DEFINITIEF Programmabegroting 2023.
Tekst van het document
Programmabegroting 2023
1
INHOUDSOPGAVE LEESWIJZER............................................................................................................................. ALGEMENE INLEIDING EN AANBIEDING DOOR HET COLLEGE ........................................ PROGRAMMA’S ........................................................................................................................ PROGRAMMA 1; Bestuur, regio en middelen...........................................................................9 PROGRAMMA 2; Sociaal Domein...........................................................................................17 PROGRAMMA 3; Ruimte en leefomgeving ............................................................................25 MEERJARENBEGROTING EN ALGEMENE DEKKINGSMIDDELEN....................................35 OVERZICHT KOSTEN VAN OVERHEAD...............................................................................36 PARAGRAFEN .......................................................................................................................... 1. Lokale heffingen ..................................................................................................................38 2. Weerstandsvermogen en risicobeheersing .........................................................................45 3.
Kapitaalgoederen.................................................................................................................60 4. Financiering .........................................................................................................................65 5. Bedrijfsvoering .....................................................................................................................71 6. Verbonden partijen ..............................................................................................................74 7. Grondbeleid .........................................................................................................................87 FINANCIËLE BEGROTING .......................................................................................................
Overzicht van baten en lasten .................................................................................................92 Gehanteerde kaders voor de begroting 2023 ..........................................................................94 Verschillenanalyse...................................................................................................................95 Overzicht van incidentele baten en lasten ...............................................................................97 Overzicht van structureel begrotingsresultaat .........................................................................99 Meerjarig overzicht van de vermogenspositie .......................................................................100 Geprognosticeerde balans per begin en eind 2021 en 2022-2026........................................101 EMU-saldo .............................................................................................................................101 Overzicht geraamde lasten en baten per taakveld ................................................................102 Begroting en het meerjarenperspectief..................................................................................104
2
LEESWIJZER Voor u ligt de Programmabegroting 2023 – 2026. De doelen, resultaten en inspanningen uit de door uw raad vastgestelde Richtmonitor 2023 zijn opgenomen in deze programmabegroting 2023. Daarmee zijn de doelen, resultaten en inspanningen die waren gebaseerd op de Samenwerkingsagenda geactualiseerd aan de hand van de door uw raad vastgestelde Omgevingsvisie. De doelen, resultaten en inspanningen die u leest in de programmabegroting geven daarmee een vertrouwd en geactualiseerd beeld. Opbouw begroting __________________________________________________________________________ De begroting is als volgt opgebouwd: In de algemene inleiding en aanbieding door het college worden de belangrijkste ontwikkelingen voor het komende jaar toegelicht. De beleidsvelden zijn ondergebracht in drie programma’s. Per programma zijn programmadoelen, de maatschappelijke resultaten en de hiervoor benodigde inspanningen in de integrale monitor beschreven. Per programma is onderstaande indeling aangehouden. Introductie Per programma zijn de belangrijkste onderwerpen uit de Richtmonitor beschreven. Hierbij is beschreven wat de wettelijke taken zijn en welke werkzaamheden wij in samenwerkingsverbanden uitvoeren. Programmadoelen De programmabegroting is ingedeeld in drie programma’s. Per programma zijn de programmadoelen en de maatschappelijke doelen uit de Samenwerkingsagenda in beeld gebracht.
Maatschappelijke doelen Per maatschappelijk doel/per maatschappelijk thema is beschreven wat het hoofddoel is en wat we willen bereiken. Dit zijn de onderwerpen waarvoor raadsbrede steun is op de inhoud en op de koers en waarvoor mandaat is gegeven aan het college. De raad laat de uitvoering van deze onderwerpen over aan het college, onder voorwaarde dat het college verantwoording aflegt over deze onderwerpen. Per maatschappelijk doel is daarom ook verwoord wat we gaan doen (inspanningen) om dit doel te bereiken en hoe we dat meten. Voor bepaalde inspanningen was via de richtmonitor extra geld beschikbaar gesteld in voorgaande begrotingen. Het gaat hier om geld voor het Klimaatakkoord en extra geld voor de wegen. Deze budgetten zijn toegevoegd aan de reguliere begroting. Daarmee kunnen alle inspanningen uit de Richtmonitor uitgevoerd worden binnen de reguliere budgetten per programma. De wijzigingen die in de reguliere budgetten zijn aangebracht, zijn toegelicht in de presentatie bij de Richtbrief 2023 en in de presentaties bij deze begroting. Verder geven we in deze begroting per programma inzicht in de opbouw van de baten en lasten. Na de programma’s volgen de paragrafen waarin op zeven belangrijke beleidsterreinen,
3
die niet programma gebonden zijn, inzicht wordt gegeven in belangrijke ontwikkelingen voor het begrotingsjaar 2023. Tot slot wordt in de financiële begroting onder andere stilgestaan bij de kaders voor de begroting 2023, de reservepositie van onze gemeente en het meerjarenperspectief tot en met 2026. Nieuw in de begroting __________________________________________________________________________ Bij de behandeling en vaststelling van de Richtnota 2023-2026 zijn geen amendementen ingebracht. Deze begroting is daarmee gebaseerd op de financiële en beleidskaders, zoals in de Richtnota zijn vastgesteld. Wel heeft een aantal ontwikkelingen er toe geleid dat het meerjaren begrotingsresultaat nu een ander beeld geeft dan bij de Richtnota. Dit is hieronder toegelicht. Reguliere taken De gewenste bijstellingen voor de reguliere taken, zoals per programma toegelicht in bijlage 2 van de Richtnota, zijn verwerkt in deze begroting. Richtmonitor De inhoudelijke kaders van deze begroting zijn gebaseerd op de door u vastgestelde Richtnota 2023. Focus met ambitie Naast de budgetten voor de inspanningen vanuit de reguliere taken en de Richtmonitor zijn in deze begroting ook bedragen opgenomen voor de uitvoering van de ambities voor Focus met ambitie uit de vorige raadsperiode.
Het gaat hier om stelposten in verband met het Masterplan sportpad (nieuwbouw KC Noord, nieuwbouw zwembad de Tweesprong, herinrichting Sportpad) en stelposten in verband met uitbreiding Kaskade (uitbreiding school + infrastructuur en parkeren). Deze stelposten zijn kaderstellend voor het budget dat later beschikbaar is op het moment dat de voorstellen worden uitgewerkt in een kredietaanvraag aan uw raad. Zie voor de beschikbaar gestelde budgetten overzicht III in deze begroting. Ontwikkelingen na het vaststellen van de Richtnota In 2022 zien wij een toename van het aantal BUIG cliënten. In de Voortgangsmonitor 2022 hebben wij u hier ook over geïnformeerd. Wij gaan er in onze meerjarenbegroting vanuit dat het aantal cliënten in de komende jaren op dit hogere aantal van 300 zal blijven. In de eerste jaren levert dit een nadeel op. In de latere jaren zal de bijstelling van de uitkering vanuit het rijk het nadeel weghalen. Naast hogere lasten door de uitkeringen zelf, heeft de toename van het aantal bijstandsontvangers ook tot gevolg dat de uitvoeringskosten vanuit de DVO met Alphen hoger worden. Door wijziging van het woonplaatsbeginsel verwachten wij in (2022 en) 2023 hogere lasten voor de jeugdzorg. Deze hebben wij in de begroting 2023 verwerkt. Voor 2024 ev. maakt dit onderdeel uit van de uitkomst van de aanbesteding jeugdzorg.
Voor de aanbesteding zelf is een projectleider aangetrokken, waarvoor de kosten ook zijn geraamd in deze begroting. Verder was de compensatie vanuit het Rijk voor de hogere kosten voor de jeugdzorg conform de afspraken met de Toezichthouder in de begroting opgenomen met een stelpost van 75%. In de zomer is door BZK en de Toezichthouder aangegeven dat deze stelpost op 100% kan worden gezet. De gemeenten krijgen daarbij wel de opdracht om zowel bij de baten als bij de 4
lasten rekening te houden met bezuiniging als gevolg van de hervormingsagenda. Ook deze aanpassingen zijn verwerkt in deze begroting. Tot slot zijn er nog een aantal bijstellingen doorgevoerd in de begroting op basis van de begrotingsstaten. Deze hebben per saldo een negatief effect op ons meerjarenbeeld. Dit komt voornamelijk door de toegenomen financieringskosten en door de toename én de versnelling van de geplande investeringen. Tijdens de context en kadersavond worden deze wijzigingen ten opzichte van de vastgestelde kaders bij de Richtnota 2023-2026 gepresenteerd en toegelicht.
5
ALGEMENE INLEIDING EN AANBIEDING DOOR HET COLLEGE Inleiding Voor u ligt de Programmabegroting 2023 en de Meerjarenbegroting 2024–2026. De Programmabegroting is opgesteld in een periode waarin we te maken hebben met flinke uitdagingen. We hebben een intensieve coronaperiode achter de rug en zijn nu in een fase waarin we leren omgaan met het virus. We zijn trots op de veerkracht van de dorpen en de wijze waarop de inwoners, ondernemers, instellingen en verenigingen zijn omgegaan met de ingrijpende maatregelen om het virus onder controle te krijgen. Naar het zich nu laat aanzien, kunnen we het Coronavirus nog niet achter ons laten. Er komen ook andere uitdagingen op ons af. De oorlog in Oekraïne leidt tot een extra vluchtelingenstroom en doet de energieprijzen stijgen tot grote hoogte met enorme financiële gevolgen voor inwoners en bedrijven. Tegelijkertijd kampen we met een klimaatcrisis die een energietransitie vraagt en de stikstofdiscussie heeft grote gevolgen voor de toekomst van onze boeren. Dit zijn uitdagingen die onze gemeentegrenzen te boven gaan, desondanks zien wij mogelijkheden om lokaal én regionaal het verschil te kunnen maken. Raadsakkoord Natuurlijk was 2022 ook het jaar van de gemeenteraadsverkiezingen. Op 16 maart gingen onze inwoners naar het stembureau en op 30 maart werd de nieuwe raad geïnstalleerd.
Dit betekent dat deze Programmabegroting 2023 de eerste begroting is van een nieuwe raad en een nieuw college. Daarnaast heeft uw raad unaniem het raadsakkoord vastgesteld: “Samen bouwen aan de toekomst van onze dorpen”. In dit raadsakkoord zijn de kaders en activiteiten voor de komende jaren omschreven. In het raadsakkoord is de opdracht aan het nieuwe college meegegeven om voor het eind van 2022 het raadsakkoord uit te werken in een college uitvoeringsprogramma. Dit maakt de Programmabegroting in dit jaar een bijzonder document. Bijzonder begrotingsjaar De opdracht om het Raadsakkoord uit te werken in een CollegeUitvoeringsProgramma (CUP) in combinatie met het opstellen van een Programmabegroting leidt tot een afwijkende situatie. De Programmabegroting borduurt voort op besluiten van het vorige college. Uitvoering van taken die wij als nieuw college ook (deels) ondersteunen. Tegelijkertijd werken we als college ook aan de doelstellingen van de nieuwe raad zoals verwoord in het Raadsakkoord. Dit betekent dat een deel van de in de Programmabegroting opgenomen doelstellingen en taken niet meer worden uitgevoerd, maar worden vervangen door doelstellingen in het raadsakkoord. Dit betekent ook dat de relevantie van enkele in de Programmabegroting opgenomen prestatieindicatoren is afgenomen.
Aangezien de Programmabegroting voor 15 november 2022 aan de provincie ZuidHolland dient te worden toegestuurd ter voorkoming van preventief toezicht, stelt dit ons helaas niet in staat de Programmabegroting aan te passen aan de doelstelling van de nieuwe raad. Verdere ontwikkeling Programmabegroting Na het vaststellen van de Programmabegroting en het Collegeuitvoeringsprogramma, gaan wij aan de slag met de verdere ontwikkeling van de Programmabegroting. Een programmabegroting 2024 nieuwe stijl, waarin het CUP is verwerkt en waarover wij graag met u van gedachten wisselen om te komen tot een moderne en bij uw wensen aansluitende p&c cyclus. Tot slot De eerdergenoemde stijging van met name de energielasten raakt vrijwel iedereen. Het kabinet neemt maatregelen om door middel van een zogenoemd ‘plafond’ de kosten voor burgers te dempen. Ook het college ervaart op lokaal niveau de toenemende druk van de stijgende prijzen voor onze inwoners. Daarom onderzoekt het college de mogelijkheden om onze inwoners hierin eenmalig tegemoet te komen. Bij de behandeling van de Programmabegroting 2023 denken wij graag met u na over de gewenste oplossing hiervoor.
6
PROGRAMMA’S In dit onderdeel wordt per programma voor het begrotingsjaar inzicht gegeven in de doelstellingen, belangrijke ontwikkelingen en de besteding van het geld. De gemeenteraad heeft het beleid zoals vastgelegd in de Samenwerkingsagenda 2018-2022 vastgelegd in drie raadsprogramma's: •
Programma 1 - Bestuur, regio en middelen
•
Programma 2 - Sociaal domein
•
Programma 3 - Ruimte en leefomgeving
Leeswijzer en uitvoering Leeswijzer In het raadsakkoord ‘Samen bouwen aan de toekomst van onze dorpen’ is er op 11 thema’s gezocht naar het standpunt waar een meerderheid voor in de raad is. Met deze benaderingswijze is een gezamenlijke koers vastgesteld voor de komende periode en heeft de raad opdracht gegeven aan het college om dit verder uit te werken. Het college werkt op dit moment aan een college uitvoeringsprogramma ‘Samen bouwen 20222026’ waarbij de haalbaarheid van de gewenste planning wordt afgezet tegen de som van de opdrachten aan het college, landelijke ontwikkelingen, wettelijke termijnen en ambtelijke capaciteit. U ontvangt in het najaar van 2022 het college uitvoeringsprogramma.
Uitvoering In de Samenwerkingsagenda heeft de gemeenteraad een mandaat gegeven aan het college voor de uitvoering van zijn werkzaamheden. In deze Richtmonitor wordt de raad geïnformeerd over de doelen op de gemandateerde onderwerpen. De monitor is gebaseerd op de doelen voor 2022 en 2023. Dit heeft tot resultaat dat er mogelijk enkele doelen in de monitor benoemd staan, die inmiddels al zijn afgerond. Toch hecht ons college er veel waarde aan om u te informeren over de voortgang op die onderwerpen die u hen in mandaat hebt gegeven
7
Waar zitten we in de P&C-cyclus?
Begroting (okt/nov)
Voortgang huidig jaar (sep)
Jaarrekening vaststellen (jul)
Verantwoording vorig jaar (mrt)
Richten komend jaar (jun)
8
PROGRAMMA 1; Bestuur, regio en middelen Introductie De gemeente Kaag en Braassem heeft ervoor gekozen een aantal taken onder te brengen in een samenwerking. Wanneer de gemeente zowel een bestuurlijk als een financieel belang heeft in een andere partij, is dat voor de gemeente een verbonden partij. Kaag en Braassem neemt deel aan de volgende verbonden partijen en vennootschappen. Holland Rijnland Holland Rijnland is het samenwerkingsverband van en voor veertien gemeenten in het hart van de Randstad. Binnen Holland Rijnland wordt samengewerkt om de kwaliteit van wonen, werken, leren en leven van inwoners, ondernemers en instellingen te verbeteren. Omgevingsdienst West-Holland De Omgevingsdienst is een uitvoeringsorganisatie voor de wettelijke milieutaken die Kaag en Braassem bij haar heeft ondergebracht. Door het integraal aanpakken van omgevingsvraagstukken werken zij aan het verbeteren en bewaken van de kwaliteit en veiligheid van de leefomgeving in de regio Holland Rijnland. Veiligheidsregio Hollands Midden Het vergroten van de veiligheid en veiligheidsgevoel van iedereen die in Hollands Midden woont, werkt en verblijft door taken op het gebied van brandweerzorg, crisisbeheersing en rampenbestrijding efficiënt, effectief en professioneel te organiseren.
Binnen de veiligheidsregio werken politie, brandweer, geneeskundige hulpverleningsorganisatie (GHOR) in de regio en alle 19 gemeenten intensief samen om dit te realiseren. Hecht Hollands Midden (voormalig RDOG HM) De RDOG Hollands Midden is een gemeenschappelijke regeling van 19 gemeenten in de regio Hollands Midden en heeft als doel het bewaken, beschermen en bevorderen van de gezondheid van alle inwoners in Hollands Midden, in het bijzonder die van de meest kwetsbaren. Hierbij wordt actief samengewerkt met andere partijen in het sociaal domein, veiligheidsdomein, gezondheidszorg en openbaar bestuur. Bedrijfsvoeringsorganisatie Rijn en Braassem (I&A) De bedrijfsvoeringsorganisatie kan worden ingezet voor bedrijfsvoering en uitvoerende taken en bestaat uit gemeente Alphen aan den Rijn en Kaag en Braassem. Een logische samenwerking omdat beide gemeenten ook al intensief samenwerken in het sociale domein en op het gebied van Belastingen en de daaraan gerelateerde ICT-onderwerpen. Een gemeenschappelijke informatievoorziening versterkt deze samenwerking. Daarnaast zijn we aandeelhouder van: De Tweesprong B.V., Cyclus N.V., Alliander N.V., Oasen N.V., Bank Nederlandse Gemeenten N.V. en Gemeente Kaag en Braassem Grondexploitatie Braassemerland VOF.
9
Financiën en veiligheid Op het gebied van financiën en veiligheid, de andere twee grote opgaven binnen dit programma, wachten ons de komende jaren stevige uitdagingen. Financieel gezien zal de gemeente het wegvallen van de precarioheffing op moeten vangen. Daarnaast stijgen de kosten voor jeugdzorg al een aantal jaren. Hierdoor daalt ons resultaat, terwijl het ambitieniveau van de gemeente onveranderd hoog blijft. Op het gebied van veiligheid worden we ons steeds bewuster van de aanwezigheid van ondermijnende misdaad.
10
Programma 1 Bestuur en Regio
Maatschappelijk doel 1: Bestuur en regio: een sterke organisatie
Wat willen we bereiken? ▪ Samenwerken in de regio op die onderdelen die we als gemeente niet zelf kunnen, of waarbij we de te leveren kwaliteit zelfstandig niet kunnen bieden. ▪ We willen grip hebben op onze samenwerkingsverbanden om invloed uit te kunnen
oefenen aan de voorkant. Wat gaan we ervoor doen in 2022 / 2023? Per verbonden partij benoemen we in de Regionale agenda Kaag en Braassem op welke thema’s de focus ligt (we rapporteren over de Regionale agenda 2020). In de nieuwe periode wordt de agenda geactualiseerd. Monitoren op tijdige aanlevering van jaarrekeningen van derden. Voortgang Hecht 24-traject. Hoe meten/weten we dat? Actualiseren Regionale agenda Kaag en Braassem
2019 Concept
2020 Ja
2021 2022 Rapporteren Actualiseren
Maatschappelijk doel 2: Een structureel gezonde gemeente Wat willen we bereiken? ▪ Een structureel sluitende begroting met een gezonde weerstandsratio. ▪ Een transparante, begrijpelijke begroting die inzicht biedt in de opgaven en budgetten.
Wat gaan we ervoor doen in 2022 / 2023? Transparant maken/houden van gemeentelijke opgaven en middelen en inzichtelijk maken van de keuzes. Jaarlijks alle bekende risico’s kwantificeren. Het weerstandsvermogen aanhouden voor risico’s die in het begrotingsjaar mogelijk effect hebben en voor andere risico’s en ontwikkelingen budget beschikbaar stellen of maatregelen treffen. Toelichting De doelen en inspanningen voor de weerstandsratio zijn op basis van de in het raadsakkoord genoemde opdracht aan het college gewijzigd ten opzichte van de Richtmonitor 2023. 11
Maatschappelijk doel 3: Communicatie en participatie Wat willen we bereiken? ▪ Inwoners worden, conform de richtlijn participatief werken, in een zo vroeg mogelijk stadium betrokken bij beleidsvorming en -uitvoering en kunnen – in van te voren benoemde onderdelen – meedenken, meebeslissen en/of (mee-)uitvoeren. ▪ Heldere en proactieve communicatie. ▪ Tevreden inwoners als het gaat om het communiceren van zaken die voor hen
belangrijk zijn. ▪ De dienstverlening aan onze inwoners en onze andere klanten is klantvriendelijk,
laagdrempelig en vanzelfsprekend. ▪ Inwoners krijgen ruimte om hun ideeën en initiatieven voor de openbare ruimte uit te
voeren. Wat gaan we ervoor doen in 2022 / 2023? Rapport en aanbevelingen van de Rekenkamer over inwoner- en overheidsparticipatie aan de raad voorleggen om vast te stellen. We gaan aan de slag met een ontwikkelagenda. Verder verbeteren van de digitale bereikbaarheid (zoals extra eproducten, persoonlijke internetpagina e.d.). Uitvoeren van een klanttevredenheidsonderzoek naar dienstverlening en bereikbaarheid. Uitvoering van de acties uit het uitvoeringsprogramma communicatie 2021-2024 Toelichting In 2021 is de communicatievisie en het uitvoeringsplan communicatie vastgesteld. Hierin staat beschreven welke rol cluster communicatie heeft. In het plan staan interne en externe acties beschreven die in de komende periode worden opgepakt. Ook staan ambities benoemd voor de komende periode die nu nog niet ingevuld kunnen worden. Belangrijkste doel van het uitvoeringsplan is het informeren en communiceren over zaken die voor onze inwoners spelen en belangrijk zijn. Dat doen we op een begrijpelijke manier, via de juiste middelen om zoveel mogelijk inwoners te bereiken. Passende en begrijpelijke communicatie met het juiste kanaal voor de juiste doelgroep staat centraal bij alle acties.
12
Maatschappelijk doel 4: Een veilige gemeente Wat willen we bereiken? ▪ Inwoners van alle leeftijden voelen zich veilig in hun woon-, werk-, en leefomgeving. ▪ Inwonersinitiatieven worden gestimuleerd en waar nodig gefaciliteerd en de sociale veiligheid wordt gewaarborgd. ▪ Inwoners voelen zich betrokken en weten waar ze verdachte situaties kunnen melden. ▪ We vergroten onze informatiepositie over ondermijnende criminaliteit en intensiveren samenwerkingen om ondermijnende criminaliteit aan te pakken. ▪ De ambtelijke, bestuurlijke en maatschappelijke weerbaarheid op diverse veiligheidsthema’s neemt (verder) toe. ▪ We dringen woonfraude terug en kunnen vroegtijdig signalen herkennen en oppakken. ▪ We versterken de verbinding tussen veiligheid en het sociaal domein. ▪ De gemeentelijke crisisorganisatie is voorbereid om adequaat op te treden bij (grootschalige) incidenten. Wat gaan we ervoor doen in 2022 / 2023? Intensiveren (integrale) controles op het gebied van ondermijning, adresfraude, illegale bedrijvigheid of bewoning, etc. Vergroten van de informatiepositie van de gemeente zodat signalen over ondermijning sneller kunnen worden herkend, geagendeerd en aangepakt. Het op orde brengen van en het toepassen van het bestuurlijk instrumentarium van de gemeente om (vermoedens van) ondermijning aan te pakken.
Het organiseren van (bewustwordings)trainingen op het gebied van ondermijning, cybercrime, inbraak- en brandpreventie etc. Doorontwikkelen samenwerking met Zorg- en Veiligheidshuis Hollands Midden en procesregie op zorg en veiligheid met elkaar verbinden. De leden van de crisisorganisatie worden structureel opgeleid, getraind en geoefend. Doelgerichte controles en zichtbaarheid bij hotspots (onder andere schoolpleinen, speeltuinen, evenementen, kantines) door BOA’s. Uitvoeren van de veiligheidsmonitor (1 x per 2 jaar in de oneven jaren). Signaleren van mogelijke (woon)fraude door de werkgroep Woonfraude en gericht acties uitzetten om geconstateerde fraude aan te pakken. Hoe meten/weten we dat? Overlast (cijfers 2021 tot 1-8-21) Conflictbemiddeling en burenruzie Overlast door jeugd Overlast door inwoners Zorg en veiligheid Inzet Wet verplichte ggz
2019
2020
2021
127 78 88
152 104 92
58 49 53
2
0
2022
13
Hoe meten/weten we dat? Aantal opgelegde huisverboden Aantal meldingen Veilig thuis Ondermijning Aantal meldingen Meld Misdaad Anoniem Last onder dwangsom drugshandel op straat Hennepkwekerijen / drugslaboratoria Bibob-toetsen
2019 4
2020 5 184
2021 6 166
8
11 3 1 10
12 3 7 16
4 3
2022
14
INZICHT IN HET PROGRAMMABUDGET Programma 1 heeft een totaal budget van afgerond € 49,0 miljoen aan geraamde baten en € 14,6 miljoen aan geraamde bestedingen (lasten). Onderstaande grafiek geeft inzicht in de herkomst van de middelen en de onderdelen waaraan de budgetten binnen dit programma worden besteed. Omdat de algemene uitkering uit het gemeentefonds en het grootste deel van de inkomsten uit lokale heffingen binnen dit programma zijn verantwoord, sluit het programma met een positief saldo van € 34,4 miljoen. Lasten Programma 1 (inclusief algemene dekkingsmiddelen) Vennootschapsbelasting
1 495
Regionale samenwerking Reserve mutaties
0 393
Overig
9.170
Overhead 201
Organisatie algemeen
2.108
Openbare veiligheid Lokale heffingen
329
Griffie
267 1.486
Bestuursorganen Beleggingen
106
Baten Programma 1 (inclusief algemene dekkingsmiddelen) Reserve mutaties
584
Overig
267
Overhead
64
Openbare veiligheid
52
40.554
Gemeentefonds
Beleggingen
bedragen * €1.000
6.568
Lokale heffingen
Bestuursorganen
bedragen * €1.000
0 954
15
MEERJARENBEGROTING Het financiële meerjarenperspectief van dit programma wordt in onderstaande tabel aangegeven en is op deze wijze in de meerjarenbegroting 2023 – 2026 verwerkt. In dit overzicht zijn alle baten en lasten en het saldo van programma 1 vermeld (exclusief algemene dekkingsmiddelen. Bedra gen * € 1.000
Programma 1 Bestuur, regio en middelen Budget exploitatielasten Baten Saldo van baten en lasten Reservemutaties: toevoegingen Reservemutaties: beschikkingen Geraamd programmaresultaat
Programma budget 2023 4.425 N -52 V 4.372 N 0N -284 V 4.088 N 2023
Toevoegingen Niet van toepassing Beschikkingen Bijdrage aan Holland Rijnland
Meerjarenperspectief 2024
2025
2026
4.426 N -52 V 4.373 N 0N -284 V 4.089 N
4.128 N -52 V 4.075 N 0N 0N 4.075 N
4.131 N -52 V 4.079 N 0N 0N 4.079 N
2024
2025
2026
0N 0N
0N 0N
0N 0N
0N 0N
-284 V -284 V
-284 V -284 V
0N 0N
0N 0N
16
PROGRAMMA 2; Sociaal Domein
Maatschappelijk doel 1: Bevorderen en beschermen van de gezondheid van onze inwoners Wat willen we bereiken? ▪ Inwoners zijn veerkrachtig en hierdoor in staat om te gaan met de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen in het leven (positieve gezondheid). ▪ Inwoners hebben een voldoende sociaal netwerk waar ze – waar nodig – op terug kunnen vallen. We zetten ons in om sociaal isolement en eenzaamheid te voorkomen of te verminderen. ▪ Inwoners van alle leeftijden hebben een gezonde en actieve leefstijl. ▪ De inrichting en ruime opzet van onze buitenruimte stimuleert inwoners van alle leeftijden om te spelen en bewegen. Wat gaan we ervoor doen in 2022/2023? Integrale samenwerking en inzet rond gezondheidsthema's versterken en uitbouwen, vanuit het gedachtegoed van positieve gezondheid, waardoor we het beroep op zorg en ondersteuning willen verlagen. Interne samenwerking verstevigen om bij de inrichting van de buitenruimte en bij het realiseren (en/of renoveren) van woningen ook te kijken naar een goede infrastructuur, voldoende zorg (huisartsen), onderwijs, mogelijkheden tot sporten en bewegen etc. Hoe meten/weten we dat? Cijfers sociale cohesie Inzet Welzijn op recept (met toelichting wat de resultaten zijn)
2019 6,8 45
2020 27
2021 6,8 67
2022 -
* Wordt één keer per twee jaar gemeten Toelichting Opgaven Wij hebben de uitvoering voor het beschermen en bevorderen van de gezondheid van onze inwoners grotendeels belegd bij onze partners De Driemaster en Hecht. Cijfers Veel cijfers over de gezondheid en leefstijl van onze inwoners worden slechts één keer per vier jaar gemeten. Hierdoor zijn er veelal geen actuele gegevens beschikbaar. Dit geldt ook voor informatie over sociale cohesie en sociaal isolement.
17
Maatschappelijk doel 2: Goede basis en gelijke kansen Wat willen we bereiken? ▪ We stimuleren kinderen om al op jonge leeftijd sociaal actief te zijn. Elk kind moet kunnen meedoen aan sport en cultuur, ook als ouders niet over voldoende middelen beschikken. ▪ Inwoners en professionals herkennen en erkennen tijdig problemen bij het opvoeden/opgroeien en handelen hiernaar. ▪ Voor jeugdigen en/of hun ouders is er tijdig passende hulp beschikbaar, waarbij ouders zoveel mogelijk zelf de regie houden/krijgen en zelf verantwoordelijkheid nemen. ▪ Kinderen moeten in een veilige omgeving kunnen opgroeien en een goede start kunnen maken in hun leven Wat gaan we ervoor doen in 2022/2023? Project Planvorming en realisatie IKC Sportpad Project Planvorming en realisatie IKC Woubrugge Project Uitbreiding Brede School Kaskade Vormgeven en implementeren ”Jeugdhulp 2024” GO! voor jeugd gaat extra inzetten op verkorten wachttijden / wachtlijsten Hoe meten/weten we dat?
2019
2020
2021
Bereik Jeugdfonds sport en cultuur Bereik Stichting Leergeld Aandeel jeugdigen met jeugdhulp Minimaal 80% van de jeugdigen en/of hun ouders ervaren de jeugdhulp als tijdig en passend Minimaal 80% van de jeugdigen en/of hun ouders ervaren regie Aantal wachtenden op jeugdhulp
117 200 16,7% 89%
117 269 15,2% 93%
124 258 11,8% 77%
60%
61%
64%
Aantal thuiszitters Aantal meldingen kindermishandeling bij Veilig thuis (i.c.m. complexe scheiding)
2022
Deze cijfers registreren we vanaf 2022 12 31 14 11 6 nnb
18
Maatschappelijk doel 3: Het bieden van een vangnet en voldoende ondersteuning aan inwoners Wat willen we bereiken? ▪ Mantelzorgers krijgen de ondersteuning en/of verlichting van zorg die zij nodig hebben om – op eigen wijze – de mantelzorg te kunnen (blijven) bieden. Deze ondersteuning of verlichting bieden we op een manier die past bij hun leven en leeftijd en bij de toenemende intensiteit, duur en complexiteit van mantelzorg. ▪ Inwoners die zich in een (sociaal) kwetsbare positie bevinden zoals mensen met
dementie, met psychische problemen, verstandelijke beperking, laaggeletterdheid of financiële problematiek, hebben een volwaardige plek binnen de samenleving en krijgen tijdig passende ondersteuning vanuit hun eigen netwerk en waar nodig van professionals. Hiertoe bevorderen we o.a. de kennis over bijvoorbeeld psychische aandoeningen zodat er meer begrip voor inwoners in een kwetsbare situatie ontstaat. ▪ De openbare ruimte en openbare gebouwen zijn voor iedereen toegankelijk en
bereikbaar. ▪ De sociale veiligheid in wijken en dorpen neemt toe. Overlastgevende situaties als
gevolg van psychische dan wel psychogeriatrische problematiek voorkomen we zo veel mogelijk of pakken we zo snel mogelijk op om verdere escalatie te voorkomen (o.a. door toeleiding naar zorg). ▪ Inwoners, buurten en wijken ondersteunen elkaar. De kracht van de samenleving wordt
benut, versterkt en gefaciliteerd, waarbij oog is voor de grenzen van die kracht. ▪ We zetten in op de juiste/passende ondersteuning voor verenigingen zodat deze
belangrijke ontmoetings/netwerkplekken de basis blijven voor het creëren en vergroten van het sociale netwerk. De uitdaging om deze locaties met vrijwilligers te laten floreren zien we als een opgave voor de komende periode.
Wat gaan we ervoor doen in 2022/2023? De Driemaster, Tom in de buurt en GO! voor jeugd ontplooien samen initiatieven rond het werven, begeleiden en verbinden van vrijwilligers en verenigingen Afsluiten overeenkomst Ondersteuning met Wonen en Opvang per 2023
19
Hoe meten/weten we dat? Bij 80% van de inwoners die gebruik maken van ondersteuning is een beweging zichtbaar van zware naar lichte ondersteuning Klanten met een langlopende ondersteuning worden zelfredzamer
2019 2020 2021 Deze cijfers zijn onderdeel van de nieuwe overeenkomst met Tom in de buurt, die per 1-1-2022 is ingegaan. De cijfers worden dan ook vanaf 2022 aangeleverd en gemonitord.
2022
Percentage inwoners dat zegt dat de ondersteuning voorkomt dat problemen (verder) zijn geëscaleerd
20
Maatschappelijk doel 4: De economische sector verbeteren zodat iedereen mee kan doen in de samenleving Wat willen we bereiken? ▪ Ondernemers/werkgevers, werknemers, onderwijs en gemeente werken samen om de vraag naar en aanbod van werk (huidig en toekomstig) in balans te krijgen en houden, waarbij het gaat om kwaliteit en kwantiteit. ▪ Alle inwoners hebben een fatsoenlijk bestaansniveau en zijn financieel zelfredzaam, doordat zij werken naar vermogen, bij voorkeur in een regulier betaalde baan. Wij zetten daarom in op het aan het werk helpen van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt.
Wat gaan we ervoor doen in 2022/2023? Versterken van vroegsignalering om schuldenproblematiek te voorkomen Gezinnen met kinderen die opgroeien in armoede op een laagdrempelige manier informatie bieden over inkomensvoorzieningen Hoe meten/weten we dat? Aantal personen met een bijstandsuitkering (per 1.000 inwoners van 18 jaar en ouder) Uitstroom uit de bijstand richting werk Aantal inwoners met een vorm van schuldhulpverlening Aantal inwoners die actief benaderd zijn vanuit vroegsignalering (vanaf 2023)
2019 14,3
2020 20,1
2021 16,3
45
16 46
24 33
2022
Toelichting Opgave Alphen aan den Rijn voert voor onze gemeente de Participatiewet uit. Dit betekent dat zij zich inzetten om inwoners naar werk te begeleiden en om – indien inwoners (nog) niet zelf in hun inkomen kunnen voorzien – inkomensondersteuning te bieden. Dit is een continue opgave die we daarom niet in het overzicht hebben benoemd.
21
Maatschappelijk doel 5: Voor iedere inwoner is op redelijke termijn een passende woning beschikbaar Wat willen we bereiken? - Passend aanbod bieden voor al onze inwoners, jong en oud, met en zonder beperking en statushouders, zodat zij in Kaag en Braassem kunnen blijven wonen, of binnen een redelijke termijn een woning vinden. Voor hen is voldoende woonruimte aanwezig, die past bij hun levensfase, inkomen en mogelijke ondersteuningsvraag. Daarom zetten we in op: ▪ het bouwen van betaalbare woningen voor ouderen, starters en jongeren om zo de doorstroming te stimuleren; ▪ het realiseren van geschikte woonvoorzieningen voor bijzondere doelgroepen; ▪ het realiseren van flexibele, tijdelijke woonconcepten om acute woonproblemen op te lossen; ▪ het verzorgen van humane huisvesting voor arbeidsmigranten. - Het bouwen van de juiste hoeveelheid passende woningen. - Kansen vergroten op een woning voor inwoners van Kaag en Braassem door het toepassen van lokaal maatwerk waar mogelijk. - Het behoud of bij voorkeur verbeteren van de ruimtelijke kwaliteit en het woon- en leefklimaat door op de juiste plek te bouwen.
Wat gaan we ervoor doen in 2022/2023? Project Realiseren van twee woonvormen in prikkelarme omgeving (skaeve huse) Jaarlijks maken van prestatieafspraken met woningcorporaties en de huurdersbelangenvereniging Opstellen nieuwe Regionale woonagenda, en de regionale afspraken laten landen in de Omgevingsvisie (sturen op middensegment) Bij initiatieven toetsen of het bijdraagt aan “bouwen naar behoefte” Welke projecten voeren we uit in 2022/2023? Kern
Project
Leimuiden Leimuiden
Nieuwe Rede Dorpshart Noord De Poelen (fase 3 en 6) 0 De Akkers (fase 11) 60 189 0 Waterpark (fase 7,8&9) Ca 250 woningen Woelige Baren 14 35 0 Vrijvallende locaties sportpad Nader te bepalen Vml scholenlocatie Nader te bepalen
Roelofarendsveen Roelofarendsveen Roelofarendsveen Roelofarendsveen Roelofarendsveen/ Rijpwetering Rijnsaterwoude
Verwachte gem/particulier Oplevering
Aantal woningen vrije sociaal sector anders 73 31 0 Particulier 8 19 0 Particulier
Q4 2023 Sept 2022
GEM
nnb
GEM
nnb
GEM Particulier
nnb Q4 2023
GEM GEM
nnb Juni 2025
22
Hoe meten/weten we dat?*** Demografische druk Aantal woonvormen in prikkelarme omgeving Aantal woningen dat met lokaal maatwerk wordt verhuurd Aantal gerealiseerde sociale huurwoningen Aantal gerealiseerde sociale koop <200.000 Gemiddelde wachttijd sociale huurwoning Gemiddelde actieve zoektijd
2019 73,7% 0
2020 73,4% 0
2021 73,6 0
2022
0 20 5,9 jaar 1,9 jaar
54 30 5.9 2,5
24 2 6,0 2,3
127 28
*** Kanttekening: De cijfers zijn op basis van de woningbouwplanlijst. De update van de lijst vindt plaats in mei. Dat wil zeggen de cijfers van 2022 zijn vanaf mei 2021 tot aan mei 2022. Dat geeft mogelijk een lichtelijk vertekend beeld.
23
INZICHT IN HET PROGRAMMABUDGET Programma 2 heeft een totaal budget van afgerond € 6,1 miljoen aan geraamde baten en € 28,8 miljoen aan geraamde bestedingen (lasten). Onderstaande grafiek geeft inzicht in de herkomst van de middelen en de onderdelen waaraan de budgetten binnen dit programma worden besteed. Lasten Programma 2
bedragen * € 1.000 7.295
Werk en Inkomen 1.864
Welzijn en preventie
5.748
Ondersteuning 3.594
Maatschappelijk vastgoed
8.232
Jeugd en onderwijs 132
Inburgering
1.026
Gezondheid en veiligheid
Baten Programma 2 Reservemutaties
bedragen * € 1.000 50 4.567
Werk en Inkomen Welzijn en preventie
0 122
Ondersteuning
1.086
Maatschappelijk vastgoed 202
Jeugd en onderwijs Sociaal Domein breed
81
MEERJARENBEGROTING Het financiële meerjarenperspectief van dit programma wordt in onderstaande tabel aangegeven en is op deze wijze in de meerjarenbegroting 2023 – 2026 verwerkt. In dit overzicht zijn alle baten en lasten en het saldo van programma 2 vermeld. Bedra gen * € 1.000
Programma 2 Sociaal Domein
Programma budget 2023
Budget exploitatielasten Baten Saldo van baten en lasten Reservemutaties: toevoegingen Reservemutaties: beschikkingen Geraamd programmaresultaat
Toevoegingen Niet van toepassing Beschikkingen Hospice Amandi
Meerjarenperspectief 2024
2025
2026
28.801 N -6.058 V 22.743 N 0N -50 V 22.693 N
28.998 N -6.186 V 22.812 N 0N -50 V 22.762 N
28.828 N -6.314 V 22.514 N 0N 0N 22.514 N
28.885 N -6.382 V 22.502 N 0N 0N 22.502 N
2023
2024
2025
2026
0N 0N
0N 0N
0N 0N
0N 0N
-50 V -50 V
-50 V -50 V
0N 0N
0N 0N
24
PROGRAMMA 3; Ruimte en leefomgeving
Maatschappelijk doel 1: De toekomstige energievraag (warmte, elektra en brandstof) verduurzamen waarbij de bijbehorende infrastructuur betaalbaar blijft.
Wat willen we bereiken? ▪ Vóór 2025 een besparing van 44 terajoule realiseren in onze woningen, wat gelijkstaat aan een gemiddelde besparing van ongeveer 15% van het totale energieverbruik (gas en elektriciteit) in een gemiddelde woning. ▪ Vóór 2023 een besparing van 59 terajoule realiseren bij onze agrariërs en 19 terajoule minder energie verbruiken in de commerciële en maatschappelijke dienstverlening. ▪ Vóór 2025 liggen er minimaal gemiddeld zes zonnepanelen op iedere woning in Kaag en Braassem. ▪ Vóór 2025 wekken onze agrariërs minimaal 61 terajoule duurzame energie op (=76.250 zonnepanelen) en is de commerciële en publieke dienstverlening verantwoordelijk voor een opwek van 19,6 terajoule (=24.500 zonnepanelen). ▪ Huishoudens met een laag inkomen ondersteunen in de stijging van energieprijzen (“energiearmoede”). ▪ De Transitievisie Warmte uitwerken tot wijkniveau. Wat gaan we ervoor doen in 2022/2023? Opstellen maatregelenpakket om de doelstellingen van de Regionale Energiestrategie te behalen. Aantal energiecoaches/-ambassadeurs uitbreiden door nieuwe leden te werven. Het beschikbaar stellen van energiescans voor het midden- en kleinbedrijf.
De gemeente geeft het goede voorbeeld door het verduurzamen van het gemeentelijk vastgoed en het verlagen van het energieverbruik (zowel van het gemeentehuis, de gemeentewerf, de openbare verlichting als de gemalen en pompen van de riolering) Ondersteunen van de leden van de TransitieCommissie die onderzoekt hoe, per dorp, tot een Wijkuitvoeringsplan (WUP) kan worden gekomen.
25
Hoe meten/ weten we dat? Energieverbruik woningen Energieverbruik commerciële dienstverlening Energieverbruik publieke dienstverlening Hernieuwbare elektriciteit zonnestroom in de gehele gemeente (Tj) Hernieuwbare warmte in de gehele gemeente (ondiepe aardwarmte) Aantal energieadviezen van de energiecoaches Aantal Wijk Uitvoerings Plannen (relatie met gemeentelijke warmtevisie)
2020 617 Niet bekend
2021 nnb nnb
59
nnb
49
nnb
4
nnb
30
nnb
0
0
2022
26
Maatschappelijk doel 2: Kaag en Braassem heeft een kringloopeconomie waarin er geen sprake meer is van afval en we steeds meer duurzaam geproduceerde, hernieuwbare grondstoffen en materialen gebruiken.
Wat willen we bereiken? - De komende jaren willen we ons huishoudelijk restafval blijven verminderen door: ▪ het beter scheiden van het restafval én ▪ het verbeteren van de kwaliteit van de deelstromen van afvalscheiding. - Inzicht krijgen en verbeteringen realiseren in de afvalstromen en het gebruik van materialen binnen het gemeentehuis en op de gemeentewerf. - Inzicht krijgen in de bedrijfsmatige afvalstromen en tegelijkertijd in afstemming met ondernemers de eerste stappen zetten om het afval te verminderen. - Inzetten op duurzaam inkopen en aanbesteden. Wat gaan we ervoor doen in 2022/2023? Voorzieningen voor bronscheiding in stand houden en waar nodig uitbreiden Verbeteren afvalscheiding milieustraat Monitoring inzamelroutes deelstromen Deelname aan (regionale) projecten over circulaire afvalstromen en circulair bedrijventerrein Maatschappelijk doel 3: De resterende biodiversiteit in Kaag en Braassem behouden en werken aan herstel -
Wat willen we bereiken? Het versterken van de biodiversiteit (in met name het buitengebied). Het vergroten van de biodiversiteit (in met name de bebouwde omgeving). Het verbeteren van de waterkwaliteit en het voldoen aan de KRW
Wat gaan we ervoor doen in 2022/2023? Samen met de LTO, Omgevingsdienst, hoogheemraadschap van Rijnland en regiogemeenten ontwikkelen, faciliteren of promoten van maatregelen en experimenten om bodemdaling tegen te gaan met behoud van de agrarische functie. Bewustwording creëren onder agrariërs door bijvoorbeeld het organiseren van een klimaattafel of hen uitnodigen voor inspiratiesessies, enz. Actief de initiatieven en onderzoeken volgen binnen het Groene Hart om bodemdaling van veenweidegebieden tegen te gaan en kijken op welke wijze deze in onze gemeente van toepassing kunnen zijn. (regioDeal Bodemdaling e.a.). Inzichtelijk maken van huidige biodiversiteit in Kaag en Braassem en opstellen actieplan. Icoonsoorten provincie Zuid-Holland faciliteren binnen onze gemeente. 27
Het maaibeleid aanpassen op biodiversiteitsdoelstellingen. Vergroten aantal bloemrijke bermen/gazons en als zodanig beheren. Beheer en onderhoud van het Ghoybos, monitoren ontwikkeling flora en fauna. Vergroten areaal Natuurvriendelijke Oevers (NVO). Toepassen van inheemse planten en bomen. Ontwikkelaars stimuleren om natuurinclusief te bouwen. Hoe meten/weten we dat?*** Aantal bomen in de gemeente Hagen (omtrek in m1) Gras / Gazon (in km2) Gras / Berm (in km2) Gras / Bloemrijk (in km2) Heesters (in km2) Beschoeiing (in m1) Natuurvriendelijke oever (in m1)
2018 9.601 9.800 0,221 0,551 0,0185 0,1437 -
2019 9.585 11.620 0,194 0,379 0,045 0,134 -
2020 9.584 11.707 0,208 0,427 0,055 0,156 48.912 1.896
2021 9.774 19.201 0,231 0,486 0,062 0.136 47.859 4.201
28
Maatschappelijk doel 4: Bodemdaling tegengaan & klimaatadaptief Kaag en Braassem Wat willen we bereiken? - De leef- en werkomgeving van Kaag en Braassem samen met de agrariërs en andere betrokkenen zo inrichten dat we: • met de nadelige gevolgen van bodemdaling en veenoxidatie kunnen omgaan; • of de nadelige gevolgen kunnen benutten voor het oplossen van andere opgaven en uitdagingen. - Het vergroten en verbeteren van de veiligheid van onze leefomgeving, van ons grondwater en die van onze bodem. - Innovatief en duurzaam bodemgebruik. - Het realiseren van een zo goed mogelijke bodem- en waterkwaliteit. - Het groen in Kaag en Braassem zoveel mogelijk behouden, vergroten of ontwikkelen zodat het in de toekomst een bijdrage kan leveren aan het omgaan met klimaatverandering. - De leefomgeving van Kaag en Braassem zo inrichten en onderhouden dat we in de toekomst beter om kunnen gaan met klimaatverandering en extremer weer.
Wat gaan we ervoor doen in 2022/2023? Samen met de LTO, ODWH, hoogheemraadschap van Rijnland en regiogemeenten ontwikkelen, faciliteren of promoten van maatregelen en experimenten om bodemdaling tegen te gaan met behoud van de agrarische functie. Bewustwording creëren onder agrariërs door bijvoorbeeld het organiseren van een klimaattafel of hen uitnodigen voor inspiratiesessies, enz.
29
3.2 Een aantrekkelijke gemeente Maatschappelijk doel 1: Een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor bedrijven Wat willen we bereiken? ▪ De glastuinbouw concentreren in duurzame glastuinbouwgebieden. ▪ De detailhandel concentreren in dorpscentra. ▪ Meer vestigingsmogelijkheden voor het uitbreiden van bedrijven op bedrijventerreinen ▪ Vergroten van de werkgelegenheid binnen onze gemeente ▪ Vitaal ondernemersklimaat voor agrariërs Wat gaan we ervoor doen in 2022/2023? Samen met Greenport Aalsmeer komen tot een duurzame visie voor tuinbouwgebied de Baan/Sotaweg. Realiseren van nieuwe bedrijventerreinen in onder andere Leimuiden en Roelofarendsveen. Uitwisselbaarheid van functies binnen bedrijventerreinen behouden. Het ruimtelijk kader Geestweg Floraweg vaststellen, dat meer duidelijkheid moet geven voor de inwoners, ondernemers en glastuinbouw voor de toekomst. Hoe meten/weten we dat? Arbeidsparticipatie (per 1.000 inwoners 15-74 jaar) Vestiging van bedrijven (per 1.000 inwoners 15-64) Aantal banen (per 1.000 inwoners 15-64 jaar)
2019 712
2020 727
2021 Nnb
138,5
142,5
146,8
593,0
585,5
587,8
2022
30
Maatschappelijk doel 2: Kaag en Braassem blijven profileren als recreatiegemeente Wat willen we bereiken? ▪ Het behoud van en waar mogelijk investeren in recreatieve voorzieningen. ▪ Het mogelijk maken van nevenfuncties voor agrarische bedrijven. Wat gaan we ervoor doen in 2022/2023? Opstellen recreatievisie voor de gemeente en deelgebieden. Opstellen omgevingsplan voor het buitengebied waarin flexibiliteit wordt geboden in toekomstperspectief van agrarische bedrijven. Hoe meten/weten we dat? Banen in Recreatie & Toerisme per 1.000 inwoners (15-74 jaar)
2019 59,2
2020 55,4
2021 nnb
2022
3.3 Een goed bereikbare gemeente Maatschappelijk doel 1: Kaag en Braassem bereikbaar houden Wat willen we bereiken? ▪ Een betere doorstroming van de A4 en de N207 met onder andere als doel een beperking van sluipverkeer door de kernen die hierlangs liggen. Met behoud van economische mogelijkheden voor ondernemers en zo minimaal mogelijk afstand tot het wegennet. ▪ Een betere bereikbaarheid en ontsluiting van Leimuiden. Wat gaan we ervoor doen in 2022/2023? Tegengaan sluipverkeer, ook bij omleidingen van gemeentelijke projecten.
31
Maatschappelijk doel 2: Verkeersveiligheid vergroten
Wat willen we bereiken? ▪ Het vergroten van het verkeersveiligheidsgevoel, door onder andere aan te sluiten bij de provinciale campagne en het strategische plan vanuit het Rijk. ▪ Behoud van veilige wegen voor de inwoners en gebruikers, onder andere door – wanneer mogelijk – het scheiden van landbouwverkeer en de kwetsbare verkeersdeelnemers. ▪ We willen een zo schoon mogelijk vervoer voor en van de inwoners realiseren. Dit willen we onder andere bereiken door het uitbreiden van het aantal laadpalen. ▪ Behouden van de openbaarvervoervoorzieningen op het huidige niveau. ▪ In samenwerking met regionale partijen waar mogelijk het fietspadennetwerk opwaarderen.
Welke projecten voeren we uit in 2022/2023? Kern Weg Bijzonderheden Willem van der Leimuiden Incl. kering waterschap Veldeweg Zonnedauwlaan Rijnsaterwoude e.o. Woubrugge
Bateweg
Van Klaverweijdeweg Roelofarendsveen Bloemenbuurt Hoogmade
Hoe meten we dat / weten we dat? Aantal laadpalen
Partners Rijnland en Liander
Oplevering
Geen
Q1 2023
in verschillende fases
Geen
nnb
Incl kering waterschap
Rijnland
nnb
-
Geen
Q3 2022
2021
2022 64*
2023
Q 2023
2024
*Tot nu toe
32
INZICHT IN HET PROGRAMMABUDGET Programma 3 heeft een totaal budget van afgerond € 12,9 miljoen aan geraamde baten en € 22,5 miljoen aan geraamde bestedingen (lasten). Binnen dit programma wordt een belangrijk deel van de lasten afgedekt door inkomsten uit afvalstoffenheffing, rioolrechten, leges omgevingsvergunningen en leges burgerzaken. Uitgaven in de sfeer van de bouwgrondexploitatie zijn in principe afgedekt door de opbrengsten uit grondverkopen en voor zover deze niet toereikend zijn door getroffen verliesvoorzieningen. Onderstaande grafiek geeft inzicht in de herkomst van de middelen en de onderdelen waaraan de budgetten binnen dit programma worden besteed. bedragen * € 1.000
Lasten Programma 3 379
Verkeer en vervoer
2.820
Ruimtelijke ontwikkeling Reserve mutaties
335
Recreatie en toerisme
455
Overig
1.286
Milieu
1.167
Leges burgerzaken
67 643
Burgerzaken
1.776
Bouwgrondexploitatie
2.869
Beheer riolering
7.119
Beheer opbare ruimte 3.542
Afvalinzameling
bedragen * € 1.000
Baten Programma 3 Verkeer en vervoer
60 4.047
Rioolrechten Reserve mutaties
101
Recreatie en toerisme
30
Overig
81 1.375
Omgevingsvergunningen 330
Leges burgerzaken
1.686
Bouwgrondexploitatie Beheer riolering Beheer opbare ruimte
50 293 4.402
Afvalstoffenheffing Afvalinzameling
420
33
MEERJARENBEGROTING Het financiële meerjarenperspectief van dit programma wordt in onderstaande tabel aangegeven en is op deze wijze in de meerjarenbegroting 2023 – 2026 verwerkt. In dit overzicht zijn alle baten en lasten en het saldo van programma 3 vermeld. Bedra gen * € 1.000
Programma 3 Ruimte en leefomgeving Budget exploitatielasten Baten Saldo van baten en lasten Reservemutaties: toevoegingen Reservemutaties: beschikkingen Geraamd programmaresultaat
Toevoegingen Dotatie reserve Infra vanuit beheerplan kunstwerken Dotatie reserve riolering Beschikkingen Dotatie reserve Infra vanuit beheerplan kunstwerken Molendag Afsluiten Centrumplan Leimuiden 2022
Programma budget 2023
Meerjarenperspectief 2024
2025
2026
22.125 N -12.774 V 9.351 N 335 N -101 V 9.585 N
20.923 N -11.421 V 9.502 N 314 N 0N 9.816 N
21.201 N -11.257 V 9.945 N 5N 0N 9.949 N
21.179 N -11.039 V 10.139 N 0N -161 V 9.978 N
2023
2024
2025
2026
39 N 296 N 335 N
198 N 116 N 314 N
5N 0N 5N
0N 0N 0N
0N -11 V -90 V -101 V
0V
0V
-161 V
0N
0N
-161 V
34
MEERJARENBEGROTING EN ALGEMENE DEKKINGSMIDDELEN Het meerjarenperspectief van de algemene dekkingsmiddelen is in onderstaande tabel aangegeven en in de meerjarenbegroting 2023–2026 verwerkt. Bedragen * € 1.000
Algemene dekkingsmiddelen
Programma budget 2023
Meerjarenperspectief 2024
2025
2026
Saldo van toe te rekenen overhead Geraamde vennootschapsbelasting Lokale heffingen Algemene uitkering Ontvangen dividend Saldo financieringsfunctie Saldo van baten en lasten Reservemutaties: toevoegingen Reservemutaties: beschikkingen Geraamd resultaat algemene dekkingsmiddelen
9.241 N 1N -6.210 V -40.554 V -695 V -60 V -38.277 V 0N -300 V -38.577 V
9.312 N 1N -6.210 V -41.821 V -695 V 410 N -39.002 V 0N 0N -39.002 V
9.271 N 1N -6.210 V -42.499 V -695 V 509 N -39.622 V 0N 0N -39.622 V
9.332 N 1N -6.210 V -38.734 V -695 V 510 N -35.796 V 0N 0N -35.796 V
Toevoegingen Niet van toepassing
2023
2024
2025
2026
Beschikkingen Implementatie Omgevingswet
0N 0N
0N 0N
0N 0N
0N 0N
-300 V -300 V
0N 0N
0N 0N
0N 0N
35
OVERZICHT KOSTEN VAN OVERHEAD Onder overhead verstaan we het geheel van functies gericht op de sturing en ondersteuning van het primaire proces. Gemeenten mogen de overhead niet langer toerekenen aan de afzonderlijke programma’s. Het overzicht kosten van overhead is sinds 2017 een vast onderdeel van de gemeentelijke begroting. Met onderstaand overzicht is de omvang en de samenstelling van de overhead inzichtelijk gemaakt. Bedra gen * € 1.000
Overhead 6004000 Bestuursondersteuning college 6004001 Gemeentehuis 6004002 Staf afd. dienstverlening 6004003 Staf afd. bedrijfsvoering 6004004 Staf afd. ontwikkeling 6004005 Cluster ICT 6004006 Cluster DIV 6004007 Cluster gegevensbeheer (BAG) 6004008 Cluster financien 6004009 Cluster personeelszaken 6004010 Cluster juridische zaken 6004011 Cluster communicatie 6004012 Cluster bodedienst en facilitair 6004013 Tractiemiddelen 6004014 Huisvesting buitendienst 6004015 Cluster kcc 6004016 Cluster burgerzaken 6004018 Cluster belastingen 6004019 Cluster VTH 6004020 Cluster uitvoering OR 6004021 Cluster beleid en strategie 6004022 Cluster regie en planvorming 6004023 Cluster ruimte en omgevingszaken 6004024 Staf team Ruimte en Omgevingszaken 6004025 Staf team Dienstverlening
Begroting 2023 Lasten Baten 135 0 566 -46 524 0 290 0 226 -15 2.606 0 668 0 532 -3 859 0 963 0 409 0 418 0 188 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 92 0 253 0 37 0 253 0 0 0 116 0 170 0 9.305
-64
Vennootschapsbelasting Met ingang van 1 januari 2016 is vennootschapsbelasting voor overheidsbedrijven ingrijpend gewijzigd. Intussen hebben wij aangifte gedaan over de jaren 2016 tot en met 2021. De hoogte van de aangifte ligt onder het budget van € 1.000 per jaar, dat wij hiervoor hebben geraamd. Onvoorzien Bij het vaststellen van de begroting 2015 is het bedrag voor onvoorzien bepaald op € 0. Deze beleidskeuze is nogmaals vastgesteld bij het vaststellen van de Financiële Verordening 2020 en toegepast. Ook in deze begroting staat de post onvoorzien op € 0. Met het loslaten van het reserveren van structurele begrotingsruimte voor het op kunnen vangen van risico’s met structurele effecten kan uw raad overwegen om deze post wel weer op te nemen in de begroting.
36
Saldo 135 520 524 290 211 2.606 668 529 859 963 409 418 188 0 0 0 0 0 92 253 37 253 0 116 170 9.241
PARAGRAFEN In deze programmabegroting zijn de onderstaande zeven paragrafen opgenomen: 1)
Lokale heffingen
2)
Weerstandsvermogen en risicobeheersing
3)
Kapitaalgoederen
4)
Financiering
5)
Bedrijfsvoering
6)
Verbonden partijen
7)
Grondbeleid
37
1. Lokale heffingen De Gemeentewet geeft een limitatieve opsomming van de belastingen die een gemeente mag heffen. Lokale heffingen vormen voor de gemeente een belangrijke inkomstenbron. Kaag en Braassem kent de onroerendezaakbelastingen (OZB), de roerendezaakbelasting (RZB) en de forensenbelasting. Tevens wordt een aantal rechten geheven: de rioolheffing, de afvalstoffenheffing, leges, marktgelden en grafrechten. In deze paragraaf wordt nader aandacht besteed aan de lokale heffingen, het kwijtscheldingsbeleid en er wordt een overzicht gegeven van de diverse heffingen met de daarbij geraamde inkomsten en de lokale lastendruk in Kaag en Braassem. Beleid rondom belastingen De gemeente Kaag en Braassem hanteert het uitgangspunt dat de lokale heffingen zoals de OZB met niet meer dan met de verwachte indexatie (inflatie) volgens het CBS mogen stijgen. Hierbij wordt uitgegaan van het PBBP, het prijs bruto binnenlands product volgens de kerngegevenstabel van het CPB van maart 2022 voor begrotingsjaar 2023. De belastingheffing dient verder maximaal 100% van de kosten te dekken, waarbij rekening wordt gehouden met een eventuele btw-component in de kosten.
Tariefontwikkeling in 2023 Bij het bepalen van de ramingen van belastingopbrengsten voor het nieuwe begrotingsjaar wordt rekening gehouden met een inflatiepercentage van 3% voor 2023 Onroerendezaakbelastingen 2023 (OZB) Jaarlijks wordt de WOZ-waarde opnieuw bepaald. Voor gemeenten was 2022 het eerste jaar dat de WOZ-waarde van woningen is getaxeerd op basis van de gebruiksoppervlakte van de woning; de zogenaamde omzetting van m3 naar m2. De stijging van de marktwaarden van woningen zet nog door en de verwachting was dat de waarden volgend jaar nog door zouden stijgen. Of dit met de sterk stijgende rente en inflatie ook werkelijk gebeurt, moeten we afwachten. Zodra de nieuwe WOZ-waarden voor 2023 (peildatum 1-1-2022) bekend zijn zal bij het tarievenvoorstel na vaststelling van de begroting het definitieve belastingtarief hierop worden aangepast. Eind september was een eerste voorlopige marktontwikkeling inzichtelijk. Bij het bepalen van het tarief voor 2023 wordt tevens rekening gehouden met een inflatiecorrectie van 3% ten opzichte van de raming 2022, vermeerderd met areaaluitbreidingen. Om lokale sociaal-maatschappelijke non-profitorganisaties die door de coronapandemie zijn getroffen te ondersteunen is er een mogelijkheid om compensatie aan te vragen voor de OZB.
38
Afvalstoffenheffing 2023 De afvalstoffenheffing wordt opgelegd aan gebruikers van woningen en recreatieverblijven en voor het inzamelen en verwerken van grof huishoudelijk afval. Er is in december 2021 voor 2022ev een vast basistarief vastgesteld. Hierbij is geen onderscheid meer gemaakt tussen éénen meerpersoonshuishoudens. Daarnaast zijn er drie variabele tarieven gebaseerd op het aantal keer dat een container (afhankelijk van de grootte, 140 of 240 liter) of een zak restafval wordt aangeboden. In december 2022 worden de vaste en variabele tarieven voor 2023 vastgesteld. Ons beleid is om de tarieven kostendekkend te laten zijn. Op dit moment zijn de tarieven bij de afvalstoffenheffing nog niet kostendekkend. Bij de vaststelling van de verordening afvalstoffenheffing 2022 en de daarin opgenomen afvaltarieven voor 2022 is bepaald dat er een groei in kostendekkendheid wordt nagestreefd in twee jaar tijd. 95% in 2022 en 100% in 2023. Bij het opstellen van deze begroting is daarom uitgegaan van een kostendekkendheid van 100%.(na de laatste berekeningen uitgekomen op 98%) Of dit voor een specifieke inwoner hoog of laag zal uitvallen, zal afhankelijk zijn van het aantal ledigingen. Rioolheffing 2023 De tarieven voor de rioolheffing zijn gebaseerd op het GRP 2019-2023.
Eind 2019 is het kostendekkingsplan bij het GRP 2019-2023 tussentijds financieel bijgesteld en vastgesteld door de raad. Door het lagere renteomslagpercentage (van 3,12% naar 1,0%) en het hogere aantal aansluitingen dan waarbij in het GRP 2019-2023 vanuit was gegaan, kon het tarief met een laag percentage toenemen of zelfs gelijk blijven. Voor 2023 bedraagt het renteomslagpercentage 1,2% en wordt gerekend met een inflatie van de kosten met 3%. Het nieuwe tarief voor 2023 wordt dan bij een kostendekkendheid van 100% naar verwachting € 288,-. In december 2022 worden de tarieven voor de rioolheffing definitief vastgesteld. Ook het bijgestelde kostendekkingsplan bij het GRP 2019-2023 zal dan ter vaststelling aan uw raad worden voorgelegd. Mocht dit besluit gevolgen hebben voor de begroting, dan wordt dit als begrotingswijziging op de begroting 2023 verwerkt. Vanaf 2023 zal in de verordening geen sprake meer zijn van rioolheffing maar van riool- en waterzorgheffing. Naast de afvoer van water is er ook zorg voor beheer van het grondwaterpeil en voorkoming van droogte. Bij invoering van de nieuwe verordening “riool- en waterzorgheffing” worden meer inwoners en bedrijven in de heffing betrokken. Omdat niet meer dan de kosten worden verhaald zal het gemiddelde bedrag wel dalen. De herziening van de verordening zal nog worden uitgewerkt.
Het huidige GRP heeft een looptijd tot en met 2023. In 2023 wordt een nieuw GRP opgesteld en ter vaststelling aangeboden aan uw raad voor de periode 2024-2027.
39
Bouwleges 2023 Bij het ramen van de bouwleges wordt, gelet op ervaringen uit het verleden, het voorzichtigheidsbeginsel gehanteerd. Dit wil zeggen dat alleen de reguliere leges worden geraamd en elk jaar afzonderlijk wordt bekeken of er aanvullend ook leges kunnen worden geraamd voor projecten die in de periode van het meerjarenperspectief van de begroting worden verwacht. In november wordt duidelijk of de invoering van de Omgevingswet per 1 januari 2023 doorgaat. Er zijn onderwerpen die moeten worden uitgewerkt zoals bijvoorbeeld de opvang van inkomstenderving als de bouwtechnische toets voor bepaalde bouwwerken overbodig wordt. Maar ook over zaken als het heffen van leges over milieubelastende activiteiten moet nog duidelijkheid komen. Net als in 2022 worden ook in 2023 hogere opbrengsten voor de bouwleges verwacht vanwege de grote projecten die momenteel binnen onze gemeente worden ontwikkeld. De ramingen zijn daarom incidenteel in 2023 verhoogd. In verband met de invoering van de Omgevingswet wordt in het meerjarenbeeld rekening gehouden met een verlaging van de opbrengsten. Overzicht belastingdomein gemeente Kaag en Braassem De hierna volgende tabel geeft een overzicht van het lokale belastingdomein. Ook is vermeld hoe de ramingen voor 2023 tot stand zijn gekomen en waar nodig nog toegelicht per belastingsoort.
De totale raming van eigen inkomsten is bepaald op basis van het bestaande beleid bij de lokale heffingen en als baat opgenomen in de begroting 2023. Aan de hand van de nog vast te stellen WOZ-waarden 2023 (peildatum 1 januari 2022) zullen de definitieve OZBtarieven 2023 worden bepaald. bedragen in €