Integraal Beheerplan Openbare Ruimte 2025-2029 Kaag en Braassem
Tekst van het document
Integraal Beheerplan Openbare Ruimte 2025-2029 Gemeente Kaag en Braassem
Colofon Opdrachtgever Gemeente Kaag en Braassem Rick van Cleef Branco Winkels Auteur Cyber Advies Julia Kloosterboer Evi-Mara van Beekhuizen Anneloes Voorberg Bart Rutten Versie Referentie 42024024 Definitief 15 oktober 2024
42024024 IBOR Kaag en Braassem
1
15 oktober 2024
Inhoudsopgave Inleiding................................................................................................................................................................... 3 Aanleiding & Doelstellingen ................................................................................................................................ 3 Leeswijzer ............................................................................................................................................................ 3 1.
Kaders en uitgangspunten ........................................................................................................................ 4 Beleidskaders ...................................................................................................................................................... 4 Wettelijke kaders ................................................................................................................................................ 4 Algemene uitgangspunten .................................................................................................................................. 5
2.
Huidige situatie ......................................................................................................................................... 6 Evaluatie IBOR 2020-2024 ................................................................................................................................... 6 Kwaliteit en technische staat .............................................................................................................................. 7 Ontwikkelingen ................................................................................................................................................... 8
3.
Ambities en doelen ................................................................................................................................... 9 Veilig en functioneel ........................................................................................................................................... 9 Klimaat en duurzaamheid ................................................................................................................................. 10 Biodiversiteit ..................................................................................................................................................... 11 Leefbaarheid ..................................................................................................................................................... 11 Voor en met de samenleving ............................................................................................................................ 12
4.
Beheeraanpak ......................................................................................................................................... 13 Uitgangspunten ................................................................................................................................................. 13 PLAN/Plannen ................................................................................................................................................... 14 DO/Doen ........................................................................................................................................................... 18 CHECK/Controleren ........................................................................................................................................... 19 ACT/Acteren ...................................................................................................................................................... 20
5.
Financiën ................................................................................................................................................. 21 Beschikbare middelen ....................................................................................................................................... 21 Benodigde middelen ......................................................................................................................................... 22 Benodigde vs. beschikbare middelen................................................................................................................ 24 Scenario Raadssessie......................................................................................................................................... 25
6.
Organisatie en vervolg ............................................................................................................................ 26
Bijlage 1: Kaders .................................................................................................................................................... 28 Bijlage 2: Beeldkwaliteit ........................................................................................................................................ 31 Bijlage 3: Resultaten evaluatie- en beeldvormingssessie ..................................................................................... 32 Bijlage 4 Arealen ................................................................................................................................................... 33 Bijlage 5 Overzicht vergelijking ............................................................................................................................. 35
42024024 IBOR Kaag en Braassem
2
15 oktober 2024
Inleiding De openbare ruimte van Kaag en Braassem is de gemeenschappelijke fysieke ruimte voor inwoners, bezoekers en bedrijven. De openbare ruimte is alles wat zich buiten bevindt en wordt beheerd door de gemeente. Denk aan parken, wegen, bruggen, water, straatmeubilair en speelplekken. Steeds meer is de openbare ruimte een verlengstuk van de huiskamer geworden, waar mensen samenkomen voor ontmoeting en recreatie. De openbare ruimte wordt daarom steeds vaker de leefomgeving genoemd. Het beheer van de openbare ruimte is gericht op het in stand houden en verbeteren van de leefomgeving.
Aanleiding & Doelstellingen Het opstellen van dit Integraal Beheerplan Openbare Ruimte (IBOR) heeft verschillende aanleidingen. De gemeente Kaag en Braassem heeft sectorale beheer- en investeringsplannen voor de leefomgeving (wegen, riolering, civiele kunstwerken etc.). Beheer, onderhoud en vervangingsinvesteringen vinden hoofdzakelijk sectoraal plaats, terwijl er een sterke samenhang is tussen de verschillende onderdelen van de leefomgeving. In het College UitvoeringsProgramma (CUP 2022-2026) komt naar voren dat de raad keuzes wil hebben op het gebied van de kwaliteit van de leefomgeving en de benodigde kosten. Daarnaast zijn duurzaamheid en klimaatadaptatie de afgelopen jaren belangrijke thema’s geworden die ook invloed hebben op het beheer en onderhoud van de leefomgeving. Voorbeelden zijn het vergroenen en creëren wateropvang in de leefomgeving. Deze thema’s vragen een integrale aanpak. Het IBOR is een middel om het beheer van de leefomgeving te optimaliseren. Het draagt bij aan de integrale samenwerking waarbij vanuit de verschillende disciplines samen wordt gewerkt aan gezamenlijke doelen. In dit IBOR worden deze doelen opgesteld vanuit maatschappelijke vraagstukken, zoals gezondheid, veiligheid en duurzaamheid.
De leefomgeving kan namelijk een positieve invloed hebben op veel van deze vraagstukken, denk maar aan het bieden van ruimte voor bewegen en spelen en het implementeren van klimaatadaptieve maatregelen. Daarnaast zijn er ontwikkelingen die invloed hebben op het beheer van de leefomgeving, zoals het veranderende klimaat. Het verlopen van het eerdere Integraal Beheerplan Openbare Ruimte (IBOR (jaartal toevoegen)) geeft ook aanleiding voor het opstellen van dit IBOR Tegelijkertijd hebben we met de realiteit van alledag te maken. Financieel is de ruimte voor de gemeente Kaag en Braassem beperkt. Dat vraagt om het maken van keuzes. We maken keuzes vanuit twee invalshoeken: enerzijds heeft de gemeente wettelijke verplichtingen om als eigenaar goed met de leefomgeving om te gaan en deze veilig te houden, anderzijds willen we gerichte inhoudelijke keuzes maken aan de hand van maatschappelijke opgaven. Dit IBOR is opgebouwd als het integrale plan voor het beheer van de leefomgeving en stelt integrale ambities voor de komende jaren. Het IBOR biedt integraal inzicht in de financiering die nodig is voor het onderhoud en de investeringen die gedaan moeten worden. Hierdoor ontstaat een totaalbeeld van de beheeropgaven en kunnen keuzes over het beheer en investeringen integraal worden gemaakt. Ook bevat het IBOR een financiële strategie, sturingsmogelijkheden en afspraken voor monitoring.
Met dit IBOR is het voor de gemeente en haar beheerders en uitvoerders helder hoe er gewerkt gaat worden in de leefomgeving, welke ambities er gehaald moeten worden en wat dit gaat kosten.
Leeswijzer In hoofdstuk 1 van het IBOR staan de kaders en uitgangspunten die voortkomen uit beleidsstukken van de gemeente Kaag en Braassem en wettelijke kaders. Daarna volgt in hoofdstuk 2 de beschrijving van de huidige situatie van de gemeente omtrent de omvang, opbouw en kwaliteit van het areaal. Nadat de huidige situatie in beeld is gaat hoofdstuk 3 in op de ambities en doelen van de gemeente Kaag en Braassem. Dit is in hoofdstuk 4 verder uitgewerkt in de beheeraanpak. In hoofdstuk 5 staan de financiën weergegeven en tenslotte komt de organisatie in hoofdstuk 6 aan bod met aandacht voor de sturing en monitoring.
42024024 IBOR Kaag en Braassem
3
15 oktober 2024
1. Kaders en uitgangspunten In dit hoofdstuk staan de kaders en uitgangspunten voor dit Integraal Beheerplan Openbare ruimte (IBOR). Deze bestaan uit het bestaande beleid van de gemeente Kaag en Braassem en daarnaast de wettelijke kaders. Hieronder zijn de belangrijkste zaken weergegeven, daarnaast staan in bijlage 1 nog een uitgebreide toelichting.
Beleidskaders Kaag en Braassem is een beleidsarme gemeente, toch zijn er een aantal beleidsstukken die als kader dienen voor het IBOR. -
-
-
Samen bouwen aan de toekomst van onze dorpen – Raadsakkoord 2022-2026 legt de nadruk op Verkeersveiligheid, Recreatie, Duurzaamheid en Leefbaarheid. Het College UitvoeringsProgramma (CUP 2022-2026) maakt deze thema’s concreter en heeft als doel een veerkrachtige, veilige, toegankelijke en duurzame leefomgeving. Ook de Omgevingsvisie geeft concrete ambities op de thema’s uit het Raadsakkoord en CUP. Daarnaast geeft de visie ook aanvullende ambities op het gebied van participatie, inkoop en aanbesteding. Voor dit IBOR is uit de Omgevingsvisie vooral het volgende belangrijk: o Het versterken van biodiversiteit o Inzetten op hergebruik van materialen en recycling van afval o De leefomgeving klimaatadaptief inrichten o Het belang van recreatie voor gezondheid en welzijn onderstrepen o Verbetering van verkeersveiligheid De Leidraad Inrichting Openbare Ruimte (LIOR 8) vormt ook een kader voor dit IBOR. Hierin staan de richtlijnen die bij (her)inrichting van de leefomgeving worden gehanteerd in Kaag en Braassem. Het LIOR is een dynamisch document en wordt zo nodig aangepast, bijvoorbeeld naar aanleiding van dit IBOR. Als laatste is er een Leidraad voor de participatie bij projecten uit 2023. Deze geeft kaders voor participatie bij projecten om inwoners actief onderdeel te laten zijn van de gemeente en betrekken bij opgaven en projecten.
Wettelijke kaders Als eigenaar en beheerder van de openbare ruimte is de gemeente verantwoordelijk om hier goed voor te zorgen. De centrale gedachte is dat de beheerder vanwege de zorgplicht uit de omgevingswet verantwoordelijk is voor het uitvoeren van voldoende onderhoud. Bij geschillen ligt de bewijslast veelal bij de gemeente. Zij moet aantonen dat het beheer met optimale zorg is uitgevoerd. Het is daarom van groot belang om het beheer op orde te hebben.
Financiële kaders vanuit de BBV Het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten (BBV) verplicht gemeenten om de financiën voor het beheer van de leefomgeving op orde te hebben en ook te onderbouwen welke doelen worden nagestreefd. Hierbij is het verplicht een paragraaf op te nemen over de kapitaalgoederen (bijvoorbeeld onderhoud wegen, riolering, water, groen en gebouwen), waarbij ook aandacht is met welke partners dit wordt gerealiseerd. De laatste jaren wordt er door provincies extra aandacht gevraagd voor voldoende budget voor onderhoud en vervanging, waarbij achterstanden onwenselijk zijn. Als richtlijn wordt CROW KOR niveau C als minimum aangehouden. Binnen het BBV is bepaald hoe je moet begroten. Voor de leefomgeving geldt:
42024024 IBOR Kaag en Braassem
4
15 oktober 2024
•
Dagelijks onderhoud moet in de exploitatiebegroting worden verwerkt.
•
Groot onderhoud kan zowel via de exploitatiebegroting als via een voorziening (met de laatste optie egaliseer je de uitgaven meer).
•
Vervangingsinvesteringen moeten worden gekapitaliseerd en worden afgeschreven.
Overige wet- en regelgeving Per 1-1-2024 is de Omgevingswet in werking. Daarin staan veel kaders die relevant zijn voor het IBOR. In de Omgevingswet staat onder andere: • • • •
De gemeente moet zorgdragen voor afvalwater en het afvloeien van hemelwater. Het rioleringsbeheer moet financieel worden verankerd. Dit gebeurt in het Watertakenplan. Er zijn kaders voor hoe om te gaan met de natuur en beschermde soorten (eerder: Wet Natuurbescherming). Bouwwerken, waaronder civiele kunstwerken zoals bruggen of tunnels, mogen geen gevaar voor de gezondheid of veiligheid vormen. Er zijn regels hoe met (verontreinigde) grond moet worden omgegaan.
Andere wet- en regelgeving: •
• • •
De Wegenwet schrijft voor dat de gemeente de openbare wegen in stand houdt door onderhoud, en beleid heeft voor gladheidsbestrijding en openbare verlichting. Ook civieltechnische kunstwerken vallen hieronder. Voor speeltoestellen geldt het Warenwetbesluit Attractie- en Speeltoestellen. Voor openbare verlichting gelden de richtlijnen ‘Nationale Praktijk Richtlijn’ van de NSvV en het Politiekeurmerk Veilig Wonen. De gemeente is verantwoordelijk voor het inzamelen en verwerken van huishoudelijk afval. In de Wet milieubeheer staan regels voor vloeibaar en vast afval.
Algemene uitgangspunten Op basis van de hiervoor genoemde kaders en de opgehaalde informatie, gelden de volgende algemene uitgangspunten in Kaag en Braassem: • De gemeente werkt conform wettelijke eisen. Denk hierbij vooral aan zorgvuldig handelen bij bomen en speelvoorzieningen en de veiligheid van verkeerssituaties. • De leefomgeving is veilig, heel en schoon. • De gemeente voorkomt kapitaalvernietiging. Het maken van meerkosten wordt voorkomen, omdat (klein) onderhoud op tijd wordt uitgevoerd. • De gemeente zoekt steeds meer mogelijkheden om ook andere ambities en doelstellingen waar te maken in of door de leefomgeving. • Riolering en Civiele kunstwerken worden wat betreft financiën en opgaven niet meegenomen in dit plan. De integrale ambities en opgaven zijn wel op deze beheerdisciplines van toepassing.
42024024 IBOR Kaag en Braassem
5
15 oktober 2024
2. Huidige situatie Dit hoofdstuk beschrijft de huidige situatie in de gemeente Kaag en Braassem. Het gaat daarbij om het areaal, de ontwikkelingen, het huidige beheerregime en de kwaliteit van de leefomgeving. De algemene beeldkwaliteit is goed en voldoet aan het ambitieniveau. Het beeldkwaliteitsniveau tijdens de momentopname in juli verschilt wel van de ambitie per gebiedstype. De technische staat van het groen is redelijk goed en er zijn verschillende ontwikkelingen op het gebied van het sturen van het beheer op basis van de maatschappelijke waarden van de leefomgeving. Kaag en Braassem is een gemeente in het Groene Hart van Nederland. De gemeente kenmerkt zich door een afwisseling van veenweidegebieden, uitgestrekte polders en vele waterwegen, waaronder het Braassemermeer en de Kagerplassen. De vruchtbare veengronden in deze regio zijn ideaal voor landbouw en veeteelt, maar dragen ook bij aan bodemdaling, een uitdaging waar de gemeente mee kampt. De snelweg A4 doorkruist de gemeente wat zorgt voor een goede bereikbaarheid, maar ook voor een barrière tussen delen van de gemeente. . De omgeving staat vooral bekend om de smalle dijkweggetjes en vele bruggen, die een uniek landschap vormen. Hiernaast op afbeelding Afbeelding 1: Gebiedstypes 1 is de gebiedsindeling die de gemeente hanteert te zien, waarbij vooral naar functie is gekeken.
De gemeente beheert diverse onderdelen in de leefomgeving. Denk aan het groen, de wegen, bruggen, maar ook verkeersregelinstallaties (VRI’s), borden en prullenbakken. In afbeelding 2 zijn een aantal zaken uitgelicht. In bijlage 4 is het totaal aan areaal te zien. Daarbij is ook onderscheid gemaakt naar gebieden van afbeelding 1. Deze areaalgegevens vormen de basis van de financiële doorrekening.
Afbeelding 2: Arealen gemeente Kaag en Braassem
Evaluatie IBOR 2020-2024 Het IBOR 2020-2024 is geëvalueerd, evenals het huidige beleid en het werken met beeldkwaliteit. Deel van deze evaluatie was een sessie met het beheerteam, waar een SWOT-analyse is opgesteld over het beheer van de afgelopen drie a vier jaar. Daarbij was ook aandacht voor organisatiefactoren en de gestelde ambities om te bepalen wat het resultaat is van het IBOR en of deze ambities terug moeten komen in dit IBOR. Ook is er een integrale meting uitgevoerd van de huidige beeldkwaliteit op basis van een steekproef van de arealen (100 meetlocaties), volgens de methodiek van het CROW. Aanvullend is er een meting van de technische kwaliteit uitgevoerd, waar 10% van alle beplantingsvakken (300 stuks) steekproefsgewijs zijn geschouwd. Hiermee verkregen we een beeld van of er nog staat wat er moet staan, in welke levensfase de beplanting zit en of er groot onderhoud of vervanging nodig is.
42024024 IBOR Kaag en Braassem
6
15 oktober 2024
Kwaliteit en technische staat De kwaliteit en technische staat van het areaal wordt op verschillende manier beoordeeld. Voor het beeld van de leefomgeving wordt gebruik gemaakt van een beeldkwaliteitsschouw. Voor de technische staat worden inspecties gebruikt.
Beeldkwaliteit Al sinds jaar en dag wordt in Kaag en Braassem gebruik gemaakt van beeldkwaliteit om het beeld van de leefomgeving te monitoren. Deze systematiek is een bekende manier van sturen op de kwaliteit van de leefomgeving. Dit is een manier van werken die door bijna alle gemeenten wordt gebruikt en die door het kennisplatform CROW is gestandaardiseerd. Er zijn vijf kwaliteitsniveaus: A+, A, B, C en D. Voor elk onderdeel uit de leefomgeving is een beeldmeetlat opgesteld. Hierop staat aangegeven aan welke kwaliteitsnormen het onderdeel moet voldoen bij een bepaald kwaliteitsbeeld. Deze worden gemeten door middel van een schouw. Er is in 2020 een keuze gemaakt voor bepaalde ambitieniveaus per gebied, zie hiervoor de tabel hieronder. De volgende gebiedstypen worden onderscheiden: Bedrijventerrein, Buitengebied, Centra, Doorgaande wegen, Fietspaden en Woongebieden. Zie bijlage 2 voor een nadere uitleg over beeldkwaliteit.
Afbeelding 3: Ambitieniveaus huidige IBOR
Resultaat schouw De laatste meting van de beeldkwaliteit is in juni en juli van 2024 gedaan. Deze meting omvat een meting van de algemene beeldkwaliteit en de technische kwaliteit van het groen. De meting bestaat uit een momentopname van 2.449 objectieve beoordelingen. Het resultaat van deze meting is te zien in afbeelding 4 en 5. Voor de algemene kwaliteit van de buitenruimte ligt de beoordeling op B-niveau. Dit komt overeen, en ligt zelfs een beetje boven, de ambitie. De gemeente is zoals aangegeven verdeeld in gebiedstypen. In afbeelding 5 zijn de scores van de verschillende disciplines en gebieden te zien in vergelijking met de ambities. Als we kijken naar de structuurgebieden scoren de Centra een C, terwijl daar juist de ambitie op een B ligt. De overige gebieden scoren een Bniveau. Op doorgaande wegen, bedrijventerrein en het buitengebied ligt de ambitie op een C. Als we kijken naar de ambitie per gebied per beheergroep is te zien aan de groene kleur dat de meting vaak hoger ligt dan het ambitieniveau. Het komt ook Afbeelding 4: Beeldkwaliteit juni voor dat de meting juist lager is dan het ambitieniveau, te zien aan de oranje kleur. Dit is vooral opvallend bij de centra, waar juist een hogere kwaliteit gewenst is, maar die vaak niet gehaald wordt. De donkere of lichtere kleur van de gemeten kwaliteit relateert aan het verschil tussen ambitieniveau en de meting.
42024024 IBOR Kaag en Braassem
7
15 oktober 2024
Afbeelding 5: Meting versus ambitie beeldkwaliteit
Kortom, terwijl de algemene beeldkwaliteit redelijk goed is, zijn er diverse specifieke aspecten en gebieden die achterblijven en verbetering vereisen om aan de gestelde ambities te voldoen. De laagste scores waren op de graashoogte en de bevuiling van verkeersborden. Wel gaat het hier om een momentopname van de beeldkwaliteit. Deze kijkt naar het beeld van de openbare ruimte op basis van objectieve indicatoren. Omdat het een eenmalige meting was kan niets gezegd worden over het beeld tijdens de rest van het jaar of seizoen. Dit kan bijvoorbeeld gezorgd hebben voor een lagere meting in het beeld van het groen omdat het maaien later in de maand nog zou plaatsvinden. Wat betreft de technische kwaliteit van de verschillende arealen ligt het groen er in het algemeen goed bij. De technische kwaliteit blijft het meest achter als het gaat om kale plekken in het groen. Voor het meubilair geldt dat de technische kwaliteit gemiddeld voldoet, maar er af en toe incidenten zijn die vervolgens afgehandeld worden. Op het gebied van wegen zijn er technische achterstanden die langzaam ingelopen worden.
Ontwikkelingen Beheer is in beweging. Voorheen werd het beheer vooral ingezet om de leefomgeving schoon, heel en veilig te houden. Op dit moment wordt dat gezien als basis en richt men het beheer meer op verschillende waarden die de leefomgeving kan hebben. De leefomgeving kan bijvoorbeeld een bijdrage leveren aan het klimaat, toegankelijkheid, sociale cohesie, inclusiviteit, duurzaamheid, ecologie, etc. In de laatste tien jaar heeft er onder andere een omslag plaatsgevonden binnen het groenbeheer. Daar waar vroeger alles (mede met behulp van glyfosaat) alles ‘netjes’ en ‘schoon’ gehouden werd, is er tegenwoordig veel meer aandacht voor ecologie en biodiversiteit. Het zorgt voor een ander beeld van het openbaar groen. Dit wordt door een gedeelte van de inwoners als rommelig ervaren, maar door een ander gedeelte van de inwoners juist als verrijking gezien. Daarnaast wordt er ook gewerkt aan circulair beheer van de openbare ruimte door het hergebruik van materialen. Door deze ontwikkeling is het ook minder gebruikelijk om vanuit elke beheerdiscipline zoals groen, wegen en riolering apart naar de leefomgeving te kijken. Voor het beheren op waarden is een integrale blik nodig, waarbij de verschillende disciplines samen aan de slag gaan om waarde toe te voegen aan de leefomgeving.
Met dit IBOR maken we een begin met het sturen op waarden van de leefomgeving in de gemeente Kaag en Braassem.
42024024 IBOR Kaag en Braassem
8
15 oktober 2024
3. Ambities en doelen Dit hoofdstuk beschrijft de ambities en doelen voor het integraal beheer van de leefomgeving. Dit is gebaseerd op de voorgaande hoofdstukken en alles wat is opgehaald in het voortraject. Het beheer van de leefomgeving moet bijdragen aan de gemeentelijke ambities en wettelijke kaders voor een veilige, veerkrachtige, toegankelijke en duurzame leefomgeving. De ambities borduren voort om de omgevingsvisie en het CUP en zijn: veilig en functioneel, leefbaarheid en recreatie, klimaat en duurzaamheid, biodiversiteit en voor en met de samenleving. Om integraal samen te kunnen werken aan een veilige, veerkrachtige, toegankelijke en duurzame leefomgeving zijn integrale ambities en doelen van belang. De ambities voor de leefomgeving komen voort uit financiële en wettelijke kaders, het huidige beleid en input van de beheerders en medewerkers van de buitendienst. Onze basisambitie voor de leefomgeving is dat die veilig en functioneel is. Daarnaast zijn er drie waarden die samen beschrijven waar we ons de komende jaren op richten in het beheer en onderhoud van de leefomgeving: ❖ Klimaat en Duurzaamheid ❖ Biodiversiteit ❖ Leefbaarheid Naast ambities voor de leefomgeving hebben we ook ambities die ingaan op hoe we het beheer en onderhoud organiseren. De komende jaren zetten we in op integraal samenwerken (zie Hoofdstuk 6: Organisatie), voor en met de samenleving.
Hiernaast is dit visueel weergegeven.
Visualisatie opbouw IBOR
De ambities voor deze waarden maken we in de volgende hoofdstukken concreet op basis van de verschillende soorten onderhoud, beheerdisciplines, financiën en organisatie. De gemeente kiest er daarin voor om: ▪ ▪ ▪
De beschikbare financiële middelen optimaal te verdelen, waarmee zoveel mogelijk recht wordt gedaan aan de vijf ambities. Voor het bepalen van de ambities op onderhoudsniveau beeldkwaliteit te gebruiken. Integraal te werken, financieren en plannen.
Veilig en functioneel Voor de leefbaarheid van de leefomgeving wordt veilig en functioneel als basisprincipe gebruikt. We hebben het dan over een leefomgeving die veilig, heel en schoon is. Het gaat er onder andere om dat mensen behoed worden voor gevaarlijke situaties en zich beschermd en op hun gemak voelen. Dit wordt beïnvloed door de inrichting, het onderhoud en het gebruik van de ruimte. Functionaliteit van onder andere meubilair en wegen dragen bij aan het gevoel van veiligheid van inwoners. Een functionele leefomgeving betekent daarnaast dat wonen, werken, recreëren en sociale interactie goed op elkaar zijn afgestemd en effectief functioneren.
42024024 IBOR Kaag en Braassem
9
15 oktober 2024
Over vier jaar is onze leefomgeving zowel fysiek als sociaal veilig(er). De leefomgeving is praktisch en toegankelijk ingericht. We zetten in op een veilige en functionele gemeente waarin iedereen zich prettig voelt en vrij kan bewegen. Alle losse elementen, zoals meubilair, verharding en verlichting, in onze leefomgeving zijn voldoende schoon en heel. Wegen, groen en ontmoetings- en speelplekken functioneren goed en voorzien in de behoeften van de inwoners. Ambities · · · ·
De leefomgeving is veilig, met name in woongebieden. Alle kernen in de gemeente zijn bereikbaar, toegankelijk en verkeersveilig. Alle losse elementen, zoals meubilair, verharding en verlichting zijn voldoende heel en schoon. Voor de beeldkwaliteit ligt het ambitieniveau gemiddeld op B. Dit verschilt per gebiedstype en beheerdiscipline.
Klimaat en duurzaamheid Klimaat en duurzaamheid zijn niet meer weg te denken uit het beheer van de leefomgeving. Klimaatverandering krijgt wereldwijd steeds meer aandacht en raakt ook onze gemeente. Door de opwarming van de aarde verschuiven weerpatronen, waardoor we steeds vaker te maken krijgen met extreem weer zoals hevige regenbuien, hittegolven, droogte en overstromingen. Deze veranderingen hebben ingrijpende gevolgen voor onze leefomgeving, infrastructuur en gezondheid. Het is daarom cruciaal om klimaatadaptieve beheermaatregelen te integreren, zodat we onze gemeente weerbaar maken tegen de impact van klimaatverandering en de leefbaarheid voor onze inwoners kunnen waarborgen. Duurzaamheid heeft in het beheer van de leefomgeving voornamelijk betrekking op circulariteit. Een circulaire leefomgeving is een systeem waarin we spullen en diensten zo maken en gebruiken dat we geen onnodige schade toebrengen aan de natuur. Het betekent het ontwerpen, aanleggen, beheren en onderhouden op een manier die hergebruik van materialen bevordert. Denk aan het hergebruiken van afval, onderdelen van meubilair, verschillende verhardingen en grond. Over vier jaar is onze leefomgeving beter voorbereid op de uitdagingen van klimaatverandering. Door slimme inrichting en beheer van onze leefomgeving hebben we minder wateroverlast, hittestress en droogte.
Er is meer groen, zoals bomen en planten, die helpen om water op te nemen en schaduw en verkoeling te bieden. Door een geïntegreerde aanpak maken we onze gemeente veerkrachtiger en beter voorbereid op de diverse gevolgen van klimaatverandering. Wat betreft duurzaamheid streven we naar een circulaire openbare ruimte, zowel op het gebied van inrichting als beheer. We focussen op het hergebruik van materialen, met als speerpunt besparing, zuinigheid en afvalreductie. We richten in met herbruikbare materialen en bij onderhoud dragen we zorg voor de vrijgekomen materialen zodat we die opnieuw kunnen gebruiken. Zie ook LIOR 8 in de externe bijlage. Ambities · · · · ·
Onze leefomgeving heeft minder last van bodemdaling. Er is minder overlast van extreme weersomstandigheden, zoals wateroverlast Onze inwoners en dieren hebben minder last van hittestress en droogte. We kopen waar mogelijk circulair in. We reduceren en hergebruiken materialen die vrijkomen bij onderhoud en vervanging.
42024024 IBOR Kaag en Braassem
10
15 oktober 2024
Biodiversiteit Biodiversiteit gaat over de variatie van leven in een gebied, zoals verschillende soorten planten, dieren en ecosystemen. Met ecosystemen bedoelen we de wisselwerking tussen organismen en hun omgeving. Denk hierbij aan een park, vijver of zelfs een grote boom. Dankzij de variatie in soorten blijft de natuur in evenwicht. Een grote biodiversiteit zorgt daarmee voor het produceren van zuurstof, afbreken van dode planten en dieren, bestuiven van planten, zuiveren van water en beheersen van plagen. Hoewel biodiversiteit een apart thema is, hangt het sterk samen met klimaatadaptatie. Over vier jaar is de leefomgeving in onze gemeente een plek waar ruimte is voor ecologische waarde en biodiversiteit. Er is dan een groen-blauw netwerk in de gemeente dat verschillende groengebieden en parken verbindt. De inrichting en het beheer is gericht op variatie in soorten bloeiende planten en bomen, en meer bestuivers, insecten en andere dieren. Ambities · ·
· · ·
We zorgen voor zo veel mogelijk groen-blauwe verbindingen tussen alle groene gebieden en parken. Onze verschillende groenarealen dragen bij aan biodiversiteit: Onze oevers zijn zoveel mogelijk natuurlijk en onze bermen zijn bloemrijk. Ons bosplantsoen heeft veel gelaagdheid. Onze bomen hebben genoeg ruimte om groot te worden. Onze plantsoorten zijn waar passend inheems, gevarieerd en droogtebestendig. Dieren hebben altijd schuilmogelijkheden en bestuivers en insecten kunnen jaarrond bloeiende planten en ander voedsel vinden. Als basis voor de biodiversiteit hebben we een gezond bodemleven.
Leefbaarheid De leefomgeving heeft een belangrijke maatschappelijke rol. Je kunt er recreëren, spelen, sporten, wandelen, op een bankje zitten, je huisdier uitlaten of op een andere manier ontspannen. Kortom, je kunt van de leefomgeving genieten. Alle mogelijkheden daartoe, zoals bewegen, ontspannen en ontmoeten, hebben invloed op ons welzijn. Leven in een groene omgeving zorgt ervoor dat mensen mentaal en fysiek gezonder zijn. Groene, blauwe en andere ontmoetingsplekken bieden goede kansen en mogelijkheden om recreatieplekken en sociale verbindingen tot stand te brengen. Een leefbare leefomgeving betekent ook dat deze toegankelijk is voor alle inwoners, ongeacht eventuele beperkingen. We zetten de komende jaren in op het versterken van de leefbaarheid en recreatie. We behouden de groene en blauwe structuren en dit netwerk nodigt uit tot het varen, fietsen en wandelen door de gemeente. In de groene buitenruimte komt iedereen samen om te genieten van groen, te recreëren en elkaar te ontmoeten. Kinderen ontmoeten elkaar op speelplekken. Hierdoor draagt de leefomgeving bij aan de leefbaarheid en gezondheid van al onze inwoners. Ambities · · · ·
We hebben een aaneengesloten netwerk van wandel- en fietspaden en in onze groene buitenruimte is ruimte voor bewegen en ontmoeten. Naast de traditionele speelplekken hebben we ook plekken waar je met natuurlijke materialen kunt spelen. In het beheer houden we rekening met allergieën die veroorzaakt worden door onze beplanting. Onze waterkwaliteit van recreatiewater is hoog en er zijn voldoende openbare watertappunten.
42024024 IBOR Kaag en Braassem
11
15 oktober 2024
Voor en met de samenleving Een fijne leefomgeving zorgt voor verbinding in de gemeente. Voor en met de samenleving betekent dat bewoners en vrijwilligers actief deelnemen aan het verbeteren en onderhouden van hun omgeving. Dit kan onder andere door mee te helpen via buurt- of wijkorganisaties, door zelf speelplekken, plantsoenen of groenstroken te onderhouden of door bij te dragen aan educatieve voorzieningen. Daarnaast kan de gemeente participatie onder inwoners bevorderen met betrekking tot beslissingen over het beheer van de leefomgeving. Actieve betrokkenheid van inwoners bij de planning en uitvoering van beheermaatregelen zorgt vaak voor een gevoel van verantwoordelijkheid voor de (sociale en fysieke) leefomgeving. Over vier jaar zijn onze inwoners actief betrokken bij het onderhoud en de verbetering van de leefomgeving. Door hen de mogelijkheid te geven om zelf bij te dragen en samen te werken aan het behoud van educatieve en (groene) plekken, creëren we een sterke gemeenschap die samen zorgt voor een prettige, veilige en waardevolle leefomgeving. Participatie en communicatie zijn belangrijke onderdelen van de beheeraanpak en vraagt blijvende aandacht. Om zoveel mogelijk mensen uit de samenleving te bereiken, communiceren we op verschillende manieren met betrekking tot o.a. taal en communicatiekanalen.
We gaan met inwoners aan de slag met klimaatadaptatie en duurzaamheid en hen informeren over de nieuwe beheeraanpak en wat dit betekent voor de leefomgeving. Zie ook de Participatieleidraad in de externe bijlage. Ambities · ·
Inwoners zijn betrokken bij het beheer en de keuzes die hiervoor gemaakt worden. Onze inwoners zijn zich bewust van het belang van groen voor biodiversiteit en klimaatadaptatie.
42024024 IBOR Kaag en Braassem
12
15 oktober 2024
4. Beheeraanpak Dit hoofdstuk gaat in op hoe we de ambities en doelen in de komende jaren gaan toepassen op de leefomgeving van Kaag en Braassem. Dit doen we op basis van de PDCA-cyclus. Deze cyclus heeft vier onderdelen: Plan, Do, Check en Act. Eerst beschrijven we hoe we het onderhoud plannen, daarna hoe we de ambities meenemen bij het uitvoeren. Vervolgens gaan we in op de monitoring en sturing en bijbehorende kritische prestatie indicatoren (KPI’s) Als laatste beschrijven we hoe we bijsturen op basis van actuele ontwikkelingen.
We werken volgens het principe van plan, do, check, act; de PDCA-cyclus (ook wel Deming-cirkel genoemd). Werken volgens deze aanpak zorgt ervoor dat de juiste stappen worden genomen om de doelen te realiseren. Ook zorgt het ervoor dat er continu wordt gekeken hoe zaken beter en slimmer kunnen of wat er eventueel nodig is om bij te sturen. Zeker in het beheer is dit belangrijk, omdat beleid, budget of de omstandigheden kunnen veranderen. Aan de hand van de Demingcirkel kun je gestructureerd toewerken naar de gewenste situatie. Voor het beheer van de leefomgeving in de ge- Afbeelding 6: Deming-cirkel en PDCA-cyclus meente Kaag en Braassem is de gewenste situatie een veilige, veerkrachtige, toegankelijke en duurzame leefomgeving. De Deming-cirkel bestaat uit vier stappen (PDCA) die steeds weer doorlopen moeten worden. Om vooruit te komen en niet achteruit te gaan, is het belangrijk dat er sprake is van borging. Het opstellen en vastleggen van dit IBOR is daar een voorbeeld van.
Uitgangspunten •
•
• •
De gemeente voorkomt kapitaalvernietiging. Het maken van meerkosten wordt voorkomen, omdat (klein) onderhoud op tijd wordt uitgevoerd. De gemeente zoekt steeds meer mogelijkheden om ook andere ambities en doelstellingen waar te maken in of door de leefomgeving. We maken zo veel mogelijk werk-met-werk. Afbeelding 7: PDCA Cirkel De basis voor het beheer van de leefomgeving ligt in functionaliteit en veiligheid. Daar bovenop zetten we in op de waarden Klimaat & duurzaamheid, biodiversiteit en leefbaarheid.
42024024 IBOR Kaag en Braassem
13
15 oktober 2024
Beheercyclus Alle beheeronderdelen hebben een bepaalde levensduur, zowel in technisch als in maatschappelijk en economisch opzicht. Nadat het gebied is aangelegd, is in eerste instantie alleen sprake van dagelijks onderhoud. Dat zijn regelmatig terugkerende werkzaamheden gericht op de verzorging van groen en verharding op basis van de beeldkwaliteit. Na verloop van tijd gaan voorzieningen (gestaag) achteruit en is groot onderhoud nodig; dat zijn Afbeelding 8: Onderhoudscyclus maatregelen gericht op het langdurig en duurzaam in stand houden van de voorziening. Deze worden verricht op basis van inspecties en een meerjarenplanning. Denk daarbij aan reparaties, snoei, etc. Afhankelijk van de gewenste levensduur wordt er een aantal keren groot onderhoud uitgevoerd, totdat groot onderhoud niet meer toereikend is en de beheeronderdelen aan vervanging toe zijn. Bijvoorbeeld in de vorm van vernieuwing, een herinrichting of reconstructie. Per beheeronderdeel verschilt de levensduur: het riool of een boom gaat in de regel langer mee dan een plantvak. Bij uitstel van vervanging zal langer en vaker dagelijks onderhoud en groot onderhoud nodig zijn (hogere kosten) om de kwaliteit op peil te houden. Andersom zal bij het achterblijven van dagelijks en groot onderhoud eerder vervanging nodig zijn. Er is een duidelijke relatie aanwezig tussen dagelijks onderhoud, groot onderhoud en vervanging.
Afbeelding 8 laat de onderhoudscyclus zien.
PLAN/Plannen Onder ‘plan’ vallen de te bereiken resultaten, in dit geval geordend per beheerdiscipline. Deze worden per beheerdiscipline verder uitgewerkt in bijvoorbeeld beheerplannen. Onderdeel daarvan is ook het maken van een integraal meerjaren-investeringsprogramma. Deze loopt tot 2030. Op basis van die globale planning wordt een integrale en specifieke planning voor het groot onderhoud en de vervangingen gemaakt, namelijk een gedetailleerde planning voor het komende jaar en een globale planning voor de komende jaren. De integrale opgaven gelden voor alle beheerdisciplines inclusief riolering en civiele kunstwerken. Omdat de financiën van die twee disciplines niet meegenomen zijn in dit plan zijn voor hen ook geen specifieke opgaven uitgewerkt. Wel zijn de integrale ambities, opgaven, werkwijzen en processen op hen van toepassing. Dit om een integrale werkwijze te garanderen. Voor een aantal opgaven zijn Kritische Prestatie Indicatoren (KPI’s) geformuleerd. Het doel hiervan is om de resultaten meetbaar te maken zodat bij een evaluatie van het IBOR beoordeeld worden of de opgaven voldoende geïmplementeerd worden. Niet elke opgave is geschikt om te koppelen aan een KPI, het is van belang deze opgaven wel mee te nemen in de evaluatie en uitwerking van dit IBOR.
Een gedegen manier van plannen is een voorwaarde voor de gemeente om zowel de interne opdrachtgever (politiek/directie) als de inwoners te kunnen informeren over verwachtingen, voortgang en realisatie. Essentieel hiervoor is een betrouwbare planning voor dagelijks en groot onderhoud en een goede service. Integraal plannen betekent vooral de afstemming tussen de verschillende vakdisciplines, maar ook tussen uitvoerende ploegen en derden.
42024024 IBOR Kaag en Braassem
14
15 oktober 2024
Integrale Opgaven Ambitie
Opgave
KPI
We stemmen de werkzaamheden van verschillende beheerdisciplines op elkaar af
Gezamenlijk een specifieke planning maken per jaar op basis van het meerjareninvesteringsprogramma
We stellen elk jaar een integrale planning op
De leefomgeving is veilig, heel en schoon
Beheren op basis van inspecties en beeldkwaliteit
Onze leefomgeving heeft minder last van bodemdaling
Onder andere voorbelasting blijven toepassen
We kopen waar mogelijk circulair in
Afstemmen met aannemers en inkoopbeleid
Circulaire voorwaarden gebruikt
We reduceren en hergebruiken materialen die vrijkomen bij onderhoud en vervanging
Bij inkoop van materialen en het gebruik van materialen en grondstoffen handelen we volgens de R-ladder. We onderzoeken ook de mogelijkheden voor een gronddepot bij groot onderhoud en vervanging.
R-ladder toegepast
Als basis voor de biodiversiteit hebben we een gezond bodemleven
Werkzaamheden in de bodem op elkaar afstemmen
Inwoners zijn betrokken bij het beheer en de keuzes die hiervoor gemaakt worden.
Communiceren over veranderingen in dagelijks onderhoud
Onze inwoners zijn zich bewust van het belang van groen voor biodiversiteit en klimaatadaptatie.
Communiceren over maatregelen die inwoners en particuliere bedrijven kunnen nemen op het gebied van biodiversiteit en klimaat
Participatie over vervanging
Communiceren over de effecten van maatregelen ten behoeve van biodiversiteit en klimaatadaptatie op het beeld van de openbare ruimte
Opgaven per Beheerdiscipline Wegen Ambitie
Opgave
KPI
De leefomgeving is veilig
Kapotte verhardingen die niet aan de inspectie voldoen verhelpen.
Er is niet tot nauwelijks achterstallig onderhoud
Alle kernen zijn bereikbaar, toegankelijk en verkeersveilig
Veiligheid op verkeersknelpunten verbeteren
Alle onveilige verkeersknelpunten uit het CUP zijn opgelost
42024024 IBOR Kaag en Braassem
15
15 oktober 2024
Het aantal 30km/uur-wegen uitbreiden voor betere doorstroming van het verkeer
We hebben 30% meer 30km/uur-wegen in de kernen.
Verharding is voldoende heel en schoon
Onkruid en vuil op wegen aanpakken
Verharding is toegankelijk
Herstellen, egaliseren en/of verbreden van stoepen.
Er is minder wateroverlast
Wateroverlast locaties in kaart brengen en maatregelen aan koppelen.
We hebben alle wateroverlast locaties in kaart en hebben maatregelen hiervoor
Onze inwoners en dieren hebben minder last van hittestress
Verharding wordt waar mogelijk vervangen door open verharding of hittebestendig en schaduwrijk groen.
4 are omvormen naar groen of open verharding
We zorgen voor groen-blauwe verbindingen tussen alle groene gebieden en parken
Wegen en paden vergroenen/verblauwen
We hebben een aaneengesloten netwerk van wandel- en fietspaden
We breiden de wandel- en fietspaden uit.
Meubilair Ambitie
Opgave
KPI
De leefomgeving is veilig
Het meubilair vormt geen veiligheidsrisico.
Het meubilair voldoet aan inspecties en de beeldkwaliteitsambitie
Zorgen dat er bankjes zijn op koele en schaduwrijke plekken. We zorgen altijd dat er geen schadelijke materialen worden gebruikt in meubilair dat we inkopen Meubilair is voldoende heel en schoon
Het meubilair op beeldkwaliteit onderhouden.
Al het meubilair wordt op beeldkwaliteit beheerd.
De afvalbakken dragen bij aan het verminderen van zwerfafval en communiceren hierover naar inwoners In onze groene buitenruimte is ruimte voor bewegen en ontmoeten
42024024 IBOR Kaag en Braassem
Er zijn voldoende zitplekken, ontmoetingsplekken en sportplekken in de groene buitenruimte.
16
15 oktober 2024
Openbare Verlichting Ambitie
Opgave
KPI
Verlichting is voldoende heel en schoon
Verlichting werkt goed.
We zorgen dat 95% van de verlichting werkt en schoon is.
Ambitie
Opgave
KPI
De leefomgeving is veilig
Speeltoestellen en de omgeving erdoorheen vormen geen gevaar voor kinderen.
Alle speeltoestellen voldoen aan de veiligheidsinspectie
Spelen
Alle speeltuinen en accommodaties voor verenigingen zijn rookvrij. Speeltoestellen zijn voldoende heel en schoon
Speeltoestellen op beeldkwaliteit onderhouden.
We zorgen dat 95% schoon is.
Alle kernen in de gemeente zijn bereikbaar, toegankelijk en verkeersveilig.
Toegang tot speeltoestellen is voor iedereen toegankelijk.
70% van de speelaanleidingen zijn bereikbaar (zichtbaarheid, vindbaarheid en veiligheid)
Naast de traditionele speelplekken hebben we ook plekken waar je met natuurlijke materialen kan spelen
Natuurlijke speelplekken aanleggen of omvormen.
Groen Ambitie
Opgave
KPI
We maken gebruik van droogtebestendige beplanting.
50% van onze beplanting is droogtebestendig
We leggen wadi’s en groene daken aan.
Bij elke reconstructie leggen we waar mogelijk wadi’s aan
Er is minder wateroverlast
Vergroenen
Zie “vergroten van het aantal plantvakken en bomen”
Onze inwoners en dieren hebben minder last van hittestress
Er zijn genoeg koelteplekken voor mens en dier, bijvoorbeeld parken en groengebieden. Er zijn blauwe structuren waar dieren goed bij kunnen om te drinken.
Er is elke 300m een groene plek in woongebieden.
De leefomgeving is veilig Onze leefomgeving heeft minder last van droogte
42024024 IBOR Kaag en Braassem
17
15 oktober 2024
We zorgen voor groenblauwe verbindingen tussen alle groene gebieden en parken
Nieuwe ontwikkelingen van groen-blauwe verbindingen sluiten zoveel mogelijk op elkaar aan.
Onze groenarealen dragen bij aan biodiversiteit
Vergroten van het aantal plantvakken en bomen in woonwijken.
We hebben 4 are meer plantvakken en 100 extra bomen
Onze oevers zijn zo veel mogelijk natuurlijk (in samenspraak met het waterschap)
20% van onze oevers zijn natuurlijk
Onze bermen zijn bloemrijk
60% van onze bermen zijn bloemrijk.
Ons bosplantsoen heeft gelaagdheid
60% van onze bosplantsoenen hebben gelaagdheid.
Onze bomen hebben genoeg ruimte om groot te worden. Wortelopdruk wordt aangepakt door meer ruimte te creëren voor de boom. Onze plantsoorten zijn waar passend inheems, gevarieerd en hittebestendig
We gebruiken zoveel mogelijk verschillende beplanting die klimaatbestendig is, verschillende bloeitijden heeft en inheems is.
Dieren hebben altijd schuilmogelijkheden en bestuivers en insecten kunnen jaarrond bloeiende planten en ander voedsel vinden
Op zo veel mogelijk plekken extensief maaien, sinusbeheer toepassen (‘slingerend maaien’) of begrazen.
In het beheer houden we rekening met allergieën die veroorzaakt worden door onze beplanting
Beplanting mede op basis van allergeniciteit.
In de bosplantsoenen en de groen-blauwe verbindingen maken we houtrillen. Ook kijken we naar mogelijkheden voor fauna passages, ecoduikers, boombruggen, hop-overs, bijen- en nestkasten en vissen- en vogelbossen.
DO/Doen Onder ‘Do’ valt het doen, ofwel uitvoeren, van de opgaven die hierboven zijn uitgewerkt. Hiervoor is het belangrijk om de afweging te maken tussen dagelijks, groot en vervangingsonderhoud. Daarbij is het van belang om de kwaliteit van objecten, de kosten van onderhoud, de vervangingsplanningen en de werkelijke technische staat goed in beeld te hebben. Op deze wijze voorkom je onnodig vervangen of juist kapitaalsvernietiging. Onder het doen verstaan we ook het uitvoeren van de jaarlijkse planning. Dit is inclusief: · · · · ·
Het verder uitwerken van de opgaven en uitgangspunten Samenwerken met de eigen dienst en aannemers Participatie Gedetailleerde planning opstellen en communiceren Uitvoeren van dagelijks en groot onderhoud en vervanging
42024024 IBOR Kaag en Braassem
18
15 oktober 2024
Voor het uitvoeren van de participatie geldt dat we de participatieleidraad volgen. Bij dagelijks onderhoud gaan we voornamelijk informeren. Bij groot onderhoud en vervanging nodigen we inwoners uit om mee te denken en zoeken we het gesprek. Belangen van inwoners vinden we belangrijk en nemen we mee in de overwegingen bij het onderhoud en beheer van de leefomgeving. Die belangen zijn onderdeel van een bredere afweging tussen de verschillende aanwezige belangen. Het zijn uiteindelijk de beheerders die op basis van de participatieleidraad en de kaders beschreven in dit plan de belangen zullen afwegen en een beslissing nemen.
CHECK/Controleren Onder ‘Check’ valt de inspectie en monitoring van de uitgevoerde opgaven en het reguliere onderhoud. De inspectie en monitoring vinden plaats om vast te stellen of de nagestreefde kwaliteit wordt gehaald en om daarop te kunnen bijsturen. Daarom is het van belang dat inspecties altijd worden gerapporteerd en geanalyseerd. Wanneer er wordt gekozen voor onderhoud in de leefomgeving op een bepaalde kwaliteit, is het belangrijk om voldoende informatie te hebben over de kwaliteit die daadwerkelijk wordt gehaald. Op die manier kan de gemeten kwaliteit worden vergeleken met de nagestreefde kwaliteit en kan er een actieplan worden gemaakt om achtergebleven kwaliteit weer op niveau te brengen. De borging van de kwaliteit vindt plaats door: · · · · · · ·
Beeldkwaliteitsmeting volgens CROW-normen, viermaal per jaar. Technische inspecties Toezicht op het uitgevoerde beheer Meldingen Analyse van de resultaten door vergelijking met de beleidsdoelen en ambities. Rapportage in de paragraaf ‘kapitaalgoederen’ van de reguliere begrotingscyclus. Bijsturen in beleid, organisatie of middelen.
Beeldkwaliteit: De monitoring van de beeldkwaliteit van de leefomgeving vindt plaats met een technische beeldschouw (4x per jaar) en beleidsschouw (1x per jaar). · ·
Het doel van de technische beeldschouw is om te controleren of de uitgevoerde onderhoudswerkzaamheden voldoen aan de gewenste beeldkwaliteit en om, indien nodig, de aannemer bij te sturen. Het doel van de beleidsschouw is met name om jaarlijks verantwoording af te leggen aan de raad over de kwalitatieve staat van de leefomgeving en eventuele afwijkingen ten opzichte van de gestelde kwaliteitseisen.
Afbeelding 9: Hoe pas je beeldmeetlatten toe? Bron: KOR 2023 (CROW)
Technische inspecties: Uit technische inspecties komen verschillende soorten zaken. Acute zaken, mits die klein zijn en de eigen dienst daarvoor uitgerust is, pakt de eigen dienst op. Overige zaken worden meegenomen in de planning voor groot onderhoud en vervanging.
42024024 IBOR Kaag en Braassem
19
15 oktober 2024
Meldingen: Als er meldingen binnenkomen over schade worden deze geverifieerd en opgelost. Het probleem kan direct opgelost worden, maar het kan ook om grote schade gaan, waarbij groot onderhoud of vervanging van toepassing is dat ingepland moet worden. Eigen waarneming: Beheerders kunnen eigen waarnemingen maken als zij zien dat er ergens onderhoud nodig is of er een onderdeel van de leefomgeving is beschadigd. Hier wordt melding van gemaakt waarna acties worden ondernomen om onderhoud in te plannen of schade op te lossen.
ACT/Acteren De ‘Act’ stap gaat om het actie ondernemen aan de hand van de resultaten van de ‘Check’ stap. Het gaat om het bijsturen van aannemers, aanpassen van planningen en oplossen van meldingen. Jaarlijks vindt er een herijking plaats van de arealen. De effecten hiervan (bijvoorbeeld door omvormingen, nieuw areaal, etc.) worden vertaald in het beheer, de budgetten en begroting. Daarbij worden ook elk jaar de budgetten geïndexeerd. Ontwikkellocaties Zodra bekend is dat er een gebied (her)ontwikkeld wordt, gelden de volgende uitgangspunten: •
• • • •
Als het gebied van de gemeente is, wordt het tot aan de herontwikkeling ‘gewoon’ beheerd. o Uitzondering daarop: groot onderhoud en omvorming vinden niet plaats vanaf twee jaar tot de herontwikkeling, tenzij dit noodzakelijk is voor de veiligheid. De leidraad inrichting openbare ruimte (LIOR) geldt als uitgangspunt voor de inrichting van de leefomgeving. Vóór de (her)ontwikkeling moeten de effecten op het beheer in beeld zijn en afgestemd met de gemeente. Tijdens de (her)ontwikkeling wordt het gebied uit het reguliere beheer gehaald. Na de (her)ontwikkeling vindt er een oplevering plaats aan de gemeente, inclusief de revisie.
Na de ‘Act’ stap gaat de cyclus weer door naar de ‘Plan’ stap en wordt het plan en de jaarlijkse planning aangepast op basis van de opgehaalde informatie uit de cyclus.
42024024 IBOR Kaag en Braassem
20
15 oktober 2024
5. Financiën Dit hoofdstuk beschrijft wat het beheer van de openbare ruimte kost en welke budgetten beschikbaar zijn. Er zijn twee scenario’s doorgerekend namelijk het huidige scenario en het scenario gekozen door de Raad (scenario Raadssessie).
Beschikbare middelen Als we kijken naar de beschikbare middelen (begroting 2024-2027) dan bestaan deze uit drie onderdelen namelijk: • • •
Exploitatiebudgetten → ca. € 6.583.000,Investeringen → ca. € 2.066.000,- (wegen en civiele kunstwerken) Salarissen eigen dienst (uitvoering Beheer en onderhoud) → 2.285.000,-
Totaal: € 10.934.000,-
Beschikbare middelen
Gemiddeld is dus in de periode 2024-2027 ca. 11 miljoen beschikbaar voor beheer en onderhoud van de openbare ruimte (excl. inflatiecorrecties). Het overzicht van de totaal beschikbare budgetten staan per discipline in de tabel hiernaast. De ca. 11 miljoen bestaat uit Overzicht vergelijking benodigde budgetten vs. beschikbare budgetten ca. 6,7 miljoen aan kosten die areaal/beeld- Datum: 19-08-2024 kwaliteit gebonden zijn. De overige 4,3 miljoen Project: Kaag en Braassem IBOR-plan scenario: Huidige situatie zijn kosten die één op één zijn opgenomen. Bijvoorbeeld projecten, rentes, belastingen, verzekeringen enz. Deze posten zijn niet areaal/beeldkwaliteit gebonden. Vanuit de BBV is het nodig onderscheid te maken tussen verschillende kostensoorten, namelijk: dagelijks onderhoud, groot onderhoud en vervangingen. Hier zitten bepaalde voorwaarden aan, maar er is ook ruimte voor eigen keuzes. Waar de uitputting van deze kostensoorten wordt gedaan (exploitatie of investering) is verschillend.
Totaal GROEN VERHARDING WATER MEUBILAIR OPENBARE VERLICHTING RECREATIE REINIGING OVERIG
€ € € € € € € € €
10.934.892 1.764.839 3.751.437 328.539 76.720 407.969 51.796 251.903 4.301.690
Per discipline kan het ene type onderhoud uit de Afbeelding 10: Huidige beschikbare middelen exploitatie betaald worden en de ander uit de investeringen. Voor de disciplines die doorgerekend zijn geldt dat er alleen voor wegen een investeringsbudget aanwezig is. Voor civiele kunstwerken is ook een investeringsbudget aanwezig. Voor de vergelijking is in overleg met de gemeente Kaag en Braassem besloten om de financiën van riolering niet in het IBOR op te nemen en civiele kunstwerken één op één. Dit betekent dat civiele kunstwerken onderdeel is van de ca. 4,3 miljoen (niet areaal/beeldkwaliteit gerelateerde kosten). Voor de disciplines groen, water en openbare verlichting geldt dat vervangingen op dit moment uit de exploitatie budgetten betaald worden. Voor meubilair en recreatie (speelvoorzieningen) geldt dat er helemaal geen geld voor vervanging is. Dit wordt uit projecten betaald. Deze nemen we aan de benodigde kant dan ook niet mee.
42024024 IBOR Kaag en Braassem
21
15 oktober 2024
Benodigde middelen Om scenario’s op te kunnen stellen moet er een vergelijking gemaakt worden tussen de beschikbare middelen en de benodigde middelen op basis van het huidige areaal en kwaliteitsniveau. Voor de doorrekening van de benodigde middelen is gebruik gemaakt van het interactieve reken- en sturingsmodel Impact Outside©.
Afbeelding 11: Impact Outside, waarmee de theoretische doorrekening is gedaan
Appels met appels vergelijken: • Het sturingsmodel Impact online© berekent de benodigde kosten met behulp van landelijke kengetallen, waarbij specifieke werkpakketten gebruikt kunnen worden voor alle disciplines, zoals groen, wegen, riolering, openbare verlichting enz. die Kaag en Braassem in beheer heeft. De CROW-gerelateerde werkpakketten zijn aangepast door plaatselijke situaties mee te nemen, zoals grondslag, vervuilingssnelheid en verkeersdruk. • De onderdelen die normatief te berekenen zijn worden vergeleken. Zo worden kosten die niet norm en (beeld)kwaliteit gerelateerd zijn, bijvoorbeeld ten behoeve van gladheidsbestrijding, evenementen, e.d., maar ook posten als rente, huur ect. buiten de vergelijking gehouden. In het kostenoverzicht zijn deze posten één op één meegenomen als aanvullende taken.
Impact Outside Dit model maakt de kostenconsequenties per onderhoudsonderdeel inzichtelijk. Het is gebaseerd op landelijke kengetallen, waaronder de IMAG-normen, GWW-normen en de uitgangspunten van de Kwaliteitscatalogus Openbare Ruimte 2023 (KOR). Dit model is daarom een theoretisch model. Het model berekent de integrale levenscycluskosten. Daarbij is rekening gehouden met specifieke gebiedseigen zaken zoals areaal, grondsoort, vervuilingssnelheid en stedelijkheidsklasse. Hiermee wordt inzichtelijk welke budgetten benodigd zijn per beheergroep voor dagelijks onderhoud, groot onderhoud en vervanging. Daarbij is van de levenscycluskosten uitgegaan. Dit zijn de kosten die jaarlijks gemiddeld nodig zijn voor alle typen onderhoud over de gehele levensduur van de objecten. De levenscycluskosten kijken niet naar de huidige staat van het areaal. Daarvoor zijn de (twee) jaarlijkse inspecties.
Uitgangspunten voor het inrichten van Impact Outside •
• • •
Doorrekening op basis van dagelijks- en groot onderhoud en de gemiddelde vervangingsreservering. Voor meubilair en recreatie (speelvoorzieningen) is de gemiddelde vervangingsreservering niet doorgerekend. Dit omdat er in de praktijk geen investeringsbudgetten aanwezig zijn. Deze worden uit projecten betaald. Gerekend is met stedelijkheidsklasse 3 (gemiddelde omgevingsadressendichtheid van 1000 tot 1500 adressen per km2). Er is rekening gehouden met de grondslag (klei/veen). Specificaties per beheeronderdeel, bijvoorbeeld de leeftijdsopbouw bomen. Tijdens de interviews zijn deze besproken met de beheerders.
42024024 IBOR Kaag en Braassem
22
15 oktober 2024
Kwaliteitsniveau Om een juiste vergelijking te maken is het belangrijk de juiste uitgangspunten te gebruiken. Voor de doorrekening vanuit Impact Online is het huidige ambitieniveau gehanteerd.
Afbeelding 12: kwaliteitsniveau huidige situatie
Areaal Per gebied en beheergroep zijn de arealen aangeleverd door de gemeente. Deze arealen zijn gebruikt in de doorrekening. Om er zeker van te zijn dat de arealen en specificaties kloppen, zijn aanvullende gesprekken gevoerd met desbetreffende medewerkers. Zo is de input breed gedragen en staan de juiste gegevens in Impact Outside. Zie Bijlage 4 voor de arealen.
Benodigde middelen Op basis van bovenstaande uitgangspunten is de doorrekening gemaakt. In onderstaand overzicht is per discipline te zien welke budgetten benodigd zijn. Deze kosten gelden voor het jaar 2024 op basis van de huidige arealen. In de praktijk is het essentieel om de budgetten elk jaar aan te passen op basis van de jaarlijkse indexering en veranderende arealen.
Benodigde middelen
Overzicht vergelijking benodigde budgetten vs. beschikbare budgetten Datum: 19-08-2024 Project: Kaag en Braassem IBOR-plan scenario: Huidige situatie
Totaal GROEN VERHARDING WATER MEUBILAIR OPENBARE VERLICHTING RECREATIE REINIGING OVERIG
€ 11.063.278 € 1.601.006 € 3.781.788 € 203.410 € 84.754 € 528.000 € 98.090 € 464.540 € 4.301.690
Afbeelding 13: Benodigde budgetten o.b.v. Impact Outside
42024024 IBOR Kaag en Braassem
23
15 oktober 2024
Benodigde vs. beschikbare middelen In onderstaand overzicht is de vergelijking te zien. Een uitgebreid overzicht staat in Bijlage 5. Uit de theoretische vergelijking tussen de beschikbare middelen uit de exploitatiebegroting en de benodigde middelen op basis van areaal, gebiedsspecifieke kenmerken en kwaliteitsniveau komt het volgende:
€ 11.063.278 € € 1.601.006 € € 3.781.788 € € 203.410 € € 84.754 € € 528.000 € € 98.090 € € 464.540 € € 4.301.690 €
Verschil
Totaal GROEN VERHARDING WATER MEUBILAIR OPENBARE VERLICHTING RECREATIE REINIGING OVERIG
Beschikbare middelen
Benodigde middelen
Overzicht vergelijking benodigde budgetten vs. beschikbare budgetten Datum: 19-08-2024 Project: Kaag en Braassem IBOR-plan scenario: Huidige situatie
10.934.892 € 1.764.839 € 3.751.437 € 328.539 € 76.720 € 407.969 € 51.796 € 251.903 € 4.301.690 €
-128.386 163.833 -30.351 125.129 -8.034 -120.031 -46.294 -212.637 -
Afbeelding 14: Benodigde versus beschikbare middelen huidige situatie
Het verschil t.o.v. het totaal is nihil (1,2%) en daardoor kan de conclusie getrokken worden dat beschikbaar vs. benodigd overeenkomt. Binnen de disciplines zitten wel verschillen, hiervoor zijn verschillende mogelijke verklaringen. Deze kunnen gedeeltelijk verklaard worden door de schouwresultaten. Gekeken naar de schouw wordt er onderhouden op een hoger beeldkwaliteitsniveau dan het ambitieniveau. Dit betekent ook dat er meer budget nodig is om op het hogere beeldkwaliteitsniveau te onderhouden terwijl de doorrekening uitgaat van het ambitieniveau. Verder zijn de afstanden tussen de kernen in de gemeente Kaag en Braassem groter dan gemiddeld, waardoor er meer reistijd nodig is dan de norm. Ook dit is een mogelijke verklaring voor de verschillen tussen het benodigde en het beschikbare budget per beheerdiscipline. Deze verschillen vragen om een verdere analyse van de budgetten. Hier moet op contractniveau gekeken worden hoe dit in elkaar steekt. Als naar de leefomgeving breed gekeken wordt dan is er voldoende budget aanwezig.