NIEUW Programmabegroting 2027
Tekst van het document
Deze risico’s zijn vervolgens besproken met de directie en het college. # | Risicogebeurtenis | Toelichting | Kans | Financieel Maximum 1 | Participatiewet | Door het open-eindekarakter van de Participatiewet bestaat het risico dat het aantal | 75% | € 500.000 uitkeringsgerechtigden sterker stijgt dan geraamd, bijvoorbeeld door economische ontwikkelingen of veranderingen op de arbeidsmarkt. Hoewel de begroting uitgaat van een budgettair neutrale situatie, kunnen hogere uitkeringslasten leiden tot een financieel nadeel voor de gemeente. Tekorten tot 7,5% van het BUIG-budget komen volledig voor rekening van de gemeente. Voor tekorten daarboven kan onder voorwaarden een beroep worden gedaan op de vangnetuitkering Participatiewet. 2 | Arbeidsmarkt | Door de krapte op de arbeidsmarkt bestaat het risico op hogere personeelskosten door | 75% | € 400.000 externe inhuur of de noodzaak tot het vaker inzetten van arbeidsmarkt- en/of functioneringstoelagen. Dit kan leiden tot overschrijding van de personeelsbudgetten en bij aanhoudende krapte tot structurele financiële druk. 3 | Jeugdzorg | De gemeente loopt het risico dat de uitgaven voor jeugdzorg hoger uitvallen door | 75% | € 1.500.000 incidentele, moeilijk voorspelbare en beïnvloedbare situaties, zoals jeugdigen met complexe problematiek en een intensieve zorgvraag.
Deze situaties kunnen we als gemeente moeilijk beïnvloeden (de zorg wordt veelal ingezet vanuit jeugdbescherming of jeugdreclassering). De kosten van voor deze casuïstiek kunnen aanzienlijk zijn. 4 | Wmo | Vanwege het open-eindekarakter van de Wmo bestaat het risico dat de werkelijke | 50% | € 200.000 kosten hoger uitvallen dan begroot. Hoewel de ramingen zijn gebaseerd op ervaringscijfers en betrouwbare prognoses, kunnen incidentele aanvragen voor grote en/of complexe woningaanpassingen een substantieel financieel effect hebben. Dergelijke kosten zijn veelal moeilijk vooraf te voorspellen en kunnen leiden tot budgettaire overschrijdingen. 5 | Prijsindexeringen | De begroting bevat ramingen voor prijsindexeringen ten behoeve van | 50% | € 4.500.000 investeringsprojecten, beheerprojecten en regulier onderhoud. Gezien de aanhoudende geopolitieke onzekerheden en de daarmee samenhangende ontwikkelingen op de grondstoffen-, energie- en arbeidsmarkten bestaat het risico dat de werkelijke prijsstijgingen hoger uitvallen dan de gehanteerde indexeringen. Dit kan leiden tot hogere uitvoeringskosten en budgettaire druk. 6 | Leges | De opbrengsten uit leges zijn afhankelijk van het aantal aanvragen voor vergunningen, | 40% | € 500.000 omgevingsinitiatieven en overige diensten.
Door economische ontwikkelingen, 57 wijzigingen in wet- en regelgeving of een lager aantal aanvragen dan geraamd bestaat het risico dat de legesopbrengsten achterblijven bij de begroting. Hierdoor kunnen de gerealiseerde baten lager uitvallen dan verwacht, wat een negatief effect heeft op het begrotingsresultaat. 7 | Renterisico | De gemeente staat voor een aanzienlijke investeringsopgave om uitvoering te geven | 40% | € 150.000 aan haar ambities en wettelijke taken. Hierdoor neemt de behoefte aan externe financiering toe. Ontwikkelingen op de financiële markten, mede als gevolg van geopolitieke spanningen en economische onzekerheid, kunnen leiden tot hogere rentetarieven. Een stijgende rente heeft directe gevolgen voor de financieringskosten van toekomstige investeringen en kan leiden tot hogere structurele lasten. Hierdoor bestaat het risico dat minder financiële ruimte beschikbaar is voor nieuwe beleidsontwikkelingen of dat aanvullende maatregelen noodzakelijk zijn om de begroting structureel in evenwicht te houden. 8 | Verbonden | De gemeente neemt deel aan diverse gemeenschappelijke regelingen en andere | 30% | € 300.000 partijen | verbonden partijen voor de uitvoering van wettelijke en beleidsmatige taken.
Ontwikkelingen zoals stijgende personeelskosten, inflatie, aanvullende investeringen, wijzigingen in wet- en regelgeving of tekorten binnen deze organisaties kunnen leiden tot hogere gemeentelijke bijdragen. Omdat de gemeente slechts beperkt invloed heeft op de financiële ontwikkelingen binnen verbonden partijen, bestaat het risico dat gedurende het begrotingsjaar aanvullende middelen beschikbaar moeten worden gesteld. Dit kan leiden tot een beslag op de begrotingsruimte en het weerstandsvermogen. 9 | Digitale dreigingen | Gemeenten worden in toenemende mate geconfronteerd met digitale dreigingen, | 20% | € 4.000.000 waaronder ransomware-aanvallen en datalekken. Een succesvol cyberincident kan leiden tot verstoring van de dienstverlening, herstelkosten voor ICT-systemen, inzet van externe specialisten, juridische kosten en reputatieschade. De impact van een ernstig incident is moeilijk te voorspellen, maar kan aanzienlijk zijn. Als uitgangspunt voor het risicobedrag wordt aangesloten bij praktijkervaringen binnen de gemeentelijke sector. Zo bedroeg de schade van de ransomware-aanval bij de gemeente Hof van Twente circa € 4,2 miljoen. Op basis hiervan wordt voor dit risico rekening gehouden met een potentiële financiële impact van maximaal € 4 miljoen.
10 | Grondexploitaties | Er bestaat een risico dat grondexploitaties ongunstiger uitvallen dan voorzien als gevolg | 20% | € 1.000.000 van hogere plankosten, stijgende uitvoeringskosten, marktontwikkelingen of andere projectgebonden onzekerheden. Hierdoor kan het noodzakelijk zijn om aanvullende verliesvoorzieningen te treffen. Hoewel de kans op een dergelijke ontwikkeling laag wordt ingeschat, mede vanwege de reeds getroffen voorzieningen en periodieke actualisatie van de grondexploitaties, kan niet volledig worden uitgesloten dat het financiële resultaat negatiever uitvalt dan geraamd. De maximale financiële impact van dit risico wordt geraamd op € 1 miljoen. € 13.050.000 Risicosimulatie Op basis van de hierboven beschreven risico’s is een risicosimulatie uitgevoerd met Naris, een veelgebruikt risicomanagementsysteem binnen gemeenten. Hierbij is gebruikgemaakt van een Monte Carlo-simulatie, omdat het aanhouden van het maximale risicobedrag van €13.050.000 niet noodzakelijk is; de kans dat alle risico’s tegelijk en in maximale omvang optreden is zeer klein. Naris berekent op basis van 100.000 scenario’s de benodigde weerstandscapaciteit bij een zekerheidsniveau van 90%. Dit betekent dat met 90% zekerheid voldoende weerstandsvermogen beschikbaar is om de risico’s op te vangen. Deze norm wordt landelijk door gemeenten gehanteerd.
Uit de simulatie blijkt dat hiervoor een bedrag van €5.350.526 benodigd is. Zekerheidspercentage | Benodigd weerstandsvermogen 25% | € | 1.266.675 50% | € | 2.247.312 75% | € | 4.102.746 80% | € | 4.488.530 85% | € | 4.884.590 58 90% | € | 5.350.526 95% | € | 6.061.303 100% | € | 13.050.000 Beschikbare weerstandscapaciteit De beschikbare weerstandscapaciteit van gemeente Kaag en Braassem bestaat uit de algemene reserve en bedraagt momenteel € 39.468.000 (jaarrekening 2025). Dit bestaat in het geheel uit middelen die de organisatie daadwerkelijk beschikbaar heeft om de risico's in financiële zin af te dekken. Relatie benodigde en beschikbare weerstandscapaciteit Om te bepalen of het weerstandsvermogen toereikend is, wordt gekeken naar de verhouding tussen de financieel gekwantificeerde risico’s, de benodigde weerstandscapaciteit en de beschikbare weerstandscapaciteit. De benodigde capaciteit die uit de risicosimulatie volgt, wordt vergeleken met de beschikbare capaciteit. De uitkomst van deze vergelijking vormt het weerstandsvermogen. Beschikbare Ratio weerstandsvermogen = | weerstandscapaciteit | = | € 39.468.000 | = 7,4 Benodigde | € 5.350.526 weerstandcapaciteit De onderstaande normtabel is ontwikkeld in samenwerking met de Universiteit Twente. Het biedt een waardering van de berekende ratio. Met een ratio van 7,4 valt de ratio van gemeente Kaag en Braassem in klasse A.
Dit duidt op een uitstekend weerstandsvermogen. Weerstandsnorm Waarderingscijfer | Ratio | Betekenis A | >2.0 | Uitstekend B | 1.4-2.0 | Ruim voldoende C | 1.0-1.4 | Voldoende D | 0.8-1.0 | Matig E | 0.6-0.8 | Onvoldoende F | <0.6 | Ruim onvoldoende Structurele risico’s en nieuwe ontwikkelingen Zoals hierboven beschreven reserveert de gemeente niet voor risico’s waarvan de effecten zich pas op de (middel)lange termijn kunnen voordoen. Tegelijkertijd komen er ontwikkelingen op de gemeente af, met mogelijk financiële gevolgen, die vooralsnog geen plek hebben in de (meerjaren)begroting. Sommige ontwikkelingen vormen risico’s die lastig te beheersen zijn, terwijl andere ontwikkelingen beleidskeuzes zijn. Voor al deze ontwikkelingen moeten nog besluiten worden genomen over de wijze van beheersing, inclusief een doorrekening van de mogelijke (financiële) gevolgen voor de meerjarenbegroting. De meest prominente ontwikkelingen die op dit moment bekend zijn, worden hieronder weergegeven. Ontwikkeling | Toelichting Sportpad | De ontwikkeling van het Sportpad is in uitvoering. Momenteel is er sprake van voortschrijdend inzicht vanwege (onvoorziene) nieuwe ontwikkelingen en prijsstijgingen, welke niet binnen de huidige risicoreservering opgevangen kunnen worden.
De financiële gevolgen hiervan worden momenteel inzichtelijk gemaakt en dienen nog een plek te krijgen binnen de (meerjaren)begroting. 59 60 Onzekerheden gemeentefonds Het "ravijnjaar" is verschoven naar 2028, maar de financiële onzekerheden voor gemeenten blijven bestaan. De toekomstige ontwikkeling van het gemeentefonds en de structurele vergoeding van gemeentelijke taken zijn nog onvoldoende voorspelbaar. Hierdoor bestaat het risico dat de inkomsten vanaf 2028 achterblijven bij de uitgavenontwikkeling, hetgeen druk kan zetten op de structurele begrotingsruimte en de realisatie van beleidsdoelstellingen. Ontwikkelingen in onderwijshuisvesting In het najaar van 2025 is het Integraal Huisvestingsplan vastgesteld. Hierin is ook een financiële doorkijk gemaakt. Kineo en kindcentrum (KC) Woubrugge zijn de eerste KC’s uit dit plan en de bouw is in de begroting gedekt. Voor de komende jaren ligt er nog de uitdaging om financiële dekking te vinden voor bouwen/uitbreiding van meerdere KC’s: de Lei, Onelplein, Kaskade/IKC de Veen en de Kinderbrug. De financiële gevolgen hiervan zijn nog niet opgenomen in de (meerjaren)begroting. Gemeentelijke huisvesting Het huidige gemeentehuis kan niet meer voldoen aan de wettelijke eisen op het gebied van duurzaamheid die de gemeente – zeker vanuit haar voorbeeldrol – moet realiseren.
Verder zijn er ook vanuit goed werkgeverschap, veilig en gezond werken de nodige problemen. Dit betekent ook dat er grote uitdagingen liggen op het gebied van dagelijks en groot onderhoud vanuit het MJOP. Na grondig onderzoek is in 2025 gekozen voor een sober en doelmatige renovatie op de locatie van de oudbouw op de locatie Westeinde. In 2026 is gewerkt aan de uitwerking in een programma van uitgangspunten dat zich vooral richt op het gemeentehuis als werkplek. Komende tijd zal ook de invulling als dienstverlener, huis van de raad en huis van de gemeente invulling moeten krijgen met betrokkenheid van de markt, bedrijven en inwoners. Vanuit de opdracht van het Koersdocument zullen keuzes worden gemaakt. Digitale transitie De snelle technologische ontwikk elingen en toenemende wettelijke eisen op het gebied van digitalisering en informatiebeveiliging vergroten de investeringsbehoefte van de organisatie. Investeringen in onder meer AI, datagedreven werken, digitale dienstverlening, SaaS-oplossingen, cybersecurity en de implementatie van NIS2 zijn noodzakelijk om toekomstbestendig te blijven opereren. Omdat in de (meerjaren)begroting slechts beperkt rekening is gehouden met deze ontwikkelingen, bestaat het risico dat extra financiële middelen moeten worden vrijgemaakt. Dit kan leiden tot budgetoverschrijdingen of verdringing van andere beleidsprioriteiten.
Netcongestie De beperkte capaciteit van het elektriciteitsnet vormt een risico voor de realisatie van gemeentelijke ambities op het gebied van woningbouw, economische ontwikkeling en energietransitie. Nieuwe ontwikkelingen kunnen vertraging oplopen wanneer onvoldoende netcapaciteit beschikbaar is voor nieuwe of zwaardere aansluitingen. Dit kan leiden tot langere doorlooptijden van projecten, hogere kosten en het uitstellen van beleidsdoelstellingen. Omdat de gemeente beperkt invloed heeft op de uitbreiding van het netwerk, blijft zij afhankelijk van de investeringen en planning van de netbeheerder. Omgevingswet Op grond van de Omgevingswet dient de gemeente uiterlijk per 1 januari 2032 te beschikken over één omgevingsplan voor het gehele grondgebied. Hiervoor moeten de huidige bestemmingsplannen, relevante verordeningen en andere regels voor de fysieke leefomgeving worden geïntegreerd in één samenhangend omgevingsplan. De uitvoering van deze wettelijke verplichting vraagt aanzienlijke inzet van capaciteit, specialistische kennis, juridische ondersteuning en ICT-voorzieningen. Omdat deze expertise slechts gedeeltelijk binnen de organisatie aanwezig is, bestaat het risico op hogere externe kosten, capaciteitsknelpunten en vertraging in de uitvoering.
Personele capaciteit Uit externe onderzoeken blijkt dat de personele bezetting binnen delen van de organisatie, met name bij Burgerzaken en het Klantcontactcentrum, kwetsbaar is. Hierdoor bestaat het risico dat werkzaamheden niet tijdig kunnen worden uitgevoerd, wat kan leiden tot langere doorlooptijden, druk op de kwaliteit van de dienstverlening en een grotere afhankelijkheid van individuele medewerkers. Daarnaast kunnen keuzes nodig zijn in de prioritering van werkzaamheden, waardoor projecten, beleidsontwikkeling en andere ambities vertraging oplopen. Ook kan extra inhuur noodzakelijk zijn, hetgeen leidt tot hogere kosten. Conclusie De gemeente heeft ruim voldoende "vet op het bot" om de korte termijn risico's op te kunnen opvangen. Om ook op de (midden)lange termijn financieel gezond te blijven, is het belangrijk om regelmatig het gesprek te voeren over de ontwikkelingen die op de gemeente afkomen inclusief het inzichtelijk maken van de financiële gevolgen voor de meerjarenbegroting. Financiële kengetallen De financiële kengetallen maken een vast onderdeel uit van de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing van gemeentelijke begrotingen en jaarrekeningen. Er is vanuit het BBV geen normering aangegeven waaraan deze kengetallen kunnen worden getoetst. De provincies hebben in 2016 gezamenlijk met het ministerie van Binnenlandse Zaken signaleringswaarden benoemd.
Deze signaleringswaarden passen wij hieronder toe bij de beoordeling van de kengetallen op zich en geven een indicatie over de financiële situatie van onze gemeente. Het totaaloverzicht aan financiële kengetallen geeft het volgende meerjarenbeeld: Begroting jaar 2027 Kengetallen: | 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 netto schuldquote | 58% | 121% | 146% | 156% | 163% | 170% netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen | 49% | 111% | 136% | 148% | 154% | 161% solvabiliteitsratio | 38% | 28% | 24% | 22% | 20% | 19% structurele exploitatieruimte | 5% | 0% | 0% | -3% | -3% | -2% grondexploitatie | 0% | 0% | 0% | 0% | 0% | 1% belastingcapaciteit | 101% | 100% | 105% | 105% | 105% | 105% Elk kengetal kent een signaalwaarde en wordt hierna toegelicht. Met groen wordt aangegeven dat we aan de zeer veilige kant van de signaalwaarde zitten, grijs staat voor veilig/neutraal, en rood staat voor risicovol. 1. Netto Schuldquote In dit kengetal wordt het bedrag van de financieringsmiddelen (schulden) minus de financiële activa (vorderingen) uitgedrukt in % van de totale baten in het jaar. Kengetal: | 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 netto schuldquote | 58% | 121% | 146% | 156% | 163% | 170% Inzicht Dit kengetal geeft inzicht in het niveau van de netto schuldenlast uitgedrukt in een percentage van de totale baten exclusief reservemutaties.
Signaalwaarde Waarde | oordeel < 90% | minst risicovol 90% > 130% | neutraal > 130% | meest risicovol De schuldquote verslechtert fors. Dit wordt primair ingegeven door het grote volume van investeringen in met name onderwijshuisvesting en sport, die door uw raad zijn geaccordeerd. In eerdere raadsessies is inzichtelijk gemaakt dat het voorgenomen investeringsvolume de komende jaren een veelvoud is van het historisch gemiddelde. Wij gaan fors meer lenen voor de investeringen. Budgettair heeft dit geen effect, omdat wij reeds enkele jaren de beoogde rente en afschrijving van potentiële nieuwe grote investeringen, als stelposten, meerjarig ramen in de begroting. 61 De schuldquote wordt tevens beïnvloed door leningen die zijn doorgeleend aan derden (bijvoorbeeld aan sportverenigingen, personeelshypotheken). Om inzicht te krijgen in de effecten hiervan wordt als kengetal eveneens voorgeschreven de netto schuldquote, gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen. Deze is in het onderstaande overzicht weergegeven. 2. Netto Schuldquote, gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen In dit kengetal wordt het vorige kengetal gecorrigeerd met de aan derden doorgeleende gelden.
Kengetal: | 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen | 49% | 111% | 136% | 148% | 154% | 161% Inzicht De effectieve schuldquote is in feite een nadere analyse van de netto schuldquote waarbij de invloed van afgesloten leningen die zijn doorgeleend aan derden, en het geld dat is geïnvesteerd in nog te leveren bouwgrond, is geëlimineerd. De voor alle verstrekte leningen gecorrigeerde netto schuldquote geeft hierdoor een gunstiger beeld dan de netto schuldquote. Maar ook hier is nog steeds het effect te zien van onze forse investeringsambities. 3. Solvabiliteitsratio In dit kengetal wordt het eigen vermogen uitgedrukt in een percentage van het balanstotaal. Hoe hoger het percentage hoe beter de gemeente in staat is om aan haar financiële verplichtingen te kunnen voldoen. Kengetal: | 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 solvabiliteitsratio | 38% | 28% | 24% | 22% | 20% | 19% Inzicht Dit kengetal geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Signaalwaarde Waarde | oordeel > 50% | minst risicovol 20% > 50% | neutraal < 20% | meest risicovol Ook de solvabiliteit daalt fors. Dit hangt samen met de eerdergenoemde investeringsambities. Door de leningen gaat ons balanstotaal omhoog, en maakt het eigen vermogen daar dus een kleiner deel van uit.
Daarbij kan het surplus van de algemene reserve (is het deel van de algemene reserve dat niet nodig is voor het afdekken van risico’s) voor maximaal 10% ingezet worden voor het dekken van structurele lasten. Ook dit is met uw raad in eerdere sessies besproken waarbij met behulp van een knoppenmodel inzichtelijk werd gemaakt welke invloed de verschillende investeringsambities hadden op onze solvabiliteit. 4. Structurele exploitatieruimte In dit kengetal worden de structurele baten verminderd met de structurele lasten en dit saldo wordt weergegeven in een percentage van de totale baten. 62 Kengetal: | 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 structurele exploitatieruimte | 5% | 0% | 0% | -3% | -3% | -2% Inzicht Dit kengetal geeft aan hoe groot de structurele vrije ruimte binnen de begroting is. Hiermee kan worden beoordeeld of de gemeente in staat is structurele tegenvallers op te vangen dan wel of er nog ruimte is voor nieuw beleid. Signaalwaarde Waarde | oordeel Begrotingsruimte > 0 | minst risicovol Begrotingsruimte = 0 | neutraal Begrotingsruimte < 0 | meest risicovol Omdat wij in 2027 een sluitende begroting presenteren, scoort dit kengetal neutraal. Feitelijk kent de begroting dat jaar nog steeds een licht positief saldo. Uw raad heeft ervoor gekozen om dit voordeel als nog nader in te vullen lastenpost op te nemen, de zogenaamde budgettaire ruimte.
Tegelijkertijd zien we dat we in de jaren daarna op structurele basis onvoldoende inkomsten hebben om de structurele lasten te dekken; en daarom voor een structurele financiële opgave staan. Dit vraagt om een goede balans tussen onze ambities en de beschikbare financiële mogelijkheden. We gaan hierover graag samen met uw raad het gesprek aan. Daarbij ligt er een gezamenlijke verantwoordelijkheid om tot passende keuzes te komen en te blijven werken aan een financieel gezonde en toekomstbestendige begroting. 5. Kengetal grondexploitatie Het kengetal grondexploitatie geeft aan hoe groot de grondpositie (de boekwaarde van de grondposities) is ten opzichte van de jaarlijkse baten. Kengetal: | 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 grondexploitatie | 0% | 0% | 0% | 0% | 0% | 1% Inzicht Dit kengetal geeft aan of een gemeente verhoudingsgewijs veel middelen heeft geïnvesteerd in haar grondexploitatie. Dit is geld dat nog terugverdiend moet worden uit de grondverkopen. Het risico of dit wel of niet lukt, is afhankelijk van de vraag en het aanbod. Signaalwaarde Waarde | oordeel < 20% | minst risicovol 20% > 35% | neutraal > 35% | meest risicovol Uit de berekende kengetallen kan worden geconcludeerd dat de gemeente in het meerjarenperspectief een gezonde grondpositie heeft. De grondexploitaties worden jaarlijks bij het opstellen van de jaarrekening geactualiseerd.
Bij deze actualisatie worden ook steeds de risico’s bij deze grondexploitaties geactualiseerd. Zie hiervoor paragraaf 7. 63 6. Kengetal belastingcapaciteit Het kengetal belastingcapaciteit drukt de gemiddelde belastingdruk uit in een percentage ten opzichte van het landelijk gemiddelde. Kengetal: | 2025 | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 belastingcapaciteit | 101% | 100% | 105% | 105% | 105% | 105% Inzicht Dit kengetal is voorgeschreven om inzicht te krijgen in de belastingcapaciteit. Hierbij wordt gekeken hoe de lokale belastingdruk zich verhoudt tot het landelijk gemiddelde. Signaalwaarde Waarde | oordeel < 95% | minst risicovol 95% > 105% | neutraal > 105% | meest risicovol Bij deze indicator worden de woonlasten voor een huiseigenaar (OZB, riool- en afvalheffing) vergeleken met het landelijk gemiddelde. Een laag percentage suggereert weinig risico omdat er nog ruimte is om de belastingen te verhogen. Wij zitten boven gemiddeld. Daar hoort wel een nuancering bij. Het landelijk gemiddelde waarmee wordt vergeleken, is dat van het laatst bekende gemiddelde 2026 opgenomen in de meicirculaire 2026; dus een jaar ervoor. Algemeen oordeel In 2027 kunnen we een sluitende begroting presenteren; met een licht positief saldo. Tegelijkertijd zien we dat we in de jaren daarna voor een structurele financiële opgave staan. Vanaf 2028 is een structureel begrotingstekort zichtbaar.
Het stevige investeringsprogramma en sterk stijgende kosten (vooral voor de zorg), terwijl de inkomsten vanuit het Rijk teruglopen; geeft spanning op de kengetallen als schuldquote, structurele exploitatieruimte en solvabiliteit. Dit vraagt om een goede balans tussen onze ambities en de beschikbare financiële mogelijkheden. We gaan hierover graag samen met uw raad het gesprek aan. Daarbij ligt er een gezamenlijke verantwoordelijkheid om tot passende keuzes te komen en te blijven werken aan een financieel gezonde en toekomstbestendige begroting. Daarnaast zijn er in deze paragraaf ook structurele risico’s en ontwikkelingen benoemd, die nog niet zijn vertaald in deze begroting. Deels is dat omdat de netto omvang van de risico’s nog onzeker is, omdat er bijvoorbeeld ook oplossingen en keuzes zijn om de risico’s geheel of deels te mitigeren. En sommige ontwikkelingen kunnen ook nog worden geprioriteerd in de tijd. Kortom, in de structurele risico’s en ontwikkelingen die niet zijn opgenomen in de meerjarenbegroting, valt er vaak nog iets te kiezen of te prioriteren in de tijd. 64 3. Kapitaalgoederen De gemeente beheert de openbare ruimte en gebouwen waarin wordt geleefd, gewerkt en gerecreëerd. In beleidsvisies en beheerplannen geven we richting aan het meerjarig beheer en onderhoud van de openbare ruimte.
Voor een effectieve en efficiënte uitvoering pakken we het beheer en onderhoud zoveel mogelijk integraal op. Onderstaande tabel geeft inzicht in het areaal dat door de gemeente beheerd wordt. Het beheerareaal Integraal Beheer Openbare Ruimte (IBOR:*) | Riolering: Groen** | Kolken (aantal) | 9329 - | Hagen (omtrek in m1) | 21.391 - | Gras/Gazon (m2) | 229.621 - | Gras/Berm (m2) | 357.294 - | Gras/Bloemrijk (m2) | 199.273 - | Cultuurlijk beplanting (m2) | 139.112 - | Natuurlijke beplanting (m2) | 150.660 Bomen (aantal) | 10.511 | Vrij verval riool (km) | 183 Water (m2) | 177.904 | Drukriool (incl. | 141 persleiding) (km) Gemalen (aantal) | 106 Beschoeiing of natuurvriendelijke oever | Pompputten (aantal in | 851 beheer) - | Beschoeiing (m1) (beschoeid, palenrij | 44.175 en damwand.
- | Natuurvriendelijke oever (m1) (NVO, | 4.898 onderwaterbeschoeiing) Straatmeubilair (aantal) | 2.612 (totaal) | Verharding: - | Prullenbakken (Afvalbakken, | 639 | Elementen (m2) | 770.019 containers, blikvanger en | Asfalt(m2) | 672.858 hondenpoepbak) | Beton (m2) | 9.587 - | Banken | 415 | Halfverharding (m2) | 17.493 - | Overig | 1.558 Speeltoestellen (aantal) | 482 | Verkeersborden | 5812 (aantal) Lichtmasten (aantal) | 5.500 Kunstwerken (aantal): Aanleginrichting (Remmingswerk) | 7 Aanleginrichting (Pont) | 4 Steiger | 28 Bruggen (beweegbaar) | 11 Bruggen (vast) | 161 Damconstructies | 8 65 Grondkeringen | 27 Keermuur | 4 Schutsluis | 1 Trappen | 4 Voetgangerstunnel RV | 1 Viaduct RV | 1 Waterreguleringswerken | 2 Duikers | 399 * Eenheden zijn afgeleid van het IBOR en geactualiseerd op basis van de areaalvlakken in het beheerprogramma Geovisia. ** Overname van de Oudelandsedijk/Plasdijk zorgt voor een toename van het (groen)areaal Gebouwen: | Stuks Gebouwen waarvan: | 34 - | Groep 1 (vaste voorraad) | 15 - | Groep 2 (beheer door | 3 sportbedrijf) - | Groep 3 (losse voorraad) | 7 - | Groep 4 (reeds uitgefaseerde | 8 voorraad) Eind 2024 is het IBOR (Integraal Beheerplan Openbare Ruimte) door de gemeenteraad vastgesteld voor de periode 2025-2029.
Doel van het IBOR is om de openbare ruimte schoon, heel en veilig te beheren, afgestemd op de behoefte van de (deelgebieden binnen de) gemeente binnen daarbij passend budget. Beheeronderdelen die niet in het IBOR zijn meegenomen, zoals civiele kunstwerken, riolering en gebouwen, zijn vastgelegd in aparte beheerplannen. Onderstaande tabel geeft de actuele stand van zaken van de diverse beheerplannen weer. Beheerplan | Datum | Looptijd t/m | Financiële | Achterstallig raadsbesluit | vertaling in | onderhoud begroting IBOR | Q4 2024 | 2029 | Ja | Nee Watertakenplan | Q4 2023 | 2027 | Ja | Nee Gebouwen | Q4 2019 | 2024 | Ja | Nee Civiele | 2025 | 2029 | Ja | Nee kunstwerken Kwaliteit 66 67 In bovenstaande figuur zijn de door de gemeenteraad vastgestelde beeld kwaliteitsniveaus weergegeven waarmee de openbare ruimte in de verschillende deelgebieden wordt onderhouden. Aan de kwaliteitsniveaus zijn normbedragen en te onderhouden arealen gekoppeld, op basis waarvan het totaal benodigde beheerbudget is vastgesteld en toegekend. Hierbij is A een hoge beeldkwaliteit aflopend naar D met een lage of onvoldoende beeldkwaliteit. Het is belangrijk om op te merken dat beeldkwaliteit en technische kwaliteit twee verschillende dingen zijn. Beeldkwaliteit C houdt bijvoorbeeld in dat de technische kwaliteit van de weg al fors verminderd is.
In het nieuwe IBOR dat eind 2024 is vastgesteld is de nadruk meer komen te liggen op de technische kwaliteit van onze wegen en daarbij horende KPI’s. Riolering Aan het einde van 2023 is het nieuwe Watertakenplan 2024-2027 (WTP) vastgesteld, dat het Gemeentelijk Rioleringsplan (GRP) vervangt. Dit nieuwe plan verschuift de focus naar een bredere aanpak van waterbeheer, waarin niet alleen aandacht wordt besteed aan de afvoer van riool- en regenwater, maar ook aan het beheer van oppervlakte- en grondwater. Deze bredere aanpak is noodzakelijk gezien de toenemende uitdagingen door klimaatverandering, die vaak om een integrale oplossing vragen. Civiele Kunstwerken De civiele kunstwerken binnen de gemeente Kaag en Braassem, waaronder bruggen, viaducten, duikers, kademuren, sluizen en veerstoepen vormen een essentieel onderdeel van de openbare infrastructuur. Gezien de waterrijke omgeving beschikt de gemeente over een aanzienlijk aantal van deze objecten, die bijdragen aan bereikbaarheid, veiligheid en waterbeheer. In 2025 is het nieuwe beheerplan voor de periode 2025-2029 voorgelegd aan het college en de gemeenteraad, en dit jaar officieel vastgesteld. Dit plan bouwt voort op de bestaande strategieën en richt zich op verdere optimalisatie van het onderhoudsproces, met nadruk op kostenefficiëntie, duurzaamheid en toekomstbestendigheid.
Openbaar groen en water Binnen Kaag en Braassem bestaat het groenareaal uit elementen zoals bomen, hagen, grasachtige, cultuurlijke en natuurlijke beplanting. Daarnaast onderhoudt de gemeente ook oevers, beschoeiingen en sloten. De gewenste kwaliteit van het groen en uitgangspunten voor inrichting, beheer en organisatie zijn eind 2025 vastgelegd in een groenplan. Hiermee concretiseren we hoe we invulling geven aan het groenbeheer en de groeninrichting voor de komende jaren. Ook zijn kansen in kaart gebracht voor het bevorderen van de biodiversiteit en het nemen van klimaatadaptieve maatregelen. Wegen (asfalt, elementen, beton en half verharding) In 2025 is de twee jaarlijkse weginspectie opnieuw uitgevoerd. Deze dient als basis voor het inplannen en uitvoeren van het onderhoud in 2025 en 2026. Hiermee wordt het behouden van de kwaliteit van de verharding geborgd en het risico op kapitaalvernietiging en schadeaansprakelijkheid verkleint. Daarnaast blijft het “ontstenen” van onze buitenruimte een speerpunt. Waarmee we het wegen areaal verkleinen en het groen areaal vergroten. In 2027 wordt een nieuwe weginspectie gepland waarop het onderhoud voor de komende twee jaar weer wordt ingepland. Gebouwen De gemeente Kaag en Braassem heeft gebouwen in beheer en eigendom.
Deze gebouwen vervullen hoofdzakelijk maatschappelijke functies, zoals het gemeentehuis, de gemeentewerf, kinderdagverblijven, sportaccommodaties, brandweerkazernes en kerktorens. Als eigenaar is de gemeente verantwoordelijk voor het groot onderhoud aan de gebouwen. Om aan deze verplichting te voldoen wordt een MJOP opgesteld. Een MJOP geeft een planning voor benodigde werkzaamheden en financiële prognose, hierdoor maken we inzichtelijk welk groot onderhoud in de komende jaren moet plaatsvinden en tegen welke kosten. De laatste actualisatie heeft in 2025 plaatsgevonden. Financieel In onderstaande tabellen wordt inzichtelijk gemaakt hoe de financiële consequenties zijn verwerkt in de begroting. Dit betreft de budgetten voor beheer en onderhoud van de openbare ruimte, de kunstwerken, riolering en voor gebouwen (exclusief personeel, kapitaallasten en energielasten).
Bedragen * € 1.000 Vertaling financiële consequenties onderhoud in de begroting | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Onderhoud Groen | 1.108 | 1.108 | 1.108 | 1.108 Verharding | 2.123 | 2.119 | 2.087 | 2.087 Verharding (leges en vergoedingen) | -610 | -610 | -610 | -610 Water | 523 | 523 | 523 | 523 Openbare Verlichting | 585 | 585 | 585 | 585 Kunstwerken | 774 | 774 | 775 | 775 Riolering | 1.428 | 1.428 | 1.428 | 1.428 Gebouwen | 368 | 368 | 368 | 368 Totaal budgetten onderhoud | 6.298 | 6.294 | 6.264 | 6.264 Hierna zijn de reguliere kredieten opgenomen. Een aantal kredieten zijn nog niet vrijgegeven. Voor deze investeringen zijn wel stelposten opgenomen in de begroting voor de budgettaire consequenties. Maar voor elke ontwikkeling zal uw raad nog een separaat kredietvoorstel worden voorgelegd. Bedragen * € 1.000 Vertaling financiële kredieten IBOR in de begroting | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Kredieten Kunstwerken | 11 | 23 | 760 | 826 Watertakenplan | 3.550 | 3.550 | 3.550 | 3.550 Verharding (IBOR) | 1.751 | 1.751 | 1.751 | 1.751 Nog niet vrijgegeven deel (*) Verkeersveiligheid & IBOR (CUP 2.0) | 1.863 Totaal kredieten IBOR in de begroting | 7.175 | 5.324 | 6.061 | 6.127 68 69 Om tot een zo efficiënt mogelijke inzet van de beschikbare middelen te komen vindt continue afstemming tussen alle beheeronderdelen plaats.
Op deze manier wordt (financieel) voordeel gehaald door middel van werk met werk maken. 70 4. Financiering In de financiële verordening van de gemeente Kaag en Braassem is in artikel 20 opgenomen dat de gemeente jaarlijks bij de begroting en de jaarstukken in de paragraaf financiering verslag doet van de wijze waarop de gemeente de treasuryactiviteiten uitvoert. Hierbij komen in ieder geval de volgende punten aan de orde: • de kasgeldlimiet; • de renterisiconorm; • de rentevisie; • het kredietrisicobeheer; • de liquiditeitsplanning en de financieringsbehoefte voor de komende vier jaar; • de schulden met een looptijd korter dan een jaar en het gemiddelde verschuldigde rentepercentage; • de schulden met een looptijd langer dan een jaar en het gemiddelde verschuldigde rentepercentage; • de rentelasten, het renteresultaat en de wijze waarop rente aan grondexploitaties, investeringen en taakvelden wordt toegerekend. Hiermee is deze paragraaf het instrument voor het transparant maken van de treasuryfunctie. De uitgangspunten en richtlijnen voor het treasurybeleid zijn vastgelegd in de financiële verordening (artikel 16). De regels voor de uitvoering van de treasuryfunctie zijn opgenomen in het treasurystatuut. Renterisicobeheer Wet Fido en financiering De wet Fido beoogt decentrale overheden een kader te geven om renterisico’s op leningen zo beperkt mogelijk te houden.
Renterisico ontstaat door wijzigingen in rentepercentages van opgenomen langlopende leningen en kasgeldleningen. Er zijn twee verplichte richtlijnen in de wet Fido om de renterisico’s te bewaken en beheersen; de kasgeldlimiet voor korte financiering en de renterisiconorm voor lange financiering. Kasgeldlimiet De door het rijk opgelegde kasgeldlimiet beperkt het risico van stijgende rentelasten voor de kortlopende financiering. De limiet beperkt de maximale omvang van de korte schuld (looptijd < 1 jaar) tot 8,5% van de totale lasten van de primaire Programmabegroting. Voor 2027 bedraagt de limiet voor de gemeente Kaag en Braassem € 8,5 miljoen. Bij het aantrekken van kortlopende financiering wordt bewaakt dat de gemiddelde netto-vlottende schuld van drie achtereenvolgende kwartalen de kasgeldlimiet niet overschrijdt. Renterisiconorm De renterisiconorm beperkt het renterisico op de langlopende financiering. De norm bevordert de spreiding van de looptijden van de kapitaalmarktleningen (looptijd > 1 jaar) door de omvang te beperken van de leningen waarvoor de rente in een bepaald jaar moet worden aangepast. Het Rijk heeft de maximale omvang van leningen met een renteaanpassing vastgesteld op 20% van de totale lasten van de primaire programmabegroting. Het maximale bedrag aan aflossingen en renteherziening op vaste schuld bedraagt daardoor in 2027 € 20,1 miljoen.
In 2027 zal voor € 16 miljoen worden afgelost en er zijn geen leningen waarvan de rente wordt herzien; waardoor de renterisiconorm niet zal worden overschreden. Op basis van deze meerjarenbegroting is de verwachting dat we de renterisiconorm de komende jaren niet zullen gaan overschrijden. bedrag x € 1.000 Renterisico(norm) op vaste schuld | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 renterisico op vaste schuld (1a) renteherziening op vaste schuld o/g | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 (1b) renteherziening op vaste schuld u/g | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 (1) netto renteherziening op vaste schuld (1a-1b) | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 (2) betaalde aflossingen | 14.063 | 15.960 | 12.716 | 10.637 | 5.149 (3) renterisico op vaste schuld (1+2) | 14.063 | 15.960 | 12.716 | 10.637 | 5.149 renterisiconorm (4a) begrotingsomvang | 97.318 | 100.357 | 99.812 | 99.362 | 100.091 (4b) het bij ministeriële regeling vastgestelde percentage | 20% | 20% | 20% | 20% | 20% (4) renterisiconorm (4ax4b) | 19.464 | 20.071 | 19.962 | 19.872 | 20.018 (5a) ruimte onder renterisiconorm (4>3) | 5.400 | 4.112 | 7.246 | 9.235 | 14.869 (5b) overschrijding renterisiconorm (3>4) Rentevisie De rentevisie van de gemeente is gebaseerd op de actuele rente van de BNG op basis van een 10-jaars fixed lening, peildatum 1 augustus bij het opstellen van de begroting (cf treasurystatuut).
Voor de nieuwe leningen en herfinancieringen in de meerjarenraming hanteren we 3,78%, op basis van een 10-jaars fixed lening, peildatum 1 augustus 2026 (was 3,40%; 2025). Korte termijn ontwikkelingen Na een periode van stabiliteit in het begin van het jaar; heeft de Europese Centrale Bank (ECB) de depositorente dit jaar verhoogd. Daarbij blijft de renteontwikkeling onzeker. De oplopende geopolitieke spanningen in het Midden-Oosten en de daarmee samenhangende stijging van de olieprijzen kunnen de inflatie opnieuw aanwakkeren. Hierdoor kan de ECB besluiten het rentebeleid opnieuw aan te passen. Op de Europese kapitaalmarkt zijn de rentes gestegen. Beleggers houden rekening met het risico dat de inflatie langer hoog blijft en dat de ECB het restrictieve rentebeleid daarom langer moet voortzetten. Daarnaast leiden hogere overheidsschulden en begrotingstekorten ertoe dat beleggers een hogere vergoeding eisen. 71 72 Kredietrisicobeheer Regeling Schatkistbankieren voor decentrale overheden en uitgezette gelden De regeling Schatkistbankieren heeft tot gevolg dat de decentrale overheden verplicht zijn om financiële overschotten, als ze die hebben, bij het Rijk onder te brengen. De maatregel is bedoeld om de EMU- positie van Nederland te verbeteren.
Overtollige middelen mogen alleen in rekening-courant en via deposito’s bij de schatkist worden aangehouden of onderling worden uitgeleend aan andere decentrale overheden (niet zijnde verticaal toezicht). Wel is er sprake van een bepaald drempelbedrag dat de gemeente maximaal buiten de schatkist van het Rijk mag houden. De ondergrens van het drempelbedrag is verhoogd van 0,75% naar 2% van het begrotingstotaal; wat voor de gemeente Kaag en Braassem neerkomt op € 2,0 miljoen in 2027. Over de middelen die een decentrale overheid in de schatkist aanhoudt, vergoedt de schatkist rente (ESTER/ daggeldrente (r/c) of inleenrente (deposito)). Bij de berekening van de financieringsbaten is met deze verwachtingen rekening gehouden. Verstrekte leningen en uitgezette leningen De gemeente Kaag en Braassem heeft uit hoofde van haar publieke taak leningen (door)verstrekt aan woningcorporaties, verenigingen/stichtingen, SVn (Stimuleringsfonds Volkshuisvesting) en personeel (hypothecaire leningen; er worden geen nieuwe hypothecaire leningen verstrekt). Eind 2027 is de verwachting dat er aan (door)verstrekte leningen een boekwaarde is van € 5,6 miljoen.
Aan Eendracht Maakt Macht’21 (EMM) is in 2026 een tijdelijke renteloze lening verstrekt van € 1,1 miljoen; en daarnaast is voorzien dat EMM op een later moment een SVn maatschappelijke vastgoedlening aangaat van maximaal 0,5 miljoen ten behoeve van het project Sportpad. Verder is een converteerbare obligatielening aan Alliander beschikbaar gesteld van € 2,7 miljoen. Verstrekte gemeentegaranties De gemeente Kaag en Braassem staat begin 2026 voor een aantal geldgevers ten bedrage van € 0,2 miljoen borg voor de betaling van rente en aflossing op langlopende geldleningen die zijn aangetrokken door verenigingen of stichtingen die activiteiten verzorgen die in het verlengde liggen van de gemeentelijke publieke taak. Tevens staat de gemeente garant voor hypotheken op woningen van inwoners ad € 0,1 miljoen. Dit betreft afloop van in het verleden verstrekte garantstellingen, waarvoor de gemeente nog steeds garant staat. Al geruime tijd valt dit onder de Nationale Hypotheekgarantie (NHG) en de gemeente gaat sindsdien geen nieuwe garanties meer aan (voor hypotheken op woningen voor andere garantiestellingen stellen we ons terughoudend op).
Daarnaast staat het Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW) borg voor leningen aan de twee in de gemeente werkzame corporaties Stichting Woondiensten Aarwoude en Stichting WYwonen; ten bedrage van € 53,1 miljoen, waarbij de gemeente samen met het Rijk in de achtervang staat. Het verlies dat achtervangers kunnen lijden, is beperkt tot de rentederving over leningen die ze bij een calamiteit aan het WSW moeten verstrekken. In verband met de veranderde werkwijze van de achtervang heeft de WSW in 2021 een nieuwe achtervangovereenkomst gesloten met alle gemeenten; waarbij alle contracten per die datum gelijk zijn getrokken. Hierbij worden de nieuwe leningen via een verdeelsleutel toegewezen aan de gemeenten waar de corporatie werkzaam is. Voorheen werd een lening één op één gekoppeld aan een gemeente. In het treasurystatuut is vastgelegd dat voor het verstrekken van leningen aan derden en het garanderen van middelen uit hoofde van de publieke taak goedkeuring nodig is van het college (tot € 50.000) dan wel de gemeenteraad (hoger dan € 50.000). De treasurycommissie is bevoegd tot het aantrekken en uitzetten van gelden. 73 Gemeentefinanciering Wet Hof en EMU-saldo De wet Houdbare Overheidsfinanciën (Wet Hof) zorgt ervoor dat de schulden van de totale Nederlandse overheid niet te hoog worden.
Het EMU-saldo van de decentrale overheden telt mee voor het EMU- saldo van de totale Nederlandse overheid. Om het EMU-saldo van de decentrale overheden gezamenlijk te bepalen, moeten de decentrale overheden gegevens aanleveren zoals het opnemen van de meerjarige EMU-begrotingsgegevens in de begroting. Daarnaast wordt de ontwikkeling van het EMU- saldo gevolgd door middel van verplichte rapportages (Iv3) aan het Centraal Bureau van de Statistiek. Voor decentrale overheden is een gezamenlijk plafond voor de tekortnorm vastgesteld (macronorm). Bij een (dreigende) structurele overschrijding van de vastgestelde tekortnorm voor de decentrale overheden samen, kunnen maatregelen volgen via een correctiemechanisme (bestuurlijke afspraken over verbeterplannen EMU-saldo) en in het uiterste geval kan het sanctiemechanisme in werking treden (zoals het faseren van investeringen of in uiterste instantie het opleggen van kortingen). Voor de gemeente Kaag en Braassem is het geprognosticeerde EMU-saldo over boekjaar 2027 € 32,9 miljoen (negatief). Het EMU-saldo is gebaseerd op het kasstelsel en doordat in 2027 grote investeringen zijn gepland (met name op het gebied van nieuwbouw KINEO, inrichting openbare ruimte Sportpad, IKC de Wereldweide Woubrugge, IBOR, Watertakenplan, en bouwgrondexploitaties), is de verwachting dat de gemeente dan een tekort zal hebben (meer zal uitgeven dan ontvangen).
Op dit moment zijn er geen consequenties. Liquiditeitsplanning en financieringsbehoefte Voor het uitoefenen van de treasuryfunctie is inzicht nodig in de huidige en toekomstige kasstromen. Deze kasstromen bestaan uit: 1. de kasstroom uit operationele activiteiten (de e xploitatie); 2. de kasstroom uit investeringen; 3. de kasstroom uit financieringsactiviteiten (aflo ssingen en stortingen van aangetrokken en uitgezette geldleningen). Het inzicht hierin wordt verkregen door het permanent actualiseren van onze liquiditeitsplanning. Hierbij zijn de ontvangsten en uitgaven volgens de Programmabegroting en investeringsplannen het uitgangspunt. Op basis van ervaringscijfers, inschatting van de (periodieke) uitgaven en ontvangsten en de mutaties in de leningenportefeuille voorzien wij per ultimo 2027 een licht financieringstekort van € 0,5 miljoen (exclusief resultaat). Dit tekort kunnen we operationeel opvangen, bijvoorbeeld via een korte lening (kasgeld) of er zal tijdelijk gebruik worden gemaakt van de kredietfaciliteit bij de BNG (binnen de kaders van de kasgeldlimiet).
Het onderstaande overzicht geeft de mutaties weer in de leningenportefeuille: bedrag x € 1.000 Mutaties in de leningenportefeuille | 2026 | 2027 | 2028 | 2029 | 2030 Stand per 1 januari | 64.609 | 111.055 | 146.786 | 149.819 | 156.182 (her)financiering | 60.510 | 51.690 | 15.750 | 17.000 | 14.000 Reguliere aflossingen | 14.063 | 15.960 | 12.716 | 10.637 | 5.149 Vervroegde aflossingen | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 Stand per 31 december | 111.055 | 146.786 | 149.819 | 156.182 | 165.032 Gemiddeld rentepercentage | 3,17% | 3,45% | 3,53% | 3,62% | 3,66% Gemeente Kaag en Braassem past het principe van totaalfinanciering toe. Dat wil zeggen dat de aangetrokken leningen niet één op één gekoppeld zijn aan de investeringsprojecten of verstrekte leningen; maar dat bij het bepalen van de financieringsbehoefte alle inkomsten en uitgaven betrokken worden, zowel reguliere activiteiten als projecten.
Om een financieringstekort op te kunnen vangen is de verwachting dat in verband met herfinanciering van de in het verleden aangegane leningen voor onroerendgoedtransacties en financiering van geplande projecten/investeringen/kapitaalverstrekking (met name op het gebied van nieuwbouw KINEO, inrichting openbare ruimte Sportpad, IKC de Wereldweide Woubrugge, IBOR, Watertakenplan, bouwgrondexploitaties, reconstructie wegen Vriezekoop Leimuiden en inleg eigen vermogen VOF Braassemerland), langlopende leningen zullen worden aangetrokken van respectievelijk € 61 miljoen, € 52 miljoen, € 16 miljoen, € 17 miljoen en € 14 miljoen. Daarnaast is de verwachting dat in de periode 2026-2030 kortlopende leningen zullen worden aangetrokken of tijdelijk gebruik zal worden gemaakt van de kredietfaciliteit bij de BNG voor bedragen van maximaal € 5 miljoen (binnen de kaders van de kasgeldlimiet) om een tijdelijk financieringstekort op te kunnen vangen. In tegenstelling tot de groei van de schuld (die aan een maximum gebonden is door de Wet Hof) is de hoogte van de schuld een politieke keuze zolang de schuld beheersbaar blijft. Dat wil zeggen dat de gemeente bij een scenario met economisch slecht weer genoeg geld moet overhouden om aan de schuldverplichtingen (aflossingen en interest) te kunnen blijven voldoen zonder dat de noodzakelijke publieke voorzieningen in de knel komen.
Daarnaast is het de samenhang tussen meerdere factoren – in dit geval de schuldpositie, de structurele weerstandscapaciteit en de rek in de belastingopbrengsten – die bepaalt of de gemeente financieel gezond is (zie voor nadere toelichting paragraaf weerstandsvermogen). Financieringswijze Zolang de kortlopende rente lager is dan de rente op de kapitaalmarkt, wordt de ruimte die de kasgeldlimiet biedt zoveel mogelijk benut. Indien nodig worden langlopende leningen aangetrokken om een overschrijding van de limiet tegen te gaan. Bij de keuze van de looptijden van financieringsmiddelen is het uitgangspunt dat deze zoveel mogelijk aansluiten bij de financieringsbehoefte uit de liquiditeitsplanning. 74 Rentetoerekening en renteresultaat Het saldo van de externe rentelasten en -baten moet in eerste aanleg worden toegerekend aan de grondexploitatie en taakvelden die op projectbasis zijn gefinancierd. Het resterende saldo wordt samen met de rente die wordt berekend over voorzieningen die tegen contante waarde zijn gewaardeerd, omgeslagen naar de taakvelden die integraal zijn gefinancierd.
Het renteomslagpercentage wordt vervolgens berekend door de aan de taakvelden toe te rekenen rente te delen door de boekwaarde per 1 januari van de vaste activa die integraal zijn gefinancierd (= 2,68%); waarbij het bij de begroting voorgecalculeerde renteomslagpercentage binnen een marge van 0,5% mag worden afgerond. Het renteomslagpercentage in 2027 zal naar verwachting 2,5% zijn en ligt lager dan de kapitaalmarktrente, omdat het wordt bepaald op basis van het saldo van de rentelasten en rentebaten van de gemeente; en mede afhankelijk is van de samenstelling en ontwikkeling van de investeringsportefeuille. De verwachting is dat de toe te rekenen rente geleidelijk zal oplopen doordat een hogere kapitaalmarktrente bij nieuwe en te herfinancieren leningen geleidelijk doorwerkt in de financieringslasten. In onderstaand renteschema wordt inzicht gegeven in de rentelasten, het renteresultaat en de wijze waarop rente aan grondexploitaties, investeringen en taakvelden wordt toegerekend.
Renteschema 2027 De externe rentelasten over de korte en lange financiering | € 4.404.916 De externe rentebaten (idem) | -/- | € 563.007 Saldo rentelasten en rentebaten | € 3.841.909 De rente die aan de grondexploitatie moet worden doorberekend | € 137.631 De rente van projectfinanciering die aan het betreffende taakveld moet worden toegerekend | -/- | -€ 385.167 -/- | -€ 247.536 Aan taakvelden toe te rekenen externe rente | € 4.089.445 Rente over eigen vermogen | € 0 Rente over voorzieningen | € 298.477 Totaal aan taakvelden toe te rekenen rente | € 4.387.922 | 2,68% De aan taakvelden toegerekende rente (renteomslag) | -/- | € 4.094.606 | 2,50% Verwacht renteresultaat op het taakveld treasury | € 293.316 | 0,18% 75 76 5. Bedrijfsvoering De bedrijfsvoering van de gemeente heeft een belangrijke rol in de realisatie van de doelen van de gemeente. Bedrijfsvoering is een onderdeel van zowel de primaire processen, dienstverlening aan inwoners en van beleids- en bestuurlijke processen, als ook de ondersteunende processen, het geheel van functies gericht op sturing en ondersteuning. Hieronder lichten we de belangrijkste bedrijfsvoering onderdelen toe die in 2027, naast de reguliere werkzaamheden, extra inspanningen leveren om de doelstellingen van de bedrijfsvoering te realiseren.
Organisatie en overhead Onze ambtelijke organisatie is de afgelopen jaren steeds meer toegegroeid (en zal dat de komende jaren blijven doen) naar een organisatie die bestaat uit een vaste ambtelijke kern, met daaromheen een flexibele schil. Deze flexibele schil wordt afhankelijk van de vraag geactiveerd. De begroting 2027 komt uit op 192,78 fte inclusief 3 fte griffie. Dit is omgerekend 6,5 fte per 1000 inwoners. Gemeenten van vergelijkbare grootte (20.000 - 50.000 inwoners) zitten gemiddeld op 7,9 fte per 1000 inwoners (bron personeelsmonitor, peiljaar 2025). Zoals bij Dienstverlening onderdeel Organisatie / bedrijfsvoering is aangegeven valt of staat een goed functionerende organisatie met ons “menselijk kapitaal”. In 2027 richten wij ons op het opzetten van een arbeidsmarktstrategie, behoud van medewerkers, de intentie om te blijven investeringen in ontwikkeling van medewerkers en de implementatie van strategische personeelsplanning. Dit doen wij met het gegeven dat de situatie op de arbeidsmarkt niet is gewijzigd. Er is nog steeds sprake van krapte op de arbeidsmarkt en de verwachting blijft dat die de komende jaren alleen maar verder zal toenemen. In het algemeen slagen wij er nog steeds goed in vacatures in te vullen. Voor een aantal functiegebieden zijn de vacatures moeilijker in te vullen.
Als een vacature te lang open blijft staan, is externe inhuur hard nodig om continuïteit te waarborgen. Uitgangspunt blijft, zowel vanuit financieel oogpunt als ook voor de borging van kennis, in te zetten op het werven van nieuwe gekwalificeerde medewerkers. In een enkel geval wordt een functie bewust extern ingevuld, zoals de functie van planeconoom. Ook wordt er extern ingehuurd als gevolg van (tijdelijke) projecten of ontwikkelingen die niet binnen de bestaande formatie kunnen worden opgevangen. Voor inhuur is de wet deregulering beoordeling arbeidsrelaties (wet DBA) ons uitgangspunt. In de afdeling Dienstverlening zijn alle taken met betrekking tot de bedrijfsvoering ondergebracht. Het merendeel wordt tot de overhead gerekend. Overhead is het geheel van functies gericht op sturing en ondersteuning van de medewerkers in het primaire proces. Hierbij zijn BBV-regels en de uitgangspunten van de Notitie Overhead van de BBV toegepast. Onze overhead is voor 2027 geraamd op € 12,9 miljoen (bron kostenverdeelstaat 2027). Uitgedrukt in een percentage van de totale geraamde lasten, zijnde € 100,3 miljoen bedraagt dit percentage 12,93%. ICT en informatiebeheer De voortdurende ontwikkeling van informatie- en communicatietechnologie (ICT) heeft een grote invloed op de manier waarop inwoners, ondernemers, instellingen en overheden functioneren en met elkaar communiceren.
Deze technologische ontwikkelingen bieden kansen om de dienstverlening, 77 bedrijfsvoering en beleidsvorming verder te verbeteren. Tegelijkertijd brengen de voortgaande digitalisering, de opkomst van kunstmatige intelligentie (AI) en de toenemende afhankelijkheid van data en digitale infrastructuren nieuwe vraagstukken en verantwoordelijkheden met zich mee. Om deze kansen te benutten en risico's beheersbaar te houden, is een strategische en toekomstgerichte benadering van informatievoorziening, digitalisering en AI noodzakelijk. Vanaf 2026 werkt de gemeente Kaag en Braassem als regiogemeente samen met de gemeente Alphen aan den Rijn als Centrumgemeente op basis van een Centrumregeling. We werken al veel langer samen met de gemeente Alphen aan den Rijn. De gemeenten staat voor de opgave om technologische ontwikkelingen op een verantwoorde en doelgerichte wijze te integreren in de dienstverlening en bedrijfsvoering. Dit vraagt om gerichte investeringen in de digitale infrastructuur, de ontwikkeling van digitale vaardigheden van medewerkers en het bevorderen van digitale toegankelijkheid en inclusie voor alle inwoners. Tegelijkertijd blijft aandacht voor informatiebeveiliging, cybersecurity en de bescherming van persoonsgegevens essentieel.
Hiermee wordt niet alleen voldaan aan wet- en regelgeving, maar wordt tevens het vertrouwen van inwoners en partners in de gemeentelijke dienstverlening versterkt. Om onze rol als opdrachtgever binnen de Centrumregeling goed in te vullen breiden we de eigen IV/ICT- regiefunctie uit met 2,0 fte. Het gaat om een strategisch informatiemanager en een functie met informatiebeveiliging en continuïteit als zwaartepunt. Hiermee toetsen we de prestaties en de kosten van de samenwerking met Alphen aan den Rijn. Ook voeren we het strategisch gesprek met de centrumgemeente. Daarnaast beleggen we niet-overdraagbare wettelijke taken uit de Cyberbeveiligingswet en de ENSIA-verantwoording. Voor 2027 zijn de 2,0 fte in de begroting opgenomen. Vanaf 2028 dekken we deze formatie binnen de structurele verhoging van € 1 miljoen voor de Centrumregeling. De gemeente streeft naar een slimme, veilige en inclusieve digitale omgeving die bijdraagt aan de kwaliteit van dienstverlening, een efficiënte bedrijfsvoering en het welzijn van inwoners, bedrijven en instellingen. Door gerichte investeringen, regionale samenwerking en de toepassing van innovatieve technologieën wordt invulling gegeven aan de digitale transformatie van de organisatie. De ontwikkelingen op het gebied van digitalisering, data en kunstmatige intelligentie volgen elkaar in hoog tempo op.
Om hierop adequaat in te spelen, kiest de gemeente voor een aanpak van continue ontwikkeling en verbetering. In 2027 worden hiervoor onder andere de volgende extra inspanningen geleverd: In 2026 is een nieuwe ICT-dienstverlener geselecteerd op het gebied van Informatievoorziening en ICT voor de gehele ICT-infrastructuur. Dit traject loopt door in het eerste kwartaal van 2027. Opruimen en uitfaseren netwerkschijven: In 2027 wordt de data op de netwerkschijven opgeschoond en gestructureerd, zodat deze opslagvoorziening kan worden uitgefaseerd en vervangen door een toekomstbestendige oplossing. In 2027 wordt de digitale handtekening verder geïmplementeerd binnen de gemeentelijke processen, ter ondersteuning van een efficiënte, veilige en volledig digitale dienstverlening. De noodzakelijke voorbereidingen worden getroffen voor de overgang van iDEAL naar Wero als nieuwe Europese betaalstandaard. In 2027 worden de ontwikkelingen rondom de Europese Digitale Identiteit (EDI-wallet) gevolgd en worden de noodzakelijke voorbereidingen getroffen om inwoners in de toekomst veilig en gebruiksvriendelijk digitaal zaken te laten doen met de gemeente. Een nieuw subsidievolgsysteem wordt ingekocht en geïmplementeerd. 78 Een nieuwe website en nieuw klantcontactsysteem wordt ingekocht en geïmplementeerd. Een nieuw contractmanagementsysteem wordt ingekocht en geïmplementeerd.
Het gehele GEO-domein wordt verSaaSt. De digitalisering van 267 meter fysiek archief richting ons digitale archief (e-depot) waardoor deze gegevens veilig en 24/7 beschikbaar zijn voor de burger. Deze ambities zijn afhankelijk van de juiste randvoorwaarden waaronder de toekenning van mensen en middelen. Privacy en informatiebeveiliging (cybersecurity) Als gemeente verwerken we dagelijks grote hoeveelheden (gevoelige) persoonsgegevens van inwoners, medewerkers en partners. Een goede inrichting van privacy en informatiebeveiliging is daarom cruciaal: om te voldoen aan wet- en regelgeving zoals de AVG, het vertrouwen van inwoners te behouden, onze dienstverlening te beschermen en digitale dreigingen het hoofd te bieden. Dit vraagt om een structurele en integrale aanpak binnen de hele organisatie. In 2027 zetten we hierin verdere stappen, met aandacht voor systeemontwikkeling, governance, risicobeheersing en bewustwording. Een belangrijk onderdeel hiervan is de aanschaf en implementatie van een Information Security Management System/Privacy Management System (ISMS/PMS). Dit systeem ondersteunt ons bij het systematisch beheersen van risico’s op het gebied van privacy en informatiebeveiliging en geeft inzicht in verwerkingen, risico’s en maatregelen.
Privacy- en informatiebeveiligingsverantwoordelijken worden actief betrokken bij het beheer en de actualisatie van gegevensverwerkingen. Ook bewustwording van medewerkers blijft een belangrijk aandachtspunt. De huidige awarenesscampagne wordt voortgezet, waarbij we via bijeenkomsten, ludieke en laagdrempelige acties en andere initiatieven blijvend aandacht vragen voor veilig omgaan met informatie. Daarnaast loopt een verkennend onderzoek naar de aanschaf van een digitaal leerplatform waarmee e-learnings op het gebied van informatiebeveiliging en privacy kunnen worden aangeboden. De verdere ontwikkeling van informatiebeveiliging staat mede in het teken van de NIS2-richtlijn en de Cyberbeveiligingswet. Deze wetgeving stelt strengere eisen aan onder meer de zorgplicht, meldplicht, governance en het beheersen van risico’s in de keten. De organisatie heeft hier nadrukkelijk aandacht voor en heeft de afgelopen periode al diverse voorbereidingen en maatregelen getroffen. De ontwikkelingen, benodigde maatregelen en de daarvoor benodigde middelen worden continu gevolgd en beoordeeld. Op dit moment wordt niet voorzien dat hiervoor aanvullende budgettaire middelen nodig zijn. Mocht de uitvoering van de maatregelen in de toekomst wel budgettaire gevolgen hebben, dan wordt op dat moment beoordeeld welke middelen hiervoor nodig zijn.
Verbijzonderde interne controle (VIC) en de rechtmatigheidsverantwoording Concerncontrol ondersteunt het college bij het afleggen van verantwoording over de jaarrekening. Hiervoor voert Concerncontrol jaarlijks onafhankelijke controles uit op de naleving van wet- en regelgeving (rechtmatigheid) en op de juistheid en volledigheid van de financiële administratie 79 (getrouwheid). De uit te voeren werkzaamheden worden ieder jaar vastgelegd in het Jaarplan Concerncontrol, dat tevens een belangrijke basis vormt voor de accountantscontrole. Gedurende het jaar beoordeelt Concerncontrol de kwaliteit van de interne beheersing en doet waar nodig aanbevelingen voor verbetering. Ook wordt de opvolging van eerdere aanbevelingen van zowel Concerncontrol als de accountant gemonitord. Tot slot stelt Concerncontrol namens het college de rechtmatigheidsverantwoording bij de jaarrekening op. Operationalisering "3 lijnen model" blijft ook in 2027 aandacht vragen De gemeente werkt volgens het zogenoemde 3-lijnenmodel voor interne beheersing. Dit model is uitgewerkt in de Visie op Control (2023) en het VIC-masterplan 2024-2027. Uitgangspunt is dat beheersmaatregelen zoveel mogelijk binnen de reguliere werkzaamheden worden uitgevoerd en vastgelegd. De eerste lijn (de afdelingen) is verantwoordelijk voor de uitvoering en de interne controles binnen processen.
De tweede lijn ondersteunt hierbij met periodieke kwaliteitscontroles en advisering, bijvoorbeeld vanuit Financiën, HRM en Inkoop. De derde lijn, Concerncontrol, voert vervolgens onafhankelijke controles (VIC) uit op de werking van de interne beheersing. Gemeente Kaag en Braassem bevindt zich nog in een ontwikkelfase om dit model volledig binnen de organisatie te implementeren. Daardoor voert Concerncontrol momenteel nog werkzaamheden uit die eigenlijk bij de eerste en/of tweede lijn horen. Dit vraagt ook in 2027 nadrukkelijk aandacht. Niet alleen omdat dit niet aansluit bij de huidige beschikbare capaciteit van Concerncontrol, maar ook omdat dit de onafhankelijke toetsende rol onder druk kan zetten. Een effectieve toepassing van het 3-lijnenmodel blijft daarom een belangrijk verbeterpunt voor de organisatie. Samenwerking accountant Concerncontrol is een belangrijke partner voor de accountant (PSA), omdat deze bij de controle van de jaarrekening gebruikmaakt van de uitgevoerde interne controlewerkzaamheden (VIC). De afgelopen jaren zijn de financieel kritische processen verder geprofessionaliseerd en is de kwaliteit van de interne