Programmabegroting 2022

Programmabegroting 2022

0

Inhoudsopgave • • •

•

•

Leeswijzer Algemene inleiding en aanbieding door het college Programma’s ▪ Programma 1 – Bestuur, regio en middelen ▪ Programma 2 – Sociaal domein ▪ Programma 3 – Ruimte en leefomgeving ▪ Meerjarenbegroting en algemene dekkingsmiddelen ▪ Overzicht kosten van overhead

2 6 10 18 26 39 40

Paragrafen ▪ Paragraaf 1 - Lokale heffingen ▪ Paragraaf 2 - Weerstandsvermogen en risicobeheersing ▪ Paragraaf 3 - Kapitaalgoederen ▪ Paragraaf 4 - Financiering ▪ Paragraaf 5 - Bedrijfsvoering ▪ Paragraaf 6 - Verbonden partijen ▪ Paragraaf 7 - Grondbeleid

42 48 69 74 80 83 94

Financiële begroting ▪ Overzicht van baten en lasten ▪ Gehanteerde kaders voor de begroting ▪ Verschillenanalyse ▪ Overzicht van incidentele baten en lasten ▪ Overzicht structureel begrotingsresultaat ▪ Meerjarig overzicht van de vermogenspositie ▪ Geprognosticeerde balans ▪ EMU-saldo ▪ Overzicht geraamde lasten en baten per taakveld ▪ Begroting en het meerjarenperspectief overzichten I t/m III

99 101 102 105 107 108 110 110 111 113

1

Leeswijzer Voor u ligt de gemeentebegroting 2022 – 2025. In dit voorjaar heeft ons college uw raad vanwege de grote onzekerheden met betrekking tot de algemene uitkering geen Richtnota 2022 met financiële en beleidskaders voor de begroting laten vaststellen. Daarmee zijn ook de beleidskaders, vertaald in doelen, resultaten en inspanningen die opgenomen zouden zijn in de Richtmonitor, niet vastgesteld. Op basis van behaalde resultaten in de afgelopen jaren en actuele ontwikkelingen zijn de inspanningen geactualiseerd en als zodanig verwerkt in deze Programmabegroting 2022. Uiteraard zijn dit geen grote wijzigingen en zijn de doelen en resultaten nog steeds gebaseerd op de Samenwerkingsagenda 2018-2022. Daarmee zullen de doelen, resultaten en inspanningen die u leest in de programmabegroting 2022 een vertrouwd beeld geven. Opbouw begroting __________________________________________________________________________ De begroting is als volgt opgebouwd: in de algemene inleiding en aanbieding door het college worden de belangrijkste ontwikkelingen voor het komende jaar toegelicht. De beleidsvelden uit de Samenwerkingsagenda 2018-2022 “Maak meedoen mogelijk” zijn ondergebracht in drie programma’s. Per programma zijn programmadoelen, de maatschappelijke resultaten en de hiervoor benodigde inspanningen in de Integrale monitor beschreven.

Per programma is onderstaande indeling aangehouden. Introductie Per programma zijn de belangrijkste onderwerpen uit de Samenwerkingsagenda beschreven. Hierbij is beschreven wat de wettelijke taken zijn en welke werkzaamheden wij in samenwerkingsverband uitvoeren. Ook is in de introductie weergegeven wat de Paarse blokken zijn van dat programma die nog nader worden uitgewerkt in deze collegeperiode. Programmadoelen De programmabegroting is ingedeeld in drie programma’s. Per programma zijn de programmadoelen en de maatschappelijke doelen uit de Samenwerkingsagenda in beeld gebracht. Maatschappelijke doelen Per maatschappelijk doel/per maatschappelijk thema is beschreven wat het hoofddoel is en wat we willen bereiken. Het gaat hier om de witte teksten uit de Samenwerkingsagenda. Dit zijn de onderwerpen waarvoor raadsbrede steun is op de inhoud en op de koers en waarvoor mandaat is gegeven aan het college. De raad laat de uitvoering van deze onderwerpen over aan het college, onder voorwaarde dat het college verantwoording aflegt over deze onderwerpen. Per maatschappelijk doel is daarom ook verwoord wat we gaan doen (inspanningen) om dit doel te bereiken en hoe we dat meten. Zodra een Paars blok is uitgewerkt en er binnen de raad overeenstemming is over de inhoud en de koers, wordt het toegevoegd aan de Integrale monitor.

Voor bepaalde inspanningen was via de Integrale monitor extra geld beschikbaar gesteld in voorgaande begrotingen. Het gaat hier om geld voor het Klimaatakkoord en extra geld voor de wegen. Deze budgetten zijn toegevoegd aan de reguliere begroting. Daarmee kunnen 2

alle inspanningen uit de Richtmonitor uitgevoerd worden binnen de reguliere budgetten per programma. De wijzigingen die in de reguliere budgetten zijn aangebracht, zijn toegelicht in de presentatie bij de Richtbrief 2022 en in de presentaties bij deze begroting. Verder geven we in deze begroting per programma inzicht in de opbouw van de baten en lasten. Na de programma’s volgen de paragrafen waarin op zeven belangrijke beleidsterreinen, die niet programmagebonden zijn, inzicht wordt gegeven in belangrijke ontwikkelingen voor het begrotingsjaar 2022. Tot slot wordt in de financiële begroting onder andere stilgestaan bij de kaders voor de begroting 2022, de reservepositie van onze gemeente en het meerjarenperspectief tot en met 2025. Nieuw in de begroting __________________________________________________________________________ In dit voorjaar heeft ons college uw raad vanwege de grote onzekerheden met betrekking tot de algemene uitkering geen Richtnota 2022 met kaders voor de begroting laten vaststellen. Uw raad heeft een Richtbrief ontvangen en is via de Richtbrief en een presentatie geïnformeerd over de plannen voor 2022 en het financiële meerjarenbeeld. Deze begroting is daarmee gebaseerd op het financiële meerjarenbeeld, zoals gepresenteerd bij de Richtbrief en de ontwikkelingen die in deze presentie op hoofdlijnen zijn weergegeven op 28 juni.

Daarna heeft een aantal ontwikkelingen ertoe geleid dat het meerjarig begrotingsresultaat op dit moment een ander beeld geeft dan bij de Richtbrief én hebben we gediscussieerd over dekkingsmaatregelen om de begroting reëel en structureel sluitend te krijgen. Deze laatste ontwikkelingen hebben we aan uw raad toegelicht in de presentaties op 13 en 27 september. Hieronder lichten we de nieuwe budgetten in onze begroting toe. Reguliere taken Uitbreiding formatie met 2,5 fte De afgelopen jaren hebben wij als gemeente binnen het sociaal domein nieuwe taken gekregen als gevolg van o.a. de decentralisaties (denk aan inkoop en contractmanagement jeugdhulp en Wmo), de doordecentralisatie van maatschappelijke zorg en huisvesting bijzondere doelgroepen. Daarnaast zijn enkele bestaande taken verzwaard, zoals op het gebied van wonen. Ook vraagt het realiseren van bestuurlijke ambities (Sportpad, IKC’s) extra ambtelijke inzet. Dit alles heeft de afgelopen jaren tot een aanzienlijke taakverzwaring geleid bij met name het sociaal domein. Een structurele uitbreiding van 2 fte binnen het sociaal domein en 0,5 fte bij bedrijfsvoering is daarom noodzakelijk. De uitbreiding en de verzwaring van de taken binnen het sociaal domein hebben namelijk ook de vraag naar financieel en juridisch advies sterk vergroot in de afgelopen jaren.

In het kader van efficiency wordt er al veel subregionaal samengewerkt. Zoals gepresenteerd bij de Richtbrief en toegelicht in de brief van ons college aan uw raad naar aanleiding van de vragen in de Context-en-Kadersavond van 13 september stelt ons college voor de formatie uit te breiden met 2,5 fte.

3

Integrale monitor/ Richtmonitor De inhoudelijke kaders van deze begroting zijn gebaseerd op de Samenwerkingsagenda 2018-2022 “Maak meedoen mogelijk” en vastgesteld bij de Richtnota 2020 en 2021. Veel inspanningen waren tijdelijk van aard en zijn in 2020 of 2021 al afgerond. De meeste inspanningen kunnen worden uitgevoerd binnen de reguliere budgetten. Voor een paar inspanningen waren in de afgelopen begrotingsjaren nog aparte budgetten opgenomen binnen de Integrale monitor. Het ging hier om de volgende budgetten: • Bijdrage Energieakkoord Holland Rijnland 2017-2025: € 27.000 • Ambtelijke inzet Energieakkoord Holland Rijnland 2017-2025: € 40.000 • Uitvoering geven aan vervolgfasen IBOR (wegen): € 550.000. Bovenstaande budgetten maakten in de afgelopen begrotingen onderdeel uit van het nieuwe beleid. Gezien de noodzaak van bovenstaand budget voor de wegen bij het in stand houden van de wegen op het vastgestelde kwaliteitsniveau, stelt ons college voor om dit budget over te hevelen naar de reguliere begroting. Omdat de Samenwerkingsagenda afloopt in 2022 en na de verkiezingen in 2022 naar alle waarschijnlijkheid zal worden vervangen door een nieuwe agenda, stelt ons college ook voor om de budgetten voor het Energieakkoord met Holland Rijnland toe te voegen aan de reguliere begroting. Deze budgetten zijn tijdelijk, zolang het akkoord strekt, tot en met 2025.

Focus met ambitie Naast de budgetten voor de inspanningen vanuit de Integrale monitor zijn in deze begroting ook bedragen opgenomen voor de uitvoering van de ambities voor Focus met ambitie. Het gaat hier om het vergroenen van de openbare ruimte en in de voorgaande jaren is vanuit Focus met Ambitie budget beschikbaar gesteld voor planontwikkeling van bedrijventerreinen en de herinrichting van Winkelhart Roelofarendsveen. Ook is er toen geld beschikbaar gesteld voor de voorbereidingen van de bouw (plankosten) van IKC’s Oude Wetering en Woubrugge. In het voorjaar van 2021 heeft uw raad het Masterplan Sportpad vastgesteld. Daarbij zijn voorbereidingskredieten toegekend. Voor de bouw van het sportcomplex en IKC Oude Wetering zijn stelposten opgenomen in de begroting. Deze stelposten zijn kaderstellend voor het budget dat later beschikbaar is op het moment dat de voorstellen worden uitgewerkt in een kredietaanvraag aan uw raad. Daarnaast heeft uw raad voor het zomerreces een krediet toegekend voor de bouw van IKC Woubrugge.

Op basis van de knoppensessies met (de fracties van) uw raad zijn in deze begroting naast bovenstaande budgetten voor de uitvoering van Focus met Ambitie ook de volgende budgetten voor de realisatie van deze ambities opgenomen: stelpost voor kapitaallasten in verband met investeringen voor de uitbreiding van Kaskade/ Kiem (vanaf 2023), budget voor verbetering van de verkeersveiligheid op het Zuideinde in Hoogmade en met name voor fietsers en voetgangers die van en naar de bushalte aan de N446 bewegen (in 2022). Zie voor de beschikbaar gestelde budgetten en de opgenomen stelposten overzicht III in deze begroting. De kapitaallasten van de al eerder beschikbaar gestelde kredieten zijn in de reguliere begroting verwerkt via de staat van activa.

4

Ontwikkelingen na het publiceren van de Richtbrief In de afgelopen maanden heeft de VNG gesprekken gevoerd met het Rijk en de provincies over het structureel opnemen van hogere bijdragen vanuit het Rijk voor jeugd. Uit deze gesprekken is gekomen dat de toezichthouder akkoord is met opname van deze bedragen voor 75%. Deze hebben wij verwerkt in onze begroting als stelposten. Daarnaast is de aanbesteding voor de opdracht ondersteuning afgerond en zijn de aangepaste budgetten hiervoor verwerkt in deze begroting. Om de begroting reëel en structureel sluitend te krijgen heeft ons college een aantal budgetten (tijdelijk) bijgesteld. Het gaat hier om het dividend van de BNG en de bouwleges. Verder stelt ons college voor om de kostendekkendheid van de tarieven voor afval in 2022 op te hogen tot 95% en vanaf 2023 tot 100%. Tijdens de Context-en-Kadersavonden op 13 en 27 september zijn deze ontwikkelingen in een presentatie aan uw raad toegelicht.

5

Algemene inleiding en aanbieding door het college Hierbij presenteren wij u met trots de programmabegroting 2022-2025; de begroting waarmee we de doelen, resultaten en inspanningen uit de Samenwerkingsagenda “Maak meedoen mogelijk” afsluiten. De begroting waarin veel ambities uit de Samenwerkingsagenda van 2018-2022 zijn opgenomen. Sommige ambities zijn al opgepakt in voorgaande jaren en krijgen nu verdere invulling, of zijn al bijna afgerond, zoals het vergroenen van de openbare ruimte, planontwikkeling van bedrijventerreinen en de herinrichting van Winkelhart Roelofarendsveen. In het voorjaar van 2021 is het Masterplan Sportpad vastgesteld. Hiervoor zijn in maart 2021 een aantal voorbereidingskredieten vastgesteld en in deze meerjarenbegroting zijn vanaf 2024 structurele stelposten opgenomen voor de lasten van de toekomstige investeringen. Op deze wijze is financiële ruimte gecreëerd voor de investeringen in sportcomplex de Tweesprong en IKC Oude Wetering. Ondanks de ontwikkelingen zoals hierna beschreven, hebben ons college en uw raad het belang van de realisatie van dit Masterplan voorop gezet en is alles eraan gedaan om dit mogelijk te maken binnen de begroting. Ambities zoals de bouw van IKC de Lei en IKC Rijnsaterwoude zijn al gerealiseerd of in volle vaart opgestart. Lange tijd hebben we met zorg tegen de begrotingsperiode vanaf 2022 aangekeken.

Het wegvallen van de inkomsten uit de precarioheffing op kabels en leidingen, de toenemende kosten in het sociaal domein en de onduidelijkheid over de inkomsten vanuit het Rijk die hier tegenover zouden moeten staan waren reden tot zorg. Onduidelijkheid over de opschalingskorting en onduidelijkheid over de effecten van de herverdeling van het gemeentefonds maakten het lastig om al maatregelen te treffen om deze zorg weg te nemen. In het afgelopen jaar heeft ons college samen met (de financieel specialisten uit) uw raad gekeken naar de overige ambities uit Focus met Ambitie II. Omdat de meerjarenbegroting zonder dekkingsmaatregelen niet sluitend zou zijn, moesten er én keuzes gemaakt worden welke ambities er wel en niet in de begroting zouden worden opgenomen én bepaald worden welke dekkingsmaatregelen hier tegenover zouden kunnen staan. Naast de in de bovenstaande alinea beschreven ambities stelt ons college in deze begroting ook geld beschikbaar voor het verbeteren van de verkeersveiligheid aan het Zuideinde in Hoogmade. Daarnaast heeft ons college in deze begroting stelposten opgenomen voor noodzakelijke uitbreiding van Kaskade/ Kiem. Verder wordt er in deze begroting ook extra geld beschikbaar gesteld voor de uitvoering van reguliere taken, zowel in het sociale domein als in het ruimtelijke domein.

Voorbeelden hiervan zijn extra geld voor de maatschappelijke ondersteuning, voor jeugd en voor de uitbreiding van de formatie om op een goede manier uitvoering te kunnen geven aan de extra taken en grotere opgaven in het sociaal domein. Ook wordt er vanwege de stijgende kosten meer geld beschikbaar gesteld voor huishoudelijke hulp en het leerlingenvervoer. Voorbeeld in het ruimtelijk domein is het extra budget voor het beheer en onderhoud van de kunstwerken. In de afgelopen jaren is hard gewerkt aan het in beeld krijgen van het onderhoudsniveau van al onze kunstwerken. In het voorjaar is het beheerplan voor de kunstwerken vastgesteld door uw raad en in deze begroting is het budget voor het beheer en onderhoud in lijn gebracht met dit beheerplan. 6

Om dit alles mogelijk te maken heeft ons college met uw raad nagedacht over dekkingsmaatregelen. Op basis van de in deze bijeenkomsten opgehaalde input heeft ons college een aantal budgetten bijgesteld. Daarnaast stelt ons college voor om de tarieven voor afvalinzameling en -verwerking te verhogen naar 95% kostendekkendheid. Op de valreep van de totstandkoming van deze begroting is de Septembercirculaire ontvangen. De circulaire laat een positief accres zien, de inkomsten vanuit het Rijk gaan in de komende jaren naar verwachting fors hoger uitvallen. In het raadsvoorstel leest u hier meer over. Ons college stelt voor deze middelen nog niet bij deze begroting in te zetten voor andere ambities, maar te wachten tot de Richtnota 2023. Bij het opstellen van de Richtnota 2023 verwacht ons college een beter zicht te hebben op de effecten van de herverdeling van het gemeentefonds en zullen ook een aantal ontwikkelingen die in de risicoparagraaf zijn beschreven meer duidelijk zijn. Op dat moment is de nieuwe raad en het nieuwe college in staat om een goede afweging te maken over de besteding van de middelen.

7

Programma’s In dit onderdeel wordt per programma voor het begrotingsjaar inzicht gegeven in de doelstellingen, belangrijke ontwikkelingen en de besteding van het geld. De gemeenteraad heeft het beleid zoals vastgelegd in de Samenwerkingsagenda 2018-2022 vastgelegd in drie raadsprogramma's: •

Programma 1 - Bestuur, regio en middelen

•

Programma 2 - Sociaal domein

•

Programma 3 - Ruimte en leefomgeving

Leeswijzer en uitvoering Leeswijzer In dit hoofdstuk is de beleidsbegroting van de gemeente Kaag en Braassem opgenomen. Bij u bekend onder de naam Richtmonitor. De Richtmonitor 2021-2022 is het resultaat van het doorontwikkelen van het proces en de producten op het gebied van Planning & Control (P&C). Maar dit is nog geen eindresultaat. Door samen te leren en hierover het gesprek met elkaar aan te gaan, kunnen we de monitor steeds beter laten aansluiten op de wensen en behoeften van uw raad. De Richtmonitor stelt de inhoudelijke doelen vast voor de periode 2021 - 2022. Normaliter loopt het vaststellen van deze monitor parallel aan het vaststellen van de Richtnota, waarin de financiële doelen / bestedingen voor het komend jaar benoemd staan. In het voorjaar heeft ons college door de grote gevolgen van de onduidelijkheden met betrekking tot de algemene uitkering besloten om u geen Richtnota en Richtmonitor aan te bieden, maar een Richtbrief. Dit betekent dat deze Richtmonitor nu bij de Begroting 2022 aan u wordt aangeboden ter vaststelling. In deze monitor is aangegeven wat we willen bereiken en wat we daarvoor willen gaan doen.

Uitvoering In de Samenwerkingsagenda heeft de gemeenteraad een mandaat gegeven aan het college voor de uitvoering van zijn werkzaamheden. Dit mandaat is verwoord in de ‘witte tekst’ van de agenda. Daarnaast zijn er ‘paarse blokken’ opgenomen voor de onderwerpen waar een brede raadsdiscussie gewenst is. Inmiddels is het merendeel van deze discussies gevoerd. In deze Richtmonitor wordt de raad geïnformeerd over de doelen op de gemandateerde onderwerpen, de ‘witte teksten’ van de Samenwerkingsagenda. De monitor is gebaseerd op de doelen voor 2021 en 2022. Dit heeft tot resultaat dat er mogelijk enkele doelen in de monitor benoemd staan, die inmiddels al zijn afgerond. Toch hecht ons college er veel

8

waarde aan om u te informeren over de voortgang op die onderwerpen die u hen in mandaat hebt gegeven (witte teksten uit de Samenwerkingsagenda).

Waar zitten we in de P&C-cyclus?

Begroting (okt/nov)

Voortgang huidig jaar (sep)

Jaarrekening vaststellen (jul)

Verantwoording vorig jaar (mrt)

Richten komend jaar (jun)

9

Programma 1 Bestuur, regio en middelen Introductie De gemeente Kaag en Braassem heeft ervoor gekozen een aantal taken onder te brengen in een samenwerking. Wanneer de gemeente zowel een bestuurlijk als een financieel belang heeft in een andere partij, is dat voor de gemeente een verbonden partij. Kaag en Braassem neemt deel aan de volgende verbonden partijen en vennootschappen.  Holland Rijnland Holland Rijnland is het samenwerkingsverband van en voor veertien gemeenten in het hart van de Randstad. Binnen Holland Rijnland wordt samengewerkt om de kwaliteit van wonen, werken, leren en leven van inwoners, ondernemers en instellingen te verbeteren.  Omgevingsdienst West-Holland De Omgevingsdienst is een uitvoeringsorganisatie voor de wettelijke milieutaken die Kaag en Braassem bij haar heeft ondergebracht. Door het integraal aanpakken van omgevingsvraagstukken werken zij aan het verbeteren en bewaken van de kwaliteit en veiligheid van de leefomgeving in de regio Holland Rijnland.  Veiligheidsregio Hollands Midden Het vergroten van de veiligheid en veiligheidsgevoel van iedereen die in Hollands Midden woont, werkt en verblijft door taken op het gebied van brandweerzorg, crisisbeheersing en rampenbestrijding efficiënt, effectief en professioneel te organiseren.

Binnen de veiligheidsregio werken politie, brandweer, geneeskundige hulpverleningsorganisatie (GHOR) in de regio en alle 19 gemeenten intensief samen om dit te realiseren.  Regionale Dienst Openbare Gezondheidszorg Hollands Midden (RDOG HM) De RDOG Hollands Midden is een gemeenschappelijke regeling van 19 gemeenten in de regio Hollands Midden en heeft als doel het bewaken, beschermen en bevorderen van de gezondheid van alle inwoners in Hollands Midden, in het bijzonder die van de meest kwetsbaren. Hierbij wordt actief samengewerkt met andere partijen in het sociaal domein, veiligheidsdomein, gezondheidszorg en openbaar bestuur.  Bedrijfsvoeringsorganisatie Rijn en Braassem (I&A) De bedrijfsvoeringsorganisatie kan worden ingezet voor bedrijfsvoering en uitvoerende taken en bestaat uit gemeente Alphen aan den Rijn en Kaag en Braassem. Een logische samenwerking omdat beide gemeenten ook al intensief samenwerken in het sociale domein en op het gebied van Belastingen en de daaraan gerelateerde ICT-onderwerpen. Een gemeenschappelijke informatievoorziening versterkt deze samenwerking. Daarnaast zijn we aandeelhouder van: De Tweesprong B.V., Cyclus N.V., Alliander N.V., Oasen N.V., Bank Nederlandse Gemeenten N.V. en Gemeente Kaag en Braassem Grondexploitatie Braassemerland VOF.

10

Financiën en veiligheid Op het gebied van financiën en veiligheid, de andere twee grote opgaven binnen dit programma, wachten ons de komende jaren stevige uitdagingen. Financieel gezien zal de gemeente het wegvallen van de precarioheffing op moeten vangen. Daarnaast stijgen de kosten voor jeugdzorg al een aantal jaren. Hierdoor daalt ons resultaat, terwijl het ambitieniveau van de gemeente onveranderd hoog blijft. Op het gebied van veiligheid worden we ons steeds bewuster van de aanwezigheid van ondermijnende misdaad.

Paarse blokken In de Samenwerkingsagenda zijn onderstaande thema’s als Paars blok benoemd. Voor meer informatie over deze thema’s wordt dan ook verwezen naar deze Samenwerkingsagenda. - Invloed op samenwerkingsverbanden - Zelfstandigheid - Inwonerparticipatie

11

1.1 Een betrouwbare gemeente Maatschappelijk doel 1:

Bestuur en regio: een sterke organisatie

Wat willen we bereiken? ▪ Samenwerken in de regio op die onderdelen die we als gemeente niet zelf kunnen, of waarbij we de te leveren kwaliteit zelfstandig niet kunnen bieden ▪ We willen grip hebben op onze samenwerkingsverbanden om invloed uit te kunnen oefenen aan de voorkant

Wat gaan we ervoor doen in 2021 / 2022? Per verbonden partij benoemen we in de Regionale agenda Kaag en Braassem op welke thema’s de focus ligt (we rapporteren over de Regionale agenda 2020) Monitoren op tijdige aanlevering van jaarrekeningen van derden Voortgang RDOG24-traject

Hoe meten/weten we dat?

2019

2020

2021

Actualiseren Regionale agenda Kaag en Braassem

Concept

Ja

Nee

2022

Maatschappelijk doel 2:

Een structureel gezonde gemeente

Wat willen we bereiken? ▪ Een structureel sluitende begroting met een weerstandsratio van minimaal 1,0 voor structurele risico's en een algemene reserve voor het opvangen van incidentele risico's, met een zodanige omvang dat de solvabiliteit minimaal 20% bedraagt ▪ Een transparante, begrijpelijke begroting die inzicht biedt in de opgaven en budgetten

Wat gaan we ervoor doen in 2021 / 2022? Transparant maken/houden van gemeentelijke opgaven en middelen en inzichtelijk maken van de keuzes Jaarlijks 95% van de bekende risico’s kwantificeren Het aangehouden weerstandsvermogen voor zowel de incidentele risico’s als de structurele risico’s handhaven

12

Maatschappelijk doel 3:

Communicatie en participatie

Wat willen we bereiken? ▪ Inwoners worden, conform de richtlijn participatief werken, in een zo vroeg mogelijk stadium betrokken bij beleidsvorming en -uitvoering en kunnen – in van te voren benoemde onderdelen – meedenken, meebeslissen en/of (mede-)uitvoeren. ▪ Heldere en proactieve communicatie ▪ De dienstverlening aan onze inwoners en onze andere klanten is klantvriendelijk, laagdrempelig en vanzelfsprekend ▪ Inwoners krijgen ruimte om hun ideeën en initiatieven voor de openbare ruimte uit te voeren

Wat gaan we ervoor doen in 2021 / 2022? Uitvoeren van een klanttevredenheidsonderzoek naar dienstverlening Zodra dit wettelijk mogelijk is, faciliteren dat reisdocumenten en rijbewijzen digitaal kunnen worden aangevraagd. We rapporteren over de in het raadsvoorstel inwonerparticipatie (december 2020) afgesproken acties. Omzetten van fysieke formulieren in e-formulieren Meten van de telefonische bereikbaarheid Implementeren nieuw programma Zaakgericht werken Vervangen huidige website (aanbesteding)

13

1.2 Een veilige gemeente Maatschappelijk doel:

Een veilige gemeente Wat willen we bereiken? Het verstoren van het crimineel vestigingsklimaat en ondermijnende activiteiten Het vergroten van de ambtelijke, bestuurlijke en maatschappelijke weerbaarheid op diverse veiligheidsthema’s ▪ De gemeentelijke crisisorganisatie is voorbereid om adequaat op te treden bij (grootschalige) incidenten ▪ Versterken verbinding veiligheid en sociaal domein ▪ De openbare ruimte is schoon, heel en veilig (doelen en inspanningen in programma 3.3) ▪ ▪

Wat gaan we ervoor doen in 2021 / 2022? Vergroten van de informatiepositie van de gemeente zodat signalen over ondermijning sneller kunnen worden herkend, geagendeerd en aangepakt. Het op orde brengen van en het toepassen van het bestuurlijk instrumentarium van de gemeente om (vermoedens van) ondermijning aan te pakken. Het organiseren van (bewustwordings)trainingen op het gebied van ondermijning, cybercrime, inbraak- en brandpreventie etc. De leden van de crisisorganisatie worden structureel opgeleid, getraind en geoefend Doorontwikkelen samenwerking met Zorg- en Veiligheidshuis Hollands Midden en procesregie op zorg en veiligheid met elkaar verbinden. Implementeren maatregelen om te voldoen aan de Baseline Informatiebeveiliging Gemeenten (Ligt bij BVO) De whatsappbuurtpreventie groepen worden gefaciliteerd waar nodig Doelgerichte controles en zichtbaarheid bij hot spots (onder andere schoolpleinen, speeltuinen, evenementen, kantines) door BOA’s Signaleren van mogelijke (woon)fraude door de werkgroep Woonfraude en gericht acties uitzetten om geconstateerde fraude aan te pakken Uitvoeren van de veiligheidsmonitor (1 x per 2 jaar in de oneven jaren) Handhaven permanente bewoning in recreatieobjecten Intensiveren (integrale) controles op het gebied van ondermijning, adresfraude, illegale bedrijvigheid of bewoning, etc. Hoe meten / weten we dat?

2019

2020

2021 Tot 1-08

Diefstal (/inbraak) Woning Schuur/tuinhuis Winkel Bedrijven en instellingen Fiets Brom-snorfietsen van motorvoertuigen

52 11 2 12 23 4 6

23 6 1 18 18 1 7

9 0 6 4 10 1 6

2022

14

Hoe meten / weten we dat?

2019

2020

uit/vanaf motorvoertuigen Geweld Openlijk geweld Bedreiging Mishandeling Huiselijk geweld

12

30

2021 Tot 1-08 8

0 20 37 24

1 28 37 19

1 21 29 14

Vernieling Overlast Conflictbemiddeling en burenruzie Geluidsoverlast Overlast door jeugd Overlast door personen

61

103

61

127 162 78 88

152 242 104 92

58 148 49 53

4 1

2 5 2

5 1

4 3

3 3 1 10

7 1 3 5

Zorg en veiligheid Inzet WVGGZ Inzet WTH Inzet IBS Meldingen Veilig Thuis Ondermijning Meldingen Meld Misdaad Anoniem Last onder dwangsom drugshandel op straat Hennepkwekerijen/ drugslaboratoria Bibob-toetsen

2022

15

Inzicht in het programmabudget Programma 1 heeft een totaal budget van afgerond € 44,2 miljoen aan geraamde baten en € 15,6 miljoen aan geraamde bestedingen (lasten). Onderstaande grafiek geeft inzicht in de herkomst van de middelen en de onderdelen waaraan de budgetten binnen dit programma worden besteed. Omdat de algemene uitkering uit het gemeentefonds en het grootste deel van de inkomsten uit lokale heffingen binnen dit programma zijn verantwoord, sluit het programma met een positief saldo van € 28,6 miljoen. Lasten Programma 1 (inclusief algemene dekkingsmiddelen) Vennootschapsbelasting

1 566

Regionale samenwerking Reserve mutaties

bedragen * €1.000

0 277

Overig

8.942

Overhead 201

Organisatie algemeen

2.035

Openbare veiligheid Lokale heffingen

304

Griffie

260 1.448

Bestuursorganen Beleggingen

66

Baten Programma 1 (inclusief algemene dekkingsmiddelen) 369

Reserve mutaties Overig

258

Overhead

63

Openbare veiligheid

51 6.130

Lokale heffingen

34.992

Gemeentefonds Bestuursorganen Beleggingen

bedragen * €1.000

0 805

16

Meerjarenbegroting Het financiële meerjarenperspectief van dit programma wordt in onderstaande tabel aangegeven en is op deze wijze in de meerjarenbegroting 2022 – 2025 verwerkt. In dit overzicht zijn alle baten en lasten en het saldo van programma 1 vermeld. Bedra gen * € 1.000

Programma 1 Bestuur, regio en middelen Budget exploitatielasten Baten Saldo van baten en lasten Reservemutaties: toevoegingen Reservemutaties: beschikkingen Geraamd programmaresultaat

Programma budget 2022 4.124 N -51 V 4.073 N 0N -369 V 3.704 N 2022

Toevoegingen Niet van toepassing Beschikkingen Bijdrage aan Holland Rijnland

Meerjarenperspectief 2023

2024

2025

4.108 N -51 V 4.057 N 0N -369 V 3.688 N

4.109 N -51 V 4.058 N 0N -369 V 3.689 N

3.730 N -51 V 3.679 N 0N 0N 3.679 N

2023

2024

2025

0N 0N

0N 0N

0N 0N

0N 0N

-369 V -369 V

-369 V -369 V

-369 V -369 V

0N 0N

17

Programma 2 Sociaal domein Introductie Wettelijk kader Voor het sociaal domein zijn met name de volgende wetten van belang: - Wet publieke gezondheid (Wpg) - Wet maatschappelijke ondersteuning 2015 (Wmo 2015) - Jeugdwet - Participatiewet - Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg (Wvggz) Deze wetten geven ons als gemeente de opdracht om bepaalde taken uit te (laten) voeren op het gebied van preventie, hulp en ondersteuning. Uitvoering door derden De uitvoering van de taken op het gebied van preventie, hulp en ondersteuning hebben wij grotendeels via een aanbesteding, subsidie of een dienstverleningsovereenkomst bij derden neergelegd. Denk daarbij aan partners als De Driemaster, GO! voor jeugd, Tom in de buurt, Alphen aan den Rijn (Serviceplein en Rijnvicus), Participe en RDOG. Wij sturen hierbij op doelen en resultaten, vanuit vertrouwen en gezamenlijke verantwoordelijkheid. Omdat wij de uitvoering grotendeels bij onze partners hebben belegd, zijn hier niet veel concrete acties opgenomen. Dit betekent niet dat er niets gebeurt. Wij sturen op de uitvoering via onze opdrachten en het contractmanagement op deze opdrachten.

Paarse blokken In de Samenwerkingsagenda zijn onderstaande thema’s als Paars blok benoemd. Voor meer informatie over deze thema’s wordt dan ook verwezen naar de Samenwerkingsagenda. - Overdragen maatschappelijk vastgoed - Overdracht kunstgrasvelden - Voortbestaan sportaccommodatie De Tweesprong - Realiseren IKC’s

18

2.1 Een sociale gemeente Maatschappelijk doel 1:

Bevorderen en beschermen van de gezondheid van onze inwoners

Wat willen we bereiken? ▪ Inwoners zijn veerkrachtig en hierdoor in staat om te gaan met de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen in het leven (positieve gezondheid). ▪ Inwoners hebben een voldoende sociaal netwerk waar ze – waar nodig – op terug kunnen vallen. We zetten ons in om sociaal isolement en eenzaamheid te voorkomen of te verminderen. ▪ Inwoners van alle leeftijden hebben een gezonde en actieve leefstijl. ▪ De inrichting en ruime opzet van onze buitenruimte stimuleert inwoners van alle leeftijden om te spelen en bewegen.

Wat gaan we ervoor doen in 2021 en 2022? Afsluiten en naleven van een lokaal preventieakkoord, dit in verbinding met het reeds bestaande sportakkoord Integrale samenwerking en inzet rond gezondheid-thema's versterken en uitbouwen, vanuit het uitgangspunt positieve gezondheid Interne samenwerking verstevigen om bij de inrichting van de buitenruimte maatschappelijke thema's nadrukkelijker mee te nemen. Denk aan: toegankelijkheid, gezondheid en veiligheid Aanpak overmatig alcohol- en drugsgebruik: preventie en handhaving Vanuit het sportakkoord een netwerk opzetten en activeren. De Driemaster en Tom in de buurt zetten samen activiteiten en methodieken in om eenzaamheid te voorkomen / te beperken

Hoe meten/weten we dat? Aantal trajecten Welzijn op recept Aantal interventies dat voortvloeit uit het Nationaal Preventieakkoord (overgewicht, roken en drinken) Aantal interventies dat voortvloeit uit het Sportakkoord.

2019

2020

45

27

2021 Tot 1-08 32

2022

1

Maatschappelijk doel 2:

Goede basis en gelijke kansen

Wat willen we bereiken? ▪ We stimuleren kinderen om al op jonge leeftijd sociaal actief te zijn. Elk kind moet kunnen meedoen aan sport en cultuur, ook als ouders niet over voldoende middelen beschikken. ▪ Inwoners en professionals herkennen en erkennen tijdig problemen bij het opvoeden/opgroeien en handelen hiernaar. ▪ Voor jeugdigen en/of hun ouders is er tijdig passende hulp beschikbaar, waarbij ouders zoveel mogelijk zelf de regie houden/ krijgen en zelf verantwoordelijkheid nemen. ▪ Kinderen moeten in een veilige omgeving kunnen opgroeien en een goede start kunnen maken in hun leven 19

Wat gaan we ervoor doen in 2021 en 2022? Vergroten bereik van het Jeugdfonds Sport en Cultuur en Stichting Leergeld Implementatie en uitvoering vormgeven van de nieuwe wet Inburgering In beeld krijgen van kinderen die opgroeien in armoede met name daar waar het gaat om verborgen armoede (werkende ouders) Versterken en verbreden preventief collectief aanbod jeugd Project Planvorming en realisatie Masterplan Sportpad Project Planvorming en realisatie IKC Rijnsaterwoude Project Planvorming en realisatie IKC Woubrugge Vormgeven en implementeren nieuwe opdracht jeugdhulp 2023 Inzet op voorkomen van / begeleiden bij conflictscheidingen

Hoe meten/weten we dat?

2019

2020

Bereik Jeugdfonds Sport en Cultuur Bereik Stichting Leergeld Aandeel minderjarige kinderen in huishouden met inkomen tot 120% sociaal minimum Aantal trajecten Talentcoaching (De Driemaster) Bereik preventieve activiteiten opvoeden en opgroeien Aandeel jongeren met jeugdhulp Aandeel jongeren met jeugdbescherming Minimaal 80% van de cliënten en/of hun ouders ervaren de jeugdhulp als tijdig en passend Minimaal 80% van de verwijzers en ketenpartners ervaren de jeugdhulp als tijdig en passend Absoluut verzuim per 1.000 leerplichtigen Relatief verzuim per 1.000 leerlingen % vroegtijdig schoolverlaters zonder startkwalificatie Aantal verwijzingen Halt per 10.000 inwoners Aantal meldingen kindermishandeling bij Veilig thuis Bereik echtscheidingsspreekuur

117 200

117 269

2021 tot 1-08 54 237

6

6

9

16,8% 1,1%*

15,2% 0,9% 93%

2022

61% 1,3 12,8 1,6% 124

14 6 -

0

Maatschappelijk doel 3:

Het bieden van een vangnet en voldoende ondersteuning aan inwoners Wat willen we bereiken? ▪ Mantelzorgers krijgen de ondersteuning en/of verlichting van zorg die zij nodig hebben om – op eigen wijze – de mantelzorg te kunnen (blijven) bieden. Deze ondersteuning of verlichting bieden we op een manier die past bij hun leven en leeftijd en bij de toenemende intensiteit, duur en complexiteit van mantelzorg. ▪ Inwoners die zich in een (sociaal) kwetsbare positie bevinden zoals mensen met dementie, met psychische problemen, verstandelijke beperking, laaggeletterdheid of financiële problematiek, hebben een volwaardige plek binnen de samenleving en krijgen tijdig passende ondersteuning vanuit hun eigen netwerk en waar nodig van professionals. Hiertoe bevorderen we o.a. de

20

▪ ▪

▪ ▪

kennis over bijvoorbeeld psychische aandoeningen zodat er meer begrip voor inwoners in een kwetsbare situatie ontstaat. De openbare ruimte en openbare gebouwen zijn voor iedereen toegankelijk en bereikbaar. De sociale veiligheid in wijken en dorpen neemt toe. Overlastgevende situaties als gevolg van psychische, dan wel psychogeriatrische problematiek, voorkomen we zo veel mogelijk of pakken we zo snel mogelijk op om verdere escalatie te voorkomen (o.a. door toeleiding naar zorg). Inwoners, buurten en wijken ondersteunen elkaar. De kracht van de samenleving wordt benut, versterkt en gefaciliteerd, waarbij oog is voor de grenzen van die kracht. We zetten in op de juiste/ passende ondersteuning voor verenigingen zodat deze belangrijke ontmoetings/netwerkplekken de basis blijven voor het creëren en vergroten van het sociale netwerk. De uitdaging om deze locaties met vrijwilligers te laten floreren zien we als een opgave voor de komende periode.

Wat gaan we ervoor doen in 2021 en 2022? De Driemaster, Tom in de buurt en GO! voor jeugd ontplooien samen initiatieven rond het werven, begeleiden en verbinden van vrijwilligers en verenigingen De Driemaster zet methodieken in om nabuurschap te vergroten Ondersteunen van (jonge) mantelzorgers, waarbij wordt aangesloten op hun behoefte Afsluiten overeenkomst Ondersteuning per 2022 en Ondersteuning met Wonen per 2023 Project Realisatie 20 zorgunits voor mensen met dementie (Dagelijks Leven, Leimuiden) Project Realisatie 20 zorgunits voor mensen met dementie (Dagelijks Leven, Roelofarendsveen) Invoeren van tegenprestatie bij maatschappelijk vastgoed

Hoe meten/weten we dat?

2019

2020

Bij 75% van de inwoners met een ondersteuningsvraag verbetert of stabiliseert de situatie (per 2022 nieuwe kpi) Cliënten zijn tevreden over ondersteuning door Tom in de buurt (per 2022 nieuwe kpi)

85%

85%

8,3

nnb

2021 Tot 108 90%

2022

21

Maatschappelijk doel 4:

De economische sector verbeteren zodat iedereen mee kan doen in de samenleving Wat willen we bereiken? •

Ondernemers/werkgevers, werknemers, onderwijs en gemeente werken samen om de vraag naar en aanbod van werk (huidig en toekomstig) in balans te krijgen en houden, waarbij het gaat om kwaliteit en kwantiteit.

•

Alle inwoners hebben een fatsoenlijk bestaansniveau en zijn financieel zelfredzaam, doordat zij werken naar vermogen, bij voorkeur in een regulier betaalde baan. Wij zetten daarom in op het aan het werk helpen van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt.

Wat gaan we ervoor doen in 2021 en 2022? Aanpak laaggeletterdheid Doorontwikkelen werkgeversservicepunt Pilot aanpak vervoersarmoede

Hoe meten/weten we dat?

2019

2020

Aantal personen met een bijstandsuitkering (per 1.000 inwoners van 18 jaar en ouder) Uitstroom uit de bijstand richting werk Aantal lopende re-integratie-voorzieningen (per 1.000 inwoners van 15-74 jaar)

14,3

24,9

2021 Tot 1-08 Nnb

38 4,9

16 3,9 (Q4)

10 Nnb

2022

Maatschappelijk doel 5: ▪ Voor iedere inwoner is op redelijke termijn een passende woning beschikbaar

Wat willen we bereiken? ▪ ▪ ▪ ▪

De sociale en betaalbare woningvoorraad is beschermd en blijft in stand Ruimte bieden voor CPO en nieuwe woonvormen Ruimte bieden voor doorstroming in de woningmarkt Passende huisvesting arbeidsmigranten

Wat gaan we er ervoor doen in 2021 en 2022? Project Realiseren van twee woonvormen in prikkelarme omgeving Regionaal uitvoeren van onderzoek naar de systematiek van woonruimteverdeling Uitvoeren van woningmarktonderzoek Opstellen huisvestingsplan bijzondere doelgroepen Jaarlijks maken van prestatieafspraken met woningcorporaties Campagne met partners “Langer zelfstandig wonen” Doorontwikkelen kaders om sociale en betaalbare koop sociaal te houden (doelgroepenverordening) Project Sociale Woningbouw Van Alcmaerlaan (ESW, Hoogmade) Project Sociale Woningbouw Gerardusschool (ESW, Oude Wetering) 22

Wat gaan we er ervoor doen in 2021 en 2022? Project Sociale Woningbouw Elzenlaan (ESW, Woubrugge) Project Herontwikkeling De Kolk, Oud Ade Project Hoogmadese Wetering, realisatie max. 40 woningen, Hoogmade Project A. de Graaflaan 20, realisatie 35 woningen, Woubrugge Project Leimuiden West Project Dorpshart Leimuiden Project Planvorming Sociale woningbouw op Connexxionterrein (ESW) Project Gebiedsontwikkeling Rijnsaterwoude Project Nieuwe Wetering Noord (kavel 2, 5 en 6) Project Braassemerland, Roelofarendsveen

Hoe meten/weten we dat?

2019

2020

Demografische druk Aantal woonvormen in prikkelarme omgeving Aantal gerealiseerde crisiswoningen Gemiddelde wachttijd huurwoning Gemiddelde actieve zoektijd Gemiddelde woonlasten eenpersoonshuishouden Gemiddelde woonlasten meerpersoonshuishouden Gemiddelde WOZ-waarde woningen Aantal verstrekte blijversleningen Aantal verstrekte startersleningen

nnb 0 1 5,9 jaar 1,9 jaar € 777 € 884

nnb

€ 298.000 0 9

2

2021 Tot 1-08 73,4% 0 2 5.9 2,5 887 954

2022

2

€ 329.000

23

Inzicht in het programmabudget Programma 2 heeft een totaal budget van afgerond € 6,3 miljoen aan geraamde baten en € 26,2 miljoen aan geraamde bestedingen (lasten). Onderstaande grafiek geeft inzicht in de herkomst van de middelen en de onderdelen waaraan de budgetten binnen dit programma worden besteed. Lasten Programma 2

bedragen * € 1.000 6.835

Werk en Inkomen 1.869

Welzijn en preventie

5.194

Ondersteuning 3.444

Maatschappelijk vastgoed

6.916

Jeugd en onderwijs Inburgering Gezondheid en veiligheid

104 988

Baten Programma 2

bedragen * € 1.000 1.072

Maatschappelijk vastgoed 202

Jeugd en onderwijs Sociaal Domein breed

111

24

Meerjarenbegroting Het financiële meerjarenperspectief van dit programma wordt in onderstaande tabel aangegeven en is op deze wijze in de meerjarenbegroting 2022 – 2025 verwerkt. In dit overzicht zijn alle baten en lasten en het saldo van programma 2 vermeld. Bedra gen * € 1.000

Programma 2 Sociaal Domein

Programma budget 2022

Budget exploitatielasten Baten Saldo van baten en lasten Reservemutaties: toevoegingen Reservemutaties: beschikkingen Geraamd programmaresultaat

Toevoegingen Niet van toepassing Beschikkingen Onderzoeks- en programmakosten Sportpad

Meerjarenperspectief 2023

2024

2025

26.177 N -6.065 V 20.112 N 0N -250 V 19.862 N

26.272 N -6.003 V 20.269 N 0N 0N 20.269 N

26.742 N -5.964 V 20.778 N 0N 0N 20.778 N

27.074 N -5.913 V 21.162 N 0N 0N 21.162 N

2022

2023

2024

2025

0N 0N

0N 0N

0N 0N

0N 0N

-250 V -250 V

0N 0N

0N 0N

0N 0N

25

Programma 3 Ruimte en leefomgeving Introductie We zijn als gemeente druk bezig met de implementatie van de Omgevingswet. De MRSV wordt een Maatschappelijke Omgevingsvisie, bestemmingsplannen veranderen en integreren in één Omgevingsplan. De economie is volop in beweging. Ondernemers binnen onze gemeente hebben door de groei van hun bedrijfsactiviteiten in bepaalde gevallen gebrek aan ruimte op de huidige locatie. De komende jaren staan we voor de uitdaging om voldoende bedrijfsruimte te blijven bieden om onze economie en bijbehorende werkgelegenheid te faciliteren. In de dorpen van Kaag en Braassem is het fijn wonen. Ouderen willen hier graag blijven wonen, gezinnen met (jonge) kinderen vestigen zich hier graag, maar ook veel jongeren zouden graag de gelegenheid krijgen om zich als starter op de woningmarkt te huisvesten in één van de dorpen. Dit stelt ons voor een grote uitdaging op het gebied van de woningmarkt. Naast mooi wonen kun je in onze gemeente ook mooi recreëren. We staan open voor uitbreiding van nieuwe en bestaande recreatiebedrijven en het verbeteren / uitbreiden van wandel-, fiets- en vaarroutes. Als gemeente zetten we ons in voor een schone, hele en veilige leefomgeving. Hierbij gaat het niet alleen om het openbaar groen, maar ook om de duurzaamheidsambities van de gemeente en de bereikbaarheid.

Met name in de herinrichting van wegen en het onderhoud / vervangen van de riolering gaat veel geld om.

Paarse blokken In de Samenwerkingsagenda zijn onderstaande thema’s als Paars blok benoemd. Voor meer informatie over deze thema’s wordt dan ook verwezen naar deze Samenwerkingsagenda. -

Uitbreiding bedrijventerreinen Inbreiden / uitbreiden Grondexploitaties Hoogbouw Recreatieve initiatieven passend in de omgeving Agrariërs Verkeersveiligheid Parallelweg landbouwverkeer Ontsluiting Leimuiden / doorstroming N207 Openbaar groen in de wijk Locaties opwekken duurzame energie Verwachtingen nieuwe duurzaamheidsagenda Huisvesting arbeidsmigranten

26

3.1 Een groene en duurzame gemeente Maatschappelijk doel 1:

Kaag en Braassem is energieneutraal

Wat willen we bereiken? ▪ Verduurzamen gemeentelijk vastgoed ▪ Het energieverbruik op het gemeentehuis en de gemeentewerf terugbrengen ▪ Het energieverbruik door gemalen en pompen van de riolering met 12.500 kWh per jaar verlagen ▪ Het restafval per inwoner per jaar is afgenomen naar maximaal 100 kilo ▪ Energietransitie versnellen door inzet van energiecoaches/-ambassadeurs ▪ In 2025 willen wij 163 terajoule aan energie besparen (lokale bijdrage aan regionale opgave Energieakkoord) ▪ In 2025 willen wij 170 terajoule aan duurzame energie opwekken (lokale bijdrage aan regionale opgave Energieakkoord)

Wat gaan we ervoor doen in 2021 en 2022? Duurzaamheid nieuwe scholen (IKC Leimuiden, Rijnsaterwoude, Oude Wetering, Woubrugge) Onderzoeken of er extra panelen geplaatst kunnen worden op het gemeentehuis Gemeentelijk wagenbezit stap voor stap verduurzamen wanneer de afschrijfperiode is verstreken Uitwerken Warmtevisie Kaag en Braassem (wordt geïntegreerd in de Omgevingsvisie) Inzet op gedragsverandering bij het scheiden van huishoudelijk afval Inzicht krijgen en verbeteringen realiseren in de afvalstromen en het gebruik van materialen binnen het gemeentehuis en op de gemeentewerf. Ondersteuning en facilitering van de energiecoaches/-ambassadeurs Opstellen van een maatregelenpakket om de tussentijdse doelstellingen van het Energieakkoord van Holland Rijnland te behalen Ondersteunen / adviseren inwonersinitiatieven Het blijven verstrekken van duurzaamheidsleningen en een tweede actie gericht op het treffen van energiebesparende maatregelen

Hoe meten/weten we dat?

2019

2020

Energieverbruik op het gemeentehuis

193.781 kWh 24.349 m3 gas onbekend

129.567 kWh 23.453 m3 gas -30.637 kWh 9098 m3 gas

Energieverbruik op de gemeentewerf

2021 Tot 1-08 77.729 kWh 19.211 m3 gas

2022

-53.743 kWh 8825 m3 gas

27

Hoe meten/weten we dat?

2019

2020

Besparing energie pompen en gemalen

niet gedaald1

niet gedaald²

Hernieuwbare elektriciteit gemeentehuis op jaarbasis Hernieuwbare elektriciteit gemeentewerf op jaarbasis Restafval per inwoner (kilo per inwoner) Aantal energieadviezen van de energiecoaches en -ambassadeurs Aantal terajoule dat duurzaam wordt opgewekt via zonnestroom in de gehele gemeente2

13.000 kWh

12.500 kWh

11.350 kWh

42.900 kWh

105 kg

116 kg

22

30

30 terajoule

nnb (volgt)

2021 Tot 1-08 nnb (volgt)

2022

1 Vanwege het feit dat er 50 gemalen in de monitoring zijn bijgekomen, is het totaal aantal draaiuren van de

pompen en bijbehorend stroomverbruik niet gedaald maar zelfs gestegen. Het gemiddeld aantal draaiuren per gemaal is daarentegen wel gedaald en dit is een goede ontwikkeling. 2 De eenheid is gewijzigd: voorheen werd het aantal zonnepanelen aangegeven maar het is handiger om de hoeveelheid opwek aan te geven.

28

29

Maatschappelijk doel 2:

Kaag en Braassem heeft een biodiverse omgeving

Wat willen we bereiken? ▪ Bodemdaling in het agrarisch veenweidegebied wordt tegengegaan ▪ De biodiversiteit binnen onze gemeente wordt vergroot ▪ Zorgdragen voor meer CO2 vastlegging

Wat gaan we ervoor doen in 2021 en 2022? Samen met de LTO, ODWH, HH Rijnland en regiogemeenten ontwikkelen/faciliteren of promoten van maatregelen en experimenten om bodemdaling tegen te gaan met behoud van de agrarische functie of een andere toekomstige functie Bewustwording creëren onder agrariërs door bijvoorbeeld het organiseren van een klimaattafel of hen uit te nodigen voor inspiratiesessies, enz. Actief de initiatieven en onderzoeken volgen binnen het Groene Hart om bodemdaling van veenweidegebieden tegen te gaan en kijken op welke wijze deze in onze gemeente van toepassing kunnen zijn. (regio Deal Bodemdaling e.a.) Inzichtelijk maken van huidige biodiversiteit in Kaag en Braassem en opstellen actieplan Icoonsoorten provincie Zuid-Holland faciliteren binnen onze gemeente Het maaibeleid aanpassen op biodiversiteitsdoelstellingen Vergroten of op meer plekken aanwijzen bloemrijke bermen/gazons en als zodanig beheren Beheer en onderhoud van het Ghoybos, monitoren ontwikkeling flora en fauna Vergroten areaal NatuurVriendelijke Oevers (NVO) Toepassen van inheemse planten en bomen Ontwikkelaars stimuleren om natuur inclusief te bouwen

Hoe meten/weten we dat?***

2019

2020

Aantal bomen in de gemeente

9.585

9584

Hagen (omtrek in m1) Gras / Gazon (in km2)

11.620 0,194

11.707 0,208

Gras / Berm (in km2) Gras / Bloemrijk (in km2) Heesters (in km2)

0,379 0,045 0,134

0,427 0,055 0,156

-

48.912 1.896

Beschoeiing (in m1) Natuurvriendelijke oever (in m1)

2021 Tot 1-08 9.558 *1 18.573 0,242 *2 0,474 0,084 0,128 *3 47.961 3.393

2022

*1 circa 100 bomen zijn nog niet in het systeem verwerkt *2 door de actualisatie van de gegevens in het beheerpakket zijn de hoeveelheden vegetatie gras (berm en gazon) gewijzigd en correct. *3 hagen staan nu nauwkeurig in het systeem en tevens zijn heestervakken omgezet naar haag.

30

3.2 Een aantrekkelijke gemeente

Wat willen we bereiken? ▪ Een vitale lokale economie waar gemeente, ondernemers en initiatiefnemers elkaar weten te vinden.

Wat gaan we ervoor doen in 2021 en 2022? Regulier ambtelijk en bestuurlijk overleg tussen de gemeente en de ondernemersvereniging OVKB in het Economisch Overleg Platform (EOP) Het voortzetten van het loket voor ondernemers in de vorm van de Bedrijfscontactfunctionaris als eerste aanspreekpunt voor ondernemers binnen de gemeentelijke organisatie. Het behartigen van de belangen voor onze bedrijvigheid op provinciaal en (sub)regionaal niveau zoals het opzetten en uitvoeren van de MKB-Deal binnen de Rijn- en Veenstreek en de provincie Zuid-Holland Tijdens en na de coronacrisis ondernemers blijven informeren over enerzijds (groeiende) mogelijkheden om bedrijvigheid te hervatten en anderzijds de weg naar (landelijke) economische steunmaatregelen te wijzen.

Maatschappelijk doel 1:

Voldoende, veilige en aantrekkelijke bedrijventerreinen

Wat willen we bereiken? ▪ Ondernemers hebben de ruimte om door te groeien ▪ We creëren werkgelegenheid voor onze (lokaal) groeiende bevolking ▪ Onze bedrijventerreinen zijn hoogwaardig, veilig en aantrekkelijk

Wat gaan we ervoor doen in 2021 en 2022? Aanjagen van ontwikkeling bedrijfslocaties op Drechthoek II (Leimuiden) en Bospolder (Hoogmade) Ontwikkelen nieuw bedrijventerrein nabij de A4 (Roelofarendsveen) Project Ontwikkelen Connexxionterrein Certificering van alle bedrijventerreinen i.h.k.v. Keurmerk Veilig Ondernemen Faciliteren van collectieve initiatieven uit de markt, zoals het opzetten van een BedrijvenInvesteringsZone (BIZ) In kaart brengen van herontwikkelings- en/of revitaliseringsbehoefte op de huidige bedrijventerreinen (STEC / EOP)

Hoe meten/weten we dat?

2019

2020

Arbeidsparticipatie (per 1.000 inwoners 15-74 jaar) Vestiging van bedrijven (per 1.000 inwoners 15-64) Aantal banen (per 1.000 inwoners 15-64 jaar)* Aantal banen (per 1.000 inwoners 15-74 jaar)* Aantal bedrijventerreinen met het keurmerk KVO

712 138,5 502,8 2

nnb nnb nnb 2

2021

2022

*Door een nieuwe rekenmethode bij o.m. het CBS wordt nu uitgegaan van de leeftijdsspanne 15-74 bij het bepalen van de beroepsbevolking. Vandaar de dubbele weergave van deze cijfers.

31

Maatschappelijk doel 2:

Aantrekkelijke en compacte winkelgebieden

Wat willen we bereiken? ▪ Een aantrekkelijk winkelhart in Leimuiden ▪ Een aantrekkelijk winkelhart in Roelofarendsveen (eenheid) ▪ Basisvoorzieningen in de kernen in stand houden

Wat gaan we ervoor doen in 2021 en 2022? Project Herinrichten Noordplein (Roelofarendsveen) inclusief een logische aansluiting met het Zuidplein Faciliteren van een mogelijke gebiedsontwikkeling in het zuidelijk deel van het centrum van Leimuiden Ontwikkelen van een aanpak voor vrijkomende (verspreid liggende) winkelpanden buiten de centrumgebieden Aandacht voor de bevoorrading van winkelgebieden (vrachtverkeer)

Maatschappelijk doel 3:

Het versterken van de recreatieve sector

Wat willen we bereiken? ▪ ▪ ▪ ▪

Een recreatiegemeente zijn waar het voor inwoners en bezoekers. Het bevorderen van de recreatieve uitstraling van de gemeente Profileren als watersportgemeente Optimaliseren van infrastructurele voorzieningen

Wat gaan we ervoor doen in 2021 en 2022? Doorontwikkeling boulevard aan de Braassem Inventariseren mogelijkheid eerder realiseren tweede sluis Braassemerland Optimaliseren van bestaande recreatieve routes en waar mogelijk uitbreiden of verbeteren. Zoals het realiseren van informatiepanelen en duidelijker verbinden van alle bestaande fiets-, wandel- en vaarroutes incl. overnachtingsmogelijkheden. Project Ontwikkelen locatie Boot-Beton Sterke samenwerking met Kaag en Braassem Promotie, als trekker voor de PR, marketing en innovatie.

Hoe meten/weten we dat?

2019

2020

Banen in Recreatie & Toerisme per 1.000 inwoners

59,2

55,4

2021

2022

32

Maatschappelijk doel 4:

Aantrekkelijke agrarische sector

Wat willen we bereiken? ▪ Het behouden van de bedrijven als beeldbepalende sector voor onze gemeente ▪ Het stimuleren van de werkgelegenheid en innovatie binnen de agrarische sector ▪ Het beperken van landbouwverkeer door de kernen van onze gemeente

Wat gaan we ervoor doen in 2021 en 2022? We faciliteren kleinschalige nevenactiviteiten in de agrarische sector, om de sector rendabel en zichtbaar te maken/houden We zetten, in regionaal verband, stappen om onze agrarische sector te ondersteunen in de landbouwtransitie. We onderzoeken samen met buurgemeenten en de LTO mogelijkheden om het landbouwverkeer te verminderen en door ruilverkaveling een impuls te geven aan de vitaliteit en duurzaamheid van landbouwgebieden en bedrijven.

33

3.3 Een leefbare gemeente Maatschappelijk doel:

Een leefbare gemeente

Wat willen we bereiken? ▪ De openbare ruimte is schoon, heel en veilig ▪ Inwoners voelen zich betrokken bij hun wijk en krijgen ruimte om hun ideeën en initiatieven voor de openbare ruimte uit te voeren

Wat gaan we ervoor doen in 2021 en 2022? Inzetten ‘Groen en doen’ Actualiseren IBOR (2020-2024) Braassemerland: het toepassen van maatregelen ten behoeve van klimaatadaptatie en verminderen en/of afzwakken van bodemdaling Klimaatstress-test en het voeren van de risicodialoog Zwerfafval: inzet op gedragsverandering bijv. “adopteer een straat (stichting Groen Licht), kennis opdoen afvalvrij bekersysteem evenementen (Nederland Schoon) Samen met omwonenden en scholen het aanplanten van Tiny Forest

Hoe meten/weten we dat?

2019

2020

Aantal adoptieprojecten Aantal m2 beheerd door bewoners Aantal straten geadopteerd door bewoners (zwerfafval) Aantal meldingen van dumping afval 3 Aantal Tiny Forests aangeplant

1 80

5 754

358

490

2021 Tot 1-08 9 1054

2022

344 0 (1 in nov)

3 Bij de gemeente geregistreerde meldingen.

34

3.4 Een goed bereikbare gemeente Maatschappelijk doel 1:

Het behouden en (indien mogelijk) vergroten van de bereikbaarheid van onze gemeente per auto, OV en fiets Wat willen we bereiken? ▪ Een vorm van openbaar vervoer in alle kernen van de gemeente ▪ Minimaal behoud en indien mogelijk verbeteren en optimaliseren van het huidige openbaar vervoer ▪ Een goede aansluiting op de bovenlokale (trein)stations van Alphen aan den Rijn, Leiden, Nieuw Vennep en Schiphol ▪ Goede bereikbaarheid met de auto en de fiets en verminderen van sluipverkeer als gevolg van files op A- en/of N-wegen ▪ Een dekkend netwerk van laadpalen voor elektrische auto’s

Wat gaan we ervoor doen in 2021 en 2022? Doorpakken in het faciliteren van laadinfrastructuur in de openbare ruimte. Dit middels aansluiting nieuwe concessie vanaf juli 2021 Gesprekspartner voor landelijke partijen bij het verbreden van de A4 Gesprekspartner voor regionale partijen bij het opwaarderen van het fietspadennetwerk aan de hand van het regionale netwerk doorfietspaden Tegengaan sluipverkeer, ook bij omleidingen van gemeentelijke projecten

Maatschappelijk doel 2:

Goede en veilige wegen

Wat willen we bereiken? ▪ ▪ ▪ ▪

Duidelijke voorrangssituaties Goed onderhouden wegen Een veilige en eenduidige inrichting van de wegen Draagvlak voor de nieuwe inrichting van wegen

Wat gaan we ervoor doen in 2021 en 2022? ▪ ▪

Inzetten op gedragsverandering van weggebruikers Participatietrajecten bij de planvorming voor de herinrichting van wegen

Projecten Leimuiden ➢ Dr. Stapenseastraat (reconstructie weg, icm Dorpshart Leimuiden) ➢ Acacia-, Iep-, Kastanje- en Berkenlaan en Peppelstraat (reconstructie) ➢ ➢ ➢ ➢

Passage N207 (provinciaal project) Willem van der Veldenweg (reconstructie) 30 km/u route tussen N207 en Tolbrug (Tuinderij, Kloofpad, Dorpsstraat). Drechtlaan aanpak wateroverlast

35

Wat gaan we ervoor doen in 2021 en 2022? Projecten Oud Ade ➢ Vervangen Lange Brug ➢ Abdij van Rijnsburglaan (vervangen duiker)

Projecten Roelofarendsveen ➢ Langeweg – Noorderhemweg (vervangen brug door duiker) ➢ Pastoor Onelplein (vervangen brug) ➢ Anemonen-, Fresia-, Gerberastraat en Rozenhof (reconstructie)

Projecten Hoogmade ➢

Fenemalaan

➢ Van Klaverweijdeweg Projecten Woubrugge ➢ Schoolstraat (reconstructie) ➢ Bateweg (reconstructie) ➢ Wilhelminalaan (reconstructie) ➢ Julianalaan (reconstructie) ➢ Beatrixplantsoen (reconstructie) ➢ Emmalaan (reconstructie) ➢ Bateweg 1 (vervangen kunstwerk)

Projecten Rijnsaterwoude ➢ ➢

Herenweg fase 1b en 2 Zonnedauwlaan, Kalmoeslaan, Woudse Hout en Leidsevaartlaan

Hoe meten we dat / weten we dat?

2019

2020

2021

2022

Door politie geregistreerde verkeersongevallen Aantal meldingen openbare ruimte

168 5515

nnb* 2576

*

*

*Wordt niet meer meegenomen in de rapportage van politie.

36

Inzicht in het programmabudget Programma 3 heeft een totaal budget van afgerond € 13,3 miljoen aan geraamde baten en € 21,5 miljoen aan geraamde bestedingen (lasten). Binnen dit programma wordt een belangrijk deel van de lasten afgedekt door inkomsten uit afvalstoffenheffing, rioolrechten, leges omgevingsvergunningen en leges burgerzaken. Uitgaven in de sfeer van de bouwgrondexploitatie zijn in principe afgedekt door de opbrengsten uit grondverkopen en voor zover deze niet toereikend zijn door getroffen verliesvoorzieningen. Onderstaande grafiek geeft inzicht in de herkomst van de middelen en de onderdelen waaraan de budgetten binnen dit programma worden besteed. bedragen * € 1.000

Lasten Programma 3 410

Verkeer en vervoer

2.489

Ruimtelijke ontwikkeling Reserve mutaties

78 438

Recreatie en toerisme

1.096

Overig

1.117

Milieu Leges burgerzaken

67 452

Burgerzaken

2.664

Bouwgrondexploitatie

2.537

Beheer riolering

6.872

Beheer opbare ruimte 3.242

Afvalinzameling

bedragen * € 1.000

Baten Programma 3 Verkeer en vervoer

60 3.842

Rioolrechten 633

Reserve mutaties Recreatie en toerisme

27

Overig

81 1.318

Omgevingsvergunningen 305

Leges burgerzaken

2.346

Bouwgrondexploitatie Beheer riolering Beheer opbare ruimte

24 326 3.953

Afvalstoffenheffing Afvalinzameling

353

37

Meerjarenbegroting Het financiële meerjarenperspectief van dit programma wordt in onderstaande tabel aangegeven en is op deze wijze in de meerjarenbegroting 2022 – 2025 verwerkt. In dit overzicht zijn alle baten en lasten en het saldo van programma 3 vermeld. Bedra gen * € 1.000

Pragramma 3 Ruimte en leefomgeving Budget exploitatielasten Baten Saldo van baten en lasten Reservemutaties: toevoegingen Reservemutaties: beschikkingen Geraamd programmaresultaat

Toevoegingen Dotatie reserve Infra vanuit beheerplan kunstwerken Dotatie reserve riolering Beschikkingen Onttrekking reserve riolering Dotatie reserve Infra vanuit beheerplan kunstwerken Afsluiten ESW van Egmond 2022 Afsluiten vm gemeentehuis Rijnsaterwoude 2023 Afsluiten Connexxion Leimuiden 2024 Afsluiten Centrumplan Leimuiden 2022 Afsluiten West End 2022

Programma budget 2022

Meerjarenperspectief 2023

2024

2025

21.384 N -12.635 V 8.749 N 78 N -633 V 8.194 N

18.743 N -11.026 V 7.717 N 39 N -83 V 7.673 N

18.401 N -10.156 V 8.245 N 198 N -376 V 8.067 N

18.673 N -10.392 V 8.282 N 5N -151 V 8.135 N

2022

2023

2024

2025

0N 78 N 78 N

39 N 0N 39 N

198 N 0N 198 N

5N 0N 5N

-53 V

-94 V

-151 V

-315 V -55 V -30 V -282 V -100 V -163 V -633 V

-83 V

-376 V

-151 V

38

Meerjarenbegroting en algemene dekkingsmiddelen Het meerjarenperspectief van de algemene dekkingsmiddelen is in onderstaande tabel aangegeven en in de meerjarenbegroting 2022–2025 verwerkt. Bedragen * € 1.000

Algemene dekkingsmiddelen

Programma budget 2022

Meerjarenperspectief 2023

2024

2025

Saldo van toe te rekenen overhead Geraamde vennootschapsbelasting Lokale heffingen Algemene uitkering Ontvangen dividend Saldo financieringsfunctie Saldo van baten en lasten Reservemutaties: toevoegingen Reservemutaties: beschikkingen Geraamd resultaat algemene dekkingsmiddelen

9.014 N 1N -5.796 V -34.992 V -695 V 196 N -32.271 V 0N 0N -32.271 V

8.685 N 1N -5.796 V -34.635 V -695 V 419 N -32.021 V 0N 0N -32.021 V

8.697 N 1N -5.796 V -34.646 V -695 V 422 N -32.017 V 0N 0N -32.017 V

8.683 N 1N -5.796 V -34.934 V -695 V 239 N -32.502 V 0N 0N -32.502 V

Toevoegingen Niet van toepassing

2022

2023

2024

2025

Beschikkingen Niet van toepassing

0N 0N

0N 0N

0N 0N

0N 0N

0N 0N

0N 0N

0N 0N

0N 0N

39

Overzicht kosten van overhead Onder overhead verstaan we het geheel van functies gericht op de sturing en ondersteuning van het primaire proces. Gemeenten mogen de overhead niet langer toerekenen aan de afzonderlijke programma’s. Het overzicht kosten van overhead is sinds 2017 een vast onderdeel van de gemeentelijke begroting. Met onderstaand overzicht is de omvang en de samenstelling van de overhead inzichtelijk gemaakt. Bedra gen * € 1.000