JAARSTUKKEN 2023 getekend

Baker Tilly (Netherlands) N.V. Gewaarmerkt voor identificatiedoeleinden r.B. Den Haag Datum: 8 juli 2024

28

Wat hebben we in 2023 gedaan? Bodemdaling Momenteel vinden er in de Blauwe, Vliet- en Waterloospolder gebiedsprocessen met betrekking tot bodemdaling plaats. Hierbij wordt onderzocht wat er gedaan kan worden om bodemdaling tegen te gaan, met de focus op waterinfiltratiesystemen. In oktober 2023 is PPP-Agro langs geweest bij de boeren om de verschillende percelen met WIS in te tekenen. Deze tekeningen geven een goed beeld op welke percelen er interesse is voor A-WIS en PWIS. Op basis hiervan zijn er polderplannen gemaakt. Dit krijgt een vervolg in 2024. De inzichten die hierbij worden opgedaan, kunnen later worden toegepast in andere polders. Daarnaast wordt momenteel gewerkt aan het Zuid-Hollands Programma Landelijk Gebied. Hierin kijken we samen met de provincie, het waterschap, agrariërs en andere gemeenten in het Groene Hart Noord naar regionale oplossingen voor bodemdaling. Kruidenrijk grasland Bij productief kruidenrijk grasland wordt er een mix van grassen, kruiden en vlinderbloemigen ingezaaid in plaats van een monocultuur gras. De vlinderbloemigen kunnen stikstof binden in de grond en dragen samen met de kruiden bij aan de biodiversiteit. Zaadmixen voor productief kruidenrijk grasland zijn echter duurder dan zaad voor bijvoorbeeld Engels raaigras.

Daarom werken Urgenda, LTO Nederland, groene klaver en Gemeente Kaag en Braassem samen om boeren korting te geven op een aantal van deze mengsels. Zo kan een boer persoonlijk ondervinden wat de voordelen zijn. Biodiversiteit en icoonsoorten In 2021 is het rapport Zuid-Hollandse icoonsoorten – Gemeente Kaag en Braassem opgeleverd. De aanbevelingen uit dit rapport zijn of worden deels overgenomen. In 2023 is een subsidie van de Provincie Zuid-Holland aangevraagd voor de aanleg van 20 struweelbosjes (3300m2) ten behoeve van een aantal specifieke icoonsoorten en voor een algemene verbetering van de biodiversiteit. De subsidie is in 2024 toegekend en de werkzaamheden worden eind 2024 uitgevoerd. Maaibeleid In 2023 is een ecologisch bermbeheerplan opgeleverd door ecologisch adviesbureau Buiting. Alle bermen buiten de bebouwde kom zijn geïnventariseerd en van een ecologische waardering voorzien. Aan de hand van deze inventarisatie is een keuze gemaakt voor al dan niet ecologisch beheer. Vanaf 2024 wordt in totaal een areaal van ruim 20 hectare berm ecologisch beheerd. Dit zal resulteren in bloemrijkere bermen en heeft een substantieel positief effect op de biodiversiteit. Ghoybos In het Ghoybos vindt beheer plaats met als doel omvorming tot een natuurlijk-recreatief bos. Flora & fauna wordt jaarlijks gemonitord door Heem.

Toepassen inheemse bomen en planten Er worden standaard zoveel mogelijk streekeigen inheemse bomen en heesters aangeplant, omdat dit beplanting is die in de gemeente het beste gedijt. Bij de aanplant van vaste planten wordt gekozen voor soorten die zo dicht mogelijk bij inheems liggen. Het lukt niet om hier voor 100% inheems te gaan, omdat de beplanting ook stevig, langbloeiend en eenvoudig te onderhouden moet zijn. Ontwikkelaars stimuleren om natuurinclusief te bouwen Hier is nog geen concrete actie op ondernomen. Wel nemen steeds meer ontwikkelaars zelf het initiatief om rekening te houden met natuurinclusiviteit in de bouwplannen.

Baker Tilly (Netherlands) N.V. Gewaarmerkt voor identificatiedoeleinden r.B. Den Haag Datum: 8 juli 2024

29

Maatschappelijk doel 4: Bodemdaling tegengaan & klimaatadaptief Kaag en Braassem

Wat willen we bereiken? - De leef- en werkomgeving van Kaag en Braassem samen met de agrariërs en andere betrokkenen zo inrichten dat we: • met de nadelige gevolgen van bodemdaling en veenoxidatie kunnen omgaan; • of de nadelige gevolgen kunnen benutten voor het oplossen van andere opgaven en uitdagingen. - Het vergroten en verbeteren van de veiligheid van onze leefomgeving, van ons grondwater en die van onze bodem. - Innovatief en duurzaam bodemgebruik. - Het realiseren van een zo goed mogelijke bodem- en waterkwaliteit. - Het groen in Kaag en Braassem zoveel mogelijk behouden, vergroten of ontwikkelen zodat het in de toekomst een bijdrage kan leveren aan het omgaan met klimaatverandering. - De leefomgeving van Kaag en Braassem zo inrichten en onderhouden dat we in de toekomst beter om kunnen gaan met klimaatverandering en extremer weer.

Wat gingen we ervoor doen in 2023? Samen met de LTO, ODWH, hoogheemraadschap van Rijnland en regiogemeenten ontwikkelen, faciliteren of promoten van maatregelen en experimenten om bodemdaling tegen te gaan met behoud van de agrarische functie. Bewustwording creëren onder agrariërs door bijvoorbeeld het organiseren van een klimaattafel of hen uitnodigen voor inspiratiesessies, enz. Voortgang CUP 2023 – Omgevingsvisie Aandacht voor Water in Omgevingsvisie 3.0

Wat hebben we in 2023 gedaan? Onze adviseur Water en Klimaatadaptatie en masterstudent aan de TU Delft, voert onderzoek uit naar het ontwikkelen van klimaatlabels gekoppeld aan indicatoren voor klimaatbestendigheid. Dit zal dienen om de veerkracht van onze gemeente te beoordelen en toekomstige adaptatiestrategieën te sturen. Zijn onderzoek zal als basis dienen voor het presenteren van lokale risico's en adaptatiemaatregelen, als onderdeel van ons programma voor versterking van groen en klimaatadaptatie.

3.2 Een aantrekkelijke gemeente Maatschappelijk doel 1: Een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor bedrijven

Wat willen we bereiken? § De glastuinbouw concentreren in duurzame glastuinbouwgebieden. § De detailhandel concentreren in dorpscentra. § Meer vestigingsmogelijkheden voor het uitbreiden van bedrijven op bedrijventerreinen § Vergroten van de werkgelegenheid binnen onze gemeente Baker Tilly (Netherlands) N.V. Gewaarmerkt voor identificatiedoeleinden r.B. Den Haag Datum: 8 juli 2024

30

§ Vitaal ondernemersklimaat voor agrariërs

Wat gingen we ervoor doen in 2023? Samen met Greenport Aalsmeer komen tot een duurzame visie voor tuinbouwgebied de Baan/Sotaweg. Realiseren van nieuwe bedrijventerreinen in onder andere Leimuiden en Roelofarendsveen. Uitwisselbaarheid van functies binnen bedrijventerreinen behouden. Het ruimtelijk kader Geestweg Floraweg vaststellen, dat meer duidelijkheid moet geven voor de inwoners, ondernemers en glastuinbouw voor de toekomst.

Voortgang CUP 2023 - Land- en tuinbouw /geest- en floraweg/ de baan en sotaweg Faciliteer inwoners bij het ontwikkelen van een visie De Baan en Sotaweg Faciliteren inwoners bij ontwikkelen visie Geestweg Floraweg Wat hebben we in 2023 gedaan? De Baan/Sotaweg Recent is door de Greenport Aalsmeer een gebiedsplan opgesteld voor de Baan en Sotaweg. De gemeenteraad vindt het cruciaal dat met partijen (grondeigenaren, bedrijven, inwoners) in het gebied wordt geparticipeerd, waarbij vooraf helder is dat de belangen heel verschillend liggen. De komende maanden zal er een vervolgtraject gestart worden om te komen tot concrete plannen. Op dit moment wordt gezocht naar een breed gedragen procesbegeleider. Het uitgangspunt voor de concrete plannen is de toekomst van het gebied als duurzaam tuinbouwgebied, met de bevordering van transformatievermogen, en deze plannen dienen een minimale duur van 20 jaar te hebben. De raad heeft het college verzocht om dit jaar 'gedragen deelplannen' te presenteren, die vervolgens kunnen worden opgenomen in de herziene Omgevingsvisie. Visie Flora Geestweg Naar aanleiding van de discussie in de raad en de toezegging van de wethouder zal de Greenport Aalsmeer het proces in twee stappen uitvoeren. Zo wordt in eerste instantie onderzocht of het gebied voldoet aan de eisen van een toekomstbestendig (duurzaam) glastuinbouwgebied.

Ook onderzoekt ze wat de benodigde omvang is van een toekomstbestendig glastuinbouwgebied. Pas ná beantwoording van bovenstaande vraag volgt een inhoudelijke gebiedsgerichte uitwerking. Er ligt nu een conceptonderzoeksopdracht. Half maart is er een overleg geweest met De Greenport Aalsmeer over deze opdracht waarbij ook het traject in glastuinbouwgebied de Baan-Sotaweg wordt geëvalueerd. We zijn heden in afwachting van een definitieve offerte. Na ontvangst hiervan zal de definitieve onderzoeksopdracht worden gedeeld met de gemeenteraad Realiseren nieuw bedrijventerrein Leimuiden Nadat in een eerder stadium al overeenstemming op hoofdlijnen over een schetsontwerp van het plangebied Drechthoek 2 met de ontwikkelaar was bereikt, is in 2023 verder gewerkt aan de planvorming. Dit heeft geleid tot een aangepast schetsontwerp. Op basis van dit schetsontwerp hebben de ontwikkelaar en gemeente eind 2023 een eerste participatiebijeenkomst voor direct omwonenden en andere stakeholders georganiseerd. Op dit moment wordt gewerkt aan het opstellen van een (1) voorlopig (plan)ontwerp, (2) wijziging van het omgevingsplan en (3) anterieure contractvorming en (4) een bewonersavond. Daarmee is de basis gelegd om in 2024 de juridisch-

Baker Tilly (Netherlands) N.V. Gewaarmerkt voorr.B. identificatiedoeleinden Den Haag Datum: 8 juli 2024

31

planologische procedure die de feitelijke ontwikkeling van het nieuwe bedrijventerrein mogelijk moet maken. Realiseren nieuw bedrijventerrein Roelofarendsveen Recent heeft de Provincie Zuid-Holland haar ruimtelijke koers voor een toekomstbestendig ZuidHolland 2050 gepubliceerd. Over de inhoud van het document zijn wij momenteel in gesprek met de provincie Zuid-Holland en het lokale bedrijfsleven. Gezamenlijk, dat wil zeggen gemeente en bedrijfsleven, blijven wij inzetten op de ontwikkeling van een nieuw bedrijventerrein aan de Ripselaan/Korte Dwarsweg/Provinciale weg N445.

Maatschappelijk doel 2: Kaag en Braassem blijven profileren als recreatiegemeente

Wat willen we bereiken? § Het behoud van en waar mogelijk investeren in recreatieve voorzieningen. § Het mogelijk maken van nevenfuncties voor agrarische bedrijven.

Wat gingen we ervoor doen in 2023? Opstellen recreatievisie voor de gemeente en deelgebieden. Opstellen omgevingsplan voor het buitengebied waarin flexibiliteit wordt geboden in toekomstperspectief van agrarische bedrijven. Voortgang CUP 2023 – Recreatie Voorstel realisatie Tweede Sluis Ontwikkelen Visie en Actieprogramma Vrije Tijd - vertaling naar Omgevingsvisie Invoeren Toeristenbelasting

Wat hebben we in 2023 gedaan? Er is in 2023 intensief gewerkt aan de ontwikkeling van de recreatievisie 2024. Deze visie biedt een helder beeld van de doelstellingen en inzicht in de toekomst. Recreatie in onze groenblauwe omgeving verdient meer dan een puur economische benadering; het draagt vooral bij aan gezondheid en welzijn. De vraag naar recreatieruimte in de natuur zal de komende jaren toenemen. Dit vereist echter wel enige inspanning. Extra subsidie is toegekend aan Stichting Kaag en Braassem Promotie van € 45.000 voor 2024. De extra financiering zal worden gebruikt voor het optimaliseren en positioneren van de recreatieve visie op regionaal niveau. Daarnaast zal het worden ingezet ter ondersteuning van reguliere marketing- en promotieactiviteiten, waaronder het versterken van de bekendheid van recreatieve mogelijkheden in samenwerking met ondernemers, lokale organisaties en vrijwilligersgroepen.

Baker Tilly (Netherlands) N.V. Gewaarmerkt voor identificatiedoeleinden r.B. Den Haag Datum: 8 juli 2024

32

Daarnaast zullen er 5 watertappunten op verschillende plekken in de gemeente in mei 2024 gerealiseerd worden. Tot slot is er op meerdere manieren geprobeerd inzicht te krijgen in wat inwoners vinden en willen. Er zijn daarom een drietal onderzoeken uitgevoerd. • Participatie-bijeenkomsten georganiseerd waar er meer dan 300 wensen opgehaald zijn door gesprekken met ondernemers en betrokken inwoners. • Met behulp van de leefstijlvinder is gekeken welke behoeften inwoners hebben in hun vrije tijd of op vakantie. • Inwonerspanel Kaag en Braassem Spreekt is uitgevoerd. Voorstel realisatie Tweede Sluis Door stijging van bouw- en rentekosten heeft de VOF in het kader van de nu beschikbare middelen binnen de GREX, aanvullende offertes opgevraagd om tot een meer actueel en realistisch kostenbeeld voor realisatie te komen. Ook is Braassemerland VOF gevraagd om binnen de bandbreedte van de GREX alternatieven dekkingswijzen te onderzoeken. In de GREX is reeds een subsidiebedrag vanuit Holland Rijnland van ruim 680K opgenomen. De voorwaarde hierbij is een realisatie deadline voor of in februari 2026 waarvoor veiligheidshalve uitstel zal worden aangevraagd en om daarmee een terugbetaalverplichting te voorkomen. In Juni en Juli 2024 zal het college samen met de projectdirecteur van de VOF ook over de realisatie van de tweede sluis in gesprek gaan met de gemeenteraad.

Invoering toeristenbelasting Het collegevoorstel is vastgesteld om de invoering van toeristenbelasting te koppelen aan de impulsen vanuit de Recreatievisie en gelden vanuit College Uitvoeringsprogramma 2.0. De opbrengst zal zodoende volledig in de recreatieve sector worden geïnvesteerd. Daarbij is de invoeringsdatum van toeristenbelasting bepaald op 1 januari 2025. Samen met team belastingen Alphen aan den Rijn, waar uitvoering van belastingtaken van de gemeente Kaag en Braassem is belegd, is er een projectgroep opgericht. Namens de gemeente nemen de Contractmanager Belastingen en de Beleidsadviseurs Economische Zaken en Toerisme, Recreatie en Landbouw deel aan deze projectgroep. In 2023 hebben we een start gemaakt met de participatie en dit wordt verder uitgebouwd in 2024 met de diverse stakeholders. Participatie verloopt via periodieke overleggen met het Economisch Overleg Platform en belangenverenigingen als HISWA-Recron, keukentafelgesprekken bij recreatieondernemers en een exclusieve informatiebijeenkomst voor recreatieondernemers.

Baker Tilly (Netherlands) N.V. Gewaarmerkt voor identificatiedoeleinden r.B. Den Haag Datum: 8 juli 2024

33

3.3 Een goed bereikbare gemeente

Maatschappelijk doel 1: Kaag en Braassem bereikbaar houden

Wat willen we bereiken? § Een betere doorstroming van de A4 en de N207 met onder andere als doel een beperking van sluipverkeer door de kernen die hierlangs liggen. Met behoud van economische mogelijkheden voor ondernemers en zo minimaal mogelijk afstand tot het wegennet. § Een betere bereikbaarheid en ontsluiting van Leimuiden.

Wat gingen we ervoor doen in 2023? Tegengaan sluipverkeer, ook bij omleidingen van gemeentelijke projecten.

Wat hebben we in 2023 gedaan? (woningbouw)ontwikkelingen leiden automatisch tot meer verkeer over de beschikbare infrastructuur. Elk plan dient aan te tonen dat deze verkeerstoename ook opgevangen kan worden op het wegennet. Zo zijn er dit jaar meerdere studies verricht mbt dit onderwerp. Denk hierbij aan; Noordeinde / Zuideinde Roelofarendsveen, verdichting Braassemerland, Grietpolder ontwikkeling Leimuiden en de Karperhof Woubrugge.

Maatschappelijk doel 2: Verkeersveiligheid vergroten

Wat willen we bereiken? § Het vergroten van het verkeersveiligheidsgevoel, door onder andere aan te sluiten bij de provinciale campagne en het strategische plan vanuit het Rijk. § Behoud van veilige wegen voor de inwoners en gebruikers, onder andere door – wanneer mogelijk – het scheiden van landbouwverkeer en de kwetsbare verkeersdeelnemers. § We willen een zo schoon mogelijk vervoer voor en van de inwoners realiseren. Dit willen we onder andere bereiken door het uitbreiden van het aantal laadpalen. § Behouden van de openbaarvervoervoorzieningen op het huidige niveau. § In samenwerking met regionale partijen waar mogelijk het fietspadennetwerk opwaarderen. Welke projecten voeren we uit in 2023? Kern Leimuiden Rijnsaterwoude Woubrugge Hoogmade Roelofarendsveen

Weg Bijzonderheden Willem van der Incl. kering Veldeweg waterschap Zonnedauwlaan e.o. in verschillende Bateweg fases Van Incl kering Klaverweijdeweg waterschap Bloemenbuurt

-

Partners Rijnland en Liander

Oplevering

Geen

2024

Geen

nnb

Rijnland

Q2 2023

Geen

Q3 2022

Q1 2023

Baker Tilly (Netherlands) N.V. Gewaarmerkt voor identificatiedoeleinden r.B. Den Haag Datum: 8 juli 2024

34

Voortgang CUP 2023 – Verkeersveiligheid, OR en IBOR Uitvoeren van een quickscan naar reëel benodigde beheer- en onderhoudsbudgetten Opstellen beleids- en beheerplannen Openbare Ruimte Plannen tot verbetering koppelen aan regulier onderhoud: werk met werk maken Onderzoek verbeteren verkeersveiligheid Noordeinde Zuideinde Inventariseren grootschalige reconstructie

Wat hebben we in 2023 gedaan? In het CUP is extra geld beschikbaar gesteld voor verkeerveiligheidsprojecten. Er is een verkeersknelpunteninventarisatie gehouden waaruit potentiële projecten naar voren zijn gekomen, waar de komende jaren (extra) kan worden ingezet. Daarnaast is het vergroten van de verkeersveiligheid, middels gedragsbeïnvloeding een doorlopend (regionaal) thema. Met name op de basisscholen wordt hierop ingezet. In verband met de vaststelling van het nieuwe IBOR in 2024 zijn er in 2023 geen werkzaamheden ten behoeve van de quickscan uitgevoerd. Eind 2024 zal de raad een besluit nemen over het nieuwe IBOR waarbij de onderhoudsbudgetten worden vastgesteld.

Financiën

Programma 3 Ruimte en leefomgeving

Primaire Begroting na begroting 2023 wijziging 2023

Werkelijk 2023

x € 1.000 Werkelijk versus begroting na wijziging

Totale lasten

22.247

28.518

25.133

-3.384

V

Totale baten Gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten

-13.041

-15.552

-15.633

9.206

12.966

9.500

-81 -3.465

V V

Toevoeging aan reserves

335

335

1.689

1.354

N

Onttrekking aan reserves

-101

-1.264

-1.174

90

N

Gerealiseerd resultaat

9.440

12.037

10.016

-2.021

V

*De analyses per programma staan vermeld in de toelichting op het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening.

Baker Tilly (Netherlands) N.V. Gewaarmerkt voor identificatiedoeleinden r.B. Den Haag Datum: 8 juli 2024

35

Algemene dekkingsmiddelen Algemene dekkingsmiddelen zijn inkomsten van de gemeente waarvoor geen bestedingsdoel is bepaald. Dat betekent dat de gemeente deze vrij kan besteden (in tegenstelling tot de specifieke dekkingsmiddelen). Hieronder vallen bijvoorbeeld lokale heffingen, waarvan de besteding van de opbrengst niet gebonden is (bijvoorbeeld OZB/RZB, forensenbelasting), de algemene uitkering uit het Gemeentefonds van het rijk, ontvangen dividend van een deelneming, saldo van de financieringsfunctie (ook wel renteresultaat genoemd) en overige inkomsten waar geen bestedingsdoel voor is bepaald.

Financiën

Algemene dekkingsmiddelen

Totale lasten Totale baten Gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten

Primaire Begroting na begroting 2023 wijziging 2023

Werkelijk 2023

x € 1.000 Werkelijk versus begroting na wijziging

5.042

3.243

1.804

-1.439

V

-50.222

-52.236

-52.874

-45.180

-48.993

-51.070

-638 -2.077

V V

Toevoeging aan reserves

0

0

475

475

N

Onttrekking aan reserves

-300

-13.871

-10.886

2.985

N

-45.480

-62.863

-61.481

1.382

N

Gerealiseerd resultaat

*De analyses per programma staan vermeld in de toelichting op het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening.

Baker Tilly (Netherlands) N.V. Gewaarmerkt voor identificatiedoeleinden r.B. Den Haag Datum: 8 juli 2024

36

Overhead, vennootschapsbelasting en onvoorzien OVERHEAD Het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV) schrijft voor dat gemeenten met ingang van de begroting 2017 de overhead niet langer meer mogen toerekenen aan de afzonderlijke programma’s. Onder overhead verstaan we het geheel van functies gericht op de sturing en ondersteuning van het primaire proces. Het doel is om de overhead bij gemeenten beter inzichtelijk te maken. VENNOOTSCHAPSBELASTING Met ingang van 1 januari 2016 is vennootschapsbelasting voor overheidsbedrijven ingrijpend gewijzigd. Intussen hebben wij aangifte gedaan over de jaren 2016 tot en met 2023. De hoogte van de aangifte ligt onder het budget van € 1.000 per jaar, dat wij hiervoor hebben geraamd. ONVOORZIEN Bij het vaststellen van de begroting is het bedrag voor onvoorzien bepaald op € 0. Dit is beleid is voortgezet bij de meerjarenbegroting.

Financiën

Overhead

Primaire Begroting na begroting 2023 wijziging 2023

x € 1.000 Werkelijk versus begroting na wijziging

Werkelijk 2023

Totale lasten Totale baten Gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten

9.305 -64 9.241

11.162 -64 11.098

9.453 -207 9.246

-1.709 -143 -1.852

V V V

Toevoeging aan reserves Onttrekking aan reserves Gerealiseerd resultaat

9.241

11.098

9.246

-1.852

V

Vennootschapsbelasting

Primaire Begroting na begroting 2023 wijziging 2023

x € 1.000 Werkelijk versus begroting na wijziging

Werkelijk 2023

Totale lasten Totale baten Gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten

1 0 1

1 0 1

1 0 1

0 0 0

N

Toevoeging aan reserves Onttrekking aan reserves Gerealiseerd resultaat

1

1

1

0

N

N

*De analyses per programma staan vermeld in de toelichting op het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening.

Baker Tilly (Netherlands) N.V. Gewaarmerkt voor identificatiedoeleinden r.B. Den Haag Datum: 8 juli 2024

37

Paragrafen In dit onderdeel wordt op zeven belangrijke beleidsterreinen die niet programmagebonden zijn, inzicht gegeven in belangrijke ontwikkelingen van het jaar 2023.

Conform het bepaalde in het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV) zijn de onderstaande paragrafen opgenomen in het jaarverslag: • • • • • • •

Paragraaf 1 - Lokale heffingen Paragraaf 2 - Weerstandsvermogen en risicobeheersing Paragraaf 3 - Onderhoud kapitaalgoederen Paragraaf 4 - Financiering Paragraaf 5 - Bedrijfsvoering Paragraaf 6 - Verbonden partijen Paragraaf 7 - Grondbeleid

Baker Tilly (Netherlands) N.V. Gewaarmerkt voor identificatiedoeleinden r.B. Den Haag Datum: 8 juli 2024

38

Paragraaf 1 – Lokale heffingen De Gemeentewet geeft een limitatieve opsomming van de belastingen die een gemeente mag heffen. Deze lokale heffingen vormen voor de gemeente een belangrijke inkomstenbron. Kaag en Braassem kent de onroerendezaakbelasting (OZB) en de roerende-zaakbelasting op woon- en bedrijfsruimten (RZB), de precariobelasting en de forensenbelasting. Ook wordt een aantal rechten geheven. Rechten worden in rekening gebracht voor individuele diensten van de gemeente. Rechten die in Kaag en Braassem worden geheven zijn afvalstoffenheffing, rioolheffing, leges, marktgelden en lijkbezorgingsrechten. In deze paragraaf wordt aandacht besteed aan de gemeentelijke belastingen, het kwijtscheldingsbeleid en er wordt een overzicht gegeven van de diverse heffingen met de daarbij geraamde en werkelijke inkomsten en de lokale lastendruk in Kaag en Braassem.

BELEID RONDOM BELASTINGEN De gemeente Kaag en Braassem hanteert het uitgangspunt dat de lokale heffingen zoals de OZB met niet meer dan de verwachte indexatie (inflatie) volgens het CBS mogen stijgen. Hierbij volgen we de index op de prijs binnenlands product uit de kerngegevenstabel van het Centraal Economisch Planbureau. De opbrengsten van de verschillende heffingen worden als algemeen dekkingsmiddel gebruikt. Dit houdt in dat wij geen doelbelasting hanteren. Uitzondering hierop zijn afvalstoffen- en rioolheffing als ook de leges. Deze tarieven zijn wel aan de kosten gerelateerd met als uitgangspunt bij de tariefbepaling een maximale 100% kostendekkendheid. Ook moet de btw-component worden meegerekend in verband met de korting op het Gemeentefonds die het rijk destijds bij instelling van het btw-compensatiefonds heeft doorgevoerd.

TARIEFONTWIKKELING IN 2023 Bij het bepalen van de ramingen van belastingopbrengsten is rekening gehouden met een inflatiepercentage van 3,0% voor 2023. In de volgende paragrafen worden de werkelijke belastingkohieren van 2023 beschouwd.

Baker Tilly (Netherlands) N.V. Gewaarmerkt voor identificatiedoeleinden r.B. Den Haag Datum: 8 juli 2024

39

Onroerendezaakbelastingen (OZB) Jaarlijks wordt de WOZ-waarde opnieuw bepaald. Voor de aanslagoplegging in februari 2023 is gekeken naar de waarde van de woning op 1 januari 2022; de zogenaamde waardepeildatum. Tussen de waardepeildatum 1 januari 2022 en de waardepeildatum 1 januari 2023 is sprake van een landelijk gemiddelde stijging van de WOZ-waarde met 2,8%. Voor Kaag en Braassem bedraagt de stijging 4,4%. De gemiddelde WOZ-waarde woningen 2023 - met waardepeildatum 1 januari 2022 - is € 448.000; per 1 januari 2021 was dit nog € 379.000. De kengetallen laten zien dat de gemeente per 31 december een stijging in het aantal inwoners heeft naar een totaal van 29.175 (was 27.541) met 15.490 WOZ-objecten; in 2022 waren dit er nog 14.711. De totale WOZ-waarde van woningen is gestegen van € 4,7 miljard naar € 5,7 miljard. De totale WOZ-waarde van niet-woningen is gelijk gebleven met € 0,54 miljard (bron: Waarderingskamer). Sinds 2021 vindt de taxatie van de woningen plaats op basis van netto gebruiksoppervlakte; de transitie van m3 naar m2. Afvalstoffenheffing De afvalstoffenheffing wordt opgelegd aan gebruikers van woningen en recreatieverblijven en voor het inzamelen en verwerken van grof huishoudelijk afval. Voor 2022 is besloten om de tarieven voor eenpersoons- en meerpersoonshuishoudens gelijk te trekken. Dit beleid geldt ook in 2023.

Het argument om één tarief te hanteren voor huishoudens, ongeacht het aantal personen, is dat het vaste tarief is bedoeld als een vergoeding voor de inzamelstructuur. Daarnaast zijn er drie variabele tarieven, gebaseerd op het aantal keer dat een container (afhankelijk van de grootte 140 of 240 liter) of vuilniszak restafval (60 liter) wordt geleegd, dan wel ingeleverd. Het variabele tarief heeft als doel om de veel gebruiker te laten betalen. Een huishouden ontvangt één aanslag met het vaste deel voor het actuele kalenderjaar en het variabele deel (daadwerkelijke aantal ledigingen) van het jaar daarvoor. De opbrengsten van het variabele deel komen weliswaar een jaar later binnen bij de gemeente, maar kunnen al wel als opbrengsten in de exploitatie van het lopende jaar worden geboekt. Bij de vaststelling van de Verordening afvalstoffenheffing 2022 en de daarin opgenomen afvaltarieven voor 2022 is bepaald dat er een groei in kostendekkendheid wordt nagestreefd in twee jaar tijd; 95% in 2022 en 100% in 2023. Bij het opstellen van de begroting 2023 is daarom uitgegaan van een kostendekkendheid van bijna 100% (98%). De variabele tarieven zijn niet gestegen, net als de voorgaande jaren. Een gelijkblijvend variabel tarief geeft duidelijkheid voor de inwoners. Daarnaast geeft een hoger variabel tarief een grotere onzekerheid van de opbrengsten voor de gemeente.

Door een goed scheidingsgedrag en het zo min mogelijk aanbieden van restafval kunnen inwoners hun werkelijke lasten lager houden. Rioolheffing Basis voor de tarieven voor de rioolheffing is het GRP 2019-2023. Eind 2020 en eind 2021 is het kostendekkingsplan bij het GRP tussentijds financieel bijgesteld en vastgesteld. Door het lagere renteomslagpercentage (van 3,12% naar 1,0%) en het hogere aantal aansluitingen dan waarbij in het GRP 2019-2023 vanuit was gegaan, kon het tarief in 2022 gelijk blijven. Voor 2023 wijkt het inflatiepercentage iets af; dit heeft te maken met de stijging van de kosten en toepassen van afrondingen. De bedragen moeten deelbaar zijn door 12. Als de belastingplicht in de loop van het jaar eindigt wordt ontheffing verleend voor het aantal volle maanden dat niet meer gewoond wordt. Het uitgangspunt is 100% kostendekkendheid.

Baker Tilly (Netherlands) N.V. Gewaarmerkt voorr.B. identificatiedoeleinden Den Haag Datum: 8 juli 2024

40

Forensenbelasting De tarieven voor deze belasting zijn volgens de tariefontwikkeling aangepast. Nummer 1 2 3

Forensenbelasting 2023 - Tariefklasse Minder dan € 50.000,€ 50.000,- of meer, doch minder dan € 100.000,€ 100.000,- of meer Totaal opgelegd

Aantal per klasse 406 56 249 711

De opbrengst van de opgelegde aanslagen (ad € 393.932) is bestemd voor de algemene middelen. Diverse leges 2023 Behoudens de wettelijke vastgestelde tarieven, die niet zijn opgenomen in de tarieventabel, zijn de overige tarieven met het inflatiecorrectiecijfer van 3,0% aangepast. Uitzondering op de verhoging met 3% is het tarief voor verzoek tot het eenmalig benoemen van een Buitengewoon Ambtenaar Burgerlijke stand met beëdiging van de rechtbank. Dit tarief stijgt met meer dat de inflatiecorrectie . Hiermee wordt kostendekkendheid nagestreefd. Bij de vaststelling van de Nota Grondbeleid 2021-2024 is besloten het tarief voor de behandeling van een uitgebreide planologische afwijking te verhogen. De tarieven zullen tot en met 2024 stapsgewijs stijgen naar € 7.000. Landelijke ontwikkelingen. De inwerkingtreding van de Omgevingswet is voor de 5de keer uitgesteld. Op de VNG site is te lezen dat “zonder mitsen en maren” de wet zal worden ingevoerd per 1 januari 2024. De Omgevingswet, een grootse wetgevings- en ICT-operatie, betekent een volledige herziening van de wet- en regelgeving voor de fysieke leefomgeving w.o. regels voor ruimte, wonen, infrastructuur, milieu, natuur en water. De bedoeling van de Omgevingswet is zorgen voor minder complexe regelgeving door het verenigen van wetten en het verlagen van het aantal ministeriele regelingen en algemene maatregelen van bestuur.

Heel 2023 gold een prijsplafond op energie voor alle huishoudens en andere kleinverbruikers. Voor gas was het maximale tarief €1,45 per kuub tot een verbruik van 1.200 kuub. Voor elektriciteit werd het maximale tarief verlaagd tot €0,40 per KWh en het maximale verbruik verhoogd tot 2.900 kWh. Voor het energieverbruik boven het plafond betaalden huishoudens en andere kleinverbruikers het tarief zoals opgenomen in het energiecontract. Voor november en december ontvingen huishoudens een vaste korting op de energierekening van € 190 per maand. Het tijdelijke prijsplafond gold voor alle kleinverbruikers. Naast huishoudens ging het om zzp’ers, winkels, verenigingen, kleine maatschappelijke organisaties en een deel van het kleine mkb. Dit beleid was bedoeld om mensen te beschermen tegen de hoge energieprijzen. In 2024 geldt er geen maximale prijs meer voor gas, stroom en stadsverwarming.

Baker Tilly (Netherlands) N.V. Gewaarmerkt voor identificatiedoeleinden r.B. Den Haag Datum: 8 juli 2024

41

OVERZICHT BELASTINGDOMEIN GEMEENTE KAAG EN BRAASSEM De volgende tabel geeft overzicht van het lokale belastingdomein van de gemeente: bedragen x € 1.000 Belastingsoort ozb eigenaren woningen ozb eigenaren niet-woningen ozb gebruikers niet-woningen rzb eigenaren woningen Inzameling grof huishoudelijk afval Afvalstoffenheffing & reinigingsrechten rioolheffing forensenbelasting precariobelasting grafrechten marktgelden leges omgevingsvergunningen leges snelle motorboten leges burgerzaken

Begroting 2023 na wijziging

Werkelijke opbrengst 2023

4.934 814 622 20 151

4.936 834 637 21 140

4.247

4.206I

4.047 337 3 63 11 1.420 21 456

4.029 394 13 105 17 1.446 57 379

17.146

17.214

Kostendekkendheid Sinds 2017 is extra informatie verplicht waarin inzichtelijk wordt gemaakt hoe bij de berekening van tarieven van heffingen die hoogstens kostendekkend mogen zijn, wordt gezorgd dat de baten de lasten niet overschrijden. De informatie over kostendekkendheid wordt afzonderlijk in beeld gebracht voor de belangrijkste onderdelen binnen de gemeentelijke belastingen. De taakvelden afvalinzameling, riolering, begraafplaatsen, omgevingsvergunningen en overige leges (burgerzaken) worden ieder afzonderlijk berekend. De resterende opbrengsten betreffen de overige leges te weten het verstrekken van persoons- en reisdocumenten als ook de overige vergunningverlening op basis van de APV.

Beheer rioleringsstelsel en waterzuivering (taakveld 7.2) 1a Kosten taakveld riolering en waterzuivering 1b Storting in reserve en voorziening riool 2 BTW 3 Overhead 4 Toerekening rente 5 Totaal kosten 6 Inkomsten 7 Netto-lasten Nr

8 Kostendekking

rekening 2023 2.616.807 42.519 435.386 560.455 373.528 4.028.696 -4.028.695 0 100%

Baker Tilly (Netherlands) N.V. Gewaarmerkt voor identificatiedoeleinden r.B. Den Haag Datum: 8 juli 2024

42

1. Betreft de kosten zoals die opgenomen zijn in de geactualiseerde GRP aangevuld met de taakgerichte uren. 2. Extracomptabele toegerekende BTW op kosten en investeringen op grond van de invoering van de BTW-plicht gemeente. 3. Betreft de overhead op de taakgerichte uren. Dit wordt extracomptabel toegerekend met inachtneming van de BBV-regels. Vijftig procent wordt verdeeld op basis van de directe loonkosten en de andere vijftig procent wordt verdeeld op basis van de kosten van het taakveld. 4. Toerekening van rente is gebaseerd op de omslagrente, met inachtneming van de BBV-regels.

rekening 2023 3.199.205 649.063 717.719 16.535 4.582.522 -4.206.459 376.063

Nr Afvalinzameling en –verwerking (taakveld 7.3) 1 2 3 4 5 6 7

Kosten taakveld afval (netto) BTW Overhead Toerekening rente Totaal kosten Inkomsten Netto-lasten

8 Kostendekking

92%

1. Betreft de kosten zoals die opgenomen zijn in het taakveld afval. 2. Extracomptabele toegerekende BTW op kosten en investeringen op grond van de invoering van de BTW-plicht gemeente. 3. Betreft de overhead op de taakgerichte uren. Dit wordt extracomptabel toegerekend met inachtneming van de BBV-regels. Vijftig procent wordt verdeeld op basis van de directe loonkosten en de andere vijftig procent wordt verdeeld op basis van de kosten van het taakveld. 4. Toerekening van rente is gebaseerd op de omslagrente, met inachtneming van de BBV-regels.

Nr Begraafplaatsen (taakveld 7.5) 1 Kosten taakveld begravingen 2 Overhead 3 Toerekening rente 4 Totaal kosten 5 Inkomsten 6 Netto-lasten 7 Kostendekking

rekening 2023 180.935 64.962 9.543 255.440 -104.907 150.533 41%

1. Betreft de kosten zoals die opgenomen zijn in het taakveld begraafplaatsen. 2. Betreft de overhead op de taakgerichte uren. Dit wordt extracomptabel toegerekend met inachtneming van de BBV-regels. Vijftig procent wordt verdeeld op basis van de directe loonkosten en de andere vijftig procent wordt verdeeld op basis van de kosten van het taakveld. 3. Toerekening van rente is gebaseerd op de omslagrente, met inachtneming van de BBV-regels.

Baker Tilly (Netherlands) N.V. Gewaarmerkt voor identificatiedoeleinden r.B. Den Haag Datum: 8 juli 2024

43

1 2 3 4 5 6

Leges: fysieke leefomgeving en omgevingsvergunning (WABO) (taakveld 8.1/8.3) Kosten op de taakvelden Overhead Toerekening rente Totaal kosten Inkomsten Netto-lasten

7

Kostendekking

Nr

rekening 2023 1.932.191 697.477 0 2.629.668 -1.446.119 1.183.549 55%

1. Betreft de kosten zoals die opgenomen zijn in de taakvelden behorend tot de fysieke leefomgeving (m.n. WABO). 2. Betreft de overhead op de taakgerichte uren. Dit wordt extracomptabel toegerekend met inachtneming van de BBV-regels. Vijftig procent wordt verdeeld op basis van de directe loonkosten en de andere vijftig procent wordt verdeeld op basis van de kosten van het taakveld. 3. Toerekening van rente is gebaseerd op de omslagrente, met inachtneming van de BBV-regels.

Nr

Leges: Overige leges (Burgerzaken) (taakveld 0.2)

1 2 3 4 5 6

Kosten op de taakvelden Overhead Toerekening rente Totaal kosten Inkomsten Netto-lasten

7

Kostendekking

rekening 2023 891.628 325.870 0 1.217.498 -435.901 781.597 36%

1. Betreft de kosten zoals die opgenomen zijn in de taakvelden die behoren tot dienstverlening. De nadruk ligt hier op persoons- en reisdocumenten, alsmede vergunningverlening op basis van de APV. 2. Betreft de overhead op de taakgerichte uren. Dit wordt extracomptabel toegerekend met inachtneming van de BBV-regels. Vijftig procent wordt verdeeld op basis van de directe loonkosten en de andere vijftig procent wordt verdeeld op basis van de kosten van het taakveld. 3. Toerekening van rente is gebaseerd op de omslagrente, met inachtneming van de BBV-regels.

Baker Tilly (Netherlands) N.V. Gewaarmerkt voor identificatiedoeleinden r.B. Den Haag Datum: 8 juli 2024

44

TOTALE WOONLASTEN MEERPERSOONSHUISHOUDENS Onder de gemeentelijke woonlasten verstaan we het gemiddelde bedrag dat een huishouden in een bepaalde gemeente betaalt aan OZB, rioolheffing en afvalstoffenheffing. In onderstaande tabel worden de woonlasten van Kaag en Braassem weergegeven. Gemiddelde woonlasten meerpersoonshuishoudens (conform Coelo)

2022

2023

OZB

€

429

€

448

Afvalstoffenheffing

€

321

€

337

Rioolheffing

€

277

€

288

Totale woonlasten

€

1.027

€

1.073

Bron: https://coelo.nl/atlas-lokale-lasten-2024/interactieve-kaarten-voorgaande-jaren/atlas-lokalelasten-2023/interactieve-kaarten-2023/atlas-gemeenten-2023/

KWIJTSCHELDINGSBELEID Een belastingplichtige die een inkomen heeft van 100% of minder van het minimuminkomen komt in aanmerking voor gedeeltelijke of volledige kwijtschelding. Er kan uitsluitend kwijtschelding worden verleend voor de afvalstoffenheffing en rioolbelasting. Alle andere heffingen zijn van kwijtschelding uitgesloten. In 452 gevallen met een bedrag van € 145.754,50 is automatische kwijtschelding verleend. Om hiervoor in aanmerking te komen is eerder volledige kwijtschelding verkregen en worden de nieuwe gegevens bij diverse instanties opgevraagd en automatisch getoetst. Onderstaande info is gebaseerd op alle kwijtscheldingsverzoeken die zijn ingekomen in 2023 over belastingjaar 2023 en afgehandeld in 2023. Zo zijn er 205 verzoeken geheel of gedeeltelijk toegewezen met een bedrag van € 51.350,66; in 2022 waren dit 128 verzoeken met een bedrag van € 59.303,-. Het aantal afgewezen verzoeken is 125 met een totaalbedrag van € 33.110,50 (2022; 61 en € 31.795,-). Er zijn nog 4 verzoeken in behandeling met een bedrag van € 332,50. (2022; 1 met totaalbedrag van € 540,-).

Omschrijving Toegewezen (geheel of gedeeltelijk) Afgewezen In behandeling Totale ingediende kwijtscheldingsverzoeken

2022

2023

128 61 1 190

205 125 4 334

Bedrag € 51.350,66 € 33.110,50 € 332,50 € 84.793,66

Baker Tilly (Netherlands) N.V. Gewaarmerkt voor identificatiedoeleinden r.B. Den Haag Datum: 8 juli 2024

45

Paragraaf 2 – Weerstandsvermogen en risicobeheersing Deze paragraaf geeft inzicht in het weerstandsvermogen in het verslagjaar 2023 en de ontwikkelingen bij de geïnventariseerde en gekwantificeerde risico’s. Hiertoe is informatie opgenomen over onderstaande onderwerpen: • Een inventarisatie van de risico’s met een risicoprofiel en een benodigde weerstandscapaciteit gebaseerd op risicosimulatie; • Inzicht in de beschikbare weerstandscapaciteit; • Beoordeling van het weerstandsvermogen; • Overzicht van structurele risico’s en toekomstige ontwikkelingen; • Inzicht in de financiële kengetallen. Het uitwerken van deze paragraaf gebeurt conform de in 2023 geïntroduceerde nieuwe systematiek. VERANTWOORDING GEINVENTARISEERDE RISICO’S 2023 Risicogebeurtenis

Verantwoording over 2023

Extra ondersteuning in het kader van armoedebestrijding en inkomensondersteuning Uitspraak Raad van Arbitrage in Bouwgeschillen inzake het juridisch geschil Grietpolderweg valt negatief uit

Heeft niet geleid tot een claim ten laste van het weerstandsvermogen. Het risico blijft actueel. Heeft niet geleid tot een claim ten laste van het weerstandsvermogen. Het risico blijft actueel. Heeft niet geleid tot een claim ten laste van het Grote tekorten op de arbeidsmarkt en het niet (tijdig) weerstandsvermogen. De meeste functies in de formatie zijn kunnen invullen van kritische functies waardoor duurdere inmiddels ingevuld. Maar het risico blijft actueel omdat mensen inhuur noodzakelijk is. de organisatie ook weer verlaten Afwijkingen op de raming open einde regeling WMO Heeft niet geleid tot een claim ten laste van het ondersteuning weerstandsvermogen. Het risico blijft actueel. Bovenmatige stijging bouwkosten, schaarste Heeft niet geleid tot een claim ten laste van het bouwproducten en brandstof/energieprijzen weerstandsvermogen. Het risico blijft actueel. Bovenmatige stijging CAO kosten dan prognose in Heeft niet geleid tot een claim ten laste van het begroting weerstandsvermogen. Er is inmiddels een CAO tm maart 2025 Heeft niet geleid tot een claim ten laste van het Onvolledig werkend systeem omgevingswet weerstandsvermogen. De omgevingswet in middels 'live' zonder al te grote problemen. Heeft niet geleid tot een claim ten laste van het Hogere brandstofprijzen en wijziging in uitvoering van het weerstandsvermogen.

Bovendien heeft de raad besloten tot afval contract een 100% kostendekkende afvalheffing. Eenmalige bijdrage aan frictiekosten financiële problemen Heeft niet geleid tot een claim ten laste van het aanbieders gesloten jeugdhulp weerstandsvermogen. Het risico blijft actueel. Heeft niet geleid tot een claim ten laste van het Juridische procedures weerstandsvermogen. Extra stortingen om APPA-fonds op peil te houden voor Heeft niet geleid tot een claim ten laste van het toekomstige pensioenverplichtingen op basis van weerstandsvermogen. jaarlijkse actualisatie Discontinuïteit bedrijfsvoering gemeente als gevolg van Heeft niet geleid tot een claim ten laste van het informatiebeveiligingsproblemen (hacking, gijzeling, weerstandsvermogen. ransomware etc.)

Risicoprofiel Onderstaand zijn de belangrijkste risico’s voor de gemeente weergegeven. Hierbij is tevens een inschatting gemaakt van de kans van optreden en de mogelijke maximale financiële gevolgschade. Het percentage geeft de invloed van het risico op het totaal benodigde weerstandsvermogen aan.

Baker Tilly (Netherlands) N.V. Gewaarmerkt voor identificatiedoeleinden r.B. Den Haag Datum: 8 juli 2024

46

Risicogebeurtenis

Toelichting

Kans

Extra ondersteuning in het kader van armoedebestrijding en inkomensondersteuning

Als gevolg van de onzekerheid met betrekking tot energieprijzen, inflatie kunnen meer inwoners, ondernemers en verenigingen in de financiële problemen komen. Dit leidt niet alleen tot directe uitgaven, maar zal ook een beslag hebben op de inzet van de gemeentelijke organisatie. Het geschil over de verantwoordelijkheid van de extra kosten voor de Grietpolderweg in het kader van de zettingsproblematiek is nog niet beslecht. De gevolgen worden geraamd tussen de € 0 en 2,5 miljoen. De gemeente is voornemens een procedure te starten bij de rechtbank. Ondanks, de in de ogen van de gemeente sterke positie, wordt in het kader van de risicoreservering toch rekening gehouden met een negatieve uitspraak.

75% €

1.100.000

27,2%

50% €

1.200.000

19,8%

Grote tekorten op de arbeidsmarkt Voor de gemeente is het een uitdaging om voldoende gekwalificeerde en het niet (tijdig) kunnen invullen medewerkers te behouden en/of te werven. De druk op de medewerkers wordt van kritische functies waardoor groter gezien een aantal externe ontwikkelingen in zowel de sociale als ruimtelijke duurdere inhuur noodzakelijk is. beleidsvelden. Hiermee bestaat er ook een risico op een hoger ziekteverzuim dan voorzien. Hoewel het arbeidsmarkt risico een lange termijn component kent, wordt in de risico reservering rekening gehouden met extra uitgaven voor komend jaar (de meerkosten tov het salarisbudget).

70% €

199.500

4,6%

Afwijkingen op de raming open einde regeling Wmo ondersteuning

50% €

165.000

2,7%

Bovenmatige stijging bouwkosten, Als gevolg van de snel stijgende bouwprijzen is in de begroting rekening gehouden schaarste bouwproducten en met indexaties. Zowel voor investeringsprojecten (indexatie) als voor brandstof/energieprijzen beheerprojecten en regulier onderhoud is in de richtnota en begroting rekening gehouden met een aanzienlijke stijging. Omdat de markt op dit moment dermate volatiel en onvoorspelbaar is, wordt een extra risico reservering voor 2024 opgenomen.

20% €

2.596.000

17,1%

Jeugdhulp: - Ombouw gesloten jeugdhulp - Caseloadverlaging jeugdbescherming - Meerkosten (specialistische) jeugdhulp - Subregionale teams

Op het gebied van jeugdhulp spelen meerdere risico’s die we hier samenvoegen. Het gaat om de volgende risico’s: -Ombouw gesloten jeugdhulp: de financiële situatie van aanbieders van gesloten jeugdhulp blijft precair. Mochten er extra middelen nodig zijn om de continuïteit van gesloten jeugdhulp te (blijven) borgen, zijn wij als gemeente verplicht om deze middelen beschikbaar te stellen. Gesloten jeugdhulp is namelijk aangewezen als cruciale zorg. De raad is per brief van mei 2023 over dit risico geïnformeerd. -Caseloadverlaging jeugdbescherming: de caseload voor jeugdbescherming wordt stapsgewijs verlaagd. Dit houdt in dat elke jeugdbeschermer minder casuïstiek in zijn caseload heeft. Dit heeft financiële consequenties: om dezelfde omvang aan casuïstiek te kunnen bedienen zijn meer jeugdbeschermers nodig. De omvang van deze consequenties is op dit moment nog niet bekend. -Meerkosten (specialistische) jeugdhulp: we zien de afgelopen jaren lokaal en regionaal dat het beroep op de jeugdhulp blijft toenemen. Regionaal worden bezuinigingsmaatregelen voorbereid, maar het risico bestaat dat deze niet direct effect sorteren. Indien er geen ombuiging van instroom, doorstroom en uitstroom plaatsvindt, bestaat dan ook het risico dat het bedrag in de begroting onvoldoende is.

Ook financiële consequenties van de nieuwe inrichting van de jeugdhulp 2024 in Kaag en Braassem en de aansluiting bij de regio zijn nog onvoldoende bekend waardoor het risico bestaat dat extra budget nodig is om tijdig goede jeugdhulp te bieden. -Subregionale teams: Binnen GO! voor jeugd zijn meerdere teams aanwezig die een vorm van specialistische jeugdhulp bieden. We onderzoeken of we deze teams kunnen behouden en of we deze teams via de regionale inkoop kunnen financieren. Vanwege de onzekerheid van regionale financiering is dit onderdeel in de risicoparagraaf opgenomen.

75% €

750.000

18,5%

Vordering GO! voor jeugd ivm dispuut gemeente Alphen aan den Rijn.

Onze gemeente heeft samen met gemeente Alphen aan den Rijn, opdracht verstrekt aan GO! voor jeugd voor jeugdzorgtaken. Gemeente Alphen heeft een financieel dispuut met GO!. Go! vordert de openstaande rekening van Alphen bij ons omdat zij onze gemeente en Alphen aan den Rijn gezamenlijk als één opdrachtgever beschouwt (zgn hoofdelijke aansprakelijkheid).

20% €

1.530.000

10,1%

Geschil extra kosten zettingsproblematiek Grietpolderweg

Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) kent een open einde regeling. Ondanks de opgebouwde ervaring en kwaliteit van de prognoses kan het voorkomen dat grote en/of complexe woningaanpassingen noodzakelijk zijn.

Financieel Maximum

Invloed (%) weerstand

Op basis van de ingevoerde risico's is een risicosimulatie uitgevoerd. De risicosimulatie wordt toegepast omdat het reserveren van het maximale bedrag (€ 7,54 miljoen) niet nodig is. De kans is zeer klein dat alle risico's tegelijk en in hun maximale omvang optreden. Onderstaande grafiek en tabel tonen de resultaten van de risicosimulatie.

Baker Tilly (Netherlands) N.V. Gewaarmerkt voor identificatiedoeleinden r.B. Den Haag Datum: 8 juli 2024

47

RESULTATEN RISICOSIMULATIE: Zekerheidspercentage Bedrag

Statistieken

Waarde

10%

€ 456.728

Minimum

€0

25%

€ 842.517

Maximum

€ 6.213.760

50%

€ 1.362.999

Gemiddeld

€ 1.521.791

75%

€ 2.027.448

Standaarddeviatie

€ 932.327

80%

€ 2.227.989

Absolute maximum

€ 7.541.000

90%

€ 2.815.568

Trekkingen

100.000

95%

€ 3.349.217

99%

€ 4.286.300

Uit de grafiek en tabel volgt dat het 90% zeker is dat alle risico's kunnen worden afgedekt met een bedrag van € 2,8 miljoen (benodigde weerstandscapaciteit). De norm van 90% wordt toegepast bij Nederlandse gemeenten. Extra zekerheid gaat vanaf dit punt een naar verhouding groter beslag leggen op de weerstandscapaciteit. Beschikbare weerstandscapaciteit De beschikbare weerstandscapaciteit van Gemeente Kaag en Braassem bestaat uit de algemene reserve. Dit bestaat in het geheel uit middelen die de organisatie daadwerkelijk beschikbaar heeft om de risico's in financiële zin af te dekken.

Weerstand Kaag en Braasem Totale weerstandscapaciteit

Beschikbare weerstandscapaciteit Startcapaciteit € 25,3 miljoen € 25,3 miljoen

Relatie benodigde en beschikbare weerstandscapaciteit Om te bepalen of het weerstandsvermogen toereikend is, dient de relatie te worden gelegd tussen de financieel gekwantificeerde risico's en de daarbij gewenste weerstandscapaciteit en de beschikbare weerstandscapaciteit. De relatie tussen beide componenten wordt in onderstaande figuur weergegeven. Baker Tilly (Netherlands) N.V. Gewaarmerkt voor identificatiedoeleinden r.B. Den Haag Datum: 8 juli 2024

48

Risico's:

Weerstandscapaciteit :

Bedrijfsproces Financieel Imago / politiek Informatie / strategie Juridisch / Aansprakelijkheid Kennisbank Letsel / Veiligheid Materieel Milieu Personeel / Arbo Product

Kaag en Braassem Reserve

i

i

Weerstandvermogen De benodigde weerstandscapaciteit die uit de risicosimulatie voortvloeit kan worden afgezet tegen de beschikbare weerstandscapaciteit. De uitkomst van die berekening vormt het weerstandsvermogen.

Ratio weerstandsvermogen =

Beschikbare weerstandscapaciteit Benodigde weerstandcapaciteit

=

€ 25,3 miljoen € 2,8 miljoen

= 9,0

De normtabel is ontwikkeld in samenwerking met de Universiteit Twente. Het biedt een waardering van de berekende ratio. Weerstandsnorm Waarderingscijfer A B C D E F

Ratio >2.0 1.4-2.0 1.0-1.4 0.8-1.0 0.6-0.8 <0.6

Betekenis Uitstekend Ruim voldoende Voldoende Matig Onvoldoende Ruim onvoldoende

Het ratio van onze gemeente valt in klasse A. Dit duidt op een uitstekend weerstandsvermogen.

Baker Tilly (Netherlands) N.V. Gewaarmerkt voor identificatiedoeleinden r.B. Den Haag Datum: 8 juli 2024

49

Structurele risico’s en nieuwe ontwikkelingen Bovenstaand is aangegeven welk beslag incidentele risico’s kunnen hebben op de beschikbare weerstandscapaciteit. Hierbij is strikt aangegeven dat het om risico’s gaat die de gemeente direct geld kosten. Aangenomen is dat structurele risico’s niet worden verrekend. Met andere woorden de gemeente reserveert niet voor risico’s met effecten die zich op middellange en lange termijn kunnen voordoen. Hiervoor worden besluiten genomen in het kader van beheersing daarvan, en de (financiële) gevolgen worden opgenomen in de begroting. De structurele risico’s waarop (extra) beheerst wordt: - De ontwikkelingen op de arbeidsmarkt en gevolgen voor de gemeentelijke organisatie en dienstverlening op middellange termijn; - Tijdige keuzes in beheer en onderhoud ten aanzien van stijgende prijzen, areaaluitbreiding, beheerniveau ’s en klimaatimpact; - Bijsturing of tijdige signalering stijgende bijdragen aan verbonden partijen; - Tijdige sturing op grondexploitaties in het kader van renteontwikkelingen (stijging); - Renterisico en prijsrisico in het kader van de investeringen en projecten zoals de kindclusters en het Sportpad. - Herziening inrichting jeugdhulp en te realiseren besparingen. Conclusie Ondanks de grote onzekerheden en verslechterde financiële omstandigheden kwalificeert ons weerstandsvermogen als uitstekend voor de korte termijn risico’s.

Wij hebben ruim voldoende buffer om incidentele tegenvallers op te vangen. Om ook op de langere termijn financieel gezond te blijven, starten we meteen na vaststelling van deze begroting het traject om te bezien welke bezuinigingen/ ombuigingen mogelijk zijn voor de komende jaren. FINANCIËLE KENGETALLEN Al een aantal jaren maken de financiële kengetallen vast onderdeel uit van de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing van gemeentelijke jaarrekeningen. Er is vanuit het BBV geen normering aangegeven waaraan deze kengetallen kunnen worden getoetst. De provincies hebben in 2016 gezamenlijk met het ministerie van Binnenlandse Zaken signaleringswaarden benoemd. Deze signaleringswaarden passen wij hieronder toe bij de beoordeling van de kengetallen op zich en geven een indicatie over de financiële situatie van onze gemeente. Algemeen beeld Op basis van onderstaande beoordelingen kan worden geconcludeerd dat onze gemeente in het verslagjaar 2023 een redelijke tot goede financiële positie heeft. De meeste kengetallen vallen in de categorie minst risicovol of neutraal. Pas als er meerdere kengetallen in de meest risicovolle categorie vallen, kan dit wijzen op een zwakke financiële positie. Onderstaande kengetallen geven alleen een beeld over het verslagjaar (begroot en werkelijk) en het voorgaande verslagjaar. In de begroting wordt het meerjarig toekomstbeeld geschetst.

Het totaaloverzicht aan financiële kengetallen geeft het volgende meerjarenbeeld: Jaarverslag jaar 2023

Verloop van de kengetallen Verslag 2022

Begroting 2023

Verslag 2023

netto schuldquote

49%

102%

40%

netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen

37%

89%

29%

solvabiliteitsratio

42%

27%

44%

structurele exploitatieruimte

10%

3%

10%

grondexploitatie

7%

8%

2%

belastingcapaciteit

114%

113%

114%

Kengetallen:

Baker Tilly (Netherlands) N.V. Gewaarmerkt voor identificatiedoeleinden r.B. Den Haag Datum: 8 juli 2024

50

1. Netto Schuldquote In dit kengetal wordt het bedrag van de financieringsmiddelen (schulden) minus de financiële activa (vorderingen) uitgedrukt in % van de totale baten in het jaar. Kengetal: netto schuldquote

Verslag 2022

Begroting 2023

Verslag 2023

49%

102%

40%

Inzicht Dit kengetal geeft inzicht in het niveau van de netto schuldenlast uitgedrukt in een percentage van de totale baten exclusief reservemutaties. Signaalwaarde Waarde < 90% 90% > 130% > 130%

oordeel minst risicovol neutraal meest risicovol

Oordeel: minst risicovol In 2023 is de netto schuldquote ruim onder de 90% en is daarmee een stuk gunstiger dan begroot. Het grote verschil wordt primair veroorzaakt door het planningsoptimisme van uitgaven op kredieten, kapitaalstortingen voor de GEM, en de reguliere exploitatie, ten tijde van de begrotingsopstelling.

2. Netto Schuldquote, gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen In dit kengetal wordt het vorige kengetal gecorrigeerd met de aan derden doorgeleende gelden. Kengetal: netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen

Verslag 2022

Begroting 2023

Verslag 2023

37%

89%

29%

Inzicht De gecorrigeerde netto schuldquote is in feite een nadere analyse van de netto schuldquote waarbij de invloed van afgesloten leningen die zijn doorbetaald aan derden is geëlimineerd. De gecorrigeerde netto schuldquote geeft hierdoor een gunstiger beeld. Signaalwaarde De netto schuldquote, gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen draagt dezelfde signaalwaarden als de netto schuldquote. Oordeel: minst risicovol De netto schuldquote geeft hetzelfde beeld als de schuldquote.

3. Solvabiliteitsratio In dit kengetal wordt het eigen vermogen uitgedrukt in een percentage van het balanstotaal. Hoe hoger het percentage hoe beter de gemeente in staat is om aan haar financiële verplichtingen te kunnen voldoen.

Baker Tilly (Netherlands) N.V. Gewaarmerkt voor identificatiedoeleinden r.B. Den Haag Datum: 8 juli 2024

51

Kengetal: solvabiliteitsratio

Verslag 2022

Begroting 2023

Verslag 2023

42%

27%

44%

Inzicht Dit kengetal geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Signaalwaarde Waarde > 50% 20% > 50% < 20%

oordeel minst risicovol neutraal meest risicovol

Oordeel: neutraal De solvabiliteitsratio is ten op zichtte van de begroting verbetert. Dat hangt samen met het feit dat er minder is geleend (zie schuldquote), dit leidt tot een lager balanstotaal, terwijl anderzijds ook het eigen vermogen is toegenomen door onderbesteding bij de exploitatie.

4. Structurele exploitatieruimte In dit kengetal worden de structurele baten verminderd met de structurele lasten en dit saldo wordt weergegeven in een percentage van de totale baten. Kengetal: structurele exploitatieruimte

Verslag 2022

Begroting 2023

Verslag 2023

10%

3%

10%

Inzicht Dit kengetal geeft aan hoe groot de structurele vrije ruimte binnen de begroting is. Een positief percentage geeft aan dat de structurele baten van de gemeente toereikend zijn om de structurele lasten te dekken. Hiermee kan worden beoordeeld of de gemeente in staat is structurele tegenvallers op te vangen dan wel of er nog ruimte is voor nieuw beleid. Signaalwaarde Waarde Begrotingsruimte > € 0 Begrotingsruimte = € 0 Begrotingsruimte < € 0

oordeel minst risicovol neutraal meest risicovol

Oordeel: minst risicovol Het jaarrekeningresultaat geeft een exploitatieoverschot en daarmee kwalificeert dit kengetal als minst risicovol. Maar bij de jaarrekening wordt slechts over een momentopname gerapporteerd. Er wordt niet meerjarig voorruit gekeken. Daarmee is de kengetal nu van beperkte betekenis. 5. Kengetal grondexploitatie Het kengetal grondexploitatie geeft aan hoe groot de grondpositie (de boekwaarde van de grondposities) is ten opzichte van de jaarlijkse baten. Kengetal: grondexploitatie

Verslag 2022

Begroting 2023

Verslag 2023

7%

8%

2%

Baker Tilly (Netherlands) N.V. Gewaarmerkt voor identificatiedoeleinden r.B. Den Haag Datum: 8 juli 2024

52

Inzicht Dit kengetal geeft aan of een gemeente verhoudingsgewijze veel middelen heeft geïnvesteerd in haar grondexploitatie. Dit is geld dat nog terugverdiend moet worden uit de grondverkopen. Het risico of dit wel of niet lukt is afhankelijk van de vraag en het aanbod. Signaalwaarde Waarde < 20% 20% > 35% > 35%

Oordeel minst risicovol Neutraal meest risicovol

Oordeel: minst risicovol Uit de berekende kengetallen kan worden geconcludeerd dat de gemeente eind 2023 een gezonde grondpositie heeft. Het percentage ligt lager dan begroot en is in de afgelopen jaren steeds iets gunstiger geworden. Paragraaf 7 geeft meer inzicht in de grondexploitaties. 6. Kengetal belastingcapaciteit Het kengetal belastingcapaciteit drukt de gemiddelde belastingdruk uit in een percentage ten opzichte van het landelijk gemiddelde. Kengetal:

Verslag 2022

Begroting 2023

Verslag 2023

belastingcapaciteit

114%

113%

114%

Inzicht Dit kengetal is voorgeschreven om inzicht te krijgen in de belastingcapaciteit. Hierbij wordt gekeken hoe de lokale belastingdruk zich verhoudt tot het landelijk gemiddelde. Signaalwaarde Waarde < 95% 95% > 105% > 105%

oordeel minst risicovol neutraal meest risicovol

Oordeel: meest risicovol Bij deze indicator worden de woonlasten voor een huiseigenaar (OZB, riool- en afvalheffing) vergeleken met het landelijk gemiddelde. Een laag percentage suggereert weinig risico omdat er nog ruimte is om de belastingen te verhogen. Wij zitten met 114% boven gemiddeld. Daar hoort wel een nuancering bij. Het landelijk gemiddelde waarmee wordt vergeleken, is dat van vorig jaar. Dit kengetal vergelijkt dus onze woonlasten van 2023 met het landelijk gemiddelde van 2022. Een tweede nuancering betreft de interpretatie van het oordeel ‘meest risicovol’. In de algemene uitkering maakt het Rijk een normatieve raming van de door ons te heffen OZB. Maar wij heffen circa € 0,7 miljoen minder OZB dan de rijksnorm. In de berekening van onze benodigde algemene uitkering, gaat het rijk er van uit dat wij OZB inkomsten genereren conform hun rijksnorm.

Baker Tilly (Netherlands) N.V. Gewaarmerkt voor identificatiedoeleinden r.B. Den Haag Datum: 8 juli 2024

53

Paragraaf 3 – Onderhoud kapitaalgoederen Introductie De gemeente beheert de openbare ruimte en gebouwen waarin wordt gewoond, gewerkt en gerecreëerd. De gemeente beschikt over kapitaalgoederen zoals gebouwen, wegen, kunstwerken, riolering, speelvoorzieningen, groen en water. Vanzelfsprekend moeten deze kapitaalgoederen worden onderhouden. Door middel van visies, beleidsplannen en beheerplannen wordt richting gegeven aan het meerjarig beheer en onderhoud van deze kapitaalgoederen. In 2023 is de openbare ruimte onderhouden aan de hand van het IBOR (Integraal Beheerplan Openbare Ruimte) 2020-2024, welke 27 januari 2020 is vastgesteld. Overzicht beheerplannen De volgende beheerplannen vormen het uitgangspunt voor het beheer van de openbare ruimte, de gewenste kwaliteit en de hiervoor beschikbare budgetten. Beheerplan

Datum raadsbesluit

Looptijd t/m

Financiële vertaling in begroting

IBOR 2020-2024 Riolering (GRP) Gebouwen (MJOP) 20202024 Civiele kunstwerken Water (Baggerplan)

Januari 2020 Q4 2018 Q4 2019

2024 2023 2024

Ja Ja Ja

2020-2024 2014

2024 2023

Ja evaluatie in 2023 Ja

KAPITAALGOEDEREN IN OPENBARE RUIMTE

Integraal beheer openbare ruimte Kwaliteitsniveaus: De door de gemeenteraad vastgestelde kwaliteitsniveaus voor de openbare ruimte zijn gebaseerd op de CROW-standaard voor beeldkwaliteit. Deze kwaliteitsniveaus zijn de basis voor het beheer en de onderbouwing voor de beschikbare budgetten. In de figuur hieronder zijn de in het IBOR 2020-2024 vastgestelde kwaliteitsniveaus per beheercategorie weergegeven. Beheeronderdelen die niet in het IBOR zijn meegenomen betreft civiele kunstwerken, speelvoorzieningen, riolering en gebouwen. Inzet en ambities voor deze beheeronderdelen is vastgelegd in aparte beheerplannen.

Baker Tilly (Netherlands) N.V. Gewaarmerkt voor identificatiedoeleinden r.B. Den Haag Datum: 8 juli 2024

54

Wegen Kaders waarbinnen het wegbeheer wordt uitgevoerd zijn onder andere: de CROW-richtlijnen, de Leidraad Inrichting Openbare Ruimte (LIOR) en het eerdergenoemde IBOR. De reconstructieprojecten worden gerapporteerd in de Voortgangs- en Verantwoordingsmonitor. In 2023 is uitvoering gegeven aan of zijn voorbereidingen getroffen voor verschillende reconstructies en grote onderhoudsprojecten. Enkele in het oog springende projecten waren de reconstructies van de Dokter Lothlaan in Woubrugge, de van Klaverweijdeweg in Hoogmade en het groot onderhoud aan de Alkemadelaan in Roelofarendsveen. Tot slot, en dat zien we ook bij de rioleringsprojecten en de civiele kunstwerken, capaciteitsproblemen blijven een zorg in 2023. Ingenieursbureaus hebben last van de krapte op de arbeidsmarkt. En zijn druk, waardoor de voorbereiding van projecten vertraging oploopt. Daarnaast is in 2023 de impact van de enorme opgave van netbeheerder Liander immens. Omdat zij tegen de grenzen van hun realisatie capaciteit aanlopen vertragen onze projecten ook. Riolering Het beheer en onderhoud van de riolering vallen binnen de kaders van het Gemeentelijk Rioleringsplan 2019 - 2023 (GRP). In 2023 werd een nieuw plan, het Watertakenplan opgesteld. En in december door de gemeenteraad vastgesteld. Het Watertakenplan beschrijft hoe we de aankomende jaren (2024-2027) invulling geven aan onze watertaken.