Programmabegroting 2025

20

Programmabegroting 2025

1

Inhoudsopgave

Leeswijzer........................................................................................................................... 3 Algemene inleiding en aanbieding door het college ............................................................ 4 Programma’s ...................................................................................................................... 5 Programma 1; Bestuur, regio en middelen ................................................................................ 6 Programma 2; Sociaal Domein ................................................................................................. 15 Programma 3; Ruimte en leefomgeving .................................................................................. 21 Meerjarenbegroting en algemene dekkingsmiddelen ............................................................. 31 Overzicht kosten van overhead ............................................................................................... 32 Lasten en baten per thema ...................................................................................................... 33 Regeling beleidsindicatoren ..................................................................................................... 34 Paragrafen ........................................................................................................................

35 1. Lokale heffingen ................................................................................................................... 36 2. Weerstandsvermogen en risicobeheersing ......................................................................... 41 3. Kapitaalgoederen ................................................................................................................. 50 4. Financiering .......................................................................................................................... 54 5. Bedrijfsvoering ..................................................................................................................... 60 6. Verbonden partijen .............................................................................................................. 64 7. Grondbeleid ......................................................................................................................... 80 Financiële begroting ......................................................................................................... 84

2

Leeswijzer Voor u ligt de Programmabegroting 2025. Uw wensen en ambities zijn opgenomen in deze programmabegroting. Daarmee zijn de koers, doelen en uitvoering van het raadsakkoord, en ons College Uitvoeringsprogramma 1.0 en 2.0 verankerd. Het gaat om doelen die aansluiten bij de door uw raad gestelde ambities en opgaven. Opbouw begroting De begroting is als volgt opgebouwd: • In de Algemene inleiding en aanbieding door het college, worden de belangrijkste ontwikkelingen voor het komende jaar toegelicht. • Onder Programma’s zijn de beleidsvelden ondergebracht in drie programma’s. Per programma zijn aan de hand van thema’s, de doelen, inspanningen en middelen weergeven. • Onder Programma’s zijn ook opgenomen: de wettelijk verplichte overzichten voor de algemene dekkingsmiddelen, kosten van overhead, vennootschapsbelasting, onvoorzien en beleidsindicatoren. • Onder Paragrafen zijn de verplichte paragrafen opgenomen die op verschillende onderwerpen, programma overstijgend, inzicht geven in de begroting. • De Financiële begroting bevat het overzicht van baten en lasten, de uiteenzetting van de financiële positie en toelichting, en het meerjarenperspectief. Ontwikkeling van de begroting In november 2023 heeft de gemeenteraad bij wijze van uitzondering de Programmabegroting 2024 vastgesteld zonder sluitend meerjarenperspectief.

De raad gaf daarbij opdracht aan het college om meteen ná de vaststelling, te werken aan een sluitend meerjarenperspectief. Het college is gestart vanuit van een brede voorbereiding gericht op het in kaart brengen van mogelijke ombuigingen. Er zijn hierbij op voorhand geen onderdelen uitgezonderd. In de uitwerking heeft dit geleid tot voorstellen die zijn gericht op bezuinigingen, keuzes in taken, of het vergroten van inkomsten, die realistisch zijn en feitelijke implementeerbaar. De raadsopdracht is uitgewerkt in de Richtnota 2025, waarbij er naast een sluitende meerjarenraming ook nog ruimte blijft voor mogelijke toekomstige ontwikkelingen. Inmiddels is de Richtnota ook vertaald naar deze begroting. Hoewel er tussen Richtnota en opstellen begroting, een aantal onoverkomelijke ontwikkelingen opdoemden, is het nog steeds gelukt een structureel positief resultaat te behouden.

3

Algemene inleiding en aanbieding door het college Met de voorliggende Programmabegroting 2025 presenteert ons college de begroting, gebaseerd op de financiële- en beleidskaders, zoals de raad die in de Richtnota 2025 heeft vastgesteld. Deze Richtnota stond vooral in het kader van de noodzakelijke ombuigingen om tot een sluitend meerjarenbeeld te komen. De Richtnota 2025 was het laatst vastgestelde financiële kader en eigenlijk een momentopname van de begrotingsuitwerking. Onze gemeente heeft naast de going concern taken van iedere gemeente een stevig programma staan, dat met name is gebaseerd op het Raadsakkoord/College Uitvoeringsprogramma en de ambities uit Focus met Ambitie vanuit de vorige raadsperiode met een stevig pakket aan projecten met name in gebiedsontwikkeling en onderwijshuisvesting. Onze gemeente is er – ondanks de grote financiele uitdagingen van het zogenaamde ravijnjaar en onzekerheden vanuit het Rijk – in geslaagd een begroting te presenteren die meerjarig sluitend is. In het afgelopen jaar is door de organisatie intensief gewerkt aan een pakket van mogelijke ombuigingen dat gericht kan worden ingezet als het uitgangspunt van een sluitend huishoudboekje daarom vraagt. Er is in ons beeld dan ook sprake van een beleidsrijke begroting met name gericht op realisatie van gekozen ambities.

Gelet op dat programma zien wij dan ook geen ruimte om nieuwe ambities toe te voegen onder het motto: `doen wat afgesproken is´. Uitdaging daarbij is dat ambities die leiden tot investeringen ook worden gekoppeld aan de juiste begrotingsjaren. Juist achterliggend jaar is veel aandacht besteed aan het voorkomen van planningsoptimisme. Bij planningsoptimisme wordt eigenlijk de begroting te vroeg onnodig belast met kapitaallasten. Door de genomen maatregelen verwachten we dit effect komende jaren te kunnen verkleinen. Vanaf 2024 zien we wel dat vacatures sneller en beter kunnen worden ingevuld dan voorgaande jaren. Cruciaal daarbij is ook dat we als werkgever voldoende aantrekkelijk blijven. Dit wordt zeker niet alleen bepaald door de beloning, maar vooral ook door de werkplek, de teamsamenstelling en de manier waarop wordt gewerkt. Een veelzijdig takenpakket met verantwoordelijkheid is daarin een onderscheidend thema voor Kaag en Braassem. Onze gemeente streeft ernaar om een inclusieve, transparante en efficiënte dienstverlening te bieden aan al onze inwoners, bedrijven en bezoekers. Sterkte dienstverlening vormt de basis voor een bloeiende en betrokken gemeenschap. De dienstverlening van de gemeente Kaag en Braassem is op veel verschillende manieren zichtbaar voor onze inwoners.

Denk bijvoorbeeld aan het team Burgerzaken dat onder anderen paspoorten en rijbewijzen verstrekt, de milieustraat waar inwoners hun restafval naartoe brengen, en nog zoveel meer. In 2025 zullen we onze huidige dienstverlening voortzetten en versterken. Dat doen we bijvoorbeeld door nog meer diensten digitaal aan te bieden, en een nieuwe telefooncentrale in gebruik te nemen waarmee we inwoners sneller en effectiever te woord kunnen staan. Door middel van de zichtbaarheid in de wijken van onze wijkploegen bij de buitendienst en de BOA´s zijn wij nabij. Het werken met FIXI voor meldingen is daarbij een groot succes en krijgt ook veel waardering vanuit onze inwoners. Een andere interne slag die is gemaakt is de koppeling van de P begroting aan de programmabegroting. Tijdens de jaarlijkse raadsavond over de organisatie zal de directie hier verder op ingaan. We hebben nog steeds te maken met een complexe arbeidsmarkt, waarin mensen veel mogelijkheden hebben, waardoor de uitstroom groter is dan voorheen.

4

Programma’s Voor u ligt de inhoudelijke toelichting horende bij de programmabegroting. Passend bij de ambities uit het raadsakkoord, zijn de diverse thema’s ondergebracht per programmahoofdstuk. Gevolgd door de koers, doelen en de uitvoering van het komende jaar die daarbij wenselijk is. De cijfers en toelichting zullen op verschillende momenten in het jaar geactualiseerd worden om daarmee de laatste vorderingen op het thema inzichtelijk te maken. Voor het toelichten van de maatschappelijke effecten in de programma’s horende onder de BBV zijn de beleidsindicatoren opgenomen in de bijlage bij dit hoofdstuk.

5

Programma 1; Bestuur, regio en middelen

Thema: Regionale samenwerking Kaag en Braassem is als zelfstandige gemeente in staat de taken van het lokaal bestuur op te pakken. Tegelijk is mede vanwege de toekomstbestendigheid de regionale samenwerking van grote waarde om krachten te bundelen. Samenwerking is geen doel op zich, maar moet meerwaarde opleveren voor de uitvoering van taken. Koers De komende periode verstevigen we de positie en lobbykracht van Kaag en Braassem. Doelen v Bevorderen van de regionale samenwerking om de belangen te behartigen van Kaag en Braassem in de regio v Samenwerken in de regio op een transparante, effectieve en kostenbesparende manier v Het college speelt een actieve regierol binnen de verbonden partijen en samenwerkingsverbanden Uitvoering 2025 v Kaag en Braassem speelt een actieve rol in de regio en het college is de ambassadeur van onze gemeente bij de partijen met wie wij samenwerken. We werken lokaal waar het kan, maar regionaal waar het moet. Want opgaven zoals de warmtetransitie en het bijbouwen in en rondom onze kernen beperken zich niet alleen tot binnen onze gemeentegrenzen. Zo werken en lobbyen we in de regio Holland Rijnland aan diverse investeringsprojecten die we als regio hebben gebundeld in een Regionale Investeringsagenda (RIA). Een van de prioritaire projecten van de RIA is de noordelijke ontsluiting van de Rijn- en Veenstreek, met daarin de Leimuiderbrug als speerpunt.

Als Kaag en Braassem nemen we in 2025 een trekkende rol in dit project en werken we hierin nauw samen met Nieuwkoop en Alphen aan den Rijn, Holland Rijnland, provincie Zuid-Holland en provincie NoordHolland. v We hebben in de Regionale Agenda Kaag en Braassem 2022 –2026 de diverse speerpunten in de regio vastgesteld wat betreft onze verbonden partijen. We rapporteren in 2025 over de in 2025 over de in de Regionale Agenda vastgestelde speerpunten. v We zijn daarbij scherp op de kostenstijgingen bij de diverse regionale samenwerkingsverbanden en trekken hierin in 2025 op met de bestuurlijke werkgroep FKGR (Financiële Kaderstelling Gemeenschappelijke Regelingen). v Daarnaast werken we samen in de Rijn- en Veenstreek met het geactualiseerde position paper Rijnen Veenstreek uit 2023 als basis. In deze samenwerking is de insteek dat we in diverse regionale gremia waar mogelijk met een afgestemde annotatie praten.

6

Thema: Financiën De gemeentelijke financiën staan onder druk, dat geldt voor alle gemeenten in Nederland. De oorzaak hiervan ligt voor een belangrijk deel in de uitvoering van medebewindstaken van het Rijk, waarvoor onvoldoende middelen beschikbaar worden gesteld via het Gemeentefonds. Kaag en Braassem heeft via het Raadsakkoord een flink ambitieniveau neergezet om het voorzieningenniveau voor de dorpen op peil te houden en waar mogelijk een impuls te geven. Enerzijds wordt er behoedzaam gewerkt aan een sluitende meerjarenraming maar aan de andere kant wordt ook zoveel mogelijk vastgehouden aan de ambities in het Raadsakkoord. Het huidige kabinet Schoof bezuinigd op medebewindstaken zoals onderwijs en onderzoek. De exacte consequenties daarvan zijn op het moment van schrijven nog onzeker. Koers Een goede balans houden tussen een financieel gezonde gemeente en een gemeente waarin het voorzieningenniveau op peil is, waar het fijn wonen, werken en recreëren is. Doelen v Ambities waar kunnen maken door het beschikbaar hebben van voldoende middelen v Financieel gezond blijven met een meerjarig sluitende begroting v Goed beheer van financiële risico's Uitvoering 2025 v Bestuur ondersteunen in keuzes: ook na het verschijnen van de meicirculaire blijft de financiële situatie onzeker.

Daarom blijven wij in 2025 werken met scenario's ter onderbouwing van prioritering van ambities uit het raadsakkoord en college uitvoeringsprogramma, Raadsvoorstellen zullen wij voorzien van dillema’s en keuzes. v Verder ontwikkelen van risicomanagement: het goed beheren van financiële risico's is essentieel in deze tijd. In 2024 is de nota integraal risicomanagement & weerstandsvermogen 2024-2027 opgesteld. In deze nota is de ambitie uitgesproken te groeien naar een hogere volwassenheidsfase in risicomanagement. In 2025 willen wij hier verder invulling aan geven onder meer door: o Een kwaliteitsslag in het voeren van het juiste gesprek over risico’s op alle niveaus in de organisatie. Immers, op alle plekken in de organisatie hebben onze medewerkers zicht op de risico’s die de gemeente loopt; o Concreet beleggen van de risicomanagementtaken en beheersingsverantwoordelijkheid: dus wie gaat over welke risico’s. o Verduidelijking van de processtappen en geven van richtlijnen en tools: we geven de medewerkers de hulpmiddelen die nodig zijn voor het beheersen van risico’s.

7

Thema: Participatie en communicatie De raad heeft in het Raadsakkoord de wens opgenomen voor een actieve en vernieuwende koers op het gebied van participatie. De wereld verandert in rap tempo waarbij de inwoner een belangrijke plaats in het gemeenschappelijke spel inneemt. De raad heeft dan ook in het Raadsakkoord de wens opgenomen voor een actieve en vernieuwende koers op het gebied van participatie. Met het vormgeven van het participatieproces bij de Omgevingsvisie worden hier concrete stappen genomen door onder meer de dorpsperspectieven te herzien. Koers Een actieve en vernieuwende koers op het gebied van participatie, duidelijke en begrijpelijke communicatie is daarbij een basisvoorwaarde Doelen v We laten inwoners actief onderdeel zijn van de gemeente door (meer) in samenhang met inwoners beleid te ontwikkelen. v We besteden extra aandacht aan het zo vroeg en passend mogelijk betrekken van inwoners bij onze opgaven en projecten. v We sluiten als gemeente aan bij initiatieven en ideeën van inwoners. v We willen uitvoering geven aan het uitvoeringsplan communicatie, dat gebaseerd is op de door de raad vastgestelde visie 2021-2024. Daarmee zorgen we voor doorontwikkeling van onze communicatie. v We zorgen voor meer structuur en betere communicatie.

Dit doen we zowel door versterking van onze interne organisatie (communicatiever maken van de organisatie) als het verbeteren van de communicatie met onze inwoners en organisaties (helder, begrijpelijk, zo veel mogelijk mensen bereiken, interactie). Dit alles op basis van de hoofdlijnen in de communicatievisie. Uitvoering 2025 v Communicatie. Cluster communicatie heeft diverse communicatiewerkzaamheden die vast onderdeel zijn van het takenpakket. Denk aan advisering binnen de verschillende projecten en onderwerpen vanuit de portefeuilles van het college, inzet om de organisatie communicatiever te maken en hierop door te ontwikkelen, perscontacten zoals de korte lijn met pers voor beantwoording van persvragen over de verschillende onderwerpen, bestuurscommunicatie, actief beheer van de website, intranet en social media. Een aantal van deze taken worden hieronder specifieker toegelicht. v Bestuurscommunicatie. De communicatieadviseurs zijn gekoppeld aan bestuurders en leveren communicatieondersteuning op zijn/haar portefeuille. Het is in deze rol van belang om vooraan in ontwikkelingen en projecten betrokken te zijn. De adviseurs sluiten dan ook aan bij de stafoverleggen van de collegeleden.

v Crisiscommunicatie: Team communicatie heeft naast de interne rol in crisiscommunicatie ook externe rollen in de regionale crisisorganisatie, zoals advisering in de beleidsteams van Veiligheidsregio Hollands Midden. Door met regelmaat trainingen te volgen blijft de kennis up to date om goed te kunnen acteren als er een crisissituatie is. v Projectcommunicatie. Goede projectcommunicatie is een succesfactor in het slagen van projecten. Het kan draagvlak creëren en bijdragen aan het afnemen van weerstand. Belangrijk om vanuit communicatie al in de planvorming aan te haken. We denken mee over doelgroepen, middelen, boodschap, risico's en participatie. v Website en social media. We blijven onze digitale dienstverlening ontwikkelen. De informatievoorziening en dienstverlening via de website en sociale media worden voortdurend 8

gemonitord. Klantgerichte toegankelijke content die aansluit bij de behoefte van onze inwoners staat daarbij centraal. Het social media beleid is daarom aangepast en wordt de komende tijd verder toegepast en doorontwikkeld. v Online nieuwsbrief. Sinds mei verschijnt de gemeentelijke online nieuwsbrief. Deze nieuwsbrief is een nieuwsbrief in ontwikkeling. We monitoren welke onderwerpen onze inwoners interessant vinden en spelen in op hun behoefte. Het aantal aanmeldingen blijft groeien en middels campagnes vragen voor het inschrijven voor deze nieuwsbrief. v Communicatievisie en uitvoeringsplan 2025 – 2028. Voor de periode 2025 - 2028 wordt een communicatievisie, in het verlengde van de visie 2021 – 2024, opgesteld door cluster communicatie en vastgesteld door het college. Bij deze visie wordt ook een uitvoeringsplan 2025 – 2028 geformuleerd met daarin de taken die de komende vier jaar opgepakt worden. v Participatie. Op dit moment ligt voor het Ontwikkelprogramma Participatie. Dit document brengt de relevante bestaande informatie over participatie samen en betreft een uitwerking om te komen tot concrete doelen en acties voor het realiseren van de visie die we als gemeente hebben op participatie.

Hierbij is onderscheid in de volgende onderdelen: o Huidige situatie: definitie, samenwerking en instrumentarium o Participatie visie: rol van de gemeente en gemeenteraad o Doelstellingen, gewenste bewegingen en acties Op 12 juni 2024 heeft een context en kaders-avond plaatsgevonden met de gemeenteraad waarbij input en feedback is opgehaald. De aangepaste versie van het ontwikkelprogramma zal in oktober 2024 ter vaststelling worden voorgelegd aan de gemeenteraad. Het ontwikkelprogramma beschrijft hoe acties tot stand komen en geprioriteerd worden. In 2024 en begin 2025 is en wordt o.a. aan de volgende acties gewerkt: v Opstellen van een stappenplan of werkwijzer waarmee intern per project of opgave de juiste samenwerking kan worden opgesteld, waarbij het initiatief bij de gemeente ligt. v Inrichting van een (digitaal) informatiepunt voor inwoners over participatie. Hierin zullen we informatie delen over hoe wij als gemeente werken en welke ambities we hebben op het gebied van participatie. Ook kunnen we vanuit deze plek verwijzen naar relevante pagina’s, zoals specifieke projecten als de Omgevingswet of participatie-gerelateerde documenten zoals een werkwijzer. v Bespreken, afstemmen en implementeren wat de rol van de gemeenteraad is bij participatie in welke fase. v Omgevingsvisie 2025 actualiseren en aanvullen met dorpsvisies.

v Als gemeentelijke organisatie beter kunnen inspelen op initiatieven vanuit de inwoners. Het inzichtelijk maken van het proces dat doorlopen dient te worden wanneer een initiatief wordt ingediend, verduidelijken welke rol de gemeente heeft passend bij een initiatief. v Proactief contact onderhouden met belangengroepen, verenigingen, ondernemers, en inwoners over maatschappelijke initiatieven vanuit de samenleving. Met als doel het ophalen van de behoeften, en hiermee de verbinding leggen tussen wat er buiten speelt met relevante afdelingen of collega’s binnen de gemeente.

9

Thema: Veiligheid en handhaving Veiligheid en handhaving is een hoofdtaak van onze gemeente. Het gaat hierbij niet alleen om de dagdagelijkse veiligheid buiten op straat, waar onze BOA's een grote rol in spelen. Het gaat bijvoorbeeld ook om verhoging van de waarborging van het veiligheidsgevoel door zichtbaarheid, veiligheid bij evenementen, preventieve controle bij BRP-inschrijvingen en woonfraude, handhaving in geval van illegale bouwwerken, het door samenwerking met ketenpartners voorkomen van criminele activiteiten en zorgelijke situaties én, bewustwording op het gebied van cyber bij onze inwoners., enzovoorts. Het thema is altijd in beweging en gaat dwars door de samenleving heen. Koers Kaag en Braassem wil een gemeente zijn waarin de inwoners veilig zijn, omzien naar elkaar en weerbaar zijn. Doelen v Inwoners ervaren de veiligheid in de gemeente met 7,7 of hoger; v Verbeteren van zichtbaarheid handhaving op straat; v Meer investeren in het tegengaan van ondermijning. Uitvoering 2025 v We werken door aan de omschreven doelen uit het raadsakkoord o Zo is de BOA-capaciteit inmiddels verdubbeld van twee naar vier fte. Waarmee wordt gewerkt aan een hogere zichtbaarheid van handhaving op straat en een groter gevoel van veiligheid onder onze inwoners. We meten dit gevoel ook. Dit doen we door middel van de Veiligheidsmonitor.

Deze monitor over 2023 is in juli 2024 gedeeld met de raad. Het volgende onderzoek vindt plaats in 2025. o We investeren daarnaast in de weerbaarheid van onze inwoners en ondernemers. We organiseren verschillende bewustwordingsacles en/of bijeenkomsten. Dit doen wij ook voor onze collega's, om ook hen bewust en alert te houden op het gebied van verschillende veiligheidsthema's. o Hierbij besteden we aandacht aan onder andere ondermijning, zorg en veiligheid, cyber en de crisisorganisatie. Jaarlijks wordt hiervoor een uitvoeringsplan opgesteld waarin de concrete acties en doelstellingen voor dat jaar zijn benoemd. Met de politie worden goede (samenwerkings)afspraken gemaakt, die bijdragen aan de uitvoering van het uitvoeringsjaarplan. v Veiligheid en handhaving staat onder druk, ook in 2025 o Door toenemende wet- en regelgeving, continu veranderende (dreigende) situaties, het zijn van een groei-gemeente en een krappe arbeidsmarkt staat het thema ‘Veiligheid en handhaving’ onder druk. o Wet- en regelgeving wijzigt. Niet alleen op het gebied van fysieke veiligheid, maar ook op het gebied van cyber. Daarnaast gaan de ontwikkelingen vanuit de samenleving razendsnel.

Denk aan het toegenomen gebruik van lachgas, de inzet van kunstmatige intelligentie en hacksoftware, maar ook een groot bereik via (sociale) media en wegvliegende glasdeeltjes als bij een grote brand de zonnepanelen in vlammen op gaan. Er wordt dan ook steeds meer van onze gemeente verwacht. Zowel in kwantiteit (aantallen) als in kwaliteit (inhoud). o Door deze ontwikkelingen en de beschikbare personele capaciteit, zijn wij genoodzaakt om slimme keuzes te blijven maken. Waar wenselijk maken wij deze keuzes met de raad. Uiteraard geldt daarbij wel dat ook slimme keuzes kunnen leiden tot meer druk op onze ambtelijke organisatie in de hele keten (van melding tot rechtbank) en, om het werk voor elkaar te krijgen, 10

tot een groter benodigd budget. Ook in 2025 heeft deze druk onze aandacht en sturen wij waar nodig bij. v Inzet naast reguliere taken en de doelen uit het raadsakkoord o Naast onze reguliere taken en het behalen van de doelen uit het raadsakkoord, zetten wij ons ook in 2025 in voor velerlei andere onderwerpen. o Denk hierbij aan het evalueren en actualiseren van al bestaande beleidsstukken en jaarplannen. Zoals onze Algemene Plaatselijke Verordening (APV) en het jaarlijkse Uitvoeringsprogramma op het gebied van Vergunningen, Toezicht en Handhaving (VTH). Ook werken we door aan nieuwe visies en beleidsstukken, zoals aan het vraagstuk hoe om te gaan met de handhaving van permanente bewoning op recreatieparken.

11

Thema: Organisatie Wij sluiten aan bij de samenleving en beseffen dat onze medewerkers het kapitaal zijn van onze organisatie. In deze bestuursperiode werd de organisatiestructuur aangepast; de directie is vormgegeven en alle functies zijn ingevuld. In het komende jaar werken we aan de doorontwikkeling van organisatieontwikkeling. Koers

Wij zorgen voor een organisatie die toegerust is op de opgaven waar de gemeente voor staat in samenwerking en interactie met inwoners en bedrijven. In deze organisatie werken we op basis van eigenaarschap en verantwoordelijkheden. Vraagstukken krijgen waar nodig een integrale (samenhangende) aanpak. Doelen v De interne organisatie verder door ontwikkelen in dienstverlening en opgaven gericht werken; v We zijn een goede werkgever. Uitvoering 2025 v In achterliggend jaar is veel energie gestoken in werkprocessen en versterken van de interne beheersing van de rechtmatigheid, onder meer ook het opnieuw afsluiten met het convenant met de belastingdienst over horizontaal toezicht. Dit heeft gerichte verbetering in de control gebracht en het aanstellen van een concern controller past in die beweging. Binnen de organisatie is de P begroting geheel opnieuw opgezet en daarmee actueel. Dit bekent dat gericht ook kan worden geschakeld in personele vraagstukken, formatie en dekking. v Onze gemeente streeft ernaar om een inclusieve, transparante en efficiënte dienstverlening te bieden aan al onze inwoners, bedrijven en bezoekers. Sterkte dienstverlening vormt de basis voor een bloeiende en betrokken gemeenschap. De dienstverlening van de Gemeente Kaag en Braassem is op veel verschillende manieren zichtbaar voor onze inwoners.

Denk bijvoorbeeld aan het team burgerzaken dat onder anderen paspoorten en rijbewijzen uitreikt, de milieustraat waar inwoners hun restafval naartoe brengen en nog zoveel meer. In 2025 zullen we onze huidige dienstverlening voortzetten en versterken. Dat doen we bijvoorbeeld door nog meer diensten digitaal aan te bieden en een nieuwe telefooncentrale in gebruik te nemen waarmee we inwoners sneller en effectiever te woord kunnen staan. Door middel van de zichtbaarheid in de wijken van onze wijkploegen bij de buitendienst en de BOA´s zijn wij nabij. Het werken met FIXI voor meldingen is daarbij een groot succes en krijgt ook veel waardering vanuit onze inwoners. v De situatie op de arbeidsmarkt is niet gewijzigd. Er is nog steeds sprake van krapte op de arbeidsmarkt die de komende jaren alleen verder zal toenemen. We zien dit terug in de toegenomen inhuur. Dit heeft nadelige gevolgen, zowel financieel als ook voor de borging van kennis. Om te blijven voorzien in onze gemeentelijke behoeften is een goede aansluiting op de krappe arbeidsmarkt noodzakelijk. Daarom richten wij ons de komende tijd op het onderscheidend vermogen van onze organisatie. Mensen werken graag in Kaag en Braassem omdat de lijnen kort zijn, ze relatief veel verantwoordelijkheden krijgen en een uitdagend takenpakket. Maar we kunnen op HR gebied niet alles tegelijk.

Dit betekent ook keuzes durven maken en prioriteiten stellen. Wat pakken wij wel op en wat niet. Wat is er afgesproken en wanneer is het klaar? Doel is een toekomstbestendige organisatie met een goede basis, een duidelijke visie en met aandacht op het bevorderen van de instroom, de ontwikkeling en retentie van medewerkers. v Huisvesting. Een interne projectgroep werkt aan de huisvesting van onze gemeentelijke organisatie, in aansluiting op de ambities uit het raadsakkoord 2022-2026. Dit is ook in een presentatie en gesprek met de raad gedeeld. De raad heeft hierin het belang van personeel als kapitaal nog eens benadrukt. Het huidige gemeentehuis kent uitdagingen op het gebied van duurzaamheid en 12

functioneert niet optimaal. Rekening houdend met de noodzakelijke ontwikkeling van onze organisatie, vooral in relatie tot de dienstverlening richting inwoners en bedrijven, is het noodzakelijk dat onze huisvesting en werkomgeving voldoen aan de eisen van deze tijd en onze eigen ambities. In 2024 is de visie op onze huisvesting afgerond en vertaald in een programma van uitgangspunten (PvU). Dit zijn uitgangspunten op het gebied van onder andere duurzaamheid, dienstverlening, organisatie en toekomstgerichtheid. De raad en alle medewerkers, waaronder de OR, zijn hierbij betrokken. Daarnaast is ervaring opgedaan door bezoeken aan andere gemeentes die een vergelijkbaar traject hebben doorlopen. Eind 2024 wordt een besluit genomen over het toekomstscenario van onze huisvesting op basis van dit PvU, een stedenbouwkundige en financiële verkenning. Dit scenario wordt in 2025 verder uitgewerkt. Hierbij worden ook externe specialisten aangetrokken, zoals een huisvestingsadviesbureau en interieurontwerper. Ook bij dit traject worden de raad, medewerkers en andere belanghebbenden betrokken. Zodra we een stap verder zijn in de voorbereiding zullen we een gericht voorstel voor verdere stappen in voorbereiding inclusief de daarvoor benodigde financiële middelen.

13

Inzicht in het programmabudget T IN HET PROGRAMMABUDGET Programma 1 heeft voor 2025 een totaalbudget van € 0,06 miljoen aan geraamde baten en € 4,99 miljoen aan geraamde bestedingen (lasten). Onderstaande tabel geeft inzicht aan welke taakvelden dit wordt besteed. Bedragen * € 1.000 Begroting 2025

Bestuur, regio en middelen

Lasten

Baten

0.1

Bestuur

2.538

-

0.5

Treasury

14

-

0.8

Overige baten en lasten

11

-5

6

1.1

Crisisbeheersing en brandweer

2.425

-58

2.367

5.3

Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie

3

Mutaties reserves Totaal

Saldo 2.538 14

-

3

-

-

-

4.991

-64

4.927

Meerjarenbegroting Het financiële meerjarenperspectief van dit programma wordt in onderstaande tabel aangegeven en is op deze wijze in de meerjarenbegroting 2025 – 2028 verwerkt. Bedragen * € 1.000 Meerjarenperspectief

Programma budget 2025

2026

2027

4.991

N

4.995 N

4.993

N

4.877 N

-64

V

4.927

N

-64 V 4.931 N

-64 V 4.929 N

-64 V 4.813 N

Reservemutaties: toevoegingen

0

N

0 N

Reservemutaties: beschikkingen

0 4.927

N

Programma 1 Bestuur, regio en middelen Budget exploitatielasten Baten Saldo van baten en lasten

Geraamd programmaresultaat

N

2025

0

2028

N

0 N

0 N 4.931 N

0 N 4.929 N

0 N 4.813 N

2026

2027

2028

Toevoegingen Niet van toepassing

0 0

N

0 0

N

N

0 N 0 N

0 N 0 N

0 N 0 N

0 N 0 N

0 N 0 N

0 N 0 N

Beschikkingen Niet van toepassing

N

14

Programma 2; Sociaal Domein

Thema: Sociaal domein In 2023 is de Maatschappelijke Agenda (MAG) opnieuw vastgesteld. Dit is de basis voor het sociaal domein. Dankzij de inzet en betrokkenheid van de vele vrijwilligers in onze gemeente en de betrokken professionals, zoals onze gecontracteerde partners, huisartsen en integrale kindcentra zijn we als Kaag en Braassem koploper als het gaat gezondheid en bewegen op de kaart zetten. Veel aandacht gaat daarbij uit naar het versterken van welzijn en preventie. Op deze manier willen wij het toenemende beroep op jeugdzorg en volwassenenzorg terugbrengen en zo ook de kosten beheersbaar maken/houden. We focussen ons de komende jaren op het versterken van bestaanszekerheid en de sociale basis, het realiseren van kansengelijkheid en het makkelijker maken van gezond leven (zoals opgenomen in de Maatschappelijke agenda). Doelen v Een sterke sociale basis met aandacht voor gezondheid en welzijn van onze inwoners. v Een kwalitatief goed en betaalbaar aanbod aan laagdrempelige hulp en ondersteuning dicht bij onze inwoners. v Voorkomen en aanpakken laaggeletterdheid en bevorderen digi-vaardigheid. v Behoud en uitbreiding van het culturele aanbod in onze gemeente. Uitvoering 2025 Het sociaal domein blijft in beweging. We hebben daarbij te maken met meerdere uitdagingen: een krappe arbeidsmarkt, dubbele vergrijzing en een blijvend hoog beroep op jeugdhulp.

We zien dat de complexer wordende (digitale) samenleving ervoor zorgt dat sommige mensen minder goed kunnen meedoen, geen geschikt werk kunnen vinden of dat inwoners mentale problemen krijgen. Om deze uitdagingen aan te pakken gaan we inzetten op, ten minste, de volgende onderdelen: v We zetten samen met onze partners, zoals de bibliotheek en De Driemaster, actief in op het tegengaan van laaggeletterdheid en het versterken van digivaardigheden. v We realiseren lokaal een aanbod voor inwoners die behoefte hebben aan prikkelarme woonvormen (skaeve huse). Ook ontwikkelen we een woonzorgvisie om zo inzicht te krijgen in de benodigde opvang en woonruimte voor ouderen en andere bijzondere doelgroepen, en om deze opvang en woonruimte te realiseren. v We geven prioriteit aan zaken op het gebied van gezondheid. Het gaat hierbij o.a. om: o Het bevorderen van de mentale gezondheid van onze inwoners o Het bevorderen van een gezonde en actieve leefstijl (rookvrije generatie, matigen van (overmatig) alcoholgebruik, gezond sportklimaat). Hiervoor hebben we per 2024 een nieuwe overeenkomst afgesloten met De Driemaster. Naar aanleiding van een collegebesluit wordt de overeenkomst met De Driemaster verlengd in 2025 en 2026. We volgen de inzet en resultaten van De Driemaster op deze thema’s. v We zetten ons in voor een inclusieve samenleving waarin alle inwoners kunnen meedoen en erbij horen.

v We voeren een oriëntatie uit op de opgaven en uitvoering binnen het sociaal domein. v Per 01-01-2026 wordt de inkomensafhankelijke bijdrage ingevoerd voor Wmo voorzieningen. Voor een grote groep inwoners die al langere tijd gebruik maken van een Wmo voorziening, zal de eigen bijdrage per 01-01-2026 stijgen. Het wetsvoorstel over de inkomensafhankelijke eigen bijdrage is 15

nog in wording. Zodra deze bekend is, informeren wij onze inwoners rondom de invoering van de inkomensafhankelijke bijdrage. v Cultuur vinden we van groot belang in onze gemeente. Daarom blijven we ons ook in 2025 inzetten op minimaal het behoud van het culturele aanbod in onze gemeente en waar mogelijk een uitbreiding van dit aanbod. Dit doen wij in ieder geval door onze culturele organisaties te ondersteunen via De Driemaster. v Verdere invulling geven aan de doorontwikkeling van de jeugdzorg (financieel en inhoudelijk) waarbij invulling wordt gegeven aan de landelijke kaders zoals de hervormingsagenda. v Verdere invulling geven aan de transitie jeugdzorg Onderwerp Aantal jeugdigen met jeugdhulp vanuit het lokale team Aantal jeugdigen met specialistische jeugdhulp Aantal mensen met een bijstandsuitkering: Instroom: Uitstroom (waarvan naar werk …): Aantal mantelzorgers dat in beeld is (in bestand) Aantal gerealiseerde opvangplekken maatschappelijke opvang incl. skaeve huse Aandeel klanten met langlopende Wmo-ondersteuning van Tom in de buurt die zelfredzamer worden Aandeel inwoners die zeggen dat de Wmo-ondersteuning van Tom in de buurt voorkomt dat problemen (verder) zijn geëscaleerd

Indicator 2025 200 400 350 60 50 (15) 410 12 90% 95%

16

Thema: Onderwijs Kaag en Braassem heeft een zeer ambitieuze IKC-ontwikkeling als uitvoering van de gemeentelijke taak op de het gebied van onderwijshuisvesting. Een integraal meerjarenplan voor de onderwijshuisvesting is met de groei van de gemeente een mooie volgende stap om samen met de verschillende professionals te werken aan een veilige omgeving voor het opgroeiende kind. Koers We focussen ons de komende jaren op het bieden van een doorgaande leerlijn van kinderen van 0 tot 13 jaar, waar kinderen zich kunnen ontwikkelen binnen een breed aanbod van kennis, cultuur, sociale vaardigheden en sport. Doelen v Een dekkend aanbod aan IKC’s in Kaag en Braassem. v Geen thuiszitters of anders zo kort mogelijk, door een sluitende ketenaanpak. Uitvoering 2025 v Kaskade is tijdelijk uitgebreid om de groei van het aantal leerlingen op te vangen. Intussen wordt de verdere groei van Braassemerland scherper in beeld gebracht om de structurele uitbreiding goed af te stemmen op de groei van het aantal inwoners en dus leerlingen, wordt een actuele leerlingprognose opgesteld. v In 2025 wordt Kineo (één integraal kindcentrum, met sporthallen en een nieuw zwembad) gebouwd en wordt de buitenruimte voor het kindcentrum, de verenigingen en de buurt definitief ingevuld.

v Het IKC Woubrugge wordt ontworpen en de eerste scenario’s voor een gebiedsontwikkeling op het Hertogspark, inclusief IKC Rijpwetering worden gemaakt. De betrokken partijen werken aan een gezamenlijke visie en zijn met een stedenbouwkundige aan het onderzoeken wat de mogelijkheden in het gebied zijn om deze visie te realiseren. v In 2025 wordt de vraag verkend of er een vorm van voortgezet onderwijs terugkomt in de gemeente. De gemeente is geen initiatiefnemer; zodra er een officiële aanvraag komt van het bestuur van het voortgezet onderwijs, heeft de gemeente een huisvestingsverplichting. Het lijkt erop dat deze aanvraag eind 2024 komt, omdat meerdere partijen (een groep ouders, het basisonderwijs, het jongerenwerk en de politie) behoefte hebben aan lokaal voortgezet onderwijs en hierover in gesprek zijn. v Passend onderwijs heeft als doel om elk kind een passende thuisnabije onderwijsplek te bieden. Het streven is dan ook dat er geen thuiszitters zijn. In de praktijk zijn er jaarlijks enkele thuiszitters, waarvoor nog een goede plek wordt gezocht, of die wachten op zorg. De keten zet zich dan in om de periode van thuiszitten zo kort mogelijk te houden. v In 2025 wordt een integraal meerjarenplan opgesteld voor onderwijshuisvesting

17

Thema: Sport Wij hebben de ambitie om een toekomstbestendig gebied te realiseren waar sport, cultuur, onderwijs, wonen en zorg voor alle inwoners samen komen in het hart van het dorp. Koers We focussen ons de komende jaren op het samenbrengen van de betrokken partijen om ruimtelijk en inhoudelijk verder invulling geven aan hun visie om zo de fysieke en mentale gezondheid en daarmee de vitaliteit van de gemeenschap als geheel te vergroten. Doelen v Een gefaseerde uitwerking van de integrale gebiedsvisie Sportpad waar sport, cultuur, onderwijs, wonen en zorg voor alle inwoners van 0-100 jaar samen komen. Uitvoering 2025 v Sportpad. 2024 Stond in het teken van de technische uitwerking van het nieuwe Kineo en de velden en gebouwen van de sportverenigingen. In 2025 wordt de buitenruimte en ontsluiting verder uitwerkt. Het sportveldendeel is in het derde kwartaal 2024 officieel overgedragen aan de verenigingen. Wel draagt de gemeente zorg voor de rioolwerkzaamheden onder het toekomstig Kineo, planning eerste half jaar van 2025. Daarnaast blijf de gemeente actief onderdeel uitmaken van de stuurgroep en het kernteam. Als kader binnen de beschikkingen zijn procesafspraken gemaakt waarbij de verenigingen periodiek verantwoording afleggen aan de gemeente.

18

Inzicht in het programmabudget Programma 2 heeft een totaalbudget van € 12,43 miljoen aan geraamde baten en € 38,60 miljoen aan geraamde bestedingen (lasten). Onderstaande tabel geef op basis van de MAG inzicht in de besteding.

Sociaal domein

Bedragen * € 1.000 Begroting 2025 Lasten

Baten

Saldo

114

Sociaal Domein breed / Onderzoek & advies

30

-9

21

199

Sociaal Domein breed / Overige

130

0

130

202

Gezondheid & veiligheid / ASV en meer

15

0

15

205

Gezondheid & veiligheid / GR Gezondh.

922

-4

918

299

Gezondheid & veiligheid / Overige

93

0

93

307

Inburgering / Inkomensondersteuning

10

0

10

310

Inburgering / Opdr. Inburgering

97

0

97

315

Inburgering / Welzijn & Preventie

33

0

33

399

Inburgering / Overige

112

0

112

402 405

Jeugd & Onderwijs / ASV en meer Jeugd & Onderwijs / GR Gezondh.

1.583 1.216

0 0

1.583 1.216

408

Jeugd & Onderwijs / Leerlingenvervoer

672

0

672

409

Jeugd & Onderwijs / Onderwijs

377

0

377

414

Jeugd & Onderwijs / Onderzoek & advies

0

0

0

415

Jeugd & Onderwijs / Welzijn & Preventie

354

-354

0

416

Jeugd & Onderwijs / TWO Jeugdhulp

5.601

0

5.601

499

Jeugd & Onderwijs / Overige

128

0

128

501

Maatsch.vastgoed / Aann.-beheerd.ovk

394

-52

342

505

Maatsch.vastgoed / GR Gezondh.

15

0

15

509

Maatsch.vastgoed / Onderwijs

1.158

0

1.158

599

Maatsch.vastgoed / Overige

76

0

76

602

Ondersteuning / ASV

0

0

0

606

Ondersteuning / Ind. voorz. Wmo

2.353

-142

2.211

612

Ondersteuning / Ondersteuning

3.233

-92

3.141

613

Ondersteuning / Ondersteuning + wonen

361

0

361

614

Ondersteuning / Onderzoek & advies

27

0

27

699

Ondersteuning / Overige

335

0

335

702

Welzijn & preventie / ASV en meer

91

0

91

715

Welzijn & preventie / Welzijn & Preventie

2.964

-457

2.507

799

Welzijn & preventie / Overige

112

0

112

803

Werk & Inkomen / DVO Part.wet

2.149

0

2.149

807

Werk & Inkomen / Inkomensonderst.

6.972

-5.981

992

814

Werk & Inkomen / Onderzoek & advies

9

0

9

899

Werk & Inkomen / Overige Mutatie reserves

Totaal

185

0

185

0

-4.220

-4.220

38.604

-12.431

26.172

19

Meerjarenbegroting Het financiële meerjarenperspectief van dit programma wordt in onderstaande tabel aangegeven en is op deze wijze in de meerjarenbegroting 2025 – 2028 verwerkt.

Programma 2 Sociaal Domein Budget exploitatielasten Baten Saldo van baten en lasten Reservemutaties: toevoegingen Reservemutaties: beschikkingen Geraamd programmaresultaat

Toevoegingen Niet van toepassing Beschikkingen Bijdragen Sportpad fase 2

Bedragen * € 1.000 Meerjarenperspectief

Programma budget 2025

2026

2027

2028

38.604 N -8.211 V 30.392 N 0 N -4.220 V 26.172 N

38.388 N -8.118 V 30.270 N 0 N -5.220 V 25.050 N

32.671 N -7.753 V 24.919 N 0 N 0 N 24.919 N

32.666 N -7.753 V 24.914 N 0 N 0 N 24.914 N

2025

2026

2027

2028

0 N 0 N

0 N 0 N

0 N 0 N

0N 0 N

-4.220 V -4.220 V

-5.220 V -5.220 V

0 N 0 N

0N 0 N

20

Programma 3; Ruimte en leefomgeving Thema: Wonen Het bouwen van voldoende (betaalbare) woningen, ook buiten BSD is een belangrijke ambitie uit het Raadsakkoord. Ook de doelgroepenverordening heeft een aanscherping van de spelregels ondergaan waarmee speculatie en het exploiteren van woningen vanuit beleggingen wordt tegengegaan. Ook in het regeerakkoord Schoof is meer woningen realiseren topprioriteit. Echter onzeker is nog hoe dit zijn uitwerking heeft op de spreidingswet voor nieuwkomers. Koers Meer en sneller realiseren van woningen in het sociale en betaalbare segment. Doelen v Sneller realiseren van woningen om passende huisvesting voor de juiste doelgroepen beschikbaar te stellen. v Met de realisatie van de juiste woningen optimale doorstroming realiseren. v Behoefte in kaart brengen voor aandachtsgroepen. Uitvoering 2025 v Woonzorgvisie. In de nalonale Woon- en Bouwagenda zijn de programma's ‘een thuis voor iedereen’ en ‘wonen en zorg voor ouderen’ opgenomen. Hierin wordt aangestuurd op het realiseren van voldoende en geschikte huisvesting voor aandachtsgroepen en ouderen met een arrangement van voorzieningen. Om inzicht in deze opgaven te krijgen dient de gemeente voor 1 januari 2026 een woonzorgvisie opgesteld te hebben in samenwerking met de corporales en zorgparljen. v Doorstroomcoach.

Een onderdeel van de nieuwe prestaleafspraken (2025-2028) met de corporales is om gezamenlijk onderzoek te doen naar een doorstroomcoach. Het is van belang dat inwoners kunnen doorstromen naar de juiste type woningen. Zo komen er meer woningen beschikbaar voor de juiste doelgroepen. Het onderzoek richt zich op wat een doorstroomcoach hierin zou kunnen betekenen. v Pilot pré-mantelzorgwoningen. Een mantelzorgwoning realiseren is alleen mogelijk met een mantelzorgverklaring. De zorgvraag verandert door het langer zelfstandig thuiswonen en de vergrijzing. Daarmee groeit de groep inwoners die behoete heet om in de buurt van het eigen sociale netwerk te wonen, maar nog geen zorg- of ondersteuningsvraag heeft. Het idee is om te starten met een pilot pré-mantelzorgwoningen om het voor inwoners mogelijk te maken een omgevingsvergunning voor een pré-mantelzorgwoning aan te vragen. v Potenbële woningbouwlocabes. Met de uitkomst van de onderzoeken naar potenlële woningbouwlocales gaan we gericht acle ondernemen op een aantal locales om woningbouwprojecten te realiseren die iets toevoegen in het sociale en betaalbare segment. Er is als eerst gestart met een onderzoek gericht op de locale Vlietpark in Hoogmade. Om te zorgen voor de toevoeging van de juiste categorie woningen is het aanscherpen van het sociale vereveningfonds is in volle gang.

v Huisvesbng bijzondere doelgroep inclusief taakstelling statushouders en opvang Oekraïners. We hebben 2 keer onze taakstelling statushouders niet behaald en zien dat dit een steeds groter probleem wordt. Om deze taakstelling te behalen zullen we crealef moeten zijn in de mogelijkheden om statushouders te huisvesten. Waarbij we het nieuwe hoofdlijnenakkoord en andere regelgeving nauwgezet zullen volgen. Vanaf 1 januari 2025 is de taakstelling voor opvang 21

Oekraïense vluchtelingen verhoogd naar 151. In combinatie met het aflopen van de opvang door de kerk op het Pastoor Onelplein in Roelofarendsveen betekent dat dat we een nieuwe locatie zullen moeten inrichten voor maximaal 40 personen.

22

Thema: Omgevingsvisie De omgevingsvisie is, onder de Omgevingswet, een verplicht instrument voor gemeenten en betreft een integrale langetermijnvisie voor de fysieke en sociale leefomgeving die samen met organisaties en inwoners wordt opgesteld. Elke twee jaar wordt deze visie opnieuw onder de loep genomen en op thema's herzien. Koers Een integrale benadering met de Omgevingsvisie als overkoepelend document. Doelen v Een geactualiseerde omgevingsvisie waarbij samenwerking met de inwoners centraal staat. Uitvoering 2025 Zoals afgesproken met de gemeenteraad zal in 2025 de omgevingsvisie op alle thema’s worden herzien, waarbij een uitgebreide participatie met inwoners zal plaatsvinden. Centraal hierin is om de Omgevingsvisie dichter bij de inwoner te brengen.

De verwachte resultaten zijn: v Een gedragen en geactualiseerde omgevingsvisie met een horizon tot 2050; v 2 tot 3 dorpsvisies ontwikkeld samen met de inwoners en andere stakeholders, waarbij de aanpak als basis dient voor andere dorpen; v Een gemeentebreed participatie onderzoek voor de overige dorpen, met focus op identiteit en beleving per beleidsthema van de inwoners door middel van een digitaal onderzoek en fysieke terugkoppeling per dorp; v Een datagerichte en integrale analyse van beleid van de gemeente per thema en, waar mogelijk, per dorp; v Een verschuiving van de primaire verantwoordelijk voor de Omgevingsvisie van Ruimtelijke Ordening naar de diverse beleidsthema's; v Inbedding van de resultaten van de M.E.R. 2023 in de omgevingsvisie 2025 en uitvoeren M.E.R. voor de herziene omgevingsvisie 2025.

23

Thema: Verkeersveiligheid, openbare ruimte en IBOR Onze kernen bereikbaar en verkeersveilig te krijgen en houden is een belangrijk aandachtspunt voor Kaag en Braassem. Door groot onderhoud van wegen te combineren met vervanging van riolering en vergroening van de openbare ruimte kan werk met werk gemaakt worden. Koers Al onze kernen bereikbaar en verkeersveilig krijgen en houden. Een schone, hele, veilige en toegankelijke openbare ruimte is een belangrijke basis voor de leefbaarheid van onze dorpen. Doelen v Een veilige gemeente v Overlast voor inwoner beperken bij onderhoud en verbeteren v Voldoen aan door raad gestelde kwaliteitsnormen v Duurzaam en klimaatadaptief onderhoud van de openbare ruimte Uitvoering 2025 v Eind 2024 wordt het nieuwe Integraal Beheerplan Openbare Ruimte vastgesteld. Via dit nieuwe beheerplan stellen we de nieuwe ambities in de openbare ruimte vast voor de planperiode 2025 – 2029. v 2025 zal gekenmerkt worden door de start, afronding en ingebruikname van enkele grote reconstructie projecten. Zoals de Zonnendauwlaan in Rijnsaterwoude, Roelofarendsveen – Noord fase 1, Drechtlaan en Vriezenkoop Noord in Leimuiden. v Op het gebied van verkeersveiligheid wordt in 2025 de oplevering van het tijdelijke fietspad door fase 11 van Braassemerland verwacht.

En wordt er een verdere uitvoering gegeven aan het onderzoeken van een nieuwe verbinding tussen het Noordeinde en de Flora/Geestweg. Buiten deze voortzetting van het verkeersveiliger maken van het Noordeinde – Zuideinde zal in 2025 een uitwerking gemaakt worden van het aankomende project Oud Adeselaan. Een project waarbij verkeersveiligheid en een rioleringsopgave gecombineerd wordt. v Zoals het afgelopen jaar wordt er dit jaar wederom ingezet op het ontstenen van de buitenruimte. Verharding vervangen door groen om een fijnere leefomgeving te realiseren voor onze inwoners en om onze buitenruimte klimaat adaptiever te maken.

24

Thema: Recreatie In deze raadsperiode is een recreatievisie tot stand gekomen in samenwerking met ondernemers, inwoners, verenigingen en het recreatieveld. Om aantrekkelijk te zijn voor vrijetijdsbesteding voor onze eigen inwoners en de bezoekers is een recreatief netwerk nodig. Koers Kaag en Braassem wil zich profileren en manifesteren als recreatiegemeente voor zowel recreant, ondernemer en inwoner. Doelen v Kaag en Braassem profileren en manifesteren als recreatiegemeente. v Kaag en Braassem recreatief aantrekkelijk houden voor inwoners en (regionale) bezoekers. Uitvoering 2025 v De (netwerk)posile van Slchlng Kaag en Braassem Promole versterken, onder andere door middel van het versterken van relaties met diverse partners (zoals sponsoren, media, overheidsinstanties en andere promotieorganisaties), het uitbreiden van het netwerk en het bouwen aan het merk Stichting Kaag en Braassem Promotie. v Het handhaven en waar mogelijk gepast uitbreiden van recrealeve voorzieningen vanuit eigen grondposiles en parlculiere inilaleven. v Er is al een geruime tijd een actieve inwonerswerkgroep betrokken bij het realiseren van een zwemstrand in Roelofarendsveen. Wij steunen dit initiatief en vervullen een faciliterende en ondersteunende rol binnen dit project. v Het volgen van de ontwikkelingen van de tweede sluis in Roelofarendsveen welke onderdeel is van project Braassemerland.

v Plannen ophalen om de recreatieve aantrekkelijkheid van de gemeente te behouden door in gesprek te gaan met diverse stakeholders. v Fietspont Kaag – Oud Ade heeft in 2024 als pilot weer gevaren vanuit initiatief van Stichting Promotie Kaag. De mogelijkheden worden bekeken om een vervolg te geven aan deze succesvolle pilot. Wij steunen dit initiatief en vervullen een faciliterende en ondersteunende rol binnen dit project. v Aanwijzingsbesluit ligplaatsen APV. Het doel is om bepaalde gebieden aan te wijzen waar het verboden is met een vaartuig aan te leggen, om de veiligheid op het water te waarborgen en het uiterlijk van de gemeente te verbeteren. Daarnaast worden er ook specifieke regels gesteld voor het innemen van een ligplaats. v Inzet op verblijfsrecreatie op locatie Boot Beton.

25

Thema: Duurzaamheid De doelstellingen op klimaat en energie zijn een grote opgave voor gemeenten waarbij Kaag en Braassem een Lokale Energie Strategie heeft vastgesteld. Het nieuwe kabinet zet in op bestaande afspraken aan de hand van drie pijlers waaronder energietransitie en klimaatadaptatie. Het verminderen van uitstoot van broeikasgassen maar ook aanpassen aan, voorbereid zijn op en omgaan met klimaatverandering. Koers Kaag en Braassem doet actief mee aan de energietransitie en de verduurzaming van Nederland Doelen Een veilige groene en gezonde leefomgeving voor mens, plant en dier door; v Het beperken van de CO2 uitstoot in de gebouwde omgeving v De uitstoot door verkeer en vervoer te verlagen v Meer aandacht te hebben voor de gevolgen van klimaatverandering v De biodiversiteit te verbeteren v De bodemdaling te beperken en v Bewuster om te gaan met energie, water, grondstoffen en voedsel Uitvoering 2025 v De lokale energiestrategie (LES) wordt verder uitgewerkt naar een uitvoeringsagenda voor 2025. Naast het besparen op energie, richten we ons op het regisseren van grootschalige opwek van elektriciteit door wind en zon. Energie besparen is belangrijk. Hier waren we al mee bezig voordat er een LES was en wij blijven ons hiervoor inzetten bijv.

door: o Inwoners een gratis gesprek aan te bieden met één van de energiecoaches; o Particuliere huiseigenaren te ondersteunen met de nieuwe subsidieregeling voor het isolatieprogramma in Kaag en Braassem; o Ondernemers te wijzen op een gratis energiescan via de Omgevingsdienst; o Samen met ondernemers van het Veenderveld een energiehub op te zetten; o In twee verschillende kernen te starten met wijkuitvoeringsplannen met als doel om op termijn aardgas vrij te worden; o Met initiatiefnemers een gebiedscoöperatie op te richten. v In de communicatie over duurzaamheid maken we zichtbaar wat al kan, wat beter of anders kan, wat nog lastig is en wat nog moet gebeuren. Door kennis en ervaringen te delen inspireren mensen elkaar, komen ze in beweging en gaan noodzakelijke veranderingen en ontwikkelingen sneller. Voor elk project binnen duurzaamheid maken we daarom een gerichte communicatiecampagne met als doel: o Verbinden: we betrekken inwoners en ondernemers en zijn in gesprek. o Verhelderen: we informeren op tijd en duidelijk en vertellen waarom, hoe, wat en wanneer. o De weg wijzen: we verwijzen naar betrouwbare bronnen o Inspireren: we laten zien wat er al gebeurt.

26

Thema: Land- en tuinbouw(gebieden) Het kabinet Schoof slaat een nieuwe koers in het landelijk gebied in. Voedselzekerheid en innovatie van de land- en tuinbouw en visserij staan hierbij centraal. Boeren, vissers en tuinders krijgen de ruimte om te ondernemen en tegelijkertijd bij te dragen aan het halen van de verschillende doelen die de maatschappij van hen vraagt. Koers Een belangrijk deel van het grondgebied van Kaag en Braassem is in gebruik bij agrariërs en ook in de toekomst zal de land- en tuinbouw een grote rol blijven spelen. Duidelijke kaders om verrommeling van het land- en tuinbouwgebied tegen te gaan en een vitale innovatieve land- en tuinbouwsector zijn hierbij van groot belang. Doelen v Bodemdaling tegengaan. v Een vitale innovatieve land- en tuinbouwsector. v Behoud openlandschap. Uitvoering 2025 v In het najaar van 2024 gaat het gebiedsproces Geestweg en Floraweg van start. Inwoners en bedrijven in het gebied worden gefaciliteerd om de toekomst voor dit gebied te bepalen. Dit loopt door in 2025. De resultaten worden ingezet voor het overleg met provincie over de ruimtelijke kaders voor dit gebied. v Het faciliteren van ondernemers en inwoners bij het uitwerken van concrete deelplannen voor De Baan en Sotaweg.

v Na akkoord van de subsidieregeling worden in 2025 de biodiversiteitsmaatregelen en de waterinfiltratiesystemen geïnstalleerd in de Vlietpolder en Blauwe Polder welke vallen onder het polderproces van Kaag en Braassem “Peilen op de toekomst”. v We betrekken ondernemers en hun vertegenwoordigers, zoals het Economisch Overleg Platform (EOP), LTO, Platform Tuinbouw Veenstreek en Boerenberaad, bij belangrijke ontwikkelingen en voeren regelmatig overleg. v Een positieve grondhouding aannemen ten opzichte van nieuwe vormen van landschapsbeheer, agrarisch vastgoed en nieuwe vormen van boeren als dit bijdraagt aan nieuw perspectief voor de landbouw. Hierop zal maatwerk van toepassing zijn. v Het nieuwe kabinet heeft in september 2024 besloten om te stoppen met het Nationaal Programma Landelijk Gebied (NPLG), dat bedoeld was om natuurherstel en het aanpakken van het stikstofprobleem te bevorderen. De huidige plannen hoeven niet meer voortgezet te worden. Er wordt verwacht dat het kabinet in september 2024 met alternatieve plannen zal komen. De provincies dringen aan op snelle duidelijkheid en financiering voor hun plannen, gezien de investeringen en verwachtingen die de afgelopen jaren zijn opgebouwd. De inzet van de provincies is wel om het gebiedsgericht werken voort te zetten.

Gemeente Kaag en Braassem blijft zich inzetten om zowel de boeren te steunen, bodemdaling tegen te gaan als het herstel van de natuur te bevorderen.1

1

Informatie per 5 september 2024. Er zijn voortdurende ontwikkelingen in het Rijksbeleid. Zodra meer informatie beschikbaar komt, zullen wij daarop anticiperen. 27

Thema: Economie en bedrijventerreinen Werkgelegenheid is een van de belangrijkste randvoorwaarden voor bestaanszekerheid van mensen. Daarom heeft de gemeente een belangrijke taak in het realiseren van voldoende mogelijkheid voor bedrijven om als werkgever en onderneming ruimte te krijgen voor deze ambitie. Koers Kaag en Braassem is een bedrijvige gemeente. Met bijvoorbeeld de ontwikkeling van bedrijventerreinen willen we in de aankomende jaren kansen benutten en onze lokale economie gezond houden. Doelen v Een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor bedrijven bieden en behouden v De economische sector de ruimte bieden om te ondernemen v Werkgelegenheid vergroten voor onze inwoners Uitvoering 2025 v In de actualisatie van de omgevingsvisie worden economische ontwikkelingen meegenomen, zodat we blijven werken aan een aantrekkelijk ondernemersklimaat. We streven ernaar (planologisch) uitnodigend te zijn voor lokale ondernemers door proactief mee te denken bij nieuwe initiatieven, kansen te verkennen en regelmatig overleg te voeren met ondernemers en hun verenigingen. Daarnaast vertegenwoordigen we de belangen van onze lokale ondernemers op zowel regionaal als provinciaal niveau. v De bedrijventerreinen in onze gemeente zijn van groot belang voor onze lokale ondernemers.

Bij (uitbreiding van) onze bedrijventerreinen willen we ruimte bieden aan (het doorgroeien van) lokale ondernemers. Onlangs is de regionale bedrijventerreinenstrategie van Holland Rijnland vastgesteld. In Kaag en Braassem richten wij ons met name op Drechthoek 2 en een andere mogelijke locatie. v De ontsluiting van bedrijventerreinen, tuinbouwgebieden, winkellocaties en toeristische locaties, zoals de N207 en andere belangrijke wegen, vereist voortdurende aandacht. In samenwerking met onze verkeerskundigen, ondernemers en andere betrokken partijen onderzoeken we mogelijke verbeteringen. v Voldoende personeel en aantrekkelijke banen zijn belangrijk voor zowel de economie van Kaag en Braassem als het welzijn van onze inwoners. Binnen de human capital aanpak van Holland Rijnland werken we aan de thema’s: talent aantrekken, onderwijs en arbeidsmarkt, en slim en inclusief ondernemen. v We betrekken ondernemers en hun vertegenwoordigers, zoals het Economisch Overleg Platform (EOP), bij belangrijke ontwikkelingen en voeren regelmatig overleg.

28

Inzicht in het programmabudget Programma 3 heeft een totaalbudget van afgerond € 16,09 miljoen aan geraamde baten en € 28,85 miljoen aan geraamde bestedingen (lasten). Binnen dit programma wordt een belangrijk deel van de lasten afgedekt door inkomsten uit afvalstoffenheffing, rioolrechten, leges omgevingsvergunningen en leges burgerzaken. Uitgaven in de sfeer van de bouwgrondexploitatie zijn in principe afgedekt door de opbrengsten uit grondverkopen en voor zover deze niet toereikend zijn door getroffen verliesvoorzieningen. Onderstaande tabel geeft inzicht aan welke taakvelden dit wordt besteed.

Ruimte en leefomgeving 0.2 0.3 1.2 2.1 2.5 3.1 3.3 3.4 5.5 5.6 5.7 7.2 7.3 7.4 7.5 8.1 8.2 8.3

Burgerzaken Beheer overige gebouwen en gronden Openbare orde en veiligheid Verkeer en vervoer Openbaar vervoer Economische ontwikkeling Bedrijvenloket en bedrijfsregelingen Economische promotie Cultureel erfgoed Media Openbaar groen en (openlucht) recreatie Riolering Afval Milieubeheer Begraafplaatsen en crematoria Ruimte en leefomgeving Grondexploitatie (niet bedrijventerreinen) Wonen en bouwen Mutaties reserves Totaal

Bedragen * € 1.000 Begroting 2025 Lasten 726 88 1.123 6.384 312 1.052 22 187 65 21 3.233 4.266 3.882 1.461 203 2.417 2.419 987 28.849

Baten -330 -316 -355 -60 -523 -11 -71 -5.286 -5.207 -63 -2.382 -1.154 -338 -16.093

Saldo 396 -228 1.123 6.029 252 529 11 187 65 21 3.162 -1.019 -1.324 1.461 140 2.417 38 -166 -338 12.756

29

Meerjarenbegroting Het financiële meerjarenperspectief van dit programma wordt in onderstaande tabel aangegeven en is op deze wijze in de meerjarenbegroting 2025 – 2028 verwerkt.

Programma 3 Ruimte en leefomgeving Budget exploitatielasten Baten Saldo van baten en lasten Reservemutaties: toevoegingen Reservemutaties: beschikkingen Geraamd programmaresultaat

Toevoegingen Niet van toepassing Beschikkingen Bijdrage aan provincie ivm N207 Passage Leimuiden Afsluiten Centrumplan Leimuiden

Bedragen * € 1.000 Meerjarenperspectief

Programma budget 2025

2026

2027

2028

28.849 N -15.756 V 13.093 N 0 N -338 V 12.756 N

30.830 N -17.801 V 13.029 N 0 N 0 N 13.029 N

29.116 N -14.916 V 14.200 N 0 N 0 N 14.200 N