Integraal Beheerplan Openbare Ruimte 2025-2029 Kaag en Braassem

42024024 IBOR Kaag en Braassem

24

15 oktober 2024

Scenario Raadssessie Tijdens de raadsvergadering op 30 september 2024 heeft de Raad aan de knoppen mogen draaien. Dit om gevoel te krijgen bij de (financiële) effecten van bepaalde keuzes. Onderstaand scenario is de uitkomst van de avond geweest.

Afbeelding 15: Uitkomst Raadssessie

Ten opzicht van het huidige scenario zijn er een aantal ambities gewijzigd. • • •

Verharding op doorgaande wegen van een C naar een B niveau. Meubilair binnen de centra en woongebieden van een B naar een A niveau en voor het buitengebied van een C naar een B niveau. Onkruid op verharding op de fietspaden van een B naar een C niveau.

Deze keuzes leveren onderstaand financieel overzicht op. Ten opzichte van het huidige scenario is er een verschil van € 73.000,-. Ten opzichte van de begroting is er een verschil van € 201.000,-. Dit verschil is nog steeds nihil (1,8%). Zie Bijlage 5 voor de uitgebreide tabel.

Afbeelding 16: Vergelijking benodigde versus beschikbare budgetten Raadsscenario

42024024 IBOR Kaag en Braassem

25

15 oktober 2024

6. Organisatie en vervolg In dit afsluitende hoofdstuk gaan we kort in op wat er komt kijken bij integraal beheer en hoe uitvoering gegeven kan worden aan dit plan. Het gaat bijvoorbeeld om integrale afstemming binnen het beheerteam, met andere teams binnen de gemeente en met externen. Voor het vervolg is vooral de uitwerking van dit plan in verschillende beheerplannen en een meerjarenplanning van belang.

Het beheer is de verantwoordelijkheid van een grote groep mensen, in de buitendienst en op het gemeentehuis. Er wordt gewerkt in verschillende beheerdisciplines zoals groen en verharding. Hierbij is het belangrijk om te zorgen dat tussen deze domeinen en onderling in teams afstemming plaatsvindt. De leefomgeving bestaat niet uit losse onderdelen maar vormt over de verschillende domeinen heen één geheel. De gemeente Kaag en Braassem is relatief klein en de lijnen zijn kort. Alle beheertaken liggen nu in één afdeling. Hierdoor is het gemakkelijk af te stemmen. Maar ook dan is het belangrijk dat dit wel gebeurt en hierop wordt gestuurd. Een meer integrale samenwerking aan de leefomgeving is nodig, en daarbij is behoefte aan speciale aandacht voor klimaatadaptatie. Het is daarbij van belang klimaatadaptatie mee te nemen in alle facetten van het beheer en in de toekomst ook te verwerken in het LIOR.

Het beheer van de leefomgeving staat niet op Visualisatie opbouw IBOR zichzelf en wordt beïnvloed door allerlei factoren van buitenaf. In de eerste plaats door andere afdelingen binnen de gemeente. Om met beheer de gewenste resultaten te behalen is goede samenwerking met de uitvoering essentieel. De beheerders zijn verantwoordelijk om duidelijk te communiceren over de kaders en doelen die zij stellen voor het beheer. De andere kant op is het ook belangrijk om bij de uitvoerders informatie op te halen over de situatie buiten en of er nog bijsturing nodig is. Daarnaast zijn er ook andere beleidsvelden die raakvlakken hebben met het beheer die op het eerste gezicht misschien niet evident zijn. Het Sociaal Domein en Samenleving zijn hier voorbeelden van. Juist door samen te werken met dit soort andere beleidsvelden kan het beheer en de herinrichting beter afgestemd worden op de behoefte van inwoners.

Er zijn een aantal externe partijen waarmee wordt samengewerkt in de leefomgeving. Hieronder staan deze benoemd, plus de rol die deze partij in het beheer van de leefomgeving heeft. Nutsbedrijven: Samenwerking met de nutsbedrijven is essentieel omdat zij vaak in de ondergrond van de leefomgeving aan het werk zijn. Afstemming is belangrijk om werkzaamheden te combineren en tegelijkertijd te voorkomen dat de Leefomgeving onnodig open wordt gebroken. Aannemers: De werkzaamheden in de leefomgeving die niet uitgevoerd worden door de eigen dienst, worden vaak uitgevoerd door aannemers. Belangrijk is dat zij ook de kaders van het IBOR meekrijgen en dat er gestuurd en gemonitord wordt op hun werkzaamheden. 42024024 IBOR Kaag en Braassem

26

15 oktober 2024

Vervolg Het IBOR geeft een integrale beheerstrategie voor de kapitaalgoederen. De beheerplannen per asset geven nadere invulling aan het beheer van specifieke kapitaalgoederen. De beheerdoelen die voor het integrale beheer van de assets worden gesteld, zijn het uitgangspunt voor de komende jaren. Jaarlijks wordt de voortgang op de gestelde doelen voor het beheer en onderhoud aan de kapitaalgoederen teruggekoppeld aan de raad via de P&C cyclus. Onder het IBOR hangen de verschillende beheerplannen. Daarin staat specifiek per beheergroep (wegen, civiele kunstwerken, riolering, etc.) uitgewerkt wat de situatie is hoe het beheer van die elementen aansluit op de kaders uit het IBOR. In het LIOR staan technische uitgangspunten voor aanleg van nieuwe leefomgeving. Uiteraard sluiten deze leidraad en het IBOR op elkaar aan. Na twee jaar wordt een eerste evaluatie gehouden van dit IBOR. Zijn de maatregelen ingezet? Krijgt de integrale aanpak vorm? Wat is het effect van de maatregelen op de ambities en opgaven? Is er een verbetering te zien op de waarden? Na vier jaar volgt een uitgebreidere evaluatie en eventuele bijstelling. Dan moet het IBOR ook opnieuw worden vastgesteld.

42024024 IBOR Kaag en Braassem

27

15 oktober 2024

Bijlage 1: Kaders Op het beheer van de openbare ruimte en specifiek de gebieden van de gemeente Kaag en Braassem zijn verschillende wetten en richtlijnen van toepassing. Hieronder een overzicht van de belangrijkste kaders: • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • • •

Algemene Plaatselijke Verordeningen (APV) Arbowet Besluit Bodemkwaliteit Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV) Burgerlijk Wetboek – Risicoaansprakelijkheid en Schuldaansprakelijkheid Bouwbesluit 2012 Bouwstoffenbesluit Crisis- en herstelwet CROW Diverse richtlijnen en normen vanuit CROW, Rioned, KIWA, NEN Eurocode Gemeentewet Grondwet KIWA Omgevingswet (o.a. Wabo, Wm, Wro, Bro, Bkl, Bal, Bbl) Waterwet Participatiewet VN-verdrag Handicap Wet Bodembescherming Wet Geluidshinder Wet Publieke gezondheid Woningwet Zorgplicht

Kaag en Braassem is een beleidsarme gemeente, toch zijn er wel een aantal beleidsstukken die als kader dienen voor het IBOR. Samen bouwen aan de toekomst van onze dorpen – Raad akkoord 2022-2026 In dit akkoord worden voor een aantal thema’s ambities genoemd voor de volgende onderwerpen: Omgevingsvisie: Fysiek en sociaal domein verbinden, schone, hele, veilige en toegankelijk openbare ruimte is basis voor leefbaarheid. Investeren in openbaar groen, o.a. voor de biodiversiteit en om te bewegen ontspannen en ontmoeten. Verkeersveiligheid: alle kernen bereikbaar en veilig, uitbreiding aantal 30 km/uur, gedragsbeïnvloeding en duurzame mobiliteit – bevorderen OV, fiets en elektrisch rijden. Recreatie: behouden van groene en blauwe structuur. Wandelen, fietsen en varen heeft prioriteit. Duurzaamheid: energietransitie, warmtevisie, toekomstbestendigheid, klimaatadaptatie, waterberging, infiltratie. Besparing en zuinigheid is speerpunt duurzaamheidsbeleid. Reduceren afval en circulaire economie.

Samen bouwen we verder – CUP 2.0 2022-2026 In dit College Uitvoeringsprogramma (CUP) worden concrete aanknopingspunten voor het IBOR aangedragen. Onder andere het in beeld brengen van de staat van wegen, riolering en openbaar groen. Klimaatadaptatie en Duurzaamheid: vergroenen openbare ruimte, ecologisch bermbeheer, verbeteren waterbeheer, bevorderen biodiversiteit, energie besparen, verminderen uitstoot en duurzame mobiliteit.

42024024 IBOR Kaag en Braassem

28

15 oktober 2024

-

Minder verstening en meer bomen incl. tiny forests Meer biodiversiteit incl. bloemrijke bermen en maaibeleid bodemdaling

Verkeersveiligheid en infrastructuur: onderhoud en verbetering van wegen, fietspaden en voetpaden. Samen hebben zij als doel een veerkrachtige, veilige, toegankelijke en duurzame leefomgeving Omgevingsvisie Kaag en Braassem 2024 Ook in de omgevingsvisie worden op basis van een aantal thema’s maatregelen genoemd die betrekking hebben op de openbare ruimte: Duurzaamheid, klimaatadaptatie, biodiversiteit, groen · · · · · · · ·

Aanleg van groene infrastructuren zoals parken en groene daken om wateroverlast te verminderen. Implementatie van energiebesparende maatregelen en hernieuwbare energieprojecten. Inzicht krijgen en verbeteringen realiseren in de afvalstromen en het gebruik van materialen op de gemeentewerf. Inzetten op duurzaam inkopen en aanbesteden. Versterken van biodiversiteit, met name in het buitengebied. Het vergroten van biodiversiteit, met name in de bebouwde omgeving. Innovatief en duurzaam bodemgebruik. Leefomgeving klimaatadaptief inrichten. Het groen zoveel mogelijk behouden, vergroten of ontwikkelen, en uitbreiding van groenvoorzieningen.

Infrastructuur en mobiliteit · · ·

Verbetering van fietspaden en voetgangersroutes en knelpunten. Ontwikkeling van slimme verkeerssystemen voor betere doorstroming en veiligheid, zoals een doorfietsroutenetwerk. Veiligheid in wijk of buurt vergroten

Recreatie en toerisme · · ·

Ontwikkeling van recreatieve routes en voorzieningen zoals ontmoetingsplekken. Ondersteuning van toeristische initiatieven die de lokale economie stimuleren. Belang van recreatie voor gezondheid en welzijn van inwoners onderstrepen.

Participatie · · ·

Actieve betrokkenheid van inwoners bij de planning en uitvoering van beheermaatregelen. Voelen zich verantwoordelijk voor (sociale en fysieke) omgeving. Inwoners ervaren zo min mogelijk belemmeringen in de openbare ruimte (OR). Voor alle inwoners biedt OR mogelijkheden tot ontmoeten, spelen en bewegen. Gebruik van bewonerspanels voor feedback en suggesties.

LIOR Op dit moment geldt de LIOR 7 nog als beleid en kader voor het IBOR. De LIOR 8 wordt binnenkort vastgesteld en dan ook meegenomen als bijlage bij het nieuwe IBOR.

Leidraad participatie projecten 2023 “Participatie bij projecten is altijd nodig. We willen inwoners actief onderdeel laten zijn van de gemeente door meer samenhang in beleid te zoeken. We willen daarnaast extra aandacht aan het zo vroeg en passend mogelijk

42024024 IBOR Kaag en Braassem

29

15 oktober 2024

betrekken van inwoners bij opgaven en projecten. We willen meer structuur en betere communicatie. Daarom wordt is “Leidraad Participatie Projecten Kaag en Braassem” (LPPK) ontwikkeld.” Voor elke fase van het project en de bijbehorende werkzaamheden is beschreven of participatie gewenst is. Voor projecten gebiedsontwikkeling en reconstructies geldt dat iedere fase wordt afgesloten met een door de opdrachtgever vast te stellen fase-document. Op basis waarvan de opdrachtgever opdracht geeft de volgende fase in te gaan.

42024024 IBOR Kaag en Braassem

30

15 oktober 2024

Bijlage 2: Beeldkwaliteit Ter verduidelijking van Beeldsystematiek vindt u hier een voorbeeld van de beeldsystematiek. Zo is niet alleen ons werkproces duidelijk, maar ziet u ook waarop onze waarderingen zijn gebaseerd. Let op: een meting betreft altijd een momentopname. Bij beeldgericht werken krijgt het sturen op beeldkwaliteit met behulp van beelden/foto’s en normen de voorkeur boven het sturen op budgetten en frequenties. Met andere woorden: ‘resultaatgericht sturen gaat boven maatregelgericht sturen’. Met behulp van herkenbare foto’s en eisen zijn belanghebbenden binnen en buiten de organisatie beter te informeren over de doelstellingen en de resultaten van de verschillende beheermaatregelen. Het CROW heeft samen met diverse werkgroepen een kwaliteitscatalogus opgesteld met daarin ruim 200 schaalbalken. Deze schaalbalken zijn verdeeld in vijf kwaliteitsniveaus, variërend van zeer hoog (A+) tot zeer laag (D).

A+: De openbare ruimte is in nieuwstaat, er is geen zwerfafval of onkruid en ook geen schades. Dit kan geen ambitie zijn voor onderhoudsniveau, kan buiten wel geconstateerd worden. A: De openbare ruimte is schoon en netjes onderhouden. De staat van de verharding, het groen, en overige voorzieningen zien er goed en verzorgd uit. Er is af en toe zwerfvuil en onkruid aanwezig. De buitenruimte is functioneel en voldoet aan de wensen van de gebruikers. B: Het beheer en onderhoud zorgt ervoor dat de openbare ruimte functioneel voldoet en een redelijk nette uitstraling heeft. De voorzieningen zijn in voldoende staat. Maar zwerfvuil en onkruid komen wel voor. Schade aan groen, verharding en meubilair komt voor, maar heeft geen invloed op de veiligheid. C: De openbare ruimte vertoont een minder verzorgd beeld. Zwerfvuil en onkruidgroei behoren deels tot het beeld. Voorzieningen, groen en verhardingen vertonen meer schade en verliezen incidenteel hun functionaliteit. De belevingswaarde is laag, omdat de buitenruimte een sobere uitstraling heeft. D: Alles onder niveau C. Kernwoorden: vies, kapot, niet-functioneel. Kan geen ambitie zijn, kan buiten wel geconstateerd worden.

Alle vijf de onderhoudsniveaus zijn in praktijk aan te treffen. Om het ambitieniveau te formuleren en eventueel voor te schrijven in een opdracht, worden alleen de niveaus A, B en C gebruikt. Niveau D kan geen ambitie/onderhoudseis zijn, dit niveau is enkel bedoeld om aan te geven dat niveau C niet behaald is. Bij A+ spreken we vooral over een opleveringskwaliteit. Dit niveau is moeilijk voor langere tijd vast te houden. Voor ieder gebied kan een gewenste kwaliteit (de ambitie) gekozen worden en dus ook onderling verschillen. De kwaliteitseisen worden opgenomen in beeldbestekken en beleidstukken.

42024024 IBOR Kaag en Braassem

31

15 oktober 2024

Bijlage 3: Resultaten evaluatie- en beeldvormingssessie Evaluatie IBOR 2020-2024 Tijdens het evalueren van het gebruik van het IBOR bleek dat de meerderheid van de medewerkers, op drie na, niet bekend is met het IBOR en zich er niet in heeft verdiept. Hoewel ze dagelijks met de kaders van het IBOR werken, is het begrip van onderhoud op basis van beeldkwaliteit onduidelijk. Bij het vorige IBOR lagen de ambities hoger dan het budget en er werd ook geen geld voor vrijgemaakt, waarna er onvrede was over de resultaten. Bovendien is Kaag en Braassem een regiegemeente en is het daardoor lastig om alle ambities waar te maken. Ook heeft er tot nu toe weinig indexering plaatsgevonden. Dat maakt het halen van ambitieuze doelstellingen nog ingewikkelder. Ambities De belangrijkste ambities van het vorige IBOR waren de ambities wat betreft beeldkwaliteit. De prioritering ligt eerst bij veilig, daarna heel, daarna schoon.

De verhardingen worden nu meestal beheerd op C-niveau. Voor meubilair zit er in de praktijk geen verschil tussen gebieden, dat zit juist altijd op B. Verder waren er een aantal inhoudelijke ambities: -

Klimaatadaptatie Fietspaden verbeteren Meer sturen middels beeldkwaliteitsschouw Inwoners meenemen bij maatregelen in de buitenruimte Meer grasbetontegels op parkeervlakken Vergroenen in wijken en bij oevers Meer groen aanplanten Circulariteit

Voor de meeste ambities geldt dat er de afgelopen jaren wel aan gewerkt is, maar dat de verbinding met het IBOR niet gelegd is. Daarnaast valt er ook nog veel te winnen als het gaat om de bestaande ambities, zoals sturen op beeldkwaliteit en meer groen aanplanten. Organisatie De samenwerking binnen beheer verloopt goed; er is een hecht team en er zijn korte lijntjes. Dit is zeer positief. Wel zijn er kansen om nog integraler samen te werken en efficiënter te communiceren. Daarnaast zit informatie nu vooral in de hoofden van medewerkers. Dit vormt een risico als deze mensen vertrekken, waardoor het vastleggen van de manier van werken een belangrijke kans is om te implementeren in de organisatie. Nieuwe medewerkers en externen hebben hier ook baat bij. Daarnaast zijn er meer assets bekend dan bij het vorige IBOR (wat positief is!), maar er is nog niemand binnen de gemeente die verantwoordelijk is voor deze nieuwe assets.

42024024 IBOR Kaag en Braassem

32

15 oktober 2024

Bijlage 4 Arealen

GROEN BOMEN Straat- en parkbomen (standplaats onbekend) Bomen in beplanting Bomen in gras zonder boomspiegel Bomen in verharding Bomen in bermen (landschapp. beplanting) SIERPLANTSOEN Sierheesters (Blok)hagen Bodembedekkers Botanische rozen Vaste planten traditioneel SIERPLANTSOEN (stuks) Bloembakken heesters BOSPLANTSOEN Bosplantsoen Houtsingels GRASVELDEN Gazon normaal 2-10 are RUW GRAS Ruw gras < 10are BLOEMRIJK GRASLAND Bloemrijk grasland < 10are LANDSCHAPPELIJKE BEPLANTING Natuurlijk bos VERHARDING GESLOTEN VERHARDING Cementverharding wegtype 3-5 Asfalt algemeen Wegtype 3-4 DAB wegtype 3-4 (gemiddeld belaste weg) OPEN VERHARDING Betontegels wegtype 6-7 Betonstraatstenen wegtype 3-5 Gebakken klinkers wegtype 3-5 Grasbetontegels (parkeerplaatsen e.d.) Natuursteen verharding HALFVERHARDING Grind Schelpen Puin Gravel - lavaliet Dolomietsplit 0-10mm (parkeer-opritten) BELIJNING EN MARKERING Belijning M1 Markering WATER WATERLOPEN Sloten en watergangen WATERVLAKTE Baggeren

42024024 IBOR Kaag en Braassem

Buitengebied

Bedrijventerrein

Doorgaande wegen

Fietspaden

Woongebieden

Centra

Totaal

Eenheid

Arealen project: Kaag en Braassem IBOR-plan Uitdraai gemaakt op: 27-08-2024

stuk stuk stuk stuk stuk

128 4.456 1.970 798 2.665

8 36 33 53 20

81 3.630 1.693 641 1.268

15 52 13 13 402

6 351 115 46 618

4 219 36 13 91

14 168 80 32 266

are are are are are

1.132 121 135 11 116

5 2 2 0 3

964 99 112 7 96

8 0 0 0 0

81 6 10 2 14

48 7 1 1 0

26 6 10 1 2

stuk

30

0

28

0

2

0

0

are are

1.031 8

5 0

507 8

287 0

52 0

30 0

151 0

are

2.421

20

1.964

40

238

47

112

are

5.955

0

1.433

1.132

1.965

82

1.343

are

44

0

42

0

2

0

0

are

711

0

28

3

545

0

136

are are are

53 6.314 453

0 29 1

11 2.367 210

0 522 8

41 2.104 70

0 210 69

1 1.083 96

are are are are are

2.757 4.113 222 14 243

28 196 15 0 9

2.396 3.447 190 9 215

28 28 0 0 0

215 220 15 5 9

59 131 0 0 0

31 91 2 0 11

are are are are are

10 46 6 14 1

0 2 0 0 0

9 21 0 5 0

0 0 0 0 0

1 0 1 1 0

0 0 0 0 0

0 22 5 8 1

m1 m2

96.056 2.076

465 51

25.912 1.066

5.290 31

50.044 669

2.274 112

12.070 147

m1

63.518

0

20.002

3.577

18.776

1.441

19.722

are

1.906

0

600

107

563

43

592

33

15 oktober 2024

MEUBILAIR STRAATMEUBILAIR (STUKS) Afvalbakken Banken Palen Fietsenrekken HEKWERK EN AFRASTERINGEN Hekwerk VERKEERSMEUBILAIR Verkeers- en straatnaamborden Verkeersgeleiders OPENBARE VERLICHTING OPENBARE VERLICHTING Lichtmast incl. conventioneel armatuur Lichtmast incl. LED (dimbaar armatuur) RECREATIE SPEELVOORZIENINGEN Speeltoestellen gemiddeld Zandbakken VALONDERGRONDEN Valondergrond elementen Valondergrond kunstgras REINIGING AFVALBAKKEN Afvalbakken legen VUIL OP (HALF)VERHARDING Vuil op verharding Vuil op halfverharding NATUURLIJK VUIL OP (HALF)VERHARDING Natuurlijk afval (mn blad) verwijderen verharding Natuurlijk afval op halfverharding VUIL IN BEPLANTING Vuil in landschappelijke beplantingen Vuil in sierbeplanting Vuil in inheemse beplanting VUIL OP GRAS Vuil in bloemrijk grasland Vuil op gazon / recreatief gras Vuil in ruw gras / braakliggend / ruigte NATUURLIJK VUIL BEPLANTNG-GRAS Natuurlijk vuil in sierbeplanting Natuurlijk afval op bloemrijk grasland Natuurlijk afval op gazon / recreatief gras Natuurlijk afval op ruw gras/ruigte/braakliggend ONKRUID OP VERHARDING Onkruid op open verharding Onkruid op halfverharding Onkruidbestrijding langs gesloten verharding

42024024 IBOR Kaag en Braassem

Buitengebied

Bedrijventerrein

Doorgaande wegen

Fietspaden

Woongebieden

Centra

Totaal

Eenheid

Arealen project: Kaag en Braassem IBOR-plan Uitdraai gemaakt op: 27-08-2024

stuk stuk stuk stuk

334 391 98 6

18 8 0 0

223 285 71 6

15 26 0 0

55 46 27 0

5 2 0 0

18 24 0 0

m1

36

0

34

0

2

0

0

stuk stuk

3.612 3.592

117 116

2.369 2.355

131 131

670 667

101 101

224 222

stuk stuk

1.005 4.022

20 82

701 2.804

41 165

152 608

33 131

58 232

stuk stuk

334 8

0 0

318 8

0 0

13 0

0 0

3 0

m2 m2

1.680 5.000

0 0

1.680 5.000

0 0

0 0

0 0

0 0

stuk

334

18

223

15

55

5

18

are are

14.169 76

277 2

8.844 35

586 0

2.678 2

469 0

1.314 36

are are

14.169 76

277 2

8.844 35

586 0

2.678 2

469 0

1.314 36

are are are

711 1.545 1.039

0 12 5

28 1.307 515

3 8 287

545 115 52

0 57 30

136 45 151

are are are

44 2.421 5.955

0 20 0

42 1.964 1.433

0 40 1.132

2 238 1.965

0 47 82

0 112 1.343

are are are are

1.545 44 2.421 5.955

12 0 20 0

1.307 42 1.964 1.433

8 0 40 1.132

115 2 238 1.965

57 0 47 82

45 0 112 1.343

are are are

7.335 76 6.820

247 2 30

6.247 35 2.588

57 0 530

458 2 2.215

191 0 278

135 36 1.179

34

15 oktober 2024

Bijlage 5 Overzicht vergelijking

42024024 IBOR Kaag en Braassem

35

15 oktober 2024

42024024 IBOR Kaag en Braassem

36

15 oktober 2024