Richtnota Kaag en Braassem 2023-2026

Richtnota 2023-2026

Inhoud Hoofdstuk 1 Inleiding Toelichting op de inhoud en het doel van deze Richtnota Hoofdstuk 2 Inhoudelijk kader 2023-2026 Dit gaat over: 1. Richtmonitor: de doelen die wij als gemeente willen bereiken, de inspanningen die wij daarvoor gaan doen 2. Focus met Ambitie: de ambities die in 2019 t/m 2022 zijn opgestart en een vervolg hebben in 2023-2026 3. Wensen 2023 en verder Hoofdstuk 3 Financieel kader 2023-2026 In dit deel bieden wij een actueel financieel beeld, dat is opgebouwd langs de volgende lijnen: Going concern

• Startbeeld vanuit de begroting 2022-2025 • Wijzigingen na begrotingsvaststelling op basis van raadsbesluiten • Algemene en lokale ontwikkelingen (onontkoombaar)

Bestaand beleid en stelposten FmA

• Extra middelenvraag voor Focus met Ambitie door grotere stijging van leerlingenaantallen

Wensen

Begrotingsbeeld

• Wensen vanuit het college, de griffie en de raad

• Het meerjarig begrotingsbeeld dat ontstaat na de verwerking van bovenstaande lijnen

Hoofdstuk 4 Integrale afweging In dit hoofdstuk bieden wij u een overzicht van de uitgangspunten in deze Richtnota en geven wij u inzicht in de financiële gevolgen hiervan voor het begrotingsbeeld. Vervolgens zetten wij dit beeld tegenover de risico’s die wij in de komende jaren voor ons zien. Dit vertaalt zich in een benodigde weerstandsbuffer. Tot slot stellen wij het proces naar een aangepaste weerstandsbuffer voor de komende jaren. Bijlagen Bijlage 1 Bijlage 2 Bijlage 3

Richtmonitor 2023 Onontkoombare ontwikkelingen en wensen per programma Actualisatie risico’s

pagina 2 van 46

1. Inleiding Introductie Voor u ligt de Richtnota 2023-2026. Deze Richtnota is opgesteld in een periode van veranderingen. De gemeenteraadsverkiezingen, een nieuwe burgemeester en een nieuwe secretaris leiden tot een andere samenstelling van het college. Uw raad kent acht nieuwe raadsleden en de zetelverdeling tussen de partijen is gewijzigd. Op dit moment wordt hard gewerkt aan het schrijven van raadsdoelstellingen op thema’s door de verschillende fracties. Er is nog geen nieuwe raadsagenda of nieuw raadsakkoord waar we onze Richtnota op kunnen baseren. Wel hebben we de bestaande doelstellingen geactualiseerd en naar beste weten geformuleerd. In hoofdstuk 2 en de in de bijlage opgenomen Richtmonitor 2023 leest u over de voorgestelde doelstellingen en inspanningen. Financieel is er nog enige onzekerheid. De basis vormt nu de Maartbrief die we in april 2022 van het Rijk hebben ontvangen. De bijstellingen in de algemene uitkering gelden vooralsnog tot en met 2025, gelijk aan de periode van het regeerakkoord. In de Meicirculaire ontvangen we de cijfers waar we onze begroting 2023-2025 op kunnen baseren en in juni krijgen we informatie over de uitgangspunten voor 2026. Na ontvangst van de Meicirculaire en de Junibrief zullen we u een aangepaste Richtnota ter vaststelling aanbieden.

De ambities zoals ze in 2021 en eerder zijn vastgesteld zijn verwerkt in het meerjarenbeeld van de begroting 2022. In deze Richtnota stellen wij u voor de stelpost voor uitbreiding Kaskade/Kiem te verhogen omdat we zien dat de verwachte leerlingaantallen fors toenemen. De uitbreiding vraagt ook om een herinrichting van de infrastructuur. Ook deze effecten zijn meegenomen in de aangepaste stelpost. Daarnaast vraagt ook de ontwikkeling van de organisatie de nodig aandacht om de komende bestuursperiode op de juiste wijze te kunnen voldoen aan de eisen vanuit de raad en de samenleving. In de afgelopen jaren hebben wij steeds gestuurd op een weerstandsratio van 1 voor structurele risico’s. Door een snellere groei van de algemene reserve enerzijds en noodzakelijke bijstellingen en wensen anderzijds gaan wij graag met uw raad in gesprek over aanpassing van de weerstandsbuffer. Door deze aanpassing ontstaat er meer ruimte voor wensen van uw raad en behouden we een gezonde financiële huishouding. In hoofdstuk 4 leest u hier meer over.

2. Inhoudelijk kader 2.1 Introductie De inhoudelijke kaders van deze Richtnota zijn gebaseerd op de doelen, zoals deze in de Omgevingsvisie Kaag en Braassem zijn opgenomen. Wij hebben hiervoor gekozen omdat er ten tijde van het opstellen van deze Richtnota, zoals in de inleiding al vermeld is, nog geen raadsbreed akkoord of raadsagenda is vastgesteld. Zodra er een dergelijk akkoord of agenda is, kan worden bezien of de inhoudelijke kaders van de Richtnota en daarmee ook de Richtmonitor gewijzigd moeten worden. De kaders zijn verdeeld over drie programma’s, zoals ook in voorgaande jaren het geval was, te weten Bestuur, regio en middelen (Programma 1), Sociaal domein (Programma 2) en Ruimte en leefomgeving (Programma 3). Per programma is antwoord gegeven op de vragen: - Wat willen we bereiken (doelen)? pagina 3 van 46

- Wat gaan we daarvoor doen (inspanningen)? - Hoe gaan we de resultaten meten? De inhoudelijke kaders zijn uitgewerkt in de Richtmonitor (bijlage 1). De bronnen van de gebruikte indicatoren om de resultaten te meten zijn ook in een bijlage opgenomen, inclusief de vermelding of deze indicatoren vanuit het BBV verplicht zijn. Niet alle indicatoren die vanuit de BBV verplicht zijn, zijn overigens opgenomen in de Richtmonitor. Reden hiervoor is dat niet alle verplichte indicatoren relevant zijn en/of dat niet op alle verplichte indicatoren actuele informatie beschikbaar is. De indicatoren die betrekking hebben op de bedrijfsvoering zijn opgenomen in de paragraaf Bedrijfsvoering van de begroting en de jaarrekening. De overige verplichte indicatoren die niet in de Richtmonitor zijn opgenomen, komen wel terug in een bijlage, zodat we aan de verplichtingen vanuit de BBV blijven voldoen. 2.2 Beschikbaar budget voor inspanningen Richtmonitor De in de Richtmonitor opgenomen inspanningen leiden niet tot extra lasten of budgetverzoeken. De inspanningen kunnen worden uitgevoerd binnen de in de meerjarenbegroting opgenomen en in deze Richtnota bijgestelde budgetten. 2.3 Budget Focus met Ambitie 2023-2026 In de Samenwerkingsagenda 2018-2022 zijn ambities geformuleerd waarvoor in de afgelopen jaren budgetten beschikbaar zijn gesteld.

Het ging hier om zowel incidentele als structurele budgetten die in de begrotingen 2019 t/m 2022 (meerjarig) beschikbaar zijn gesteld. In de meerjarenbegroting van 2022-2025 en dus ook in het meerjarenbeeld dat in deze Richtnota is opgenomen is vanuit dit kader budget beschikbaar voor de realisatie van de volgende ambities: • Stelpost voor kapitaallasten van realisatie IKC Oude Wetering (Kindcentrum Noord) • Stelpost voor kapitaal- en onderhoudslasten voor nieuwbouw zwembad de Tweesprong • Stelpost voor de (beperkte) herinrichting van het Sportpad • Stelpost voor kapitaallasten voor realisatie van uitbreiding Kaskade/Kiem in 2022 of 2023. Voor alle bovenstaande posten geldt dat er stelposten zijn opgenomen. Dit betekent dat er ruimte in de begroting is gemaakt voor de dekking van de kapitaallasten voor de nog te voteren kredieten voor de investeringen in deze ambities. Omdat er al wel gestart is met de voorbereidingen heeft uw raad in 2021 voor IKC Oude Wetering en zwembad de Tweesprong voorbereidingskredieten beschikbaar gesteld. Naar verwachting volgen de raadsvoorstellen met de aanvragen voor de investeringskredieten in 2022 of 2023. 2.4 Wensen 2023-2026 In december 2021 heeft de gemeenteraad via een raadsbreed aangenomen motie opdracht gegeven om de mogelijkheden in kaart te brengen om de onroerendezaakbelasting (OZB) voor vrijwilligersorganisaties te compenseren.

In februari 2022 heeft uw raad een brief ontvangen waarin is beschreven op welke wijze dit zou kunnen en via deze Richtnota wordt uw raad in de gelegenheid gesteld om in te stemmen met het voorstel om structureel budget te reserveren voor het compenseren van de vrijwilligersorganisaties via een aparte aan te vragen subsidie. Op dit moment kunnen de vrijwilligersorganisaties in Kaag en Braassem gebruik maken van een subsidie voor de activiteiten die zij ontplooien. Deze wordt via De Driemaster verstrekt pagina 4 van 46

aan de organisaties en dit betreft een specifiek proces. De compensatie van de OZB is geen subsidie voor activiteiten, maar kent een heel andere grondslag. Daarom zullen wij deze niet via De Driemaster verstrekken, maar rechtstreeks aan de organisaties. Dit zal een extra beroep doen op de ambtelijke organisatie, maar is daardoor wel beter uitvoerbaar en beheersbaar. Het budget dat nodig is om de verenigingen te kunnen compenseren hebben wij op basis van de OZB-inkomsten ingeschat op structureel € 45.000.

3. Financieel kader 3.1 Introductie Het financieel kader betreft een eerste vooruitblik van de te verwachten financiële situatie in het nieuwe begrotingsjaar (2023) en de daaropvolgende jaren (2024-2026). Het is een zo goed mogelijke inschatting van het financiële beeld en de naar schatting beschikbare middelen (incidenteel en structureel), rekening houdend met ontwikkelingen die een effect op het begrotingsbeeld hebben. Startpunt voor dit financiële beeld is de meerjarenbegroting 2022-2026. In deze begroting is met de structurele effecten uit de Voortgangsmonitor 2021 al rekening gehouden. Na het vaststellen van de begroting 2022 zijn er geen raadsvoorstellen vastgesteld met financiële effecten op de meerjarenbegroting. Daarmee is het vertrekpunt voor de Richtnota gelijk aan het begrotingsbeeld bij de vastgestelde begroting 2022.

3.2 Uitgangspunten bij de Richtnota 2023-2026 In deze Richtnota geven wij u inzicht in het financieel meerjarenbeeld. Wij hanteren hierbij de volgende uitgangspunten: 1. de budgetten voor de salarissen verhogen met 3,6%. Dit percentage is conform de loonvoet voor de sector overheid uit de aanvullende kerngegevens van het Centraal Economisch Planbureau van maart 2022 voor begrotingsjaar 2023. 2. De belastinginkomsten verhogen met een index van 3,0%. Deze index betreft de PBBP, Prijs bruto binnenlands product volgens de kerngegevenstabel van het Centraal Economisch Planbureau van maart 2022 voor begrotingsjaar 2023. 3. De budgetten voor verbonden partijen in overeenstemming brengen met de diverse begrotingen 2023 e.v. van de verbonden partijen. 4. Overige budgetten actualiseren op basis van overeengekomen prijsafspraken en gesignaleerde en te verwachten prijsontwikkelingen. 5. Algemene uitkering 2023-2026 is bijgesteld op basis van de maartbrief 2022. Na verschijning van de Meicirculaire 2022 en de Junibrief ontvangt u een geactualiseerd meerjarenbeeld dat is gebaseerd op de Meicirculaire 2022. ➔

Uw raad wordt met het vaststellen van deze Richtnota gevraagd in te stemmen met bovenstaande uitgangspunten.

In de volgende paragraaf zijn op basis van hiervoor genoemde uitgangspunten de onontkoombare ontwikkelingen financieel vertaald.

pagina 5 van 46

3.3 Onontkoombare ontwikkelingen 2023-2026 Zoals afgesproken gaan we in deze Richtnota uit van het bestaande en reeds vastgestelde beleid en stellen we voor zo weinig mogelijk beslag te leggen op structurele middelen. We ontkomen er echter niet aan om de budgetten voor het bestaande en vastgestelde beleid bij te stellen. Landelijke en lokale onontkoombare ontwikkelingen De grootste landelijke effecten betreffen in de kosten de loon- en prijsstijgingen. De loonstijgingen gelden zowel voor gemeentelijk personeel als voor de inzet in het sociaal domein (jeugdzorg) als het ruimtelijk domein (projecten). De prijsstijgingen zien we vooral voor ICT-diensten en andere digitaliseringsopgaven, brandstof, hout en andere materialen. Verder verwachten we extra kosten in verband met de invoering van de Omgevingswet. De lokale ontwikkelingen betreffen over het algemeen bijstellingen als gevolg van wijzigingen in de bijdragen aan de verbonden partijen, in overeenstemming met hun begroting, budgetwijzigingen als gevolg van aanbestedingen of nieuwe contractafspraken en indexeringen. Tevens is er rekening gehouden met de effecten van de Maartbrief 2022. In bijlage II bij deze Richtnota zijn per programma de belangrijkste bijstellingen toegelicht. In figuur 1 is weergegeven wat het totale financiële effect van de algemene en lokale ontwikkelingen per jaar is.

Tevens is in de figuur zichtbaar wat het geprognosticeerde meerjarenbegrotingsbeeld is als rekening wordt gehouden met deze ontwikkelingen: Figuur 1: Meerjarenbeeld 2023 – 2026: inclusief de algemene en lokale onontkoombare ontwikkelingen Bedragen *€1000

Begrotingsbeeld meerjarig

2023

Begrotingssaldo Raadsvoorstel begroting 2022

-1.335 V

-398 V

-504 V

-504 V

Vertrekpunt voor de Richtnota Bijstellingen als gevolg van actualiseren investeringsstaat Ontwikkelingen als gevolg van indexering Onontkoombare ontwikkelingen Subtotaal onontkoombare bijstellingen

-1.335 V -117 V 221 N 861 N 965 N

-398 V -74 V 216 N -459 V -317 V

-504 V -76 V 181 N -1.359 V -1.254 V

-504 V -29 V 181 N 691 N 843 N

➔

2024

2025

2026

Uw raad wordt met het vaststellen van deze Richtnota gevraagd in te stemmen met het in de begroting opnemen van de financiële effecten van de onontkoombare bijstellingen. De ontwikkelingen zoals in bijlage 2 toegelicht en hierboven in figuur 1 bij het subtotaal onontkoombare bijstellingen weergegeven.

3.4 Wensen 2023-2026 Deze Richtnota verschijnt terwijl de fracties druk bezig zijn met het schrijven van het raadsakkoord voor de komende jaren. Naast de bovenstaande onontkoombare bijstellingen is er niet echt sprake van nieuw beleid. Deze Richtnota kenmerkt zich door bijstellingen op basis van prijsstijgingen, onontkoombare ontwikkelingen en kent als basis het bestaande beleid. Op basis van een door uw raad ingediende motie is de wens voor compensatie van de OZB voor vrijwilligersorganisaties meegenomen. In figuur 2 zijn de financiële effecten van deze wens zichtbaar:

pagina 6 van 46

Figuur 2: Voorgestelde wens met financieel effect op de meerjarenbegroting: Bedragen * € 1000

Wensen Compensatie voor verenigingen in de kosten voor de OZB Totaal wensen

2023

2024

2025

2026

45

45

45

45

45

45

45

45

Daarnaast heeft uw raad in 2021 bij het opstellen van de begroting 2022 geld beschikbaar gesteld voor uitbreiding Kaskade/Kiem. Ook zijn er in de meerjarenbegroting stelposten opgenomen voor IKC Oude Wetering/KC Noord. Door een forse toename van het aantal leerlingen en de daarbij behorende herinrichting van de infrastructuur is het noodzakelijk om de reeds opgenomen stelposten naar boven bij te stellen. De voorgestelde bijstelling is weergegeven in figuur 3: Figuur 3: Wijzigingen in stelpost voor uitbreiding Kaskade/Kiem en KC Noord Bedragen * € 1000

Stelpost ambities, waarvoor separate besluitvorming nog moet plaatsvinden Geactualiseerde uitbreiding locatie Kaskade Vervallen stelpost zoals deze was opgenomen in meerjarenbegroting 1e inrichting uitbreiding Kaskade Extra uitbreiding locatie KC Noord (voorheen IKC Oude Wetering) Extra 1e inrichting uitbreiding KC Noord (onderdeel sportpad) Totaal uitbreiding voor onderwijshuisvesting Infra & parkeren Kaskade Totaal onderwijshuisvesting en infrastructuur

➔

2023

2024

2025

2026

1 -34

141 -68

141 -68

-

17 -68 230 12

80

-33 -33

191 1 192

27 114 215 34 249

153 34 188

Uw raad wordt met het vaststellen van deze Richtnota gevraagd in te stemmen met het in de begroting opnemen van de financiële effecten van de wens in figuur 2 en de wijzigingen in de stelposten voor uitbreiding Kaskade/Kiem en KC Noord, weergegeven in figuur 3.

3.5 Meerjarenbegrotingsbeeld In de voorgaande paragrafen zijn alle financiële effecten van de onontkoombare ontwikkelingen, de wensen en de wijzigingen op de reeds opgenomen stelposten weergegeven. Plaatsen we deze effecten in het meerjarenbegrotingsbeeld dan levert dat voor de jaren 2023 t/m 2025 nog steeds een positief begrotingssaldo op, van ruim € 3,5 ton positief in 2023, oplopend naar € 1,4 miljoen positief in 2025. Dit is zichtbaar gemaakt in figuur 4 van deze Richtnota.

pagina 7 van 46

Figuur 4. Totaal meerjarenbegrotingsbeeld inclusief de onontkoombare bijstellingen en (noodzakelijke) wensen Bedragen *€1000

Begrotingsbeeld meerjarig

2023

Begrotingssaldo Raadsvoorstel begroting 2022

-1.335 V

2024 -398 V

2025 -504 V

2026 -504 V

Vertrekpunt voor de Richtnota Bijstellingen als gevolg van actualiseren investeringsstaat Ontwikkelingen als gevolg van indexering Onontkoombare ontwikkelingen Subtotaal onontkoombare bijstellingen

-1.335 V -117 V 221 N 861 N 965 N

-398 V -74 V 216 N -459 V -317 V

-504 V -76 V 181 N -1.359 V -1.254 V

-504 V -29 V 181 N 691 N 843 N

Beslispunten/Noodzakelijke wensen Bijstelling stelpost FmA ( Kaskade/Kiem Zuideinde Hoogmade) Wensen Subtotaal (noodzakelijke) wensen Totaal bijstellingen bij deze Richtnota

-33 V 45 N 12 N 978 N

192 N 45 N 237 N -80 V

249 N 45 N 294 N -960 V

188 N 45 N 233 N 1.076 N

Prognose nieuw begrotingsbeeld 2023 - 2026

-358 V

-478 V

-1.464 V

572 N

Dat dit saldo zo positief oploopt is voornamelijk het gevolg van het positieve accres en de positieve herverdeeleffecten waar wij in deze Richtnota van uitgaan. Dit is op basis van de laatste bij ons bekende berichtgeving over de herverdeeleffecten van het gemeentefonds voor onze gemeente. Of dit daadwerkelijk in deze mate positief zal zijn, weten we definitief bij de Meicirculaire 2022. In 2026 zakken we naar een negatief begrotingsresultaat. Dit komt omdat in de Maartbrief nog niet de effecten zijn verwerkt van de periode ná de periode waarvoor het regeerakkoord geldt. De voordelen als gevolg van de extra bijdragen voor jeugd en het vervallen van de opschalingskorting zijn vanaf 2026 niet meer opgenomen in de Maartbrief en daarom in ons meerjarenperspectief. In juni verwachten we een brief van het ministerie van BZK waarin de spelregels voor 2026 zijn opgenomen. Zodra wij deze informatie tot onze beschikking hebben, zullen wij u informeren met een aangepaste Richtnota. In het volgende hoofdstuk presenteren wij een integrale afweging van de hiervoor geschetste ontwikkelingen in relatie tot de geïnventariseerde risico’s en de benodigde weerstandsratio.

4. Integrale afweging 4.1 Uitgangspunten De uitgangspunten bij het opstellen van deze Richtnota zijn opgenomen in paragraaf 3.2. Daarnaast willen wij graag met uw raad in gesprek over aanpassing van de methodiek voor het bepalen van de benodigde en beschikbare weerstand. In de afgelopen vier jaar hebben we onze algemene reserve laten groeien van € 11 miljoen naar € 20 miljoen. Dit biedt ruimte om na te denken over een andere buffer voor structurele risico’s dan de begrotingsruimte/het begrotingsresultaat. Door geen onderscheid te maken tussen risico’s met incidentele en structurele effecten en door alle risico’s samen te relateren aan de beschikbare weerstand binnen de algemene reserve kan nog steeds worden voldaan aan de richtlijnen van de BBV en het provinciaal toezicht en kunnen we ook een gezonde financiële positie blijven houden. Bovendien kunnen we op deze manier ruimte creëren om invulling te geven aan de (nieuwe) wensen van ons college en uw raad.

pagina 8 van 46

4.2 Weerstandsratio versus meerjarenbegrotingsbeeld Het meerjarenbegrotingsbeeld, zoals in het vorige hoofdstuk weergegeven in figuur 5 geeft het volgende resultaat Figuur 5: Meerjarenbegrotingsbeeld 2023-2026 bij deze Richtnota Bedragen *€1000

Begrotingsbeeld meerjarig

2023

Begrotingssaldo Raadsvoorstel begroting 2022

-1.335 V

-398 V

-504 V

-504 V

Vertrekpunt voor de Richtnota Totaal bijstellingen bij deze Richtnota

-1.335 V 978 N

-398 V -80 V

-504 V -960 V

-504 V 1.076 N

-358 V

-478 V

-1.464 V

572 N

Prognose nieuw begrotingsbeeld 2023 - 2026

2024

2025

2026

In bijlage 3 van deze Richtnota zijn de geïnventariseerde incidentele en structurele risico’s in een overzicht gepresenteerd en toegelicht. De totale geïnventariseerde incidentele en structurele risico’s in de jaren 2023-2026 geven gekwantificeerd het volgende beeld: Figuur 6: Totaal risico-inventarisatie (bedrag x € 1.000) Totaal risico's Gekwantificeerde risico's

Incidenteel 1.815

2023 635

2024 645

2025 645

2026 426

Het meerjarenbegrotingsresultaat, afgezet tegen de gekwantificeerde risico’s geeft inzicht in de mate waarin we in de toekomst in staat zijn om onze structurele risico’s op te vangen. De gekwantificeerde structurele risico’s, afgezet tegen het verwachte begrotingsbeeld en de bijbehorende weerstandsratio zijn weergegeven in figuur 7: Figuur 7: Benodigde en beschikbare structurele weerstand en de weerstandsratio bedragen* € 1000

Structurele weerstandsratio 2023

2024

2025

2026

Benodigde structurele weerstand:

635

645

645

426

Beschikbare structurele weerstand:

158

278

1.264

-772

Weerstandsratio:

0,25

0,43

1,96

-1,81

Hoewel we met alle bijstellingen in deze Richtnota een reëel en structureel sluitende begroting kunnen presenteren, voldoen we alleen in 2025 aan de door uw raad vastgestelde norm van een weerstandsratio voor structurele risico’s van 1. De verwachting is dat dit in 2026 ook het geval zal zijn. Op dit moment kunnen we dat echter nog niet beoordelen. Na ontvangst van de Junibrief 2022 zal blijken of 2026 ook aan de norm voldoet. In de afgelopen jaren hebben wij steeds gestuurd op een weerstandsratio van 1 voor structurele risico’s. In de afgelopen twee jaar was dat lastig door de bezuinigingen vanuit het rijk en de onzekerheden die daarbij speelden. Desondanks waren we steeds in staat om deze buffer aan te houden in ons geraamde begrotingsresultaat. Door een snellere groei van de algemene reserve dan verwacht achten wij het verantwoord om met uw raad in gesprek te gaan over een andere wijze van het vormen van een buffer voor structurele risico’s. Namelijk niet meer uit het begrotingsresultaat maar in de algemene reserve. Afhankelijk van de ratio die we daarvoor met elkaar afspreken hebben we dan een buffer beschikbaar in het jaar waarin het risico zich voordoet en mogelijk ook in het pagina 9 van 46

eerstvolgende begrotingsjaar. Voor de begrotingsjaren daarna moeten we dan bij de eerstvolgende Richtnota ruimte gaan maken om deze structurele effecten ook voor de daaropvolgende jaren op te kunnen vangen in de begroting. Na de afboeking van het verlies op de boekwaarde van Braassemerland in 2012 was onze algemene reserve laag. Om financieel weer gezond te worden is de afgelopen jaren een actief beleid gevoerd op het laten groeien van de algemene reserve. Dit was in de afgelopen jaren een verstandige koers, of beter een financieel noodzakelijke koers. In de afgelopen negen jaar hebben we onze algemene reserve laten groeien van € 5,5 miljoen naar € 20 miljoen. In de afgelopen paar jaren is dat door verschillende grote incidentele meevallers zelfs sneller gegaan dan begroot. Door op een andere wijze een buffer aan te houden voor de incidentele en structurele risico’s ontstaat er meer ruimte voor wensen van uw raad, voldoen we aan de richtlijnen vanuit de BBV en het provinciaal toezicht en kunnen we ook een gezonde financiële positie blijven houden. In aanloop naar de begroting 2023 gaan we graag met de specialisten in uw raad in gesprek om een passende buffer te bepalen voor het opvangen van de structurele risico’s in onze begroting. ➔

Uw raad geeft ons college de opdracht om in overleg met de financieel specialisten in de raad een voorstel voor het bepalen van de gewenste buffer ter besluitvorming voor te leggen bij een aangepaste Nota reserves en voorzieningen voor 2023 e.v.

pagina 10 van 46

Bijlage 1 Richtmonitor 2023-2026

pagina 11 van 46

Inleiding Vooraf Voor u ligt de Richtmonitor 2022-2023 van de gemeente Kaag en Braassem. De Richtmonitor is het resultaat van het doorontwikkelen van het proces en de producten op het gebied van P&C. Maar dit is nog geen eindresultaat. Door samen te leren en hierover het gesprek met elkaar aan te gaan, kunnen we de monitor steeds beter laten aansluiten op de wensen en behoeften van uw raad. De Richtmonitor stelt de inhoudelijke doelen voor de periode 2022-2023. Het vaststellen van deze monitor loopt parallel aan het vaststellen van de Richtnota, waarin de financiële doelen en bestedingen voor het komend jaar benoemd staan. In deze monitor is aangegeven wat we willen bereiken en wat we daarvoor willen gaan doen. Deze monitor is opgesteld tijdens de formatie nieuwe raadsperiode. Eventuele doelen uit het raadsakkoord zijn nog niet vastgesteld en daarmee niet opgenomen. In deze Richtmonitor zijn onder meer doelen vanuit de Omgevingsvisie verwerkt. Enkele nieuwe indicatoren ondersteunend aan deze doelen zijn pas te meten vanaf 2022.

pagina 12 van 46

INHOUDSOPGAVE Het document is als volgt opgebouwd:

Inhoud Inleiding ..............................................................................................................................12 Vooraf ...........................................................................................................................12 Uitvoering ......................................................................................................................14 Waar zitten we in de P&C-cyclus? .................................................................................14 Programma 1 Bestuur en Regio ....................................................................................15 Programma 2 Sociaal Domein .......................................................................................20 Programma 3 Ruimte en leefomgeving .........................................................................26

pagina 13 van 46

Uitvoering De verkennings- en formatiegesprekken voor de nieuwe raadsperiode zijn nog in volle gang. Dit betekent dat eventuele nieuwe doelen uit het raadsakkoord nog niet zijn opgesteld en derhalve ook nog niet meegenomen kunnen worden in deze Richtmonitor. We hebben daarom in deze Richtmonitor zoveel mogelijk aansluiting gezocht bij de doelen van de Omgevingsvisie en de inzet die wij als gemeente plegen om deze doelen te realiseren.

Waar zitten we in de P&C-cyclus?

Begroting (okt/nov)

Voortgang huidig jaar

Verantwoording vorig jaar

(sep)

(mrt)

Jaarrekening vaststellen

Richten komend jaar

(jul)

(jun)

pagina 14 van 46

Programma 1 Bestuur en Regio

Maatschappelijk doel 1: Bestuur en regio: een sterke organisatie

Wat willen we bereiken? ▪ Samenwerken in de regio op die onderdelen die we als gemeente niet zelf kunnen, of waarbij we de te leveren kwaliteit zelfstandig niet kunnen bieden. ▪ We willen grip hebben op onze samenwerkingsverbanden om invloed uit te kunnen

oefenen aan de voorkant. Wat gaan we ervoor doen in 2022 / 2023? Per verbonden partij benoemen we in de Regionale agenda Kaag en Braassem op welke thema’s de focus ligt (we rapporteren over de Regionale agenda 2020). In de nieuwe periode wordt de agenda geactualiseerd. Monitoren op tijdige aanlevering van jaarrekeningen van derden. Voortgang Hecht 24-traject. Hoe meten/weten we dat? Actualiseren Regionale agenda Kaag en Braassem

2019 Concept

2020 Ja

2021 2022 Rapporteren Actualiseren

pagina 15 van 46

Maatschappelijk doel 2: Een structureel gezonde gemeente Wat willen we bereiken? ▪ Een structureel sluitende begroting met een weerstandsratio van minimaal 1,0 voor structurele risico's en een algemene reserve voor het opvangen van incidentele risico's, met een zodanige omvang dat de solvabiliteit minimaal 20% bedraagt. ▪ Een transparante, begrijpelijke begroting die inzicht biedt in de opgaven en budgetten.

Wat gaan we ervoor doen in 2022 / 2023? Transparant maken/houden van gemeentelijke opgaven en middelen en inzichtelijk maken van de keuzes. Jaarlijks 95% van de bekende risico’s kwantificeren. Het aangehouden weerstandsvermogen voor zowel de incidentele risico’s als de structurele risico’s handhaven.

pagina 16 van 46

Maatschappelijk doel 3: Communicatie en participatie Wat willen we bereiken? ▪ Inwoners worden, conform de richtlijn participatief werken, in een zo vroeg mogelijk stadium betrokken bij beleidsvorming en -uitvoering en kunnen – in van te voren benoemde onderdelen – meedenken, meebeslissen en/of (mee-)uitvoeren. ▪ Heldere en proactieve communicatie. ▪ Tevreden inwoners als het gaat om de communiceren van zaken die voor hen

belangrijk zijn. ▪ De dienstverlening aan onze inwoners en onze andere klanten is klantvriendelijk,

laagdrempelig en vanzelfsprekend. ▪ Inwoners krijgen ruimte om hun ideeën en initiatieven voor de openbare ruimte uit te

voeren. Wat gaan we ervoor doen in 2022 / 2023? Rapport en aanbevelingen van de Rekenkamer over inwoner- en overheidsparticipatie aan de raad voorleggen om vast te stellen. We gaan aan de slag met een ontwikkelagenda. Verder verbeteren van de digitale bereikbaarheid (zoals extra eproducten, persoonlijke internetpagina e.d.). Uitvoeren van een klanttevredenheidsonderzoek naar dienstverlening en bereikbaarheid. Uitvoering van de acties uit het uitvoeringsprogramma communicatie 2021-2024 Toelichting In 2021 is de communicatievisie en het uitvoeringsplan communicatie vastgesteld. Hierin staat beschreven welke rol cluster communicatie heeft. In het plan staan interne en externe acties beschreven die in de komende periode worden opgepakt. Ook staan ambities benoemd voor de komende periode die nu nog niet ingevuld kunnen worden. Belangrijkste doel van het uitvoeringsplan is het informeren en communiceren over zaken die voor onze inwoners spelen en belangrijk zijn. Dat doen we op een begrijpelijke manier, via de juiste middelen om zoveel mogelijk inwoners te bereiken. Passende en begrijpelijke communicatie met het juiste kanaal voor de juiste doelgroep staat centraal bij alle acties.

pagina 17 van 46

Maatschappelijk doel 4: Een veilige gemeente Wat willen we bereiken? ▪ Inwoners van alle leeftijden voelen zich veilig in hun woon-, werk-, en leefomgeving. ▪ Inwonersinitiatieven worden gestimuleerd en waar nodig gefaciliteerd en de sociale veiligheid wordt gewaarborgd. ▪ Inwoners voelen zich betrokken en weten waar ze verdachte situaties kunnen melden. ▪ We vergroten onze informatiepositie over ondermijnende criminaliteit en intensiveren samenwerkingen om ondermijnende criminaliteit aan te pakken. ▪ De ambtelijke, bestuurlijke en maatschappelijke weerbaarheid op diverse veiligheidsthema’s neemt (verder) toe. ▪ We dringen woonfraude terug en kunnen vroegtijdig signalen herkennen en oppakken. ▪ We versterken de verbinding tussen veiligheid en het sociaal domein ▪ De gemeentelijke crisisorganisatie is voorbereid om adequaat op te treden bij (grootschalige) incidenten. Wat gaan we ervoor doen in 2022 / 2023? Intensiveren (integrale) controles op het gebied van ondermijning, adresfraude, illegale bedrijvigheid of bewoning, etc. Vergroten van de informatiepositie van de gemeente zodat signalen over ondermijning sneller kunnen worden herkend, geagendeerd en aangepakt. Het op orde brengen van en het toepassen van het bestuurlijk instrumentarium van de gemeente om (vermoedens van) ondermijning aan te pakken.

Het organiseren van (bewustwordings)trainingen op het gebied van ondermijning, cybercrime, inbraak- en brandpreventie etc. Doorontwikkelen samenwerking met Zorg- en Veiligheidshuis Hollands Midden en procesregie op zorg en veiligheid met elkaar verbinden. De leden van de crisisorganisatie worden structureel opgeleid, getraind en geoefend. Doelgerichte controles en zichtbaarheid bij hotspots (onder andere schoolpleinen, speeltuinen, evenementen, kantines) door BOA’s. Uitvoeren van de veiligheidsmonitor (1 x per 2 jaar in de oneven jaren). Signaleren van mogelijke (woon)fraude door de werkgroep Woonfraude en gericht acties uitzetten om geconstateerde fraude aan te pakken. Hoe meten/weten we dat? Overlast (cijfers 2021 tot 1-8-21) Conflictbemiddeling en burenruzie Overlast door jeugd Overlast door inwoners Zorg en veiligheid Inzet Wet verplichte ggz Aantal opgelegde huisverboden Aantal meldingen Veilig thuis Ondermijning

2019

2020

2021

127 78 88

152 104 92

58 49 53

4

2 5 184

0 6 166

2022

pagina 18 van 46

Hoe meten/weten we dat? Aantal meldingen Meld Misdaad Anoniem Last onder dwangsom drugshandel op straat Hennepkwekerijen / drugslaboratoria Bibob-toetsen

2019 8 4 3

2020 11 3 1 10

2021 12 3 7 16

2022

pagina 19 van 46

Programma 2 Sociaal Domein

Maatschappelijk doel 1: Bevorderen en beschermen van de gezondheid van onze inwoners Wat willen we bereiken? ▪ Inwoners zijn veerkrachtig en hierdoor in staat om te gaan met de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen in het leven (positieve gezondheid). ▪ Inwoners hebben een voldoende sociaal netwerk waar ze – waar nodig – op terug kunnen vallen. We zetten ons in om sociaal isolement en eenzaamheid te voorkomen of te verminderen. ▪ Inwoners van alle leeftijden hebben een gezonde en actieve leefstijl. ▪ De inrichting en ruime opzet van onze buitenruimte stimuleert inwoners van alle leeftijden om te spelen en bewegen. Wat gaan we ervoor doen in 2022/2023? Integrale samenwerking en inzet rond gezondheidsthema's versterken en uitbouwen, vanuit het gedachtegoed van positieve gezondheid, waardoor we het beroep op zorg en ondersteuning willen verlagen. Interne samenwerking verstevigen om bij de inrichting van de buitenruimte en bij het realiseren (en/of renoveren) van woningen ook te kijken naar een goede infrastructuur, voldoende zorg (huisartsen), onderwijs, mogelijkheden tot sporten en bewegen etc. Hoe meten/weten we dat? Cijfers sociale cohesie Inzet Welzijn op recept (met toelichting wat de resultaten zijn) * Wordt één keer per twee jaar gemeten

2019 6,8 45

2020 27

2021 6,8 67

2022 -

Toelichting Opgaven Wij hebben de uitvoering voor het beschermen en bevorderen van de gezondheid van onze inwoners grotendeels belegd bij onze partners De Driemaster en Hecht. Cijfers Veel cijfers over de gezondheid en leefstijl van onze inwoners worden slechts één keer per vier jaar gemeten. Hierdoor zijn er veelal geen actuele gegevens beschikbaar. Dit geldt ook voor informatie over sociale cohesie en sociaal isolement.

pagina 20 van 46

Maatschappelijk doel 2: Goede basis en gelijke kansen Wat willen we bereiken? ▪ We stimuleren kinderen om al op jonge leeftijd sociaal actief te zijn. Elk kind moet kunnen meedoen aan sport en cultuur, ook als ouders niet over voldoende middelen beschikken. ▪ Inwoners en professionals herkennen en erkennen tijdig problemen bij het opvoeden/opgroeien en handelen hiernaar. ▪ Voor jeugdigen en/of hun ouders is er tijdig passende hulp beschikbaar, waarbij ouders zoveel mogelijk zelf de regie houden/krijgen en zelf verantwoordelijkheid nemen. ▪ Kinderen moeten in een veilige omgeving kunnen opgroeien en een goede start kunnen maken in hun leven Wat gaan we ervoor doen in 2022/2023? Project Planvorming en realisatie IKC Sportpad Project Planvorming en realisatie IKC Woubrugge Project Uitbreiding Brede School Kaskade Vormgeven en implementeren ”Jeugdhulp 2024” GO! voor jeugd gaat extra inzetten op verkorten wachttijden / wachtlijsten Hoe meten/weten we dat?

2019

2020

2021

Bereik Jeugdfonds sport en cultuur Bereik Stichting Leergeld Aandeel jeugdigen met jeugdhulp Minimaal 80% van de jeugdigen en/of hun ouders ervaren de jeugdhulp als tijdig en passend Minimaal 80% van de jeugdigen en/of hun ouders ervaren regie Aantal wachtenden op jeugdhulp

117 200 16,7% 89%

117 269 15,2% 93%

124 258 11,8% 77%

60%

61%

64%

Aantal thuiszitters Aantal meldingen kindermishandeling bij Veilig thuis (i.c.m. complexe scheiding)

2022

Deze cijfers registreren we vanaf 2022 12 31 14 11 6 nnb

pagina 21 van 46

Maatschappelijk doel 3: Het bieden van een vangnet en voldoende ondersteuning aan inwoners Wat willen we bereiken? ▪ Mantelzorgers krijgen de ondersteuning en/of verlichting van zorg die zij nodig hebben om – op eigen wijze – de mantelzorg te kunnen (blijven) bieden. Deze ondersteuning of verlichting bieden we op een manier die past bij hun leven en leeftijd en bij de toenemende intensiteit, duur en complexiteit van mantelzorg. ▪ Inwoners die zich in een (sociaal) kwetsbare positie bevinden zoals mensen met

dementie, met psychische problemen, verstandelijke beperking, laaggeletterdheid of financiële problematiek, hebben een volwaardige plek binnen de samenleving en krijgen tijdig passende ondersteuning vanuit hun eigen netwerk en waar nodig van professionals. Hiertoe bevorderen we o.a. de kennis over bijvoorbeeld psychische aandoeningen zodat er meer begrip voor inwoners in een kwetsbare situatie ontstaat. ▪ De openbare ruimte en openbare gebouwen zijn voor iedereen toegankelijk en

bereikbaar. ▪ De sociale veiligheid in wijken en dorpen neemt toe. Overlastgevende situaties als

gevolg van psychische dan wel psychogeriatrische problematiek voorkomen we zo veel mogelijk of pakken we zo snel mogelijk op om verdere escalatie te voorkomen (o.a. door toeleiding naar zorg). ▪ Inwoners, buurten en wijken ondersteunen elkaar. De kracht van de samenleving wordt

benut, versterkt en gefaciliteerd, waarbij oog is voor de grenzen van die kracht. ▪ We zetten in op de juiste/passende ondersteuning voor verenigingen zodat deze

belangrijke ontmoetings/netwerkplekken de basis blijven voor het creëren en vergroten van het sociale netwerk. De uitdaging om deze locaties met vrijwilligers te laten floreren zien we als een opgave voor de komende periode.

Wat gaan we ervoor doen in 2022/2023? De Driemaster, Tom in de buurt en GO! voor jeugd ontplooien samen initiatieven rond het werven, begeleiden en verbinden van vrijwilligers en verenigingen Afsluiten overeenkomst Ondersteuning met Wonen en Opvang per 2023

Hoe meten/weten we dat? Bij 80% van de inwoners die gebruik maken van ondersteuning is een beweging zichtbaar van zware naar lichte ondersteuning

2019 2020 2021 Deze cijfers zijn onderdeel van de nieuwe overeenkomst met Tom in de buurt, die per 1-1-2022

2022

pagina 22 van 46

Hoe meten/weten we dat? Klanten met een langlopende ondersteuning worden zelfredzamer

2019 2020 2021 2022 is ingegaan. De cijfers worden dan ook vanaf 2022 aangeleverd en gemonitord.

Percentage inwoners dat zegt dat de ondersteuning voorkomt dat problemen (verder) zijn geëscaleerd

Maatschappelijk doel 4: De economische sector verbeteren zodat iedereen mee kan doen in de samenleving Wat willen we bereiken? ▪ Ondernemers/werkgevers, werknemers, onderwijs en gemeente werken samen om de vraag naar en aanbod van werk (huidig en toekomstig) in balans te krijgen en houden, waarbij het gaat om kwaliteit en kwantiteit. ▪ Alle inwoners hebben een fatsoenlijk bestaansniveau en zijn financieel zelfredzaam, doordat zij werken naar vermogen, bij voorkeur in een regulier betaalde baan. Wij zetten daarom in op het aan het werk helpen van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt.

Wat gaan we ervoor doen in 2022/2023? Versterken van vroegsignalering om schuldenproblematiek te voorkomen Gezinnen met kinderen die opgroeien in armoede op een laagdrempelige manier informatie bieden over inkomensvoorzieningen Hoe meten/weten we dat? Aantal personen met een bijstandsuitkering (per 1.000 inwoners van 18 jaar en ouder) Uitstroom uit de bijstand richting werk Aantal inwoners met een vorm van schuldhulpverlening Aantal inwoners die actief benaderd zijn vanuit vroegsignalering (vanaf 2023)

2019 14,3

2020 20,1

2021 16,3

45

16 46

24 33

2022

Toelichting Opgave Alphen aan den Rijn voert voor onze gemeente de Participatiewet uit. Dit betekent dat zij zich inzetten om inwoners naar werk te begeleiden en om – indien inwoners (nog) niet zelf in hun inkomen kunnen voorzien – inkomensondersteuning te bieden. Dit is een continue opgave die we daarom niet in het overzicht hebben benoemd.

pagina 23 van 46

Maatschappelijk doel 5: Voor iedere inwoner is op redelijke termijn een passende woning beschikbaar Wat willen we bereiken? - Passend aanbod bieden voor al onze inwoners, jong en oud, met en zonder beperking en statushouders, zodat zij in Kaag en Braassem kunnen blijven wonen, of binnen een redelijke termijn een woning vinden. Voor hen is voldoende woonruimte aanwezig, die past bij hun levensfase, inkomen en mogelijke ondersteuningsvraag. Daarom zetten we in op: ▪ het bouwen van betaalbare woningen voor ouderen, starters en jongeren om zo de doorstroming te stimuleren; ▪ het realiseren van geschikte woonvoorzieningen voor bijzondere doelgroepen; ▪ het realiseren van flexibele, tijdelijke woonconcepten om acute woonproblemen op te lossen; ▪ het verzorgen van humane huisvesting voor arbeidsmigranten. - Het bouwen van de juiste hoeveelheid passende woningen. - Kansen vergroten op een woning voor inwoners van Kaag en Braassem door het toepassen van lokaal maatwerk waar mogelijk.. - Het behoud of bij voorkeur verbeteren van de ruimtelijke kwaliteit en het woon- en leefklimaat door op de juiste plek te bouwen.

Wat gaan we ervoor doen in 2022/2023? Project Realiseren van twee woonvormen in prikkelarme omgeving (skaeve huse) Jaarlijks maken van prestatieafspraken met woningcorporaties en de huurdersbelangenvereniging Opstellen nieuwe Regionale woonagenda, en de regionale afspraken laten landen in de Omgevingsvisie (sturen op middensegment) Bij initiatieven toetsen of het bijdraagt aan “bouwen naar behoefte” Welke projecten voeren we uit in 2022/2023? Verwachte Aantal woningen gem/particulier Oplevering vrije sociaal sector anders 73 31 0 Particulier Q4 2023 8 19 0 Particulier Sept 2022

Kern

Project

Leimuiden Leimuiden

Nieuwe Rede Dorpshart Noord De Poelen (fase 3 en 6) 0 De Akkers (fase 11) 60 189 0 Waterpark (fase 7,8&9) Ca 250 woningen Woelige Baren 14 35 0 Vrijvallende locaties sportpad Nader te bepalen Vml scholenlocatie Nader te bepalen

Roelofarendsveen Roelofarendsveen Roelofarendsveen Roelofarendsveen Roelofarendsveen/ Rijpwetering Rijnsaterwoude

GEM

nnb

GEM

nnb

GEM Particulier

nnb Q4 2023

GEM GEM

nnb Juni 2025

pagina 24 van 46

Hoe meten/weten we dat?*** Demografische druk Aantal woonvormen in prikkelarme omgeving Aantal woningen dat met lokaal maatwerk wordt verhuurd Aantal gerealiseerde sociale huurwoningen Aantal gerealiseerde sociale koop <200.000 Gemiddelde wachttijd sociale huurwoning Gemiddelde actieve zoektijd

2019 73,7% 0

2020 73,4% 0

2021 73,6 0

2022

0 20 5,9 jaar 1,9 jaar

54 30 5.9 2,5

24 2 6,0 2,3

127 28

*** Kantekening: De cijfers zijn op basis van de woningbouwplanlijst. De update van de lijst vindt plaats in mei. Dat wil zeggen de cijfers van 2022 zijn vanaf mei 2021 tot aan mei 2022. Dat geeft mogelijk een lichtelijk vertekend beeld.

pagina 25 van 46

Programma 3 Ruimte en leefomgeving

Maatschappelijk doel 1: De toekomstige energievraag (warmte, elektra en brandstof) verduurzamen waarbij de bijbehorende infrastructuur betaalbaar blijft.

Wat willen we bereiken? ▪ Vóór 2025 een besparing van 44 terajoule realiseren in onze woningen, wat gelijkstaat aan een gemiddelde besparing van ongeveer 15% van het totale energieverbruik (gas en elektriciteit) in een gemiddelde woning. ▪ Vóór 2023 een besparing van 59 terajoule realiseren bij onze agrariërs en 19 terajoule minder energie verbruiken in de commerciële en maatschappelijke dienstverlening. ▪ Vóór 2025 liggen er minimaal gemiddeld zes zonnepanelen op iedere woning in Kaag en Braassem. ▪ Vóór 2025 wekken onze agrariërs minimaal 61 terajoule duurzame energie op (=76.250 zonnepanelen) en is de commerciële en publieke dienstverlening verantwoordelijk voor een opwek van 19,6 terajoule (=24.500 zonnepanelen). ▪ Huishoudens met een laag inkomen ondersteunen in de stijging van energieprijzen (“energiearmoede”). ▪ De Transitievisie Warmte uitwerken tot wijkniveau. Wat gaan we ervoor doen in 2022/2023? Opstellen maatregelenpakket om de doelstellingen van de Regionale Energiestrategie te behalen. Aantal energiecoaches/-ambassadeurs uitbreiden door nieuwe leden te werven. Het beschikbaar stellen van energiescans voor het midden- en kleinbedrijf.

De gemeente geeft het goede voorbeeld door het verduurzamen van het gemeentelijk vastgoed en het verlagen van het energieverbruik (zowel van het gemeentehuis, de gemeentewerf, de openbare verlichting als de gemalen en pompen van de riolering) Ondersteunen van de leden van de TransitieCommissie die onderzoekt hoe, per dorp, tot een Wijkuitvoeringsplan (WUP) kan worden gekomen.

pagina 26 van 46

Hoe meten/ weten we dat? Energieverbruik woningen Energieverbruik commerciële dienstverlening Energieverbruik publieke dienstverlening Hernieuwbare elektriciteit zonnestroom in de gehele gemeente (Tj) Hernieuwbare warmte in de gehele gemeente (ondiepe aardwarmte) Aantal energieadviezen van de energiecoaches Aantal Wijkuitvoeringsplannen (relatie met gemeentelijke Warmtevisie)

2020 617 Niet bekend

2021 nnb nnb

59

nnb

49

nnb

4

nnb

30

nnb

0

0

2022

Maatschappelijk doel 2: Kaag en Braassem heeft een kringloopeconomie waarin er geen sprake meer is van afval en we steeds meer duurzaam geproduceerde, hernieuwbare grondstoffen en materialen gebruiken. Wat willen we bereiken? - De komende jaren willen we ons huishoudelijk restafval blijven verminderen door: ▪ het beter scheiden van het restafval én ▪ het verbeteren van de kwaliteit van de deelstromen van afvalscheiding. - Inzicht krijgen en verbeteringen realiseren in de afvalstromen en het gebruik van materialen binnen het gemeentehuis en op de gemeentewerf. - Inzicht krijgen in de bedrijfsmatige afvalstromen en tegelijkertijd in afstemming met ondernemers de eerste stappen zetten om het afval te verminderen. - Inzetten op duurzaam inkopen en aanbesteden. Wat gaan we ervoor doen in 2022/2023? Voorzieningen voor bronscheiding in stand houden en waar nodig uitbreiden Verbeteren afvalscheiding milieustraat Monitoring inzamelroutes deelstromen Deelname aan (regionale) projecten over circulaire afvalstromen en circulair bedrijventerrein

pagina 27 van 46

Maatschappelijk doel 3: De resterende biodiversiteit in Kaag en Braassem behouden en werken aan herstel -

Wat willen we bereiken? Het versterken van de biodiversiteit (in met name het buitengebied). Het vergroten van de biodiversiteit (in met name de bebouwde omgeving). Het verbeteren van de waterkwaliteit en het voldoen aan de KRW

Wat gaan we ervoor doen in 2022/2023? Samen met de LTO, Omgevingsdienst, hoogheemraadschap van Rijnland en regiogemeenten ontwikkelen, faciliteren of promoten van maatregelen en experimenten om bodemdaling tegen te gaan met behoud van de agrarische functie. Bewustwording creëren onder agrariërs door bijvoorbeeld het organiseren van een klimaattafel of hen uitnodigen voor inspiratiesessies, enz. Actief de initiatieven en onderzoeken volgen binnen het Groene Hart om bodemdaling van veenweidegebieden tegen te gaan en kijken op welke wijze deze in onze gemeente van toepassing kunnen zijn. (regioDeal Bodemdaling e.a.) Inzichtelijk maken van huidige biodiversiteit in Kaag en Braassem en opstellen actieplan. Icoonsoorten provincie Zuid-Holland faciliteren binnen onze gemeente. Het maaibeleid aanpassen op biodiversiteitsdoelstellingen. Vergroten aantal bloemrijke bermen/gazons en als zodanig beheren. Beheer en onderhoud van het Ghoybos, monitoren ontwikkeling flora en fauna. Vergroten areaal Natuurvriendelijke Oevers (NVO). Toepassen van inheemse planten en bomen . Ontwikkelaars stimuleren om natuurinclusief te bouwen. Hoe meten/weten we dat?*** Aantal bomen in de gemeente Hagen (omtrek in m1) Gras / Gazon (in km2) Gras / Berm (in km2) Gras / Bloemrijk (in km2) Heesters (in km2) Beschoeiing (in m1) Natuurvriendelijke oever (in m1)

2018 9.601 9.800 0,221 0,551 0,0185 0,1437 -

2019 9.585 11.620 0,194 0,379 0,045 0,134 -

2020 9584 11.707 0,208 0,427 0,055 0,156 48.912 1.896

2021 9774 19.201 0,231 0,486 0,062 0.136 47.859 4.201

pagina 28 van 46

Maatschappelijk doel 4: Bodemdaling tegengaan & klimaatadaptief Kaag en Braassem Wat willen we bereiken?

- De leef- en werkomgeving van Kaag en Braassem samen met de agrariërs en andere betrokkenen zo inrichten dat we: • met de nadelige gevolgen van bodemdaling en veenoxidatie kunnen omgaan; • of de nadelige gevolgen kunnen benutten voor het oplossen van andere opgaven en uitdagingen. - Het vergroten en verbeteren van de veiligheid van onze leefomgeving, van ons grondwater en die van onze bodem. - Innovatief en duurzaam bodemgebruik. - Het realiseren van een zo goed mogelijke bodem- en waterkwaliteit. - Het groen in Kaag en Braassem zoveel mogelijk behouden, vergroten of ontwikkelen zodat het in de toekomst een bijdrage kan leveren aan het omgaan met klimaatverandering. - De leefomgeving van Kaag en Braassem zo inrichten en onderhouden dat we in de toekomst beter om kunnen gaan met klimaatverandering en extremer weer.

Wat gaan we ervoor doen in 2022/2023? Samen met de LTO, ODWH, hoogheemraadschap van Rijnland en regiogemeenten ontwikkelen, faciliteren of promoten van maatregelen en experimenten om bodemdaling tegen te gaan met behoud van de agrarische functie. Bewustwording creëren onder agrariërs door bijvoorbeeld het organiseren van een klimaattafel of hen uitnodigen voor inspiratiesessies, enz.

Maatschappelijk doel 5: Een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor bedrijven Wat willen we bereiken? ▪ De glastuinbouw concentreren in duurzame glastuinbouwgebieden. ▪ De detailhandel concentreren in dorpscentra. ▪ Meer vestigingsmogelijkheden voor het uitbreiden van bedrijven op bedrijventerreinen ▪ Vergroten van de werkgelegenheid binnen onze gemeente ▪ Vitaal ondernemersklimaat voor agrariërs Wat gaan we ervoor doen in 2022/2023? Samen met Greenport Aalsmeer komen tot een duurzame visie voor tuinbouwgebied de Baan/Sotaweg.

pagina 29 van 46

Wat gaan we ervoor doen in 2022/2023? Realiseren van nieuwe bedrijventerreinen in onder andere Leimuiden en Roelofarendsveen. Uitwisselbaarheid van functies binnen bedrijventerreinen behouden. Het ruimtelijk kader Geestweg Floraweg vaststellen, dat meer duidelijkheid moet geven voor de inwoners, ondernemers en glastuinbouw voor de toekomst. Hoe meten/weten we dat? Arbeidsparticipatie (per 1.000 inwoners 15-74 jaar) Vestiging van bedrijven (per 1.000 inwoners 15-64 jaar) Aantal banen (per 1.000 inwoners 15-64 jaar)

2019 712

2020 727

2021 nnb

138,5

142,5

146,8

593,0

585,5

587,8

2022

Maatschappelijk doel 6: Kaag en Braassem blijven profileren als recreatiegemeente Wat willen we bereiken? ▪ Het behoud van en waar mogelijk investeren in recreatieve voorzieningen. ▪ Het mogelijk maken van nevenfuncties voor agrarische bedrijven. Wat gaan we ervoor doen in 2022/2023? Opstellen recreatievisie voor de gemeente en deelgebieden. Opstellen omgevingsplan voor het buitengebied waarin flexibiliteit wordt geboden in toekomstperspectief van agrarische bedrijven. Hoe meten/weten we dat? Banen in Recreatie & Toerisme per 1.000 inwoners (15-74 jaar)

2019 59,2

2020 55,4

2021 nnb

2022

Maatschappelijk doel 7: Kaag en Braassem bereikbaar houden Wat willen we bereiken? ▪ Een betere doorstroming van de A4 en de N207 met onder andere als doel een

beperking van sluipverkeer door de kernen die hierlangs liggen. Met behoud van economische mogelijkheden voor ondernemers en zo minimaal mogelijk afstand tot het wegennet. ▪ Een betere bereikbaarheid en ontsluiting van Leimuiden.

pagina 30 van 46

Wat gaan we ervoor doen in 2022/2023? Tegengaan sluipverkeer, ook bij omleidingen van gemeentelijke projecten.

Maatschappelijk doel 8: Verkeersveiligheid vergroten Wat willen we bereiken? ▪ Het vergroten van het verkeerveiligheidsgevoel, door onder andere aan te sluiten bij de

provinciale campagne en het strategische plan vanuit het Rijk. ▪ Behoud van veilige wegen voor de inwoners en gebruikers, onder andere door –

wanneer mogelijk – het scheiden van landbouwverkeer en de kwetsbare verkeersdeelnemers. ▪ We willen een zo schoon mogelijk vervoer voor en van de inwoners realiseren. Dit willen we onder andere bereiken door het uitbreiden van het aantal laadpalen. ▪ Behouden van de openbaarvervoervoorzieningen op het huidige niveau. ▪ In samenwerking met regionale partijen waar mogelijk het fietspadennetwerk opwaarderen.

Welke projecten voeren we uit in 2022/2023? Kern Weg Bijzonderheden Willem van der Leimuiden Incl. kering waterschap Veldeweg Zonnedauwlaan Rijnsaterwoude e.o. Woubrugge

Bateweg

Van Klaverweijdeweg Roelofarendsveen Bloemenbuurt Hoogmade

Hoe meten we dat / weten we dat? Aantal laadpalen

Partners Rijnland en Liander

Oplevering

Geen

Q1 2023

in verschillende fases

Geen

nnb

Incl. kering waterschap

Rijnland

nnb

-

Geen

Q3 2022

2021

2022 64*

2023

Sep 2022

2024

*Tot nu toe

pagina 31 van 46

Bijlage 2 Onontkoombare ontwikkelingen en wensen per programma

pagina 32 van 46

Toelichting op de mutaties per programma Overzicht mutaties per programma: bedragen * € 1000

Mutatie per programma: Programma 1 Programma 2 Programma 3 Algemene dekkingsmiddelen en onvoorzien Overhead Vennootschapsbelasting Diverse programma's Totaal bijstellingen bij deze Richtnota

2023 2024 117 N 104 N 1.442 N 1.444 N 1.019 N 1.034 N -2.641 V -4.028 V 1.391 N 1.448 N -150 V 1.178 N

118 N 120 N

2025 101 N 1.448 N 999 N -4.877 V 1.397 N

2026 105 N 1.448 N 999 N -2.901 V 1.467 N

173 N -760 V

159 N 1.276 N

Algemene toelichting In de programmarekening zijn voornamelijk bijstellingen gedaan op basis van onontkoombare ontwikkelingen. We hebben hierbij de uitgangspunten zoals in hoofdstuk 4 als basis toegepast. Deze zijn ontstaan door actualisatie van begrotingen van verbonden partijen, bijstelling van budgetten op basis van ervaringscijfers en op basis van verwachte loon- en prijsstijgingen. Met name de verwachte prijsstijgingen leiden tot forse bijstellingen om het vastgestelde beleid uit te kunnen voeren. Denk hierbij aan extra budget voor de uitvoering van de jeugdzorg en fors hogere prijzen voor het onderhoud van de openbare ruimte. Aan de inkomstenkant zien we met name tot en met 2025 een forse positieve bijstelling op basis van de Maartbrief 2022 en de verwachte positieve effecten van de herverdeling van het gemeentefonds. Verder leidt een uitbreiding van het areaal tot hogere kosten, maar de stijging van het inwoneraantal en het woningenaantal heeft ook een positieve invloed op de opbrengsten. Uiteindelijk leveren deze bijstellingen in 2023 een nadeel, maar met een positief beginsaldo komt het begrotingsresultaat toch nog positief uit. In 2024 en 2025 zijn de bijstellingen per saldo positief, wat een nog positiever begrotingsresultaat oplevert. Toelichting op de mutaties per programma Programma 1 De totale bijstelling bedraagt tussen de € 117k in 2023 en € 105k in 2026.

De grootste bijstelling in dit programma betreft de bijdragen aan de Veiligheidsregio en Holland Rijnland (totaal zo’n € 75k). Deze zijn in overeenstemming gebracht met de bijdragen volgens de begrotingen 2023-2026 van de beide verbonden partijen. Verder is er een incidenteel bedrag opgenomen in 2023 voor een WPG-Audit (Wet op de Politiegegevens). De overige aanpassingen zijn voor indexatie van o.a. verzekeringen/assuranties bij het APPA-fonds. Programma 2 De totale structurele bijstelling in programma 2 bedraagt € 1,4 miljoen. Dit heeft voornamelijk betrekking op een hogere bijdrage voor jeugd van € 820k. Uw raad is hierover geïnformeerd in de raadsvergadering in maart en heeft ingestemd met opname van deze structurele verhoging in de Richtnota. Zie hiervoor ook de brief met zaaknummer 54072. Daarnaast is volgens contract een hogere bijdrage verschuldigd aan de DVO Alphen aan den Rijn van ongeveer € 130k en zijn de kosten voor indexatie van RDOG, Opdracht ondersteuning, pagina 33 van 46

WMO en (ver)huur en onderhoudscontacten zo’n € 240k. Overige bijstellingen in programma 2 bedragen afgerond € 230k. Deze bijstellingen zijn veroorzaakt door een verlaging van de inkomsten van de doeluitkering BUIG, indexatie van de budgetten voor (ver)huur en onderhoudscontracten en gebruik van gebouwen. Tot slot is er extra geld geraamd voor de gewenste OZB-compensatie voor verenigingen. Programma 3 De totale bijstelling in programma 3 voor de jaren 2023 - 2026 bedraagt rond de € 1 miljoen. Deze bijstelling betreft voornamelijk extra benodigd budget van € 750k voor het op niveau brengen van een vastgesteld onderhoudsniveau van wegen zoals vastgesteld in het IBOR. Na vaststelling van het IBOR is het areaal uitgebreid, door oplevering van nieuwe wegen in o.a. Braassemerland. Daarnaast hebben we de afgelopen jaren meer data verzameld over onze wegen en hierdoor een beter inzicht gekregen in de achteruitgang van het areaal. Een derde oorzaak is het gevolg van de prijsstijgingen van hout, elektriciteit, brandstof, beplanting en overige indexatie, totaal € 212K. Overige bijstellingen in programma 3 zijn het gevolg van indexatie op verzekeringen, hogere licentiekosten voor beheersoftware en de extra geraamde kosten voor de gewenste verlenging van het contract voor de geluidshinderpunten en de stelpost voor de kapitaallasten van de gewenste aanleg van het zwemstrandje vanaf 2024.

Algemene dekkingsmiddelen De algemene dekkingsmiddelen bestaan voor het belangrijkste deel uit de algemene uitkering en de gemeentelijke belastinginkomsten. De mutatie algemene uitkering is gebaseerd op de Maartbrief 2022. Per saldo een forse positieve bijstelling. Voornamelijk de volgende items hebben een positieve invloed op de hoogte van de algemene uitkering: • Inflatie over 2023, structureel meegenomen geeft een voordeel van € 700k. • De accresontwikkeling loopt op van € 827k in 2023 tot € 1.876 in 2025. In 2026 is het bedrag van accresontwikkeling een stuk lager omdat het accres alleen is meegerekend voor de periode van het regeerakkoord. Wat de effecten voor 2026 en daarna zijn wordt naar verwachting pas bekend na de Meicirculaire in een speciale Junibrief. • Het schrappen van de opschalingskorting levert in de jaren 2023-2025 respectievelijk € 491k, € 649k en € 824k voordeel. In 2026 is de opschalingskorting nog niet weggenomen. Of de opschalingskorting definitief komt te vervallen of dat we hier door middel van een stelpost rekening mee mogen houden wordt hopelijk bekend gemaakt in de Junibrief. • Het herverdeeleffect is volgens de laatste berichtgeving voor onze gemeente positief en levert naar verwachting in de jaren 2023-2026 respectievelijk € 210k, € 635k, € 1.065k en € 1.071k op. De verwachte uitbreiding van de gemeente leidt tot meer OZB-inkomsten.

Het verwachte financiële effect hiervan bedraagt vanaf 2023 € 250k positief. Tot slot heeft ook de verhoging van de OZB, de RZB en de forensenbelasting met een prijsindex van 3% een positief effect op de algemene dekkingsmiddelen. Het percentage van 3% is overeenkomstig de prijs bruto binnenlands product voor 2023 uit de kerngegevenstabel van het Centraal Economisch Planbureau, maart 2022.

pagina 34 van 46

Overhead In de inleiding is gerefereerd aan de komst van een nieuwe raad, een nieuwe burgemeester en een nieuwe gemeentesecretaris. Ook heeft er in de afgelopen periode een onderzoek plaats gevonden naar de aanwezige formatie in de organisatie. Op basis van de eerste bevindingen is de komende jaren een verdere investering in de organisatie nodig. De ambities van de nieuwe raad met het raadsakkoord en het nieuwe college met het uitvoeringsprogramma vragen een professionele organisatie met deskundige ambtenaren. En dat in een tijd van corona en een zeer krappe arbeidsmarkt. De uitdagingen zijn groot. De komende periode krijgen de plannen voor de ontwikkeling van de organisatie nadere uitwerking. Na de zomer presenteren wij uw raad graag ons plan. Onderdeel van dit plan is mogelijk een aantal nieuwe functies of uitbreiding van bestaande functies. Daarnaast maakt een goede begeleiding en ontwikkeling van medewerkers het nodig het management uit te breiden. Uit het onderzoek dat hiernaar is uitgevoerd door Berenschot blijkt dat de span of control van leidinggevenden zeer hoog is. Tegelijkertijd met het nog op te stellen uitvoeringsprogramma wordt inzichtelijk gemaakt wat dit financieel betekent voor onze organisatie en leggen wij met de begroting u een budgetvraag voor. Verder is in deze Richtnota een bijstelling van de overhead opgenomen van € 1,2 miljoen.

De belangrijkste component van deze verhoging is de bijstelling van de salarissen door aanpassing van de CAO en de bijstelling van het budget voor ICT. De stijging van de salarissen is het gevolg van het toepassen van het indexcijfer voor overheidspersoneel. Dit geeft een stijging van € 476.000. Ook zien we een noodzakelijke uitbreiding voor het wegbeheer, projectleiding, vergunningverlening, gegevensbeheer en het klantcontactcentrum. Dit vraagt om een bijstelling van in totaal € 235.000. De hogere lasten voor de ICT-component betreffen een hogere bijdrage voor de BVO Rijn en Braassem en extra budgetten voor de verdere digitalisering en dienstverlening (eformulieren, nieuwe telefooncentrale). Dit geeft een bedrag van ca. € 369.000. Daarnaast is een bedrag opgenomen van € 77.000 om uitvoering te geven aan de eerste ontwikkeling van de organisatie. Denk hierbij o.a. aan schrijftrainingen voor stellers van college- en raadsstukken, aandacht voor integriteit en ontwikkeling van het managementteam. Tot slot bedraagt de overige bijstelling € 34.000. Dit betreffen diverse indexaties, voornamelijk voor verzekeringen.