CUP 2.0

Met het huidig investeringskrediet dat meerjarig is opgenomen in de begroting, en de middelen die jaarlijks beschikbaar zijn vanuit riool, is het de verwachting dat deze lijst in 30 rAA

CUP 2.0 2022-2026

ongeveer 9 tot 10 jaar weggewerkt wordt. Dat is gezien de staat van de wegen en het verschil in prioritering acceptabel.

Hierbij moeten twee opmerkingen gemaakt worden:

1. De prioritering is opgesteld op basis van de huidige analyses. Op het moment dat door bijvoorbeeld vorst, zwaar transport, intensiever gebruik of zetting van de ondergrond een weg of riool sneller verslechterd dan gepland, zal de prioritering hierop aangepast moeten worden. Dit is een continu proces. 2. De Vriezenweg en de Vriezekoop-Noord staan beide met hoge prioritering op de lijst. Zoals de afgelopen jaren al veelvuldig aangegeven, is er binnen het investeringsbudget voor de wegen geen ruimte om deze twee wegen aan te pakken. Dit heeft enerzijds te maken met de lengte van de wegen en de complexiteit van het werk, en anderzijds met het feit dat er geen riool onder deze wegen ligt waardoor er geen ‘cofinanciering’ vanuit het GRP mogelijk is. Voor deze wegen ontvangt u in 2023 dus een separaat voorstel met kredietaanvraag. Binnen de huidige situatie is er geen financiële ruimte om actief in te zetten op het verbeteren van de verkeersveiligheid op wegen die nog niet toe zijn aan grootschalig onderhoud of reconstructie.

Met behulp van onder andere de fietsersbond is er een top 20 aan verkeersknelpunten geïnventariseerd. Hierbij is tevens aan de verschillende knelpunten een score is gehangen vwb de mate van urgentie gelet op meerdere criteria (ongevallenstatistieken, meldingen, etc.). De volgende knelpunten zijn uit de inventarisatie gekomen, gerankt op prioriteit:

Verkeersknelpunten

Kern

*30 km/u in Leimuiden

LM

** Noord- en Zuideinde Roelofarendsveen

RA

** Vriezenweg Oost

LM

Oud Adeselaan, Rijpwetering (binnen bebouwde kom)

RW

A. de Graaflaan, Woubrugge

WB

Vriezenweg West

LM

Kruising Burgemeester Bakhuizenlaan / Overloop

LM 31

rAA

CUP 2.0 2022-2026

** Kruising Generaal van Merleweg / Vriezenweg

LM

Zuidweg, Rijpwetering

RW

Koppoellaan eo, Rijpwetering

RW

** Meerkreuk, Oude Wetering

OW

Herenweg Zuid (buiten bebouwde kom)

RSW

Ripselaan (buiten bebouwde kom)

RW

** Fietsroute - Bilderdam

OW

Fietspad Molendijk

NW

Kruising Middenoever

RA

Belijning / markering fietspaden

Algemeen

** Spireastraat

RA

Het project *30 km/u Leimuiden kent overlap in de verkeersknelpunten en de grootschalige reconstructies. Echter is het zo dat vanuit de verkeersknelpunten dit project de hoogste prioriteit kent. Voor de grootschalige reconstructies de laagste. Op de langere termijn, circa 10 jaar, ontstaat er pas een echte behoefte tot reconstructie voor dit project.

De projecten met ** kennen een overlap met reconstructies uit de meerjarenplanning. Deze kunnen zullen dus meeliften op de bestaande planning en zodoende de komende jaren aangepast worden. De andere verkeersknelpunten zullen in de huidige situatie NIET aangepakt worden de komende jaren.

Op een aantal concrete acties uit het raadsakkoord willen we graag iets dieper ingaan, omdat deze relatie hebben met ons huidige werk:

Onderzoek verbeteren verkeerveiligheid Noordeinde – Zuideinde Na aanleiding van de raadsbrief over het Noordeinde is er week 3 een uitvraag gedaan bij een extern bureau. Zoals in de raadsbrief benoemd zullen we hier voor de beschikbaar gestelde €50.000 inzetten. Hiervoor doen we een QuickScan naar mogelijke oplossingsrichtingen zoals die zijn geschetst in de raadsinformatiebrief.

Inventariseer grootschalige reconstructies 32 rAA

CUP 2.0 2022-2026

De achterliggende periode is er integraal met alle disciplines in de openbare ruimte gekeken naar de behoeftes op de korte-middel-lange termijn. Deze lijst is hierboven reeds toegevoegd.

Stel een knelpunteninventarisatie op t.a.v. verkeersveiligheid De achterliggende periode is er gewerkt aan een knelpunteninventarisatie op het gebied van verkeersveiligheid. Deze lijst is hierboven reeds toegevoegd.

Plannen tot verbetering koppelen aan regulier onderhoud: werk met werk maken Het werk met werk maken is een belangrijk onderdeel van de werkwijze binnen de gemeente Kaag en Braassem. Groen, Riool, Wegen en Verkeer zoeken altijd elkaar in het dagelijks beheer en onderhoud altijd op. Daarbij wordt ook gekeken naar de mogelijkheden om de verkeersveiligheid (verder) te vergroten.

Opstellen beleids-en beheerplannen met keuzemogelijkheden voor de raad m.b.t kwaliteitsniveaus Het IBOR is het beleidsdocument waarin de gemeenteraad keuzes maakt over de kwaliteitsniveaus in de openbare ruimte. Tussentijds in 2023 heeft de raad meer geld beschikbaar gesteld om het huidige kwaliteitsniveau te kunnen handhaven. In 2024 komt het huidige IBOR ten einde en moet een nieuw IBOR worden vastgesteld. De vaststelling van het nieuwe IBOR zal gekoppeld zijn met een financieel vraagstuk en keuzemogelijkheden voor de gemeenteraad.

Stel een meerjarig uitvoeringsplan op Het meerjarig programma op het gebied van wegen en riool investeringsprojecten (inclusief aanpak verkeersveiligheidsknelpunten) is opgesteld en weergegeven in de bovenstaande lijst. Deze lijst is samengesteld op basis van de kwaliteit van wegen, riolering en (in mindere mate) openbaar groen.

Uitvoeren van een quickscan naar reële benodigde beheer-en onderhoudsbudgetten Hiervoor maken we een onderscheid in drie disciplines: 1. Openbare ruimte: Eind 2024 loopt het huidige IBOR af. De raad zal bij het vaststellen van het nieuwe IBOR keuzemogelijkheden krijgen in het kwaliteitsniveau van de openbare ruimte. Uiteraard gaan deze niveaus gepaard met reële beheer- en onderhoudsbudgetten. 2. Wegen: Afgelopen jaar is er veel gebeurd in de wereld, wat een groot effect heeft gehad op de prijs van grondstoffen, brandstof en arbeid. Binnen de 33 rAA

CUP 2.0 2022-2026

onderhoudskosten van wegen komen deze prijsstijgingen hard aan. Bij het vaststellen van de begroting 2023 e.v. heeft uw raad het beschikbare budget hierop aangepast. Ditzelfde geldt voor het investeringskrediet. Met het huidige krediet verwachten we de projecten die zijn weergegeven in de prioritering binnen 9 tot 10 jaar weg te kunnen werken. Dit is met de huidige kennis, en gezien de technische staat, acceptabel. In het knoppenmodel wordt u de mogelijkheid gegeven om te versnellen, met bijhorende financiële consequenties. 3. Riool: Eind 2023 zal het nieuwe GRP en Waterbeleidsplan worden vastgesteld. Hierbij zullen ook de tarieven worden voorgesteld behorende bij de ambities van de raad en de uitdagingen die voor ons liggen.

4. Waar zitten keuzemogelijkheden en wat gaat het kosten? Plannen dienen realistisch in hun ambitie te zijn en betaalbaar in de uitvoering. Hier zit een keuzemogelijkheid voor de raad. We schetsen u drie scenario’s: huidig, ambitieus en zeer ambitieus. De ambities onder de knoppen dienen te worden gezien “knoppen". Draaien aan knop 2, het verhogen van de investeringskredieten kan apart gedraaid worden van de knelpunten verkeersveiligheid aanpakken.

Knop 1: huidige situatie doorzetten -

We dragen zorg voor wegen die goed zijn onderhouden en veilig zijn in gebruik; Onderzoek verbeteren verkeerveiligheid Noordeinde – Zuideinde ; Inventariseren grootschalige reconstructies, en stel een meerjarig uitvoeringsplan op (afgerond); Stel een knelpunteninventarisatie op t.a.v. verkeersveiligheid (afgerond maar nog niet bestuurlijk vastgesteld); Plannen tot verbetering koppelen aan regulier onderhoud: werk met werk maken (continu proces); Opstellen beleids-en beheerplannen met keuzemogelijkheden voor de raad m.b.t. kwaliteitsniveaus en het uitvoeren van een QuickScan naar reëel benodigde beheeren onderhoudsbudgetten (volgens planning GRP eind 2023, IBOR eind 2024);

Knop 2: Ambitie verhogen -

Alles wat genoemd staat onder ‘knop 1’, aangevuld met:

-

Het verhogen van het investeringskrediet voor wegen met € 1.100.000, - p/j. Met het huidige investeringskrediet op het gebied van wegen en riool is het de verwachting dat de lijst van investeringsprojecten in 9 tot 10 jaar wordt weggewerkt. Van een verhoging van het investeringskrediet voor wegen, kan deze doorlooptijd worden teruggebracht naar 6 tot 7 jaar. Dit bedrag is inclusief 10% benodigde inhuur capaciteit 34

rAA

CUP 2.0 2022-2026

-

De knelpunten verkeersveiligheid aanpakken. Op dit moment worden deze knelpunten alleen aangepakt op het moment dat zij een overlap hebben met de investeringsprojecten nav de kwaliteit van de wegen of het riool. Wanneer er een investeringskrediet beschikbaar wordt gesteld van 825.000 p.j voor het oplossen van verkeersknelpunten, kunnen we jaarlijks één of meerdere knelpunten aanpakken (afhankelijk van de omvang van het knelpunt) die geen overlap hebben met de investeringsprojecten. Dit bedrag is inclusief 10% benodigde inhuur capaciteit.

Knop 3: zeer ambitieus -

Alles wat genoemd staat onder ‘Knop 1’ en ‘Knop 2’, aangevuld met: Het verhogen van het investeringskrediet voor wegen met € 2.200.000, - p/j. Met het huidige investeringskrediet op het gebied van wegen en riool is het de verwachting dat de lijst van investeringsprojecten in 9 tot 10 jaar wordt weggewerkt. Met een structurele verhoging zoals voorgesteld onder ‘Knop 2’, is de verwachting dat we dit kunnen versnellen naar 7 tot 8 jaar. Wanneer u kiest voor een verhoging van € 2.200.000, - per jaar verwachten we de doorlooptijd terug te kunnen brengen naar 5 tot 6 jaar. Dit bedrag is inclusief 10% benodigde inhuur capaciteit.

-

De knelpunten verkeersveiligheid aanpakken. Op dit moment worden deze knelpunten alleen aangepakt op het moment dat zij een overlap hebben met de investeringsprojecten nav de kwaliteit van de wegen of het riool. Met een structurele verhoging zoals voorgesteld onder ‘Knop 2’, is de verwachting dat we jaarlijks één of meerdere knelpunten kunnen aanpakken (afhankelijk van de omvang van het knelpunt). Wanneer u kiest voor een verhoging van € 1.650.000, - per jaar verwachten we jaarlijks 2 tot 3 knelpunten op te kunnen pakken die geen overlap hebben met de investeringsprojecten, . Dit bedrag is inclusief 10% benodigde inhuur capaciteit.

5. Wat is de planning? Wanneer u kiest voor knop 1 -

We gaan door met de geplande en geprioriteerde werkzaamheden; U wordt op de hoogte gehouden van de voortgang middels de monitor/P&C cyclus; We gaan aan de slag met de meerjarenplanning van investeringsprojecten en verwachten deze lijst in 9 tot 10 jaar weggewerkt te hebben. Uiteraard met het voorbehoud van eventuele prijsstijgingen, en veranderingen in prioritering. Bij aanvullende financiële vraagstukken/vaststelling van plannen komen we bij u terug. Dit zal zeker het geval zijn voor de Vriezenweg en de Vriezekoop-Noord

Wanneer u kiest voor knop 2 -

We gaan door met de geplande en geprioriteerde werkzaamheden 35

rAA

CUP 2.0 2022-2026

-

U wordt op de hoogte gehouden van de voortgang middels de monitor/P&C cyclus; We gaan aan de slag met de meerjarenplanning van investeringsprojecten en verwachten deze lijst in 7 tot 8 jaar weggewerkt te hebben. Uiteraard met het voorbehoud van eventuele prijsstijgingen, en veranderingen in prioritering. We pakken jaarlijks 1 of meerdere verkeersknelpunten op, afhankelijk van de omvang van het knelpunt. Bij aanvullende financiële vraagstukken/vaststelling van plannen komen we bij u terug. Dit zal zeker het geval zijn voor de Vriezenweg en de Vriezekoop-Noord

Wanneer u kiest voor knop 3 -

We gaan door met de geplande en geprioriteerde werkzaamheden U wordt op de hoogte gehouden van de voortgang middels de monitor/P&C cyclus; We gaan aan de slag met de meerjarenplanning van investeringsprojecten en verwachten deze lijst in 6 tot 7 jaar weggewerkt te hebben. Uiteraard met het voorbehoud van eventuele prijsstijgingen, en veranderingen in prioritering. We pakken jaarlijks 2 of meer verkeersknelpunten op, afhankelijk van de omvang van de knelpunten. Bij aanvullende financiële vraagstukken/vaststelling van plannen komen we bij u terug. Dit zal zeker het geval zijn voor de Vriezenweg en de Vriezekoop-Noord

6. Wat is het concrete eindresultaat? Er zijn 25 grootschalige reconstructies geïnventariseerd en geprioriteerd op het gebied van wegen, riolering en (in mindere mate) openbaar groen. Het gaat hierbij om circa 255.000 m2 aan wegen, waardoor de komende jaren 18,21% van ons wegenareaal vervangen zal moeten worden. Daarbij worden dan ook 7 van de 18 geprioriteerde verkeersveiligheidsknelpunten opgepakt. Hoeveel jaar dit in beslag zal nemen, is afhankelijk van de keuze die u maakt. In de huidige situatie is het de verwachting dat dit 9 tot 10 jaar zal vergen. Dit is gezien de technische staat met de huidige kennis acceptabel. Voor de aanpak van de 11 resterende verkeersveiligheidsknelpunten zijn keuzes nodig onder knop 2 of 3.

Voorgestelde keuze Het college stelt knop 2 voor zowel IBOR, openbare ruimte als verkeersveiligheid voor. Dit is in lijn met de door een meerderheid van de raad bij het knoppenmodel aangegeven keuze.

36 rAA

CUP 2.0 2022-2026

Planning Verhoging investeringskrediet wegen Als gevolg van de hogere ambitie en de keuze voor optie twee krijgt de organisatie meer mogelijkheden om projecten (versneld) op te pakken. Dit betekent dat ongeveer twee jaar van de totale doorlooptijd kan worden bespaard. Het is echter belangrijk op te merken dat geld niet altijd de beperkende factor is, maar vaak zijn externe factoren zoals Liander en Oasen ook beperkende factoren. Vanwege de personeelstekorten is hun doorlooptijd hoog en niet door ons beïnvloedbaar. De verhoging van de ambitie betekent dat de concrete inzet voor de komende tijd is om tegen 2026 de meest urgente projecten uit te voeren. Vanaf 2027 zal er verder worden gewerkt aan de opgaven met het "standaard" budget.

Verkeersveiligheid: Als gevolg van de hogere ambitie en de keuze voor optie twee ontstaat de mogelijkheid om, los van (groot) onderhoud, jaarlijks 1 of meerdere projecten op te kunnen pakken uit de lijst met verkeersveiligheidsknelpunten. Op dit moment is het lastig om met een concrete doorkijk te komen. Wel kan opgemerkt worden dat in 2023 t.a.v. de Koppoellaan en Spiréastraat al acties zijn uitgevoerd. Op de Koppoellaan is extra passeerruimte gecreëerd door middel van het instellen van parkeerverboden naast de bestaande inritten. In de Spiréastraat is een doorsteek gecreëerd naar het fietspad langs de rotonde Alkemadelaan / Sotaweg. Door deze aanpassing is het duidelijk geworden waar fietsers de Spiréastraat op komen, waar er voorheen ook over het VOP en trottoir gereden werd, met veel remacties en gevaarlijke situaties tot gevolg. Daarnaast staat er onderhoud aan de Heilige Geestlaan op de planning voor 2023, waar dus mogelijk meteen op aangehaakt kan worden. Ook is de voorbereiding gestart voor het Noordeinde Roelofarendsveen. Het onderzoek waarin gekeken wordt naar verschillende oplossingsrichtingen loopt inmiddels. Projecten voor 2024 / (2025) zouden bijvoorbeeld kunnen zijn; downgrading van de Ripselaan (bubeko) , downgrading van de Oud Adeselaan (bibeko) of verplaatsing bebouwde komgrens A. de Graaflaan.

Concreet qua uitvoering kunnen we hierin nog niet worden; er dient dan namelijk eerst een voorbereiding doorlopen te worden, waarna de haalbaarheid hiervan pas duidelijk wordt.

37 rAA

CUP 2.0 2022-2026

SOCIAAL DOMEIN, IKC EN SPORTPAD

Werkblad sociaal domein, IKC en Sportpad 1. Onderwerp Deze notitie gaat over de ambities van de gemeenteraad in het sociaal domein. In het raadsakkoord is een aantal concrete acties op dit onderwerp opgenomen. Deze ambities hebben gevolgen op het gebied van financiën en capaciteit. In deze notitie willen we u meenemen in de mogelijkheden die wij als college zien op het gebied van het sociaal domein.

2. Waarom moeten we hierop inzetten? In het raadsakkoord zijn de volgende doelstellingen opgenomen: - Onze inwoners moeten zoveel mogelijk kunnen deelnemen aan het dagelijks leven en zich kunnen ontwikkelen. - Onze inwoners moeten in de eigen omgeving kunnen blijven wonen en de regie op hun leven kunnen behouden/gaan nemen. - De ondersteuning en voorzieningen in onze gemeente (zoals IKC’s, sport- en cultureel aanbod) moeten aansluiten op de demografische ontwikkelingen om zo de leefbaarheid in de kernen te behouden en het welzijn van onze inwoners te vergroten.

Knop 1 (snelle acties, incidenteel) Onder deze knop vallen de acties die onder de going concern vallen, die al in de huidige begroting zijn opgenomen of die al zijn uitgevoerd. Huidig werk en sociaal domein breed Hieronder vallen de volgende acties: - Afronden in Q3 van 2022 van de aanbesteding ondersteuning met wonen. Dit is inmiddels gerealiseerd. - Intensiveren van de ambtelijke samenwerking met Alphen aan den RIjn en Nieuwkoop. - De raad in positie brengen voor het stellen van kaders voor welzijn, hulp en ondersteuning en voor bijsturen. - Uitvoeren van onderzoek naar bestedingen en sturingsmogelijkheden in het sociaal domein. - Inzichtelijk maken van de wijze van organiseren van de jeugdhulp. - Onderzoeken van locaties voor Skaeve Huse (extra inzet) en realiseren van Skaeve huse. Hiervoor zijn in het verleden middelen beschikbaar gesteld. Het is de verwachting dat de kosten binnen dit budget blijven. 38 rAA

CUP 2.0 2022-2026

IKC In het raadsakkoord staat: - Opstellen van een kredietvoorstel voor KC Noord (uitgevoerd). - Ter inzage leggen van het bestemmingsplan KC Noord (maart 2023). - Voorstellen van een definitieve locatie voor IKC Woubrugge (besloten). - Opstellen van een kredietvoorstel voor de uitbreiding IKC Kaskade (uitgevoerd). - Verkennen van IKC Rijpwetering (start 2023). Sportpad Hieronder vallen de volgende acties: - Opstellen van een kredietvoorstel voor de raad over het Sportpad. Voor fase 2 is al een kredietvoorstel voorgelegd en hierover is al een besluit genomen. Voor fase 1 volgt het kredietvoorstel nog. - In gesprek gaan met verenigingen over fase 2 Sportpad. Dit is een continu proces. - Inzichtelijk maken van de bijdragen van vrijvallende locaties rond het Sportpad. De bijdragen zijn al inzichtelijk gemaakt. De vervolgstap, het uitwerken van de grondexploitatie, wordt nu uitgevoerd. - Opstellen van een dekkingsplan voor fase 2 Sportpad. Dit heeft al plaatsgevonden. - Ter inzage leggen van het bestemmingsplan Sportpad in Q4 van 2022. Dit gebeurt per 1 maart 2023. Welzijn en preventie Hieronder vallen de volgende acties: - Opstellen van de opdracht Welzijn en Preventie 2024 (€ 40.000,-). - Onderzoeken van de bibliotheekfunctie in Leimuiden en voor 1 oktober 2022 een voorstel aan de raad doen. De opdracht voor dit onderzoek is al gegeven aan een onafhankelijk bureau.

Knop 2 - Knop 1, aangevuld met: - Versterken van de bibliotheekfunctie gemeentebreed. - Inzichtelijk maken hoe het cultureel aanbod versterkt kan worden.

3. Huidige situatie 1 Het sociaal domein is een breed terrein, dat raakvlakken heeft met de andere beleidsterreinen binnen de gemeente. Vanuit onze gemeentelijke visie op het sociaal domein is de uitvoering van de wettelijke taken uitbesteed aan derden, zoals op dit moment bijvoorbeeld aan De Driemaster, het Serviceplein, Tom in de buurt en GO! voor jeugd.

4. Waar zitten keuzemogelijkheden en wat gaat het kosten? Plannen dienen realistisch in hun ambitie te zijn en betaalbaar in de uitvoering. Hier zit een keuzemogelijkheid voor de raad. We schetsen u twee scenario’s: huidig en ambitieus.

Knop 1: Huidige situatie doorzetten We gaan met de huidige bezetting door op de ingezette koers. De ambities vanuit het raadsakkoord worden dus uitgevoerd op het moment dat deze nu ook al tot de werkzaamheden behoren, of op de planning staan om opgepakt te worden bij voldoende 39 rAA

CUP 2.0 2022-2026

capaciteit en financiële ruimte. Voor de acties onder knop 1 is al budget opgenomen in de begroting. Voor het Sportpad, de uitbreiding van de Kaskade en voor het IKC Woubrugge is ook budget opgenomen in de begroting. Dit budget is echter gebaseerd op een raming. Het daadwerkelijke bedrag (dat mogelijk hoger ligt) volgt bij de aanbesteding.

Knop 2: Ambitie verhogen Naast de huidige werkzaamheden, worden vanuit de raadsambities ook de volgende onderwerpen opgepakt: Bibliotheekvoorziening gemeentebreed Op basis van het onderzoek en de behoeftepeiling naar de gewenste bibliotheekvoorziening gemeentebreed leggen we verschillende scenario’s voor. Knop 1, naar aanleiding van de discussie over de bibliotheekvoorziening in Leimuiden. Dit kan leiden tot een extra financieringsvraag voor uitbreiding van de bibliotheekvoorziening. Vooralsnog wordt dit geraamd op € 60.000 door efficiënte combinaties van activiteiten te organiseren binnen de gehele gemeente. Dit is afhankelijk van de uitkomsten van het onderzoek en de ambitie van de raad. Versterken cultureel aanbod Cultuur verbindt, net als sport. Het is belangrijk dat alle inwoners kunnen deelnemen aan het culturele aanbod en dat dat aanbod niet versnipperd is, maar een verbindend, integraal netwerk. Daarom willen we een cultureel platform inrichten rondom de opdracht welzijn&preventie. In 2023 bepalen we met de organisaties de vorm, om hier de komende jaren effectief inhoud aan te geven. Verwacht wordt dat de kosten hiervoor € 20.000 bedragen. Wanneer u kiest voor knop 2: ambitie verhogen, is het financieel effect € 80.000 structureel (versterken/uitbreiden cultureel aanbod en bibliotheekvoorziening).

5. Wat is de planning? Wanneer u kiest voor knop 1 - We gaan door op de huidige weg. - U wordt op de hoogte gehouden van de voortgang met de monitor. - Bij aanvullende financiële vraagstukken komen we bij u terug. Wanneer u kiest voor knop 2 - Zie knop 1, met als aanvulling: - Voor cultuur gaan we in 2023 met verenigingen en De Driemaster verkennen hoe we een platform voor verenigingen kunnen creëren, zodat we het culturele aanbod kunnen versterken. In 2024 moet dit platform ingericht worden. - In 2023 voeren we de onderzoeksopdracht van de raad uit naar de bibliotheekvoorziening in Kaag en Braassem. Rond de zomer van 2023, leggen we verschillende scenario’s aan u voor.

40 rAA

CUP 2.0 2022-2026

2023 met partners verkennen mogelijkheden platform

2024 culturele platform ingericht

2023 onderzoeksopdracht bibliotheekvoorziening

zomer 2023 verschillende scenarios voorleggen aan raad

gewenste bibliotheekvoorziening gerealiseerd obv onderzoek en behoeftepeiling

Realisatie skaeve huse

6. Wat is het concrete eindresultaat? Bibliotheek Er is een gewenste bibliotheekvoorziening gemeentebreed gerealiseerd op basis van onderzoek en behoeftepeiling. Skaeve huse Er is een Skaeve huse gerealiseerd in 2023. Welzijn en preventie Sportpad

Voorgestelde keuze Het college stelt knop 2 voor. Dit is in lijn met de door een meerderheid van de raad bij het knoppenmodel aangegeven keuze.

Planning De keuze wat betreft de bibliotheekvoorziening wordt rond de zomer gemaakt. Vanaf 2024 is het door de raad gewenste voorzieningenniveau gerealiseerd. 41 rAA

CUP 2.0 2022-2026

Het versterken van cultuur kan direct na besluitvorming worden opgepakt door alle culturele partners uit te nodigen hieraan vorm te geven. Vanaf 2024 is dan een platform, of een andere gewenste vorm, functioneel om (de deelname aan) cultuur te versterken.

42 rAA

CUP 2.0 2022-2026

RECREATIE

Werkblad recreatie 1. Onderwerp Deze notitie gaat over de recreatieambities van de gemeenteraad. In het raadsakkoord is een aantal concrete acties op dit onderwerp opgenomen. Deze ambities hebben gevolgen op het gebied van financiën en capaciteit. In deze notitie willen we u meenemen in de mogelijkheden die wij als college zien op het gebied van recreatie, toerisme en vrijetijdseconomie.

Knop 1 (reactief op recreatie en landelijk gebied) Het huidig werk aangevuld met de volgende ambities: •

Ontwikkelen Visie en Actieprogramma Vrije Tijd – vertaling naar Omgevingsvisie (€ 50.000,- incidenteel) • Invoeren Toeristenbelasting (implementatie 2023 invoering 2024) (€ 30.000,incidenteel) • Geef extra ondersteuning aan Stichting Kaag en Braassem Promotie tot juni 2023 • Besteed aandacht aan water in omgevingsvisie • Behoud het bestaande (beperkte) netwerk in het recreatief gebied.

Knop 2 (actief op recreatie en landelijk gebied) • •

Alles behorende bij Knop 1 Stel een aparte gespecialiseerde adviseur recreatie aan van 1 fte (focus op netwerk en regie) (€ 90.000 structureel) • Geef extra ondersteuning aan Stichting Kaag en Braassem Promotie in de vorm van indexatie en extra taken zoals bijv. Netwerkvorming, arrangementvorming en ondersteuning aan maatschappelijke evenementorganisaties. (€ 45.000 structureel; de facto verdubbeling van huidige subsidie). • Instellen recreatiefonds van € 15.000 (structureel) voor projectbijdragen voor recreatieve initiatieven. • Bouw een steviger en groter netwerk op in het recreatief gebied. • Investeer in de realisatie van meer wandel/fiets en ruiterroutes (rondjes langs bestaande infrastructuur). • Bevorder de samenwerking tussen recreatie, agrariërs en tuinbouw

Knop 3 (hyperactief op recreatie en actief op landelijk gebied) 43 rAA

CUP 2.0 2022-2026

• • • • • •

Alles behorende bij knop 2 Recreatie Investeer in de aanleg van vrijliggende wandel-, fiets- en ruiterpaden, minimaal 1 km per jaar (hoog onzekere indicatie: 50.000 incidenteel) Ontwikkel routes om uiting te geven aan erfgoed en cultuurhistorie Ontwikkel, n.a.v. van de recreatieve visie één stijl voor een herkenbaar en passend recreatief straatmeubilair (bankjes, prullenbakken etc.). Maak inzichtelijk wat nodig is om ontwikkelplannen Braassemerland aan te sluiten op groenontwikkeling (10.000 incidenteel voor onderzoek) Onderzoek mogelijkheden BootBeton voor verblijfsrecreatie irt ontsluiting

2. Waarom zouden we hier op inzetten? Recreatie is een middel om te werken aan een gemeente waar het prettig wonen, werken, verblijven en recreëren is. Investeringen in recreatie hebben een directe positieve invloed op het welzijn en de welvaart van onze inwoners. Zoals in de omgevingsvisie is vastgelegd heeft recreatie een centrale rol in onze gemeente. Naast het feit dat de recreatieve sector een belangrijke motor is van onze lokale economie is in corona-tijd het belang onderstreept dat recreatie misschien nog wel het belangrijkste is voor onze eigen bewoners. Recreatie vormt een essentieel onderdeel van het dagelijks leven en verbindt de samenleving. Recreatie zorgt voor ontmoetingen, contact, nieuwe inzichten, creativiteit en ontspanning, wat essentieel is voor welbevinden en productiviteit. Recreatievoorzieningen die goed aansluiten bij de behoeften van inwoners, zijn voor hen direct van waarde en zijn van invloed bij de keuze van een woonbestemming. Binnen recreatie en toerisme ligt het zwaarte punt dan ook op recreatie voor bewoners en regionale bezoekers. In zowel het raadsakkoord als CUP is onderschreven dat het profileren en manifesteren als recreatiegemeente moet worden voortgezet. De recreatieve impuls van de beginjaren van onze gemeente is inmiddels uitgewerkt en door een nieuwe visie op recreatie en vrijetijd verzetten we de bakens voor de komende periode.

3. Huidige situatie Het taakveld recreatie en toerisme is nu belegd bij de adviseur economische ontwikkeling (1 fte). Binnen dit brede takenpakket is ongeveer 0,3 fte beschikbaar voor het taakveld recreatie. Vanuit het raadsakkoord en het CUP (1.0) is er in 2023 budget om extra capaciteit in te huren voor recreatie en toerisme. Deze capaciteit wordt gecombineerd met het taakveld Landelijk Gebied (waaronder stikstof) als werkveld. Voor recreatie en toerisme heeft deze adviseur ongeveer 0,3 fte beschikbaar. Er kan dus gesteld worden dat er tot juni 2023 er 0,3 + 0,3 = 0,6 fte is voor recreatie en toerisme. Onze marketingorganisatie Kaag en Braassem Promotie voert ook delen van het recreatiebeleid uit. Zij organiseert o.m. de Nationale Monumentendag en de Molendag; is de netwerkorganisatie tussen gemeente, ondernemer en andere initiatiefnemers en draagt in die rol bij aan het verbinden en mobiliseren van recreatief potentieel.

4. Waar zitten keuzemogelijkheden en wat gaat het kosten? 44 rAA

CUP 2.0 2022-2026

De afgelopen periode kenmerkt zich, qua houding van de gemeente op recreatief gebied, als reactief. In rol als regiegemeente werd gesignaleerd als initiatieven/initiatiefnemers zich aandienden en werd waar mogelijk en wenselijk meegedacht en meegewerkt middels het ‘ja, mits’ principe. Afgelopen periode is er vooral faciliterend en verbindend gehandeld op dit taakveld. De keuze zit hem in de verandering van deze rol. Van reactief naar actief. Door specifiek capaciteit vrij te maken voor recreatie hoeft het niet te blijven bij faciliteren en verbinden. Met meer aandacht voor recreatie kan de rol van regiegemeente actiever worden opgepakt en kunnen de komende jaren in het teken staan van initiëren en mobiliseren. Dan kunnen we ook daadwerkelijk werk maken van de visie die we in 2023 gaan opstellen. Een direct gevolg van capaciteitsuitbreiding is dat de adviseur economische ontwikkeling méér tijd en aandacht kan hebben voor alle taakvelden naast recreatie. De inzet op landbouw, tuinbouw krijgt meer ruimte als ook het accounthouderschap/ondernemerscontact. Let op: bij knop 1 wordt de toeristenbelasting ingevoerd. Afhankelijk van het tarief en wijze van inning kan de opbrengst hiervan sterk verschillen. Het ‘terugverdieneffect’ voor recreatie is dan ook onzeker maar in onderstaande berekeningen wordt deze níet meegenomen.

Er wordt dus louter uitgegaan van de extra kosten die voor deze baat (en andere baten aangaande recreatie) uitgaan. Tijdens het Focus met Ambitie-traject uit 2021 is een zéér globale inschatting gemaakt van mogelijke opbrengsten. Gezegd moet worden dat sinds die tijd veel is (of kan zijn) veranderd qua recreatief aanbod. Destijds werden de inkomsten geraamd op € 72.000 per jaar bij een tarief van € 2,00 p.p.p.n. en € 96.250 bij een tarief van € 2,50 p.p.p.n.. Verder onderzoek zal een betere inschatting moeten opleveren van de daadwerkelijke mogelijke inkomsten.

Knop 1: Huidige situatie doorzetten (reactief op recreatie en landelijk gebied) Tot juni 2023 wordt er met de incidentele extra inzet gewerkt aan visievorming op recreatie en vrijetijd en wordt werk gemaakt van het invoeren van toeristenbelasting. De integraliteit zit dan voornamelijk in het feit dat recreatie en toerisme is belegd bij de adviseur Economische Ontwikkeling, ondersteund vanuit adviseurs Ruimtelijke Ontwikkeling per onderwerp. De totale capaciteit voor 2023 is dus 0,6 fte voor recreatie en voor de jaren daarna 0,3 fte. Naast de capaciteit van de adviseur Economische Ontwikkeling en de 24u per week tot juni 2023 voor Recreatie en Landelijk gebied is er in het CUP geld opgenomen voor visievorming (€ 50.000) en invoering toeristenbelasting (€ 30.000).

Knop 2: Ambitie verhogen (actief op recreatie en landelijk gebied) Door vergroting van de bezetting met 1 fte voor recreatie kunnen meer taakvelden worden opgepakt en kan een grotere stempel worden gedrukt op het regionale krachtveld binnen Hollandse Plassengebied, Groene Hart, landschapstafels, Holland-Rijnland een soortgelijke samenwerkingen. Ook wordt Stichting Kaag en Braassem Promotie beter in positie gebracht door achtergebleven indexatie van afgelopen jaren in te halen en extra taakvelden in te richten. Dit geeft hen de mogelijkheid verder te professionaliseren. •

Recreatie Stel een aparte gespecialiseerde adviseur recreatie aan van 1 fte (focus op netwerk en regie) € (90.000 structureel) 45

rAA

CUP 2.0 2022-2026

•

Geef extra ondersteuning aan Stichting Kaag en Braassem Promotie in de vorm van indexatie en extra taken zoals bijv. Netwerkvorming, arrangementvorming en ondersteuning aan maatschappelijke evenementorganisaties. (€ 45.000 structureel; de facto verdubbeling van huidige subsidie). • Instellen recreatiefonds van € 15.000 (structureel) voor projectbijdragen voor recreatieve initiatieven. • Bouw een steviger en groter netwerk op in het recreatief gebied. • Investeer in de realisatie van meer wandel/fiets en ruiterroutes (rondjes langs bestaande infrastructuur). Bij knop twee kan Kaag en Braassem als recreatiegemeente boter bij vis leveren en versterkt het waar mogelijk de agrarische sector. Naast kennis en kunde in de vorm van een vaste adviseur recreatie is er ook wat werkgeld per jaar om in de initiërende rol ook projecten van de grond te krijgen. Met de € 15.000 per jaar kan aanspraak worden gemaakt op andere subsidies die zo doende voor de kleine projecten alsnog het olie-vlek-effect hebben. Dit werkt ook de flexibiliteit van het proces in de hand daar er niet voor elk project afzonderlijk naar de raad hoeft te worden gegaan voor een projectbijdrage zoals nu het geval is. Wanneer u kiest voor knop 2: ambitie verhogen, zal het financieel effect € 150.000 Structureel (FTE’s, subsidiebudget en projectbijdragen) zijn.

Knop 3: Zeer ambitieus (hyperactief op recreatie, actief op landelijk gebied) Met knop 3 wordt naast de capaciteitsuitbreiding extra ingezet op projectmatige taakvelden. Naast de huidige taakvelden en de werkzaamheden zoals beschreven bij knop 2, worden vanuit het raadsakkoord ook de volgende taakvelden/onderwerpen opgepakt: • Knop 2 Recreatie • Investeer in de aanleg van vrijliggende wandel-, fiets- en ruiterpaden, minimaal 1 km per jaar (hoog onzekere indicatie: 50.000 incidenteel) • Het aanvullen van het recreatiefonds met € 15.000 extra (structureel) voor projectbijdragen voor recreatieve initiatieven. • Ontwikkel routes om uiting te geven aan erfgoed en cultuurhistorie • Ontwikkel, n.a.v. van de recreatieve visie één stijl voor een herkenbaar en passend recreatief straatmeubilair (bankjes, prullenbakken etc.). • Maak inzichtelijk wat nodig is om ontwikkelplannen Braassemerland aan te sluiten op groenontwikkeling (€ 10.000 incidenteel voor onderzoek) • Onderzoek mogelijkheden BootBeton voor verblijfsrecreatie irt ontsluiting Wanneer u kiest voor knop 3: zeer ambitieus, zal het financieel effect in totaal € 60.000 Incidenteel (inhuur bureaus, projectbijdrage) en € 15.000 extra structurele bijdrage zijn.

5. Wat is de planning? Wanneer u kiest voor knop 1 • We gaan door op de huidige weg; • U wordt op de hoogte gehouden van de voortgang middels de monitor; 46 rAA

CUP 2.0 2022-2026

• •

Bij aanvullende financiële vraagstukken komen we bij u terug. Medio 2023 wordt de recreatievisie aan u voorgelegd ter besluitvorming

Wanneer u kiest voor knop 2 • Hier is zonder concreet zicht op meer capaciteit geen gedegen planning voor te geven anders dan; zo snel mogelijk werven Wanneer u kiest voor knop 3 • Afhankelijk van de werving; is hier geen concrete planning voor te geven.

6. Wat is het concrete eindresultaat? Een recreatieve visie, die landt in de omgevingsvisie, en een ambtelijke bezetting én marketingorganisatie die aan die visie uitvoering kunnen geven.

Voorgestelde keuze Het college stelt knop 2 voor. Dit is in lijn met de door een meerderheid van de raad bij het knoppenmodel aangegeven keuze.

Planning Aparte adviseur recreatie We zullen zo snel het besluit is genomen beginnen met de werving. Er wordt voorgesteld om (tot de werving van een vaste adviseur is voltooid) de tijdelijke opdracht van de huidige adviseur te verlengen tot en met december 2023 en hiervoor een halve FTE (45.000) te reserveren. Extra investering Kaag en Braassem Promotie We zullen de periode tot januari 2024 gebruiken om heldere afspraken te maken en doelen te bepalen voor de extra inzet en het extra geld. In ieder geval zullen netwerkverbreding en fondsenwerving onderdeel zijn van dit vergrootte takenpakket. In november dient de stichting regulier haar subsidieaanvraag in voor het jaar erop. Op deze wijze kunnen we vanaf 2024 starten met het verstrekken van de verhoogde bijdrage. Recreatiefonds We zullen het recreatiefonds per september 2023 instellen. De jaarlijkse bijdrage zullen we telkens meenemen naar het jaar erop om ook aan eventuele grotere projecten te kunnen bijdragen. Dit is géén doel op zichzelf. We richten erop jaarlijks het hele bedrag weg te 47 rAA

CUP 2.0 2022-2026

zetten in projectbijdrages.

48 rAA

CUP 2.0 2022-2026

DUURZAAMHEID mobiliteit

Werkblad Duurzaamheid mobiliteit 1. Onderwerp Deze notitie gaat over de ambities duurzame mobiliteit van de gemeenteraad. In het raadsakkoord is een aantal concrete acties op dit onderwerp opgenomen. Deze ambities hebben gevolgen op het gebied van financiën en capaciteit. In deze notitie nemen we u mee in de mogelijkheden die wij als college zien op het gebied van energiebesparing op het onderdeel mobiliteit.

2. Waarom moeten we hierop inzetten? Dit is een onderdeel uit het klimaatakkoord; energie besparen, energie schoner opwekken, etc. Het verminderen van de uitstoot van fossiele brandstoffen valt hier ook onder. Zo is bijvoorbeeld het Europees Parlement akkoord gegaan met het voorstel om de verbrandingsmotor uit te bannen per 1 januari 2035 en enkel nog nieuwe auto's op de markt toe te staan die duurzaam worden aangedreven. Als Kaag en Braassem moeten wij uiteraard mee in deze doelstellingen. In het raadsakkoord zijn de volgende acties en doelstellingen opgenomen: • • • •

Als gemeente geven we het goede voorbeeld. Daarom zetten we in op het gebruik van dienstfietsen en vergroenen we het eigen wagenpark. We stellen een toekomstgericht plan op om te voorzien in voldoende laadpalen/snelladers voor elektrische auto’s. We stimuleren met de provincie en regio het gebruik van OV en fiets. We kijken bij aanleg van infrastructuur naar de landschappelijke inpassing en mogelijkheden voor duurzaamheid.

49 rAA

CUP 2.0 2022-2026

3. Huidige situatie 1 Er is één adviseur verantwoordelijk voor het totale takenpakket rond verkeer en vervoer, die onder andere inzet pleegt op het gebied van duurzame mobiliteit (zie ook blad 4 verkeer en verkeersveiligheid; hierin is een percentage opgenomen voor inhuur capaciteit op dit taakveld). Er is geen apart budget voor duurzame mobiliteit. We zijn aangesloten bij de concessie Samenwerkende Gemeenten Zuid Holland (SGZH) voor het faciliteren van laadpalen in de openbare ruimte. Hiervoor verzorgt de gemeente Rotterdam het concessiemanagement. Op dit moment werken we gestaag aan een netwerk van laadpunten in de openbare ruimte dat in de stijgende behoefte moet blijven voorzien.

4. Waar zitten keuzemogelijkheden en wat gaat het kosten? Plannen dienen realistisch in hun ambitie te zijn en betaalbaar in de uitvoering. Hier zit een keuzemogelijkheid voor de raad. We schetsen u drie scenario’s: huidig, ambitieus en zeer ambitieus.

Knop 1: Huidige situatie doorzetten -

Faciliteren in laadbehoefte van elektrische auto's Onderzoeken potentie doorfietsroutes Stel integrale visie laadinfrastructuur op Regionale samenwerking op verschillende thema's zoals autodelen en snelladen.

Het faciliteren in laadbehoefte van elektrische auto's is momenteel geborgd; we nemen deel in een concessie elektrisch laden in de openbare ruimte. Er lijkt regionaal draagvlak te zijn voor het realiseren van een regionaal doorfietsnetwerk. Enkele routes uit dit netwerk lopen ook door Kaag en Braassem. DAt gaat om de route Alphen aan den Rijn – Schiphol en de route tussen Schiphol – Hoofddorp – Roelofarendsveen – Leiden. Op dit moment is nog niet duidelijk hoe dat bekostigd gaat worden. Gedeeltelijke financiering vanuit een nieuw op te stellen regionaal investeringsprogramma is een optie, maar de verwachting is dat ook de afzonderlijke gemeenten (extra) bijdragen moeten leveren aan het tot stand komen van dergelijke doorfietsroutes. Dat gaat zowel om de onderzoeksfase als de uitvoeringsfase. Voor de onderzoeksfase gaan we ervan uit dekking te kunnen vinden binnen de huidige begroting.

Knop 2: Ambitie verhogen Naast de huidige werkzaamheden, worden vanuit de raadsambities ook de volgende onderwerpen opgepakt: - Alles uit knop 1 - Stimuleren van het gebruik van OV en fiets - Inzetten op het deels versneld vergroenen van het eigen wagenpark, doorlichten van de organisatie rond duurzaam woon-werkverkeer/werkgeversaanpak Stimuleren van gebruik OV en fiets: denk hierbij aan verschillende soorten inzet op gedragsverandering, trainingen voor ouderen op elektrische fiets, (regionaal / landelijk) promoten openbaar vervoer, etc.

50 rAA

CUP 2.0 2022-2026

Werkgeversaanpak; Doorlichten van de organisatie: kosten bedragen € 10.000,-. Gekeken wordt naar het terugdringen van woon-werk-verkeer en groenere vormen van reizen, reizen buiten de spitsen, etc.

Vooralsnog is er in de begroting geen rekening gehouden met vervanging van de huidige voertuigen. Als deze keuze gemaakt wordt, gaat dat ten koste van voertuigen die nog niet volledig zijn afgeschreven. De versnelde aanschaf van nieuwe elektrische voertuigen betekent een verhoging van de kapitaallasten

Er zijn al stappen gezet in het vergroenen van het wagenpark van de gemeente. Er rijden 2 elektrische auto's van de gemeente rond. Daarnaast ook nog 3 hybride auto's voor de toezichthouders. Ons wagenpark bestaat uit ongeveer 18 voertuigen. Hiervan kan ruim de helft in de toekomst elektrisch worden. Dit zijn dan ongeveer 10 voertuigen. Als wij 5 voertuigen versneld vervangen betekent dit € 39.000 aan extra kapitaallasten de komende 4 jaar.

Knop 3: Zeer ambitieus Naast de huidige werkzaamheden en de werkzaamheden zoals beschreven bij knop 2, worden vanuit het raadsakkoord ook de volgende onderwerpen opgepakt: - Alles uit knop 1 en 2 - Stimuleer gebruik van fiets door geld beschikbaar stellen om huidig fietsnetwerk te verbeteren en de paden te verbreden - Committeren aan het realiseren van doorfietsroutes binnen Kaag en Braassem - Volledig versneld vergroenen eigen wagenpark Met de komst van elektrische fietsen, speed pedelecs en andere varianten hierop is het aantal fietsers toegenomen en de afstanden die gefietst worden verhoogd. De verwachting is dat deze trend de komende jaren door zal zetten. Door het toegenomen aantal fietsers én het verschil in snelheid van de verschillende fietsers is de vraag naar bredere fietspaden ook een logische. Het structureel veilig houden (verlichting, onderhoud) en het verbreden van onze bestaande fietspaden vraagt om een investering. Het structureel verbeteren van het fietsnetwerk betekent een investeringskrediet van € 500.000,- per jaar. Realiseren doorfietsroutes; de doorfietsroutes zijn momenteel slechts nog globale strepen op tekening. Hier liggen nog geen concrete onderzoeken en plannen aan ten grondslag. Globaal is door Holland Rijnland aangegeven dat per kilometer doorfietsroute gemiddeld uitgegaan mag worden van één miljoen euro per kilometer.

Op dit moment is nog niet duidelijk hoe dit bekostigd gaat worden. Mogelijk deels uit een nieuw RIF, maar uiteraard zullen de gemeenten waar de doorfietsroutes gerealiseerd gaan worden, ook extra moeten bijdragen in tijd, capaciteit en geld. Het financieel effect is nu dus lastig tot niet in te schatten, maar met een investering van enkele miljoenen (inhuur extra capaciteit, onderzoekskosten en uitvoeringsbudget) kan naar verwachting zeker rekening gehouden worden.

51 rAA

CUP 2.0 2022-2026

Als wij niet 5 maar 10 voertuigen versneld afschrijven en vervangen betekent dit €78.000,aan extra kapitaallasten voor de komende 4 jaar.

5. Wat is de planning? Wanneer u kiest voor knop 1 - We gaan door op de huidige weg; - U wordt op de hoogte gehouden van de voortgang met de monitor; Wanneer u kiest voor knop 2 - Zie knop 1, met als aanvulling: - U wordt op de hoogte gehouden van de voortgang met een rapport over het doorlichten organisatie; - U wordt op de hoogte gehouden van de voortgang met de monitor; Wanneer u kiest voor knop 3 - Zie knop 1 en 2, met als aanvulling: - Rond het realiseren van de doorfietsroutes is nog niets te zeggen over de financiën, planning en doorlooptijden.

6. Wat is het concrete eindresultaat? Als de raad meer aandacht wil geven aan duurzame mobiliteit, dan betekent dit forse investeringen op capaciteit en financiële middelen. Bij een miljoeneninvestering worden op structurele basis de bestaande fietspaden verbeterd en verbreed. Dit houdt ook een verbetering van de verkeersveiligheid voor fietsers in. Daarnaast zullen er dan in de toekomst twee doorfietsroutes door Kaag en Braassem zijn gerealiseerd; Alphen – Schiphol en Leiden – Schiphol. Om het goede voorbeeld te geven is ook ons eigen wagenpark – zo veel mogelijk – vergroend én is de eigen organisatie doorgelicht waarbij gekeken is naar manieren om de verkeersbewegingen van het eigen personeel te vergroenen.

Voorgestelde keuze Het college stelt knop 1, de huidige situatie doorzetten. Op het thema duurzaamheid mobiliteit is er door de raad van uitgegaan dat met jaarlijks €19.000 de ambities genoemd onder knop 2 en 3 (m.u.v. versneld vervangen eigen wagenpark) kan worden uitgevoerd. Dit is niet het geval. De betreffende €19.000 betreft kapitaalslasten van een investeringsbedrag van €500.000, bedoeld voor optimalisatie van het bestaand fietspadennetwerk. Dit betreft echter een investeringsbudget dat niet eenmalig maar jaarlijks benodigd zou zijn om stapsgewijs de fietspaden op te waarderen. Dit betekent dus dat de kapitaalslasten jaarlijks met een bedrag van €19.000 stijgen. (19.000, 38.000, 57.000., etc...). Een eenmalige investering van €500.000 euro is niet toereikend. 52 rAA

CUP 2.0 2022-2026

Planning Het college probeert aan de wens van raad te voldoen en gaat haar best doen om zonder extra middelen toch in te zetten op ‘het goede voorbeeld geven', waarbij er met een werkgeversaanpak gekeken wordt naar manieren om de verkeersbewegingen van het eigen personeel te vergroenen.

53 rAA

CUP 2.0 2022-2026

DUURZAAMHEID energiebesparing en -transitie

Werkblad energiebesparing en -transitie 1. Onderwerp Deze notitie gaat over de duurzaamheidsambities van de gemeenteraad, voor wat betreft de energiebesparing. In het raadsakkoord is een aantal concrete acties op dit onderwerp opgenomen. Deze ambities hebben gevolgen op het gebied van financiën en capaciteit. In deze notitie willen we u meenemen in de mogelijkheden die wij als college zien op het gebied van energiebesparing.

2. Waarom zouden we hier op inzetten? In het raadsakkoord zijn de volgende acties / doelstellingen opgenomen: -

Het ontwikkelen van een lokale aanpak voor de energietransitie in Kaag en Braassem met als doel het beperken van de CO2 uitstoot volgens het Klimaatakkoord. - Stel wijkuitvoeringsplannen op in relatie tot de warmtevisie. - Zet in op de inzet van energiecoaches. - Maak afspraken met woningbouwverenigingen over verduurzaming woningen. - Integrale aanpak duurzaamheid inclusief doorlopende campagne. - Werk actief mee aan duurzame energie op te wekken. - Zet inwoners aan tot verduurzaming woningen. - Stimuleer inwoners om slim om te gaan met energie, water, grondstoffen en voedsel. - Zet in op slimmer energienetwerken in samenspraak met netwerkbeheerders. - Zet in op de verdere verduurzaming van de gemeentelijke bedrijfsvoering. - Zet in op het inkopen van lokale producten en diensten, waar mogelijk duurzaam en circulair. De acties/doelstellingen leveren een bijdrage aan de ambities uit het Klimaatakkoord . Op basis daarvan moet in 2030 de CO2-uitstoot in Nederland met 49% zijn gedaald. Om een klimaatneutraal Nederland te bereiken heeft het kabinet het beleidsprogramma Klimaat gepresenteerd, Daarin wordt gesproken over een reductie van 55% Aan het programma is ook uitvoeringsgeld gekoppeld om de gemeenten en provincie te ondersteunen in het uitvoeren van het klimaat- en energiebeleid. Deze middelen zijn bestemd voor personele, en bijbehorende materiele, kosten.

Deze gelden willen we inzetten onder Knop 1.

3. Huidige situatie Duurzaamheid zou een integraal onderdeel moeten zijn van alle beleidsterreinen en projecten. Op dit moment is dat nog niet altijd en/of overal het geval. Het team duurzaamheid 54 rAA

CUP 2.0 2022-2026

bestaat uit twee medewerkers (= 1,6 fte) die zich met duurzaamheid bezig houden, voornamelijk op het thema energietransitie. Dat is in verhouding tot de gemeenten om ons heen heel beperkt (bijv. in de gemeente Nieuwkoop wordt met 4 fte gewerkt aan duurzaamheid).

4. Waar zitten keuzemogelijkheden en wat gaat het kosten? Plannen dienen realistisch in hun ambitie te zijn en betaalbaar in de uitvoering. Hier zit een keuzemogelijkheid voor de raad. We schetsen u drie scenario’s: huidig, ambitieus en zeer ambitieus.

Knop 1: Huidige situatie doorzetten Vanuit het rijk komt, gedurende de periode 2023 t/m 2030, structureel geld naar de gemeente om uitvoering te geven aan klimaat- en energiebeleid. We zetten dit uitvoeringsgeld in om het team duurzaamheid uit te breiden met 3fte. Het resterende bedrag wordt gebruikt als projectbudget voor klimaat en energie. We werken dan aan de volgende ambities uit het raadsakkoord: - Uitwerken van de transitievisie warmte in een wijkuitvoeringsplan (per jaar één). We stimuleren dat inwoners zich organiseren en dit oppakken met ondersteuning van een extern bureau (bijv. voor de projectleiding en/of technische kennis). - Inzetten van energiecoaches. - Continueren van de afspraken met de woningbouwverenigingen over verduurzaming woningen. - Opstellen van een communicatie-strategie. - Vertalen van de regionale ambities naar lokale ambities, inclusief nulmeting en stappen plan; Inwoners: informeren over subsidiemogelijkheden (bijv. organiseren van themamarkten en informatieavonden, inzetten van Duurzaam Bouwloket). - Bedrijven en organisaties: informeren (bijv. organiseren van thema-avonden in samenwerking met ondernemersverenigingen), het aanbieden van energiescans en/of ondersteuning van een klimaatcoach.

Naast de geoormerkte rijksmiddelen voor de uitvoering van het klimaat- en energiebeleid, gebruiken we het budget voor energiebesparing van € 65.000,00 dat is opgenomen in de begroting. Wanneer u kiest voor deze optie, heeft dat dus geen aanvullend financieel effect.

Knop 2: Ambitie verhogen Naast de huidige werkzaamheden, worden vanuit de raadsambities ook de volgende onderwerpen opgepakt: - Stimuleren van inwoners om slim om te gaan met energie, water, grondstoffen en voedsel. - Inzetten op slimmere energienetwerken in samenspraak met netwerkbeheerders. - Duurzaam en circulair inkopen van producten en diensten. Het stimuleren van inwoners om slimmer om te gaan met energie, water, grondstoffen en voedsel, de inzet op slimmere energienetwerken en het intensiveren van de inzet op het inkopen van lokale producten en diensten vraagt om extra inzet en/of projectbudget. De eventuele prijsverhogende werking van lokaal, duurzaam en circulair inkopen is hierin niet meegenomen. De effecten hiervan landen op verschillende plekken in de organisatie en begroting, afhankelijk van hetgeen wordt ingekocht. 55 rAA

CUP 2.0 2022-2026

Wanneer u kiest voor knop 2: ambitie verhogen, wordt € 70.000,00 incidenteel (inhuur bureau, is inschatting niet gebaseerd op offertes oid) en € 80.000,00 projectbudget per jaar (inschatting niet gebaseerd op offertes oid) gevraagd.

Knop 3: Zeer ambitieus Naast de huidige werkzaamheden en de werkzaamheden zoals beschreven bij knop 2, worden vanuit het raadsakkoord ook de volgende onderwerpen opgepakt: - Ontplooien van initiatieven om duurzame energie op te wekken; - Het verduurzamen van woningen, bedrijven en organisaties versnellen onder andere door uitbreiding van het nationaal isolatieprogramma; - Intensiveren van de verdere verduurzaming van de gemeentelijke huisvesting Om het ontwikkelen van nieuwe initiatieven voor duurzame opwek te stimuleren en verduurzaming van woningen en bedrijven te stimuleren is er vooral ambtelijke capaciteit en projectbudget nodig. Hierbij rekenen we met 1 FTE, welke breed op duurzaamheid wordt ingezet. Voor het intensiveren van de verdere verduurzaming van de gemeentelijke huisvesting is een forse investering nodig. Het laaghangend fruit is de afgelopen jaren al geplukt, een volgende verduurzamingslag is zodoende ingrijpender. Mede met het oog op het huisvestingsvraagstuk moet hier een goede afweging in gemaakt worden. Indien aan de orde zal hier, afhankelijk van de uitkomst van de discussie, een apart krediet-voorstel voor gedaan worden. Wanneer u kiest voor knop 3: zeer ambitieus, zal het financieel effect € 90.000,00 structureel (1 FTE) € 150.000,00 projectbudget per jaar (inschatting niet gebaseerd op offertes oid) En alles uit knop 2.

5. Wat is de planning?

Wanneer u kiest voor knop 1 -

We gaan door op de huidige weg. U wordt op de hoogte gehouden van de voortgang middels de monitor. Bij aanvullende financiële vraagstukken komen we bij u terug.

56 rAA

CUP 2.0 2022-2026

6. Wat is het concrete eindresultaat? Knop 1 richt zich op het in beeld brengen van de lokale ambities en het activeren van inwoners, bedrijven en organisaties bij de energietransitie. Bij knop 2 wordt nog meer ingezet op energie besparing en wordt gestart met een circulaire bedrijfsvoering. Bij knop 3 biedt de gemeente extra (financiële) ondersteuning bij het isoleren van woningen en bij het ontplooien van initiatieven om duurzame energie op te wekken. Met de uitbreiding van fte kunnen we ons ook extra inzetten voor het binnen halen van subsidies.

Voorgestelde keuze Het college stelt knop 1 voor. Dit is in lijn met de door een meerderheid van de raad bij het knoppenmodel aangegeven keuze.

Planning Na het vaststellen CUP gaan we werven voor de uitbreiding van het team duurzaamheid. Met het communicatieplan duurzaamheid is al gestart. Het communicatieplan biedt een kapstok die thema’s en activiteiten integraal samenbrengt en als basis dient voor het aanbrengen van focus en versnelling op de gekozen thema's. De verwachting is dat het plan eind tweede kwartaal 2023 is afgerond. Na de zomer willen we de raad hierover informeren. Inmiddels is gestart met de selectie van een bureau die een lokale energiestrategie gaat ontwikkelen voor de gemeente. Eind 2023 zal dit worden opgeleverd. Voor de wijkuitvoeringsplannen gaat veel tijd zitten in het stimuleren van inwoners om zich te organiseren en met ondersteuning van een extern bureau een plan van aanpak te maken. De verwachting is dat de eerste wijkuitvoeringsplannen vanaf 2024 opgeleverd worden. Tot slot blijven we werken aan het informeren van bedrijven, organisaties en inwoners over de energietransitie en leveren jaarlijks onze inbreng over verduurzaming bij de woningbouwverenigingen. Hier zijn geen aparte deadlines aan te geven, dit is een continu proces dat ook terug komt in de voortgangsmonitor.

57 rAA

CUP 2.0 2022-2026

DUURZAAMHEID openbare ruimte

Werkblad openbare ruimte 1. Onderwerp Deze notitie gaat over de duurzaamheidsambities van de gemeenteraad, voor het versterken van groen, klimaatadaptatie en groenbeheer in de openbare ruimte. Deze ambities hebben gevolgen op het gebied van financiën en capaciteit. In deze notitie nemen wij u mee in de mogelijkheden die wij als college zien op het gebied van de versterking van groen, klimaatadaptatie en groenbeheer.

2. Waarom moeten we hierop inzetten? Het klimaat verandert in Nederland: De temperatuur stijgt, er is vaker kans op extreme regenbuien en hittegolven en er zijn vaker langere, droge periodes. Als gemeente moeten we inspelen op dit veranderende klimaat, door het nemen van klimaatadaptieve maatregelen in de openbare ruimte. Daarnaast is het belangrijk om ook de inwoners te stimuleren om zelf met klimaatadaptatie aan de slag te gaan. Om de gemeente ook voor de toekomstige generaties leefbaar te houden, is het van groot belang om nu te investeren. In het College uitvoeringsprogramma staan de volgende speerpunten omschreven die betrekking hebben op versterking van groen en klimaatadaptatie: 

Ontwikkelen programma voor versterking groen en klimaatadaptatie (meer bomen, minder verstening, meer biodiversiteit, bodemdaling, etc.)

Daarnaast staan de volgende acties uit het raadsakkoord beschreven:        

Plant meer bomen bij de herinrichting van de openbare ruimte Onderzoek welke versteende gebieden we kunnen herinrichten Stimuleer ondernemers voor een biodiverse, kleurrijke en natuurlijk omgeving Vervang elke door de gemeente gekapte boom Plant bloemrijke bermen en areaal aan Meer Tiny Forests planten Pas het maaibeleid aan in relatie tot biodiversiteit Ontwikkel mogelijkheden om biodiversiteit te koppelen aan klimaat adaptief bouwen

In onderstaand knoppenmodel maken we een vereenvoudigde inschatting van ambitieniveau met bijbehorende financiële impuls, gebaseerd op de punten uit het College Uitvoeringsplan. 58 rAA

CUP 2.0 2022-2026

3. Huidige situatie Bij het beheer van, en bij aanpassingen in de openbare ruimte wordt steeds vaker rekening gehouden met klimaatadaptatie. Er worden elk jaar bomen bij geplant, en daar waar bestrating niet nodig is, wordt groen aangeplant. In de afgelopen jaren is er in het maaibeleid meer aandacht gekomen voor biodiversiteit. Het ontstenen en vergroenen is echter niet in beleid verankerd en er wordt niet goed gemonitord hoeveel oppervlakte groen erbij komt. Bij de ontwikkeling en uitvoer van (nieuw)bouwplannen wordt er getoetst op de wettelijk bepaalde minimale inrichtings- en/of aanpassingseisen voor flora en fauna.

4. Waar zitten keuzemogelijkheden en wat gaat het kosten? Plannen moeten realistisch in hun ambitie te zijn en betaalbaar in de uitvoering. Hier zit een keuzemogelijkheid voor de raad. We schetsen u drie scenario’s: huidig, ambitieus en zeer ambitieus.

Knop 1: huidige situatie doorzetten -

-

We maken inzichtelijk wat we op dit moment doen op het gebied van klimaatadaptatie: o Hoeveel m2 hebben we in 2022 ontsteent en ontstenen we in 2023? En hoeveel m2 waterdoorlatende verharding is en wordt er toegevoegd? o Hoeveel m2 openbaar groen is erbij gekomen in de openbare ruimte? Als we inzicht hebben in de huidige situatie, kunnen we concreter uitspraken doen over ambitieniveaus in de toekomst. Ontwikkelen programma voor versterking groen en klimaatadaptatie (meer bomen, minder verstening, meer biodiversiteit). De gemeente is partnergemeente Operatie Steenbreek. Bij de herinrichting van de openbare ruimte is aandacht voor klimaatadaptatie: waar mogelijk worden stenen vervangen door groen. Er wordt op dit moment ongeveer 20 hectare berm extensief beheerd. (Het maaibeleid is voor een klein gedeelte aangepast in relatie tot de biodiversiteit). Het boomareaal neemt jaarlijks met ongeveer 150 bomen toe. Bij het beplanten van de openbare ruimte is aandacht voor biodiversiteit door vaker te kiezen voor bloeiende planten. We planten 1 extra Tiny Forest in de gemeente. We brengen in kaart welke wijken in de gemeente het meest last hebben van klimaatstress: hittestress, afname biodiversiteit.

Op dit moment is er voor klimaatadaptatie in 2023 eenmalig € 50.000 extra budget beschikbaar gesteld. Dit geld wordt ingezet voor het ontwikkelen van een programma voor versterking groen en klimaatadaptatie. De overige hierboven genoemde acties kunnen worden uitgevoerd binnen het bestaande groenbeheer en/of duurzaamheidsbudget.

59 rAA

CUP 2.0 2022-2026

Knop 2: ambitie verhogen 7. De mogelijkheden voor ecologisch bermbeheer worden in kaart gebracht met een kansenkaart voor ecologisch bermbeheer. Er komt een overzicht van de huidige ecologische waarde van de bermen en de mogelijkheden inclusief bijbehorende structurele beheerkosten om de ecologische waarde van bermen te vergroten. 8. We doen een pilot waarbij we bij een van de (nieuw)bouwprojecten onderzoeken hoe er in de nieuwe situatie gezorgd kan worden voor een grotere biodiversiteit ten opzichte van de huidige situatie. We werken naar een toekomst waar klimaatadaptief bouwen met aandacht voor versterking van de biodiversiteit centraal staat. 9. Er wordt een actieplan ontwikkeld en uitgevoerd om één van de meest versteende wijken van de gemeente samen met de inwoners te ontstenen en te vergroenen. 10. Er wordt een groenbeheerplan ontwikkeld, zodat duurzaam groenbeheer voor de komende jaren in beleid verankerd zit. 11. We kijken niet alleen meer naar het aantal (geplante) bomen in de gemeente, maar naar het boomkroonvolume. Op die manier krijgen we een realistischer beeld van de kwaliteit van de bomen. 12. De gemeente draagt de klimaatadaptatie ambities actief uit en stimuleert inwoners om mee te doen. We bereiken inwoners via onze eigen kanalen, via de woningbouwcoöperaties en via stichtingen en verenigingen.

We stellen budget beschikbaar voor vergroeningsacties die door inwoners zelf georganiseerd worden. 13. We planten 3 extra Tiny Forests in de gemeente Wanneer u kiest voor knop 2: ambitie verhogen, is het financieel effect € 50.000 incidentele advies- en plankosten en € 50.000 incidentele groenuitgaven. Daarnaast vraagt een aanpassing in beheer en het beschikbaar stellen van budget voor vergroeningsacties een structurele budgetverhoging van ten minste € 100.000 per jaar.