combinatie met een andersoortig verblijf, zoals deeltijdverblijf en logeeropvang, en ambulante hulp. Een driemilieuvoorziening is een locatie waar de drie milieus verblijf, scholing/werk en vrijetijdsbesteding op één terrein aangeboden worden. MR/23/1488/zlsjg
Zorglandschap Jeugdzorg Zeeland | © bureau HHM 2023 | 11
provincie Zeeland, wat een kleine jeugdhulpregio is in termen van aantal
Zeeuwse zorglandschap, wat samenwerking en samenhang in de weg
inwoners en aantal jeugdigen met vormen van jeugdhulp. (6)
staat en doelmatigheidsvraagstukken met zich meebrengt. (1)
2.3
Dekkend aanbod
Knelpunten
Het huidige zorglandschap jeugd in Zeeland kent knelpunten, zowel op het
Het aanbod in Zeeland is op een aantal gebieden niet dekkend, hoewel het
gebied van de passendheid, de dekking en de samenhang in het aanbod als
aantal aanbieders is gegroeid.
in het functioneren van het zorglandschap. Uit de documentstudie komen
•
Een (groot) tekort aan pleeggezinnen en gezinshuizen. Voor veel pleegen gezinshuisouders is de problematiek van het kind te zwaar en te
verschillende knelpunten naar voren die we hieronder uitwerken, veelal op
ingrijpend voor de eigen gezinssituatie.
hoofdlijnen (lees: weinig specifiek) geformuleerd. •
Een tekort aan kleinschalige woonvoorzieningen. Grotere behandel-
Aanbod aan jeugdhulp
voorzieningen zijn de laatste jaren afgebouwd, zonder dat hiervoor
Passend aanbod
vervanging is gerealiseerd.
Het aanbod in Zeeland is niet altijd passend door verschillende factoren: •
De beschikbaarheid van aanbieders sluit niet altijd aan bij de vraag naar
•
Voorliggende voorzieningen zijn afgebouwd en soms verdwenen.
•
Er is een tekort aan woonvoorzieningen voor de doelgroep 18-/18+, inclusief betaalbare woningen. (3)
jeugdhulp, ondanks dat het aantal aanbieders de laatste drie jaar (sterk) is gegroeid. (1) • •
•
Uitgaven zijn gegroeid voor alle gemeenten, terwijl het aantal jeugdigen
Samenhangend aanbod
afneemt (onder andere omdat de Zeeuwse bevolking krimpt). (1)
Er is nog niet altijd samenhangend aanbod aan jeugdhulp en passende hulp
De arbeidsmarkt is extra gespannen door te weinig regionaal aanbod van
vaak te laat ingezet.
zorgprofessionals. Dit komt onder meer door vertrek van hoogopgeleide
•
jongvolwassenen. (1)
steuning vragen op school als vanuit de jeugdhulp, verloopt niet optimaal.
Jeugdigen op weg naar volwassenheid zijn niet altijd in staat om op eigen
Deze werelden zijn vaak onvoldoende op elkaar afgestemd, wat leidt tot
benen te staan en hebben op soms meerdere levensgebieden begelei-
verzuim, voortijdig schoolverlaten en op latere leeftijd minder maatschap-
ding nodig. De systeemgrenzen van de Jeugdwet, de Wmo, het Passend
pelijke participatie. Op casusniveau weten school en hulpverleners elkaar
Onderwijs en de Participatiewet zitten voor deze jeugdigen in de weg. De
in Zeeland wel te vinden, maar professionals hebben niet altijd voldoende
wettelijke kaders die gelden na het 18 levensjaar gaan uit van zelfred-
handelingsperspectief om het kind daadwerkelijk te helpen. Het is nu ook
zaamheid en sluiten daarmee onvoldoende aan bij behoeften en
niet mogelijk om jeugdhulp direct op school in te zetten, vaak duurt het
mogelijkheden van jeugdigen in een kwetsbare positie. (3)
lang voordat hulp beschikbaar komt of is het onduidelijk wie wat moet
Zeeland is een geografisch uitgestrekt gebied van drie regio’s met eigen
betalen. Ook wordt de huisarts niet altijd betrokken bij de samenwerking
specifieke kenmerken. De jeugdhulpvoorzieningen liggen verspreid in het
onderwijs en jeugdhulpverlening. (3)
e
•
De schooltijd van kinderen die problemen hebben en zowel om onder-
MR/23/1488/zlsjg
Zorglandschap Jeugdzorg Zeeland | © bureau HHM 2023 | 12
•
In Zeeland zijn in de afgelopen jaren diverse preventieve trajecten gestart,
De ‘eigen kracht’ van het gezin en/of het netwerk wordt vaak nog te weinig en/
door o.a. de GGD jeugdgezondheidszorg en welzijnsvoorzieningen. Er is
of te laat betrokken:
echter geen directe samenwerking tussen deze organisaties en ook in het
•
De oorzaak ligt aan de ene kant bij het gebrek aan kennis van en over-
onderwijs mag preventie meer aandacht krijgen. Tot op heden is er geen
zicht over het brede sociale domein bij betrokken partners, waardoor te
samenhangend Zeeuws preventiebeleid opgesteld. De meeste activiteiten
vaak alleen op de jeugdige wordt gefocust en niet het hele gezin en
zijn gericht op pubers en niet op jongere leeftijden. (3)
netwerk in beeld wordt gebracht. De samenwerking tussen professionals die zich bezighouden met een kind/gezin, kan nog een verbeterslag
Doordat het zorglandschap niet altijd passend, dekkend en samenhangend is,
krijgen. Ook zijn professionals zich nog niet altijd bewust van de mogelijke
verergert problematiek, is zwaardere hulp nodig en ontstaan crisissen. (1,3)
inzet van het netwerk bij een kind/gezin of is er sprake van handelingsverlegenheid bij complexe casussen. Tot slot is er soms voor het kind
Stelsel van jeugdhulp
geen hulp nodig als de ouder(s) zijn of haar (hun) eigen problemen weet
Bij samenwerken worden nog steeds schotten ervaren die de juiste en tijdige
(weten) op te lossen en/of hiermee goed weet (weten) om te gaan. Een
inzet van jeugdhulp belemmeren, stagneren en/of afremmen. Samenwerken
systeemgerichte benadering is dan zinvol en gewenst. Dit dwingt tot
vraagt heldere doelstellingen, zodat iedere partner in de samenwerking weet
samenwerking tussen jeugdprofessionals en professionals die
wat zijn rol, mandaat, verantwoordelijkheid en inzet is. In Zeeland zijn partijen vaak nog onvoldoende doordrongen van de keten die zij als beleidsmakers, inhoudelijk verantwoordelijken en uitvoerenden vormen. Betrokkenen kennen elkaars mogelijkheden en verantwoordelijkheden nog onvoldoende. Hulp vragen en een beroep doen op elkaar is bovendien niet vanzelfsprekend, omdat die cultuur nog niet met elkaar is gecreëerd. (4) Om effectieve jeugdhulp te realiseren, is een systemische blik, onderzoek en aanpak nodig. Nog te vaak zijn er voorbeelden van kinderen in complexe en specialistische jeugdhulp waarbij niet gedacht is aan het systeem in en rond het leven van de jeugdige. Dit systeem omvat alle betrokkenen rond en in het leven van de jeugdige. Inzetten van jeugdhulp vraagt dat aanbieders deze belangrijke steunfiguren kennen, spreken en dat zij een rol hebben in het jeugdhulptraject. Het brengt onnodig schade toe aan het leven van jeugdigen, het vertraagt de juiste inzet van jeugdhulp en het leidt tot stijgende kosten. (4)
MR/23/1488/zlsjg
hulpverlenen aan volwassenen. •
Aan de andere kant is er te weinig informatie over de mogelijkheden, tijdige inzet en het effect van het voorliggend veld, waardoor veel kinderen in de specialistische jeugdhulp wordt opgevangen. Er moet meer en beter worden samengewerkt tussen het voorveld en specialistische jeugdhulp. (3)
Het streven is dat kinderen/gezinnen, door ondersteuning vanuit hun eigen netwerk, in samenwerking met voorliggende voorzieningen, waar mogelijk zelf hun problemen kunnen oplossen. Ouders kunnen op bepaalde momenten echter niet in staat zijn om het kind de basale voorwaarden te bieden. Dan is het nodig dat het gezin steun krijgt van de mensen om het gezin en het kind heen, zoals familie, huisarts, onderwijs, netwerk en wijkteam. De Jeugdhulp komt in beeld wanneer de ondersteuning vanuit de andere partijen niet voldoende blijkt. (3)
Zorglandschap Jeugdzorg Zeeland | © bureau HHM 2023 | 13
2.4
Parallelle processen
gemeenten en de VNG geen overeenstemming bereikten is een Commissie
Als het gaat om de doorontwikkeling van de jeugdhulp in Zeeland vinden
van Wijzen ingezet. Deze commissie bepaalde dat het Rijk gemeenten moet
meerdere parallelle processen plaats.
compenseren voor de feitelijke tekorten vanaf 2022. Ook is bepaald dat de gemeenten en het Rijk een ontwikkelagenda moeten opstellen voor betere
Ontwikkeling van de Regiovisie
jeugdhulp en een beheersbaar stelsel. Het besparingspotentieel hiervan is
Zoals eerder beschreven wordt in Zeeland gewerkt aan de ontwikkeling van
door de commissie ingeschat op € 1 miljard.
een gezamenlijk regiovisie voor de Jeugdhulp, in het kader van de Norm voor Opdrachtgeverschap. Deze regiovisie geeft antwoord op vragen als:
Over deze hervormingsagenda is tot op heden nog geen overstemming be-
•
Wat zijn de gezamenlijke ambities en doelstellingen;
reikt tussen de gemeenten en het Rijk, onder meer omdat de partijen het niet
•
Hoe wordt de beschikbaarheid en continuïteit van jeugdfuncties geborgd;
eens kunnen worden over een nadere afbakening van de jeugdhulp. In het
•
Wat is de gewenste ontwikkeling van het zorglandschap;
coalitieakkoord is tegelijkertijd een bezuiniging op de jeugdhulp opgenomen
•
Welke prioriteiten zijn nodig;
van € 0,5 miljard. De definitieve afspraken die het Rijk met de gemeenten
•
Welke mensen en middelen zijn nodig en beschikbaar;
maakt in deze hervormingsagenda bepalen mede wat Zeeland de komende
De voorliggende rapportage vormt mede de basis voor deze regiovisie.
jaren te doen staat als het gaat om doorontwikkeling van het zorglandschap van de jeugdhulp.
Doorontwikkeling van Jeugdzorg Plus
Er is een breed gedeelde wens en belangrijke opgave om de huidige grotere
Kamerbrief hervormingen jeugdhulp
residentiële voorzieningen voor de gesloten jeugdhulp om te vormen tot
Mei 2022 heeft het kabinet een beleidsbrief gestuurd naar de Tweede Kamer
meer kleinschalige en gezinsgerichte behandel- en/of woonvoorzieningen.
met een visie op de hervormingen van het jeugdhulpstelsel. Daarin staan een
Om een impuls te geven aan de omvorming van de huidige accommodaties
aantal leidende principes centraal:
naar meer kleinschalige woonvormen, kunnen subsidiemiddelen worden aan-
•
Passende zorg is beschikbaar voor de meest kwetsbare kinderen;
gevraagd via de specifieke regeling (SPUK) voor vastgoedtransitie binnen de
•
De veerkracht van kinderen en gezinnen moet worden versterkt;
Jeugdzorg Plus, namelijk het afstoten, verbouwen of nieuwbouw voor meer
•
Minder marktwerking, meer samenwerking, betere inkoop;
kleinschalige voorzieningen. (6) De gezamenlijke visie op doorontwikkeling
•
Betere kwaliteit en effectiviteit van de jeugdhulp;
naar meer kleinschaligheid in de jeugdhulp in Zeeland ligt in het verlengde
•
De jeugdzorg als effectieve samenwerkingspartner.
van deze doorontwikkeling van de Jeugdzorg Plus. In lijn hiermee wil het kabinet stevige(re) lokale teams, die de gezinsgerichte Landelijke Hervormingsagenda Jeugd
De VNG is al lange tijd intensief in gesprek met het Rijk over de grote tekorten van gemeenten op de jeugdhulp. Uit het onderzoek ‘Stelsel in Groei’ (2020) bleek dat gemeenten in 2019 een tekort hadden van € 1,7 miljard. Omdat de MR/23/1488/zlsjg
triage goed op orde hebben. Ook gaat het kabinet de regionale inkoop van specialistische jeugdhulp verplichten, waarbij in een Algemene Maatregel van Bestuur (AMvB) wordt uitgewerkt welke vormen van jeugdhulp het betreft.
Zorglandschap Jeugdzorg Zeeland | © bureau HHM 2023 | 14
Hercontractering vanaf 2025
doorontwikkeling van het zorglandschap op het gebied van jeugdhulp,
De hierboven beschreven AMvB vormt het kader van de hercontractering van
et cetera).
aanbieders van jeugdhulp vanaf 2025 in Zeeland. Het proces om te komen tot deze hercontractering (van visieontwikkeling, via opstellen van een inkoopstrategie, tot het doorlopen van een aanbestedingsproces en vervolgens de implementatie van de nieuwe contracten) wordt begin 2023 uitgelijnd. Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming
In maart 2022 stuurde het kabinet een beleidsbrief naar de Tweede Kamer met het toekomstscenario voor de jeugdbeschermingsketen. Basisprincipes zijn gezinsgericht, rechtsbeschermend, transparant, eenvoudig en lerend. Belangrijk uitgangspunt is dat er voor het kind en gezin één vast gezicht is. Rondom het kind is er een lokaal team met een vast contactpersoon. Deze werkt nauw samen met een regionaal veiligheidsteam, waarin de functies van de Gecertificeerde Instellingen, Veilig Thuis-organisaties en de Raad voor de Kinderbescherming zijn ondergebracht. Het doel is dat op deze manier de schakels beter op elkaar aansluiten en (ook) op de jeugdhulpvoorzieningen.
2.5
Samenvatting
De jeugdhulpregio Zeeland heeft een specifieke geografische infrastructuur met drie regio’s en 13 gemeenten. Zeeland kent een beperkt aantal grote, een groot aantal kleine aanbieders en maakt gebruik van voorzieningen buiten de regio door het afsluiten van maatwerkopdrachten. Uit de documenten komt de wens naar voren om grote residentiële voorzieningen om te vormen tot kleinschalige voorzieningen. Daarnaast wil de inkooporganisatie het aantal aanbieders verminderen en innovatie stimuleren. Hiervoor zijn percelen en samenwerkingsverbanden opgericht. Op het gebied van passend, dekkend en samenhangend aanbod spelen knelpunten, volgens de bestudeerde documenten, zoals het ontbreken van aanbod, arbeidsproblematiek, spreiding van aanbod door de geografische ligging en aanbod wat niet op elkaar aansluit. Daarnaast spelen er knelpunten op het gebied van functioneren van het stelsel. Samenwerking verloopt niet
Governance
De inkooporganisatie voor de jeugdhulp in Zeeland is ondergebracht bij de gemeenschappelijke regeling (GR) van de GGD Zeeland, met een eigen bestuurlijke aansturing. De gemeenten in Zeeland hebben hun taken en verantwoordelijkheden op het gebied van de inkoop van jeugdhulp daarmee overgedragen aan de GGD. Het Algemeen Bestuur van de GR heeft deze taken en verantwoordelijkheden vervolgens overgedragen aan een aparte Bestuurscommissie Inkoop Jeugdhulp Zeeland. Momenteel vindt onderzoek
optimaal, het systeem van het kind wordt soms onvoldoende betrokken en het voorveld kan beter worden benut. De doorontwikkeling van jeugdhulp in Zeeland vindt plaats in een context waarin meerdere regionale en landelijke processen parallel lopen, zoals de ontwikkeling van een regiovisie, de landelijke Hervormingsagenda Jeugd en de aanstaande hercontractering van jeugdhulp.
plaats naar de toekomstige positionering van de inkooporganisatie, waarbij de vraag is of deze blijvend bij de GGD Zeeland moet worden ondergebracht. Dit raakt onder meer aan de toekomstige opdracht van de inkooporganisatie (welke vormen van jeugdhulp moeten regionaal worden ingekocht, hoe wordt het contract- en leveranciersmanagement ingevuld, wie voert regie op de MR/23/1488/zlsjg
Zorglandschap Jeugdzorg Zeeland | © bureau HHM 2023 | 15
3. Uitkomsten data-analyse
3.1
Herkomst data
In dit hoofdstuk laten we tabellen4 en grafieken zien met onder andere gegevens over aantallen cliënten, de facturatie en de intensiteit van de
Dit hoofdstuk geeft de resultaten weer van een beknopte data-analyse op
jeugdhulp. Het betreft hier Zorg in Natura5. De data zijn aangeleverd door de
gebruiksgegevens van de jeugdhulp. In verband met de korte doorlooptijd
IJZ. In de volgende paragrafen leggen wij een aantal termen uit en geven wij
van het onderzoek was het niet mogelijkheid om de resultaten hiervan te
een disclaimer bij dit hoofdstuk.
bespreken tijdens de interviews. Het hoofdstuk geeft wel een goed beeld van de ontwikkelingen in het gebruik van de jeugdhulp in Zeeland.
Disclaimer Dit onderzoek kende een korte doorlooptijd. Voor het analyseren van het gebruik van de jeugdhulp hebben wij een data-dump ontvangen vanuit de inkoopregio. De dataset bleek niet robuust. Tegelijk was het niet mogelijk om binnen de context van dit onderzoek robuustere data aangeleverd te krijgen. De data geeft dus geen definitief beeld. Daarom zijn we voorzichtig met het trekken van conclusies. Het hoofdstuk geeft wel een globaal beeld van de ontwikkelingen in het gebruik van de jeugdhulp in Zeeland.
Aantallen
Overzichten van de aantallen zijn gebaseerd op de afgegeven toewijzingen door gemeenten per 20-10-2022. Er is gekeken naar de unieke telling van een cliënt. Het kan dus voorkomen dat de optelsom niet overeenkomt aangezien een jeugdige meerdere zorgproducten kan ontvangen. De aantallen zoals getoond sluiten niet één op één aan bij de getoonde facturatie-bedragen omdat er bijvoorbeeld met terugwerkende kracht toegewezen kan zijn door de gemeenten. De cijfers uit de jaarrekening waren immers een vast gegeven op een bepaalde peildatum.
4 5
Tabel 4 bevat aanvullende gegevens. De gehanteerde categorieen dekken niet alles goed af. Soms gaan bepaalde producten schuil onder een andere categorie. Denk hierbij aan onderwijs-zorgarrangementen. MR/23/1488/zlsjg
Zorglandschap Jeugdzorg Zeeland | © bureau HHM 2023 | 16
Intensiteit
is niet voor gecorrigeerd in de data-analyse. Het gaat hierbij om de volgende
Bij data over intensiteit is gekeken naar het gemiddeld aantal gedeclareerde
indexaties:
minuten vanuit de factuurberichten. Dit is exclusief maatwerkfacturen, met
•
2019: 3,42%
uitzondering van 2022 aangezien vanaf dit jaar ook maatwerkfacturen via het
•
2020: 3,28%
berichtenverkeer lopen. Producten waarvoor per stuks, per bedrag, of anders
•
2021: 2,01%
voor wordt gedeclareerd zijn niet meegenomen in onze analyse. Producten
•
2022: 2,64%
waarvoor per uur of per etmaal wordt gefactureerd, zijn omgerekend naar minuten.
Perceelindeling
De percelen zijn pas ingegaan bij de aanbesteding van 2020. Voor het jaar Facturatie
De overzichten van de facturatie zijn gebaseerd op de opgenomen bedragen ZIN (Zorg in natura, p*q) in de jaarrekeningen 2019 tot en met 2021. Voor 2022 is gekeken wat er tot en met augustus 2022 is gedeclareerd, om dit vervolgens te extrapoleren naar einde jaar. Alle overzichten zijn gebaseerd op de facturatie vanuit het berichtenverkeer (zowel gecontracteerde aanbieders alsmede maatwerkopdrachten) en de eventuele maatwerkopdrachten. Dit kan afwijken van de gerapporteerde kosten in de jaarrekeningen. Kosten die lumpsum zijn gefinancierd (bijvoorbeeld Jeugdzorg Plus en crisisopvang) zijn hier niet in meegenomen. Daarnaast zijn er ook andere kosten die gemaakt worden binnen Zeeland, zoals de uitvoeringskosten voor de inkooporganisatie, onderwijszorgarrangementen, kosten voor perceel 5 en 7, nakomende posten eerdere jaren, et cetera. Ook hebben zorgaanbieders het recht om vijf jaar na geleverde zorg te declareren. Deze nakomende declaraties zitten niet in deze data. Ook kan het voorkomen dat jeugdhulpaanbieders crediteren, wat van invloed is op de facturatiecijfers.
2019 zijn de productcodes onder de perceelindeling vanaf 2020 geplaatst. Met name tussen de jaren 2019 en 2020 zijn veel nieuwe productcodes in gebruik genomen. Deze zijn zo goed mogelijk aangepast. Perceel 3a is formeel pas op 1-5-2020 ingevuld. Daarnaast zijn niet alle productcodes te herleiden naar een perceel. Binnen Zeeland wordt met aspecifiek toewijzen gewerkt. De zorgaanbieder krijgt dan een productcategorie (53, 54 of 55) toegewezen waarbij vervolgens onderzocht wordt wat de beste zorg of ondersteuning is voor een jeugdige. Aspecifieke toewijzingen kunnen niet toebedeeld worden aan een perceel.
3.2
Ontwikkelingen per perceel en per gemeente
Aantallen cliënten per perceel
Tabel 1 geeft per perceel weer hoeveel cliënten binnen dat perceel jeugdzorg hebben ontvangen in de jaren 2019, 2020, 2021 en 2022. In de tabel is te zien dat de meeste cliënten zorg vanuit perceel 3a hebben ontvangen, dit is regionale jeugdhulp - behandelprogramma's en intensieve begeleiding.
Indexatie
De afgelopen jaren heeft een indexatie plaatsgevonden in de tarieven, wat een deel van de stijgingen in tarieven bij productgroepen kan verklaren. Hier
MR/23/1488/zlsjg
Perceel
2019
2020
2021
2022
1
534
977
373
250
Zorglandschap Jeugdzorg Zeeland | © bureau HHM 2023 | 17
Terneuzen en Middelburg hebben als gemeente de meeste cliënten met
Perceel
2019
2020
2021
2022
2
1765
1582
1428
1157
3a
7117
6363
6501
6488
Regio / gemeente
2019
2020
2021
2022
3b
879
883
1005
872
Zeeuws-Vlaanderen
2955
2993
3076
3006
4
175
159
85
11
Hulst
714
728
749
673
6
1647
1604
1439
1245
Sluis
612
608
603
611
7
14
3
1
Terneuzen
1629
1657
1724
1722
4656
6086
5994
5157
Walcheren
3898
3961
3924
3665
78
42
45
46
Middelburg
1702
1768
1798
1683
1
243
Veere
527
574
559
531
A-specifiek LTA
6
Maatwerk
7
jeugdhulp in zorg gehad.
Onbekend8
686
672
13
14
Vlissingen
1669
1619
1567
1451
Overig9
519
479
446
418
Oosterschelderegio
5287
5118
5080
4579
1
7
Borsele
786
768
728
633
11759
11055
Kapelle
432
434
469
441
Tabel 1 Aantal cliënten met jeugdhulp per perceel in de jaren 2019-2022
Noord-Beveland
190
168
178
163
Aantal cliënten per gemeente
Reimerswaal
887
850
779
696
Schouwen-Duiveland
838
798
821
722
Tholen
932
845
794
683
Goes
1222
1255
1311
1241
Pilot pleegzorg Eindtotaal
11807
11723
In tabel 2 is weergegeven hoeveel cliënten per gemeente en daarbij per regio jeugdhulp hebben ontvangen in de jaren 2019 tot en met 2022. De Oosterschelderegio heeft de meeste cliënten met jeugdhulp gehad deze jaren.
Betreft landelijke transitie arrangementen. Betreft maatwerk via factuurberichten. 8 Betreft o.a. IJZ99 (maatwerkcode) en niet bekende productcodes. 9 Betreft voornamelijk reiskostensupplement en zak- en kleedgeld. Niet onder een perceel gehangen. 6 7
MR/23/1488/zlsjg
Zorglandschap Jeugdzorg Zeeland | © bureau HHM 2023 | 18
Regio / gemeente
2019
2020
2021
2022
Eindtotaal
11807
11723
11759
11055
Tabel 2 Aantal cliënten per regio / gemeente met jeugdhulp in de jaren 2019-2022
Aantallen: de afgegeven toewijzingen, waarbij is gekeken naar unieke telling van een cliënt. Facturatie: de opgenomen bedragen Zorg in Natura (ZIN) in de jaarrekeningen 2019 tot en met 2021. Voor 2022 is gekeken wat er tot en met augustus 2022 is gedeclareerd. Dit is vervolgens geëxtrapoleerd naar het einde van het jaar
Facturatie per perceel
en afgerond naar tientallen.
In tabel 3 is per perceel weergegeven wat de bedragen Zorg in Natura in de
Intensiteit: het gemiddeld aantal gedeclareerde minuten vanuit de factuur-
jaarrekeningen 2019 tot en met 2021 zijn. Dit is vervolgens geëxtrapoleerd
berichten (2019-2021 is exclusief maatwerk).
naar het einde van het jaar en afgerond naar tientallen. Daarnaast is de facturatie ook weergegeven voor het maatwerk via factuurberichten. In de tabel is te zien dat perceel 3a elk jaar het hoogste bedrag heeft. De grootste stijging is te zien bij perceel 3b en de grootste daling bij percelen 4 en 7. Perceel 2019
2020
2021
2022
1
€ 12.538.580,-
€ 11.097.760,-
€ 6.540.26,-
€ 4.983.400,-
2
€ 10.331.130,-
€ 9.773.160,-
€ 9.025.460,-
€ 8.803.340,-
3a
€ 62.305.940,-
€ 69.229.750,-
€ 79.763.670,-
€ 75.433.230,-
3b
€ 1.692.240,-
€ 1.964.390,-
€ 1.872.600,-
€ 2.115.490,-
4
€ 1.619.930,-
€ 308.670,-
€ 127.680,-
€ 6.040,-
€ 4.180,-
€ 3.690,-
5 6
€ 8.249.720,-
€ 7.661.330,-
€ 7.230.140,-
7
€ 157.860,-
€ 133.520,-
€ 79.140,-
Maatwerk
€ 5.940,-
Er zijn een aantal algemene punten die invloed hebben op de ontwikkelingen die we zien in het gebruik van de jeugdhulp: •
De coronapandemie;
•
De inkoop vanaf 2020, met nieuwe tarieven en verschuivingen in productcategorieën;
•
De tussentijdse beleidsmaatregelen (bijvoorbeeld sturen op minder inzet van verblijf);
Hieronder beschrijven we per productgroep wat opvalt aan de ontwikkelingen tussen de jaren 2019 en 2022. Hierbij is 2019 als basisjaar genomen, waarna de veranderingen procentueel zijn weergegeven in de figuren. In de tabellen zijn de werkelijke waarden te zien.
€ 7.140.060,Persoonlijke verzorging
€ 4.085.750,-
Tabel 3 Facturatie per perceel, afgerond op tientallen, 2019-2022
Bij de productgroep persoonlijke verzorging valt op dat alle aantallen (facturatie, aantallen en intensiteit) fors zijn afgenomen tussen 2019 en 2022. Daarnaast valt op dat weinig cliënten persoonlijke verzorging hebben ont-
3.3
Ontwikkelingen per productgroep
In deze paragraaf hebben we per productgroep weergegeven wat de trend is in de aantallen, facturatie en intensiteit. Hieronder staat beschreven wat we onder deze termen verstaan.
MR/23/1488/zlsjg
vangen volgens deze cijfers. Deze cijfers geven geen correct beeld van deze productgroep, omdat veel inzet via andere productcodes wordt ingezet. Het gaat bij deze categorie om Persoonlijke verzorging regulier: inspanningsgericht (individueel).
Zorglandschap Jeugdzorg Zeeland | © bureau HHM 2023 | 19
Dagbehandeling
40: Persoonlijke verzorging
Bij de productgroep dagbehandeling valt op dat er in 2020 een daling is
120%
geweest in het gemiddeld aantal gedeclareerde minuten per cliënt (intensiteit). Mogelijk heeft corona hier een rol gespeeld. Tussen 2019 en
100%
2020 heeft juist een stijging in de intensiteit plaatsgevonden. Daarnaast is een daling te zien in het aantal cliënten en een stijging in de facturatie. Deze cijfers
80%
lijken weer te geven dat minder kinderen een vorm van dagbehandeling krijgen, maar dat de zwaarte toe is genomen. Een mogelijke verklaring
60%
hiervoor is dat er minder klinische behandeling in wordt gezet.
40%
41: Dagbehandeling
20% 140%
0% 2019
2020
Facturatie
2021 Aantallen
2022
120% 100%
Intensiteit
Figuur 1 Trend in facturatie, aantallen en intensiteit van productgroep persoonlijke verzorging (40) over de jaren 2019-2022
80% 60% 40%
40
Persoonlijke verzorging
20%
2019
2020
2021
2022
Facturatie
€ 106.940,-
€ 36.940,-
€ 22.380,-
€ 11.750,-
Aantallen
17
13
6
4
Intensiteit
982
538
396
424
Tabel 4 Facturatie, aantallen en intensiteit van productgroep persoonlijke verzorging (40) over de jaren 2019-2022
MR/23/1488/zlsjg
0% 2019
2020 Facturatie
2021 Aantallen
2022 Intensiteit
Figuur 2 Trend in facturatie, aantallen en intensiteit van productgroep dagbehandeling (41) over de jaren 2019-2022
Zorglandschap Jeugdzorg Zeeland | © bureau HHM 2023 | 20
41
Dagbehandeling
42: Vervoerdiensten
2019
2020
2021
2022
120%
Facturatie
€ 9.969.550
€ 9.454.040
€ 9.749.860
€ 10.583.720
100%
Aantallen
1236
1160
1144
1031
80%
Intensiteit
2000
1202
1997
2515
60%
Tabel 5 Facturatie, aantallen en intensiteit van productgroep dagbehandeling (41) over de jaren 2019-2022
40%
Vervoersdiensten
0%
20%
Bij de productgroep vervoersdiensten is een daling te zien in de aantallen.
2019
Ook hier is corona een mogelijke verklaring voor deze daling. Daarnaast wordt er gestuurd op minder vervoersbewegingen en meer nabije zorg, wat ook een verklaring kan zijn voor deze daling. Wat opvallend is, is dat de facturatie vanaf 2021 juist is gestegen. Er is sprake van een nieuwe prestatie, als het gevolg
2020
2021
2022
Facturatie
Aantallen
Figuur 3 Trend in facturatie, aantallen en intensiteit van productgroep vervoersdiensten (42) over de jaren 2019-2022
van een langere reisafstand, wat deze stijging mogelijk verklaart. 42
Vervoerdiensten JW 2019
2020
2021
2022
Facturatie
€ 694.570
€ 608.060
€ 717.380
€ 677.110
Aantallen
491
428
379
353
Tabel 6 Facturatie, aantallen en intensiteit van productgroep vervoersdiensten (42) over de jaren 2019-2022
Jeugdhulp verblijf (inclusief behandeling)
Bij de productgroep jeugdhulp verblijf inclusief behandeling is een daling te zien in de facturatie en aantallen, maar een stijging in de intensiteit. Als we kijken naar de verschillende producten binnen deze productgroep, valt op dat er minder verschillende producten ingezet zijn in 2021 (6) en 2022 (7), dan in
MR/23/1488/zlsjg
Zorglandschap Jeugdzorg Zeeland | © bureau HHM 2023 | 21
2019 (21) en 2020 (23). Dit kan de daling verklaren in de aantallen en in de
Jeugdhulp verblijf (exclusief behandeling)
facturatie. De stijging in intensiteit wordt voornamelijk veroorzaakt door de
Bij de productgroep jeugdhulp verblijf exclusief behandeling is een lichte
producten JeugdzorgPlus, Pleegzorg specialistisch en Gezinshuis.
stijging te zien in de facturatie, terwijl de aantallen en intensiteit redelijk gelijk blijven. Ook hier speelt corona mogelijk een rol in deze verschuiving. Ook zijn er bij een nieuwe aanbesteding in 2020 nieuwe tarieven gekomen, wat een
43: Jeugdhulp verblijf (incl. behandeling)
mogelijke verklaring kan zijn voor een deel van deze stijging.
120% 100%
44: Jeugdhulp verblijf (excl. behandeling) 160%
80%
140%
60%
120%
40%
100%
20%
80%
0%
60% 2019
2020 Facturatie
2021 Aantallen
2022
40%
Intensiteit
20%
Figuur 4 Trend in facturatie, aantallen en intensiteit van productgroep jeugdhulp verblijf inclusief behandeling (43) over de jaren 2019-2022
0% 2019
2020 Facturatie
43
Jeugdhulp verblijf (incl. behandeling) 2019
2020
2021
2022
Facturatie
€17.305.520,-
€13.737.110,-
€11.318.690,-
€10.054.000,0
Aantallen
375
320
243
212
Intensiteit
36122
30483
34303
37075
2021 Aantallen
2022 Intensiteit
Figuur 5 Trend in facturatie, aantallen en intensiteit van productgroep jeugdhulp verblijf exclusief behandeling (44) over de jaren 2019-2022
Tabel 7 Facturatie, aantallen en intensiteit van productgroep jeugdhulp verblijf inclusief behandeling (43) over de jaren 2019-2022
MR/23/1488/zlsjg
Zorglandschap Jeugdzorg Zeeland | © bureau HHM 2023 | 22
44
Jeugdhulp verblijf (excl. behandeling)
45: Jeugdhulp ambulant
2019
2020
2021
2022
140%
Facturatie
€ 12.866.160
€ 16.694.830
€ 18.721.650
€ 18.454.010
120%
Aantallen
1049
1085
1112
1026
100%
Intensiteit
29894
28404
30499
31565
80%
Tabel 8 Facturatie, aantallen en intensiteit van productgroep jeugdhulp verblijf exclusief behandeling (44) over de jaren 2019-2022
60%
Jeugdhulp ambulant
20%
Bij de productgroep jeugdhulp ambulant valt op dat er in 2020 een dip is
0%
geweest in de intensiteit. De meest waarschijnlijke verklaring hiervoor is
40%
2019
corona. De aantallen zijn tussen 2021 en 2022 iets afgenomen, terwijl er juist
Facturatie
een stijging werd verwacht in verband met de sturing op minder jeugdhulp met verblijf. De facturatie stijgt echter wel. Mogelijk spelen de verschillende producttypes hierin een rol.
2020
2021 Aantallen
2022 Intensiteit
Figuur 6 Trend in facturatie, aantallen en intensiteit van productgroep jeugdhulp ambulant (45) over de jaren 2019-2022
45
Jeugdhulp ambulant 2019
2020
2021
2022
Facturatie
€25.892.670
€29.301.700
€29.182.470
€29.401.960
Aantallen
5445
5546
5492
5096
Intensiteit
429
277
454
515
Tabel 9 Facturatie, aantallen en intensiteit van productgroep jeugdhulp ambulant (45) over de jaren 2019-2022
MR/23/1488/zlsjg
Zorglandschap Jeugdzorg Zeeland | © bureau HHM 2023 | 23
Jeugdreclassering
Jeugdbescherming
Bij de productgroep jeugdreclassering zijn weinig veranderingen te zien. In het jaar
Ook bij de productgroep jeugdbescherming zijn weinig verschillen te zien in
2022 is een kleine stijging te zien in de intensiteit en facturatie en een daling in
de facturatie, aantallen en intensiteit. Hiervoor gelden dezelfde verklaringen
aantallen. Dit heeft te maken met het inzetten van duurdere zorg met een hogere
als bij jeugdreclassering.
intensiteit, maar wel korter, waardoor er minder kinderen in zorg zijn.
48: Jeugdbescherming 47: Jeugdreclassering
120%
120%
100%
100%
80%
80%
60%
60%
40%
40% 20%
20%
0%
0% 2019
2020
Facturatie
2021
Aantallen
2019
2022
Facturatie
Intensiteit
Figuur 7 Trend in facturatie, aantallen en intensiteit van productgroep jeugdreclassering (47) over de jaren 2019-2022