Bijlage 1 Omgevingsvisie 2025
Tekst van het document
Omgevingsvisie Kaag en Braassem
Versie 2025 is vastgesteld op N.T.B. Deze publicatie is de derde herziening van de Omgevingsvisie. De wijzigingen zijn beschreven in het bijgevoegde wijzigingsdocument. V0.7
Woubrugge, zicht op de Comriekade
Inhoud 1
Inleiding
4
2
Energie & grondstoffen
12
3
Klimaat, biodiversiteit, water en bodem
20
4
Wonen
32
5
Gezonde economische ontwikkeling
46
6
Recreatie
58
7
Sociaal domein
66
8
Mobiliteit
74
9
Veiligheid
82
10 Gebiedstypen
90
Bijlage 1 Gebiedsgerichte programma’s Bijlage 2 Plan-m.e.r.-beoordeling Omgevingsvisie Bijlage 3 Wijzigingsdocument
2
Omgevingsvisie 2025
3
1
Inleiding
Kaag en Braassem
1.1 DE VERANDERENDE CONTEXT
De eerste zin uit de vorige herziening van de Omgevingsvisie (februari, 2024) luidt: “De samenleving verandert”. Nu, bijna twee jaar later, verandert Kaag en Braassem Nieuwe Wetering, Voorweg
nog steeds, en is het de verwachting dat de gemeente zich blijft ontwikkelen. Twee jaar terug concludeerden we: een samenleving
Roelofarendsveen, zicht op de Noordkade
die volop in ontwikkeling is, vraagt om een
4
gemeente die mee verandert. Deze conclusie staat nog overeind, zij het met een voetnoot: een constante, betrouwbare gemeente is minstens zo belangrijk, zeker wanneer er tijden aanbreken waarin meer en meer op losse schroeven komt te staan.
De huidige herziening van de Omgevingsvisie is in dit licht te zien en te lezen. In deze versie is gezocht naar een balans tussen het opleveren van een ‘levend document’ en het behouden van een aantal kernwaarden en basisprincipes. Ook de ingezette koers op een aantal bewegingen blijft bewust onveranderd.
1.2 WAT IS EEN OMGEVINGSVISIE? De Omgevingsvisie is voor gemeenten een verplicht beleidsdocument en is het resultaat van landelijke wetgeving. De ‘Omgevingswet’ schrijft voor dat elke overheid een integrale visie ontwikkelt op de fysieke leefomgeving, én van onze eigen koers als gemeente. In Kaag en Braassem ligt de basis in de eerder opgestelde Maatschappelijk Ruimtelijke Structuurvisie (MRSV), waarin we al vroeg de koppeling maakten tussen het fysieke en sociaal-maatschappelijke domein. Met het fysieke domein bedoelen we alles rondom woningen, infrastructuur en de buitenruimte. Met het sociaal-maatschappelijke domein bedoelen we alles dat draait om het welzijn van inwoners. Dus van zorg tot onderwijs en van werk tot sociale samenhang. Wij merken dat de ruimtelijke en sociale opgaven buiten de muren van het gemeentehuis door elkaar lopen en verbonden zijn. Die verbinding tussen fysiek en sociaal maken we in deze Omgevingsvisie dus ook.
Omgevingsvisie 2025
5
Kaag en Braassem Nederland (referentie)
en
4 ek er s stz o
Avontuurz oekers
Plezi erzoek ers
rs mo niez oek e
O
en ing
Har
W
zo eke rs
n ge in
on w
ur
rt ko
te ing
biodiversiteit, tussen economie en leefbaarheid. Het verbeteren van de koppeling
n Wo
juridische instrument waarmee we ruimte voor ontwikkelingen kunnen maken
ing
St
heid gen
zichtbaar te maken - tussen gezondheid en mobiliteit, tussen landbouw en
wo n
ing
pw on
eid
het belangrijk om in de nabije toekomst dwarsverbanden en conflicten explicieter
van ruimte. Het omgevingsplan vervangt het ‘oude’ bestemmingsplan en is het
rijs
Ko o
rs ke
oe ijlz
ng
mh dzaa
Het gaat dan om regels over onderwerpen zoals bouwen, milieu, water en gebruik
Woubrugge, Woubrugsebrug
ve rko o
pp
G
ele rkg We
kan worden verbeterd. Waar we nu nog vooral binnen onze thema’s werken, is
m.
dali
zelfre
omgevingsplan, waarin de regels voor de fysieke leefomgeving zijn opgenomen.
n
teu
es
ial
oc
ns
aa
che omis Econ
botsen, en de verbinding met andere gemeentelijke stukken, zoals het raadsakkoord,
is em
Ge
en Gem. inkom er per inwon
van de verbindingen tussen thema’s. Ook het achterhalen waar thema’s of ambities
vertrekpunt voor verdere uitwerking. Het ruimtelijke deel werken we uit in het
em
Kennis en innovatie
Deze Omgevingsvisie geeft richting aan de keuzes die we maken en vormt het
Bod
k wer ers
illig
w Vrij
on ew ar alb s) ta en be om od k nb enin Aa idd (m
instrument. Daarbij liggen er nog kansen in het verder versterken en verduidelijken
Gem id gron deld hoo dwat gs erstan te d
dzorg
et jeug
Ru
de inhoudelijke thema’s, ontwikkelen we de Omgevingsvisie daarnaast ook als
Jonge
Ve rbin din gs
voor staan, van wonen en duurzaamheid tot gezondheid, leefbaarheid en veiligheid.
3
Gemiddel d laa grondwater gste stand
tz oe ke rs
is bijsturen in deze snel veranderende tijden noodzakelijk. Naast bijsturing op
Won in A t/m gen met ener A+++ gielab + el
u
wijsnivea
Laag onder
zic h
ontstaat een brede, praktijkgerichte kijk op de vraagstukken waar we als gemeente
1
Biodiversiteit land
In
SOCIAAL D
Arbeidsparticipatie
OMIE
herziening plaats. Want hoewel de Omgevingsvisie ver vooruit probeert te kijken,
iteit water
Biodivers
ECO N
OMEIN
Inkomen rond/ond er sociaal min imum
l)
0 rege
0+30
(3+3
hu
elkaar verbonden zijn en dat ze elkaar versterken in plaats van tegenspreken. Zo
Groen
2
+
le
De Omgevingsvisie is een levend document. Iedere vier jaar vindt er een volledige
ico sris cm) ing n 20 om e rstr ond ns (> Ove tsgeb gska in a pla trom rs ove
cia So
toewerken naar meer samenhang tussen de thema’s, zodat zichtbaar is hoe ze met
Voor dit rad - en de grafische overzichten verderop in deze visie geldt: hoe dichter bij de 5, hoe beter of positiever de score; hoe dichter bij de 0, hoe meer het een aandachtspunt vormt.
Woningen me zonnepane t geregistreerde len
ht 18
ren m
1.4 DE TOEKOMST VAN DEZE VISIE
id
EA TIE
of regionaal gemiddelde.
el tie ten m) gte al po rt (m oo Dr xima gteko ma rsla e ne
rhe
CR
de gemeente Kaag en Braassem: bijdragen aan vitale gemeenschappen in een
aa
RE
leidraad ook de basis voor een toetsingskader voor ruimtelijke initiatieven.
r
EN
een blauwe lijn zichtbaar die correspondeert met het landelijk
ikb
r
uu
t ra
pe
em te lst Hit voe C) ge 35° (>
R EN BO DEM
bij elk thema een eigen rad met meer verdieping. Ook hier is er
omgeving. Deze visie is daarmee ondersteunend aan het belangrijkste doel van
EN
IT, WAT E
rol pakt en waar de gemeente ruimte kan en wil bieden voor initiatieven vanuit de
zorg en gezondheid in deze visie staan. Hierdoor vormt de Omgevingsvisie naast
FF
RSITE
doelstellingen van vrijwel alle beleidsthema’s zoals wonen, mobiliteit, natuur,
ewic
TO
vo e
(Ze er) g gez oed er v ond heid aren 18+
Overg
DS
DIVE
gemeentelijke situatie. In de afzonderlijke hoofdstukken staat
ere
ve r
ON
BIO AT,
landelijke trends, regionale ontwikkelingen en onze eigen
wanneer de gemeente (wettelijk) verantwoordelijk is, wanneer de gemeente welke
tob
ar
GR
IMA
samenwerkingsorganisaties en initiatiefnemers. Zodat op die manier duidelijk is
op ruimtelijk en sociaal-maatschappelijk vlak. Dit betekent dat de ambities en
Au
ba
EN
Het won energ ie en w ingen gebru (e dien armte lektr ik van ic en g stverle ) en pu iteit, g blie as as) nin k g per inw (elektr e on e r pe iciteit Ge r ja mid ar de lde kil op er pe Sc rso h on f ijn eid 5 hu ing ish gr ou of de + W lijk w at af va st ate ero ev rd ve l ig ie rla e pt s bu e t i ( bij >5 cm )
T EI IT IL OB
M
en
GIE
KL
Braassem is, wat we met elkaar belangrijk vinden en waar we naartoe bewegen
Cybercrime-slachtoffers
of regionaal gemiddelde en de beoordeling is gebaseerd op
en rijv
waar nog werk te verrichten is. De blauwe lijn is het landelijk
mensen en organisaties buiten het gemeentehuis: de inwoners, ondernemers,
gebiedsgericht hoofdstuk. Deze thema’s staan niet op zichzelf. We blijven
d mis
en niet uit de lucht komen vallen. Die houvast willen we ook graag bieden voor
it te
geeft vereenvoudigd weer op welke thema’s we sterk staan en
ten erinciden
tal
ili
Elk thema is weergegeven op een schaal van 0 tot 5. Het rad
het gemeentehuis beter in staat zijn beleidskeuzes te maken die logisch zijn
rk we et
ob
Die sturing helpt zodat we de politiek het juiste gesprek kan voeren en we in
leefbare, mooie woon-, werk- en leefomgeving.
6
Op
ervoor staat op de acht hoofdthema’s van deze Omgevingsvisie.
Samenvattend geeft de Omgevingsvisie weer wat voor gemeente Kaag en
De Omgevingsvisie bestaat uit acht thematische hoofdstukken en één
m
Het rad hiernaast geeft een beeld van hoe Kaag en Braassem
e
te bieden. De visie van de gemeente, wat vinden we belangrijk en waar gaan we
m
1.5 KAAG EN BRAASSEM IN CIJFERS
za
De Omgevingsvisie is er zogezegd vooral om de richting te bepalen en houvast heen, komt erin terug en dat geeft duidelijkheid voor inwoners en ondernemers.
an
verwachten.
tsn Fie
1.3 WAAROM HEBBEN WE EEN OMGEVINGSVISIE?
ENER
Brandwe
inzicht in wat mensen wel of niet van de gemeente kunnen
ies)
onder deze Omgevingsvisie te plaatsen.
ID
istrat t (reg
de samenhang tussen verschillende documenten, en daardoor
IGHE
rlas dove Jeug
bestaande beleidsstukken en visiedocumenten - waar mogelijk - als programma
ur
in de samenleving te staan.”
organisaties buiten het gemeentehuis beter inzicht te geven in
Du
te werken, verbinding te zoeken en midden
programma’s. Naast de bestaande gebiedsgerichte programma’s zijn ook
VEIL
la aa Tot
gemeente zijn die de wens heeft om samen
met andere gemeentelijke stukken gaat helpen om inwoners en
n ale sign en) Zorg erson ep ward (ver
in Kaag en Braassem laten zien dat we een
of juist beperken. Daarnaast zijn andere onderwerpen uit te werken in
N
“Met de omgevingsvisie willen we iedereen
Omgevingsvisie 2025
7
1.6 ONZE ORGANISATIE ALS ONDERDEEL VAN DE SAMENLEVING waar leefbaarheid en geluk centraal staan. Om dit voor elkaar te krijgen is een
Inwonersparticipatie (gemeente is bepalend)
Overheidsparticipatie (inwoners en organisaties zijn bepalend)
organisatie wenselijk die zich bewust is van haar positie in de samenleving en
De rechtmatige overheid
De participerende en reactieve overheid
van de verschillende rollen die zij hierin vervult. Een gezonde, ontwikkelgerichte
Vanuit deze overheidsrol garanderen wij orde en veiligheid
In Kaag en Braassem wonen en werken agrariërs, onderwijzers,
en dienstverlenende organisatie die grip heeft op haar bedrijfsvoering en waarin
voor onze inwoners. In deze ‘rode rol’ handhaven we, innen we
topsporters, juristen groenspecialisten en rijksambtenaren.
leren vanzelfsprekend is.
belastingen, verstrekken we efficiënt uitkeringen en leveren we
Alle beroepen zijn vertegenwoordigd. Mensen dus met unieke
diverse producten waar inwoners weinig directe invloed op hebben.
vaardigheden, met uiteenlopende ervaring en specifieke kennis.
We willen samenwerking tussen organisaties, inwoners en de gemeente
Zo gaan we niet in onderhandeling met inwoners over de hoogte
Mensen die op verschillende manieren willen bijdragen aan hun
verder uitdragen en stimuleren. Dit gebeurt vanuit een gezamenlijke
van een dwangsom of de kleur van het paspoort. In de rechtmatige
eigen omgeving, die verantwoordelijkheid nemen en eigenaarschap
verantwoordelijkheid, maar ieder doet dat vanuit diens eigen rol. Deze inzet ligt
rol geven we als gemeente bewust geen ruimte voor participatie. De
wensen en die initiatieven laten ontstaan. Zo worden er steeds
vast in het ontwikkelprogramma ‘participatie’. Onderstaand overzicht geeft een
overheid maakt zelf wetgeving en voert deze uit; inwoners kunnen
meer ideeën en projecten uitgevoerd waar de gemeente (bewust)
beeld van de verschillende rollen die de gemeente in de samenleving heeft, en
hierop alleen via de verkiezingen invloed uitoefenen. In deze rol
een (zeer) beperkte rol heeft. Deze beweging komt bovenop de
wat dit, vanuit het oogpunt van de gemeente betekent voor partners waarmee
moeten we als gemeente wel helder uitleggen waarom we dingen
initiatieven die onafhankelijk van de gemeente tot stand komen.
we samenwerken. De verschillende rollen vragen een andere houding van de
doen en zorgen voor een efficiënte dienstverlening.
In deze participerende en reactieve, ‘groene’ rol leveren wij
Kaag en Braassem is een gemeente die wil bijdragen aan de samenleving
een bijdrage in de leefwereld van de inwoners, verenigingen
gemeente en zijn daarom van belang om bij elk vraagstuk scherp te krijgen:
Hoogmade, Van Alcmaerlaan
De presterende & samenwerkende overheid
en ondernemers die met elkaar samenwerken aan waardevolle
Bij deze ‘blauwe’ rol zijn waarden als gelijkheid en rechtvaardigheid
activiteiten. In deze rol is de overheid niet (als eerste) aan zet. In de
leidend. Veel lokale regels die we als gemeente maken vallen
‘groene’ rol geven de inwoners het tempo aan en is de gemeente, als
binnen deze rol. Denk aan ruimtelijke ordening, het beheren en
wij al een rol hebben, een waarderende en betrouwbare partner.
onderhouden van de openbare ruimte en het uitvoeren van de taken
(daar waar nodig) in positie, aan de voorkant om kaders te stellen of later in het
in het sociaal domein. De overheid verwacht dat inwoners zich aan
proces om conflicterende belangen af te wegen. Zo zetten wij participatie in om
die regels houden. Daarom betrekken we inwoners nadrukkelijk
iedereen vanuit diens eigen rol te laten meedenken, meebeslissen, meedoen en
bij het opstellen van deze overheidsregels. De gemeente neemt
8
Hoogmade, Poldertocht
te leren over de toekomst van onze gemeente.
uiteindelijk de beslissing, maar inwonersparticipatie reikt verder dan
1.7 SAMENWERKING VANUIT DE ROLLEN
alleen communiceren. De kennis en kunde die in Kaag en Braassem
In Kaag en Braassem vinden wij het belangrijk dat de samenwerking tussen
Participatie is het proces om alle betrokkenen gelegenheid te geven inbreng te
woont en werkt wordt in deze rol benut. Zodat de kwaliteit van het
gemeente, markt (commerciële organisaties) en samenleving positief verloopt.
leveren op plannen, projecten en initiatieven. Het is ook belangrijk dat al deze
beleid toeneemt en er draagvlak is voor beleid.
Dit betekent niet dat er altijd een door breed gedragen besluit volgt op een
informatie en meningen beschikbaar zijn in de bestuurlijke besluitvorming.
samenwerking. Wel werken we aan een samenwerking waarbij helder is
Participatie is echter niet de optelsom van meningen. Het is een weging van alle
wat iedereen van de gemeente (en de gemeente van de partners buiten het
belangen in het proces van besluitvorming, waarbij de inbreng vanuit de omgeving
gemeentehuis) kan en mag verwachten. In deze samenwerking komt de politiek
uiteraard een belangrijke rol heeft.
Omgevingsvisie 2025
9
Woubrugge, brug over de Ofwegener Watering
Een omgevingsvisie die meebeweegt Verder houden we de volgende specifieke uitgangspunten in het achterhoofd: Hoe meer mensen hoe meer meningen. En dus hoe meer deelnemers hoe meer tegenstrijdige ideeën en soms ook belangen. Samenwerking werkt alleen als je elkaar weet te vinden. Eigenaarschap ligt daar waar het hoort. Oude Wetering, Kerkstraat
1.8 LEESWIJZER De Omgevingsvisie is opgedeeld in een aantal grote thema’s. Binnen die thema’s is een aantal opgaven geformuleerd. Die lichten we toe en daarbij benoemen we
Participatie vraagt flexibiliteit, durf, geduld en ook het besef dat het niet altijd
(eventuele) doelen. Bij elk thema staat een rad. Dit visuele overzicht brengt per
gemakkelijk zal gaan. Daarbij is er bij de samenwerking ook meestal sprake
onderwerp in beeld hoe we er als gemeente in relatieve zin voor staan. Het rad
van maatwerk en is de rol van de gemeente afhankelijk van de rol die inwoners
biedt een korte indicatie van de actuele situatie of prestaties binnen een thema
en/of samenwerkingspartners (willen) pakken. Participatie is dynamisch en
op bepaalde onderwerpen.
verschilt logischerwijs per dorp, per buurt, per samenwerkingspartner, per opgave en per project.
Onafhankelijk van welke rol houden wij in de samenwerking de volgende algemene uitgangspunten aan:
We hebben onze gemeente in vijf gebiedstypen ingedeeld: het buitengebied, het water, de glastuinbouwgebieden, de bedrijventerreinen en de kernen. Binnen ieder gebiedstype spelen verschillende belangen en thema’s. Deze lichten we in hoofdstuk 10 toe met een beschrijving van het gebied en de doelen en specifieke
De gemeente is van de inwoners en organisaties.
uitgangspunten voor het bereiken van deze doelen. Zodat het duidelijk is hoe zo’n
Samenwerking is geen doel op zich (zie rode rol).
gebied eruitziet en wat het beeld voor de toekomst is.
We betrekken inwoners/belanghebbenden (volgens het principe van
10
participatief werken) in een zo vroeg mogelijk stadium bij beleidsvorming
Onze gemeente bestaat verder uit elf kernen die allemaal een eigen identiteit met
en -uitvoering om zo mee te beslissen of mee uit te voeren (blauwe rol).
eigen karakteristieken kent. Van elk kern in onze gemeente is een dorpsperspectief
We staan open voor initiatieven uit de samenleving en we zijn duidelijk
gemaakt in samenwerking met de inwoners. Zij hebben tijdens bijeenkomsten in
naar initiatiefnemers wat zij van ons kunnen verwachten (groene rol).
de dorpen, of online, input geleverd die de basis vormt van de dorpsperspectieven.
Kaag en Braassem wil een actieve en vernieuwende koers op het gebied
Bij ieder dorpsperspectief noemen we een voorbeeld van een initiatief vanuit de
van participatie inzetten (blauwe en groene rol).
gemeenschap.
Omgevingsvisie 2025
11
2
Energie en grondstoffen Kaag en Braassem
2.1 INLEIDING
De gemeente Kaag en Braassem heeft zich, via de Regionale Energie Strategie (RES) Holland-Rijnland, verbonden aan de doelstelling om in 2050 een energie neutrale Roelofarendsveen, Elzenstraat
regio te zijn. Het is ook de doelstelling in het Klimaatakkoord om in 2050 aardgasvrij te zijn. Dit betekent dat we alle elektriciteit, Nieuwe Wetering, zicht op de Lijkermolen No 1
warmte en brandstoffen die we in de regio
12
gebruiken, lokaal en duurzaam opwekken. Een flinke opgave dus. Het energiesysteem is volop in ontwikkeling en ook in Kaag en Braassem houden we daardoor in ruimtelijke ontwikkelingen rekening met de ruimteclaims die opslag in de toekomst kan veroorzaken.
Om naar deze 2050-doelstelling toe te werken wil Kaag en Braassem de doelstelling van de RES Holland Rijnland voor 2030 volgen. Die doelstelling van de RES Holland-Rijnland is om samen met de andere RES-regio’s in Nederland in 2030, 55% minder CO2 uit te stoten. Ook wil de gemeente zelf duurzame elektriciteit opwekken (0,09 TWh in 2030), wat ongeveer 40% van het totale elektriciteitsverbruik in 2030 is. Door deze doelen verandert het bovengrondse en ondergrondse energiesysteem. Hoe de gemeente Kaag en Braassem hier naartoe werkt, is opgenomen in de Lokale Energie Strategie (hierna: LES). De LES is een integraal sturingsdocument voor de energietransitie als geheel en bouwt verder op de gezette stappen in de Transitievisie Warmte (TVW) en Regionale Energie Strategie (RES). Eind 2026 wordt de opvolger van de TVW van begin 2022 vastgesteld. Onder de nieuwe Omgevingswet wordt dit een Warmteprogramma. Naast de energieopgave beoogt de gemeente tevens een circulaire economie te worden waardoor een begrip als afval uiteindelijk tot het verleden zal behoren.
Omgevingsvisie 2025
13
2.2 ACHTERGROND 2.2.1 Meeste energieverbruik door de agrarische sector, woningen en onze voertuigen
2.2.3 Afval en recycling
2.3 SAMEN NAAR EEN DUURZAME TOEKOMST
Op dit moment zijn er alleen gegevens beschikbaar over het huishoudelijk afval. Zo weten we dat bijna al onze inwoners (88%) aan afvalscheiding doen en dat 45%
2.3.1 Inleiding
vaak probeert zoveel mogelijk voorwerpen en producten te hergebruiken. De komende
In de Lokale Energie Strategie (LES) is een voorkeursscenario opgesteld voor het
Bij het wonen, werken en rijden binnen Kaag en Braassem verbruiken we allemaal
tijd moeten er meer gegevens komen om inzichtelijk te maken hoeveel en welke
plaatsen van zonne- en windenergie als vormen van grootschalige duurzame
energie. Daarbij heeft elke sector een eigen energievraag. In Kaag en Braassem
materialen, grondstoffen en producten mensen gebruiken en hoeveel ‘afval’ bedrijven
opwek. Het voorkeursscenario is gebaseerd op onderzoek en gesprekken
komt de energievraag vooral uit de gebouwde omgeving (26%), mobiliteit (19%) en
bijvoorbeeld produceren. We verwachten, op basis van gegevens van de inwoners zelf,
met inwoners, deskundigen en belanghebbenden. Concreet houdt het
land- en tuinbouw (26%). De industrie speelt geen noemenswaardige rol: slechts
dat zij in de nabije toekomst (binnen nu en 5 jaar) meer belangstelling hebben voor
voorkeursscenario van de gemeente Kaag en Braassem het volgende in:
2% van de energievraag in de gemeente komt hier vandaan. Verder veroorzaakt de
het duurzaam omgaan met materialen en grondstoffen.
Kaag en Braassem wil een evenredige bijdrage leveren aan de regionale
A4 die door Kaag en Braassem loopt een belangrijk deel van het energieverbruik
doelstellingen voor opwek van duurzame. Momenteel bedraagt die bijdrage
(namelijk 27%). Hier heeft de gemeente geen invloed op en daarom nemen we
2.2.4 Duurzaamheid in cijfers
deze activiteit niet mee in de Lokale Energie Strategie en de Omgevingsvisie
Het rad toont hoe Kaag en Braassem scoort op verschillende duurzaamheidscijfers,
2.2.2 Duurzaamheid is in beweging
0,09 TWh, maar deze kan in de toekomst wijzigen omdat de regiogemeenten
woningen met zonnepanelen dan gemiddeld, en ook meer woningen met een hoog
Daarnaast is de voorkeur op dit moment om de huidige opgave van 0,09 TWh voor
Steeds meer inwoners zijn bezig met duurzaamheid of gaan daar bewust mee aan
energielabel (A t/m A++++). Ook het energieverbruik van woningen per inwoner is
de helft op te wekken met windenergie en voor de andere helft met zonne-energie.
de slag. Hierbij gaat het vooral om energiebesparende maatregelen, het opwekken
lager dan het landelijk gemiddelde. Voor wat betreft restafval per inwoner en het
De gemeente stimuleert verder lokale initiatieven die gericht zijn op het plaatsen van
van duurzame energie via zonnepanelen en het bewuster omgaan met afval:
scheidingspercentage scoort de gemeente ook beter dan het gemiddelde.
zonnepanelen op daken en parkeerplaatsen. Ook wordt er ingezet op het ontwikkelen
Jaarlijks ontvangen meer dan 100 huishoudens energieadvies van onze
van kleine zonneparken langs wegen en restgronden bij bedrijventerreinen.
energiecoaches, dat is inclusief het werk van Leimuiden Duurzaam. In 2023 t/m 2025 zijn er 1.400 huishoudens bezocht door het fix team van Kaag en Braasem en Regionaal Energieloket. In 2023 hadden 5.720 woningen in Kaag en Braassem zonnepanelen. Dat is 56,1% van alle eengezinswoningen en een stijging van 18,1% ten
Woningen met energielabel A t/m A++++
Een succesvolle energietransitie waarin de gemeente Kaag en Braassem haar doelen
Het energiegebruik van woningen (elektriciteit, gas en warmte) en publieke dienstverlening (elektriciteit en gas) per inwoner, per jaar
uit de LES bereikt, of het nu gaat om energie besparen of het opwekken van duurzame 5
1
met gemiddeld maar 121,5 kilo restafval per inwoner, een stuk minder dan het landelijk gemiddelde van 177 kilogram (CBS, 2023).
Woningen met geregistreerde zonnepanelen
”Kaag en Braassem zet belangrijke stappen in
Verschillende uitgevoerde projecten van de Coöperatieve energiecoöperatie KB Energie, te weten de panelen op het gemeentehuis, de panelen ten behoeve Herenboerderij aan de Drecht.
waarin we met elkaar de energieopgave verder zullen uitwerken.
3 2
In 2023 waren de inwoners van Kaag en Braassem koploper in de Cyclus-regio
van de Voedselbank op het dak van Dobbe transport en de panelen op de
energie, vraagt om samenwerking. Niet alleen nu, maar ook in de eerstvolgende fasen
4
opzichte van eind 2022. (CBS, 2024)
energiebesparing en duurzaamheid, met een grote focus op
Gemiddelde kilo per persoon afval
Kaag en Braassem Nederland (referentie)
14
de RES-doelstellingen wensen te herijken.
afgezet tegen het landelijk gemiddelde (schaal 3). De gemeente heeft meer
Scheiding grof + fijn huishoudelijk afval
de gebouwde omgeving, mobiliteit en land- en tuinbouw.”
Nieuwe Wetering, zicht op de A4
Omgevingsvisie 2025
15
2.3.2 Wat willen we bereiken?
2.3.3 Energie besparen
het uitwerken van afstandsnormen en het exact bepalen
Om de doelstelling van 2030 te halen en 11% energie te besparen dient
In de gemeente Kaag en Braassem helpen energiecoaches huiseigenaren en
wat de landschappelijke impact is van de opwekopgave.
ongeveer 15% van het vervoer in Kaag en Braassem over te gaan op elektrische
huurders met gratis energieadvies. Om energieverbruik in woningen te besparen,
voertuigen. In Kaag en Braassem had eind 2022 2,6% van alle voertuigbezitters
werken we met isolatiemaatregelen. Daarnaast heeft het fix team meer dan
Op dit moment is deze volgende fase gepauzeerd omdat het proces
een elektrische auto.
500 acties uitgevoerd om kleine energiebesparingen door te voeren en is de
van de provincie Zuid-Holland parallel loopt en de gemeente eerst meer
Om het energieverbruik in woningen te verlagen en de bespaardoelstelling
gemeente gestart met een lokale subsidie, het Nationaal Isolatie Programma.
duidelijkheid wenst over de keuzes van de provincie. Zodat verdere onrust
te behalen, moeten er in de periode tot 2030 zo’n 2.000 woningen (of 20%
Het is belangrijk dat in de komende jaren nog veel meer huiseigenaren en
en verwarring onder de inwoners van Kaag en Braassem wordt voorkomen.
van alle woningen) volledig geïsoleerd worden (van label G/F naar label A/B).
huurders hulp krijgen bij onder andere het isoleren van hun woning.
In 2030 willen we dat er in Kaag en Braassem 2294 aardgasvrije woningen
Voor wat betreft zonneparken wordt er in de komende periode - naast de
staan. Nieuwbouw vanaf 2019 telt hierbij niet mee. Dit is een doorrekening
Het is aannemelijk dat veel inwoners voor individuele opties kiezen om hun
eerdergenoemde restgronden bij bedrijventerreinen - specifiek gekeken of het
van de doelen in het landelijk Klimaatakkoord.
huis te verduurzamen, zoals hybride warmtepompen. Dit komt door de lage
mogelijk is om zonnepanelen te plaatsen op geluidsschermen en/of reststroken
De doelstelling uit de in 2024 vastgestelde LES gaat er vanuit dat - wanneer
warmtedichtheid in Kaag en Braassem. Om die verduurzaming in goede banen
langs de A4 en/of het spoor.
de gemeente Kaag en Braassem haar evenredige deel van de nu nog geldende
te leiden is het van belang dat de gemeente de transitie blijft ondersteunen, wat
regionale opwekgave levert - er maximaal 1 tot 2 windturbines (5,6 MW) en
het onder andere kan doen door de Wijkuitvoeringsplannen op te stellen. Deze
2.3.5 Grootste opgaven voor een duurzaam Kaag en Braassem
30 tot 40 hectare zonnepanelen geplaatst zullen worden. Eerstvolgende stap
geven per wijk een beter beeld wat logische verduurzamingsroutes kunnen zijn.
Ons energiesysteem verandert, zowel bovengronds als ondergronds. Er is meer
bij deze regionale doelen. In deze LES kijken we naar de mogelijkheden voor duurzame energieopwekking in de gemeente en stemmen we deze af met de andere gemeenten in de regio.
energie-infrastructuur nodig zoals transformatorstations, transformatorhuisjes
Het is niet alleen de gemeente die bepaalt waar duurzame energie is op te
en Braassem haar evenredige bijdrage op veilige en verantwoorde wijze kan
Het besparen van energie bij vervoer en mobiliteit is vooral mogelijk door over
en kabels en leidingen voor het transport van elektriciteit en warmte.
wekken. De rijksoverheid, de provincie en Schiphol hebben ook invloed en maken
leveren. Daarbij is bij voorbaat één ding helder: de gemeente Kaag en Braassem
te stappen naar elektrische auto’s, want die zijn een stuk zuiniger dan auto’s met
De verduurzaming van mobiliteit en transport loopt vertraging op door
beleid dat eisen kan opleggen. We toetsen alle plannen in de LES zoveel mogelijk
is tegen grootschalige windparken en andersoortige energielandschappen.
een verbrandingsmotor.
netcongestie, overbelasting van het elektriciteitsnet. Daardoor zijn er op
aan het bestaande beleid van de rijksoverheid en de provincie, maar dit beleid kan
dit moment geen aansluitingen mogelijk.
veranderen.
in dit proces is verder onderzoek en met inwoners in gesprek gaan hoe Kaag
Woubrugge, Gerbrand Swartlaan
2.3.4 Energie opwekken
Het werken richting een circulaire economie waarin er geen sprake meer
Het opwekken van meer duurzame elektriciteit is noodzakelijk om de
is van afval en we steeds meer duurzaam geproduceerde, hernieuwbare
2.3.7 Na 2030
duurzaamheidsdoelstellingen te behalen. Landelijk gebeurt dat met kernenergie
grondstoffen en materialen gebruiken.
De ontwikkelingen tot 2030 zijn een voorbode voor wat er na 2030 nodig is.
en wind op zee. Maar ook lokaal is het opwekken van duurzame elektriciteit belangrijk. Dit kan via zonnepanelen op daken, zonneparken en windturbines.
16
Leimuiden, industrieterrein Drechthoek
2.3.6 Nationaal, regionaal en lokaal
Zo is de verwachting dat de verduurzaming van de maatschappij verder doorzet, wat leidt tot een verder groeiende vraag naar duurzame elektriciteit, warmte en
Een van de grotere doelstellingen van de rijksoverheid in het klimaatakkoord,
mobiliteit. Technologische ontwikkelingen zullen verder doorzetten, waardoor
Voor wat betreft windturbines neemt de gemeente de zorgen en onrust die er
is om in 2030, 35 TWh aan duurzame elektriciteit op te wekken op land. Om
technieken die nu nog economisch gezien niet rendabel zijn, dan wel concurrerend
in de samenleving leven serieus. De gemeente blijft daarom samen oplopen
dit te voor elkaar te krijgen heeft de rijksoverheid Nederland opgedeeld in
worden. Denk bijvoorbeeld aan waterstof, kleine modulaire kernreactoren
met inwoners, deskundigen en belanghebbenden. Ook tijdens de volgende fase
energieregio’s die samen in 2030 de 35 TWh op dienen te wekken. Om tot
(SMRs) of langdurige opslag van elektriciteit en warmte. Dit betekent dat er voor
waarin verder wordt onderzocht hoe Kaag en Braassem in haar zoekgebieden
goede plannen te komen heeft elke regio een Regionale Energie Strategie (RES)
een aantal sectoren transitiepaden ontstaan, die eerder nog onduidelijk waren.
schone energie op kan opwekken, veilig en verantwoord. Concreet moet hierbij
opgesteld. De gemeente Kaag en Braassem is onderdeel van de RES Holland-
De gemeente blijft deze ontwikkelingen volgen en past haar doelstellingen en
gedacht worden aan onder meer het in kaart brengen van de gezondheidsrisico’s,
Rijnland. De Lokale Energie Strategie (LES) van Kaag en Braassem sluit aan
plannen voor 2050 hierop aan.
Omgevingsvisie 2025
17
brandstoffen) te gebruiken in 2030. De overgang van onze huidige economie naar
van grof huishoudelijk restafval is te voorkomen dat 60% tot 80% van dit afval
Productie Grond
Gebruik
sto
ff
wordt verbrand. Het grofvuil is na demontage te scheiden in onder andere hout, ijzer, plastics en schuimrubber. Dit gaat vervolgens naar gespecialiseerde
Restafval
Restafval
uik
Gebruik
opricht voor grof huishoudelijk afval. Door demontage, het uit elkaar halen,
en
ng
ng
Productie
afstemming met de deelnemende gemeenten een regionaal demontagebedrijf
recyclebedrijven. Het streven van Cyclus NV en de aangesloten gemeenten is om het grof huishoudelijk afval dat op de milieustraten komt zoveel
Ge
mogelijk te gaan demonteren. Ook gaat het demontagebedrijf zich inzetten
een circulaire economie is hieronder schematisch weergegeven. Het laat zien dat we
om al het grof huishoudelijk afval zo hoogwaardig mogelijk te verwerken.
in de toekomst zuiniger, slimmer en efficiënter om moeten gaan met materialen en
Dat betekent dat zij samenwerking zoeken met maakbedrijven, zoals ateliers en
grondstoffen. Dit willen we beter verankeren in het inkoopbeleid van de gemeente. Dit betekent dat: • We in onze woningen, het gemeentehuis en onze (sport) verenigingen
2.4.2 Wat willen we bereiken? De komende jaren willen we ons huishoudelijk restafval blijven verminderen door: Het beter scheiden van het restafval én het verbeteren van de kwaliteit van de
meubelmakers. Op deze manier sluit het demontagebedrijf goed aan op onze duurzaamheidsambities.
2.5 SPECIFIEKE UITGANGSPUNTEN
efficiënter gebruik moeten maken van grondstoffen (onder andere het delen
deelstromen van afvalscheiding.
Als gemeente stimuleren we duurzaamheidsinitiatieven die inwoners
van producten en diensten), zodat er minder grondstoffen nodig zijn.
Inzicht krijgen en verbeteringen aanbrengen in de afvalstromen en het gebruik
in de wijken en dorpen opzetten.
• Wanneer we nieuwe grondstoffen en materialen gebruiken, voor bijvoorbeeld
van materialen binnen het gemeentehuis en op de gemeentewerf.
De gemeente stuurt waar nodig op een dorpsgerichte aanpak, waardoor de
het bouwen van een school of van een nieuwe woning, dit zoveel mogelijk
Vanuit de gemeente inzetten op duurzaam inkopen en aanbesteden.
aanpak van opgaven als de energietransitie en het voor elkaar krijgen van
duurzaam geproduceerde, hernieuwbare (onuitputtelijke) en algemeen
Ondernemers, waar mogelijk, stimuleren om afval te verminderen en te
een circulaire economie, per dorp en per initiatief kunnen verschillen.
beschikbare grondstoffen zijn.
hergebruiken.
Als gemeente gaan we, mede ook op basis van de uitkomsten van het
• Onze ondernemers en agrariërs tegelijkertijd gaan nadenken over en bouwen
18
P ro d u c tie
Regionaal is de gemeente Kaag en Braassem aangesloten bij Cyclus NV, dat in
br
streven om 50 % minder primaire grondstoffen (mineralen, metalen en fossiele
Grondstoffen
li yc
grondstoffen gebruiken. Een belangrijke tussenstap om dat doel te halen, is het
Grondstoffen
y cli
economie waarin we alleen nog maar herbruikbare en duurzaam geproduceerde
Circulaire economie
ec
economie is een gesloten economie waarin er geen afval bestaat. Het is ook een
Hergebruik economie
c
De rijksoverheid streeft naar een circulaire economie in 2050. Een circulaire
Liniaire economie
Re
2.4.1 Inleiding
Oud Ade, Vrouw Vennemolen
R
2.4 GRONDSTOFFEN: OP TERMIJN NAAR EEN CIRCULAIRE ECONOMIE
inwonerspanel, uit van een breed gedragen verantwoordelijkheid bij de aanpak
aan een circulaire bedrijfsvoering en een productieproces waarin, op den duur,
2.4.3 Nationaal, regionaal en lokaal
geen afval meer ontstaat.
De gemeente Kaag en Braassem heeft het Manifest Maatschappelijk Verantwoord
is, verbinding tussen inwoners, het bedrijfsleven, de agrariërs in een dorp
van de duurzaamheidsopgaven. We zoeken daarom, wanneer dit wenselijk
Opdrachtgeven en Inkopen ondertekend, wat een initiatief is van de rijksoverheid.
en eventuele andere overheidsinstanties.
Hoe we dat verstandig en betaalbaar gaan doen, daar willen we ons met elkaar
Dit manifest richt zich op het stimuleren van ambitieus maatschappelijk verantwoord
Circulair bouwen vraagt om een andere manier van denken. Hoe kunnen we
de komende jaren op gaan richten. Want ondanks dat er al een aantal creatieve
opdrachtgeven en inkopen, en is ondertekend door ruim 70 bestuurders van zo’n
materialen hergebruiken? Wat is de meest duurzame keuze? Daarbij moeten
en intelligente oplossingen zichtbaar zijn voor deze opgave, staan we als Kaag en
90 (semi-) overheidsorganisaties. Dit draagt bij aan oplossingen voor maat
we niet alleen kijken naar de kosten van vandaag, maar ook naar de gevolgen in
Braassem, maar ook als Nederland en wereldwijd gezien, pas aan het begin van
schappelijke uitdagingen. In het manifest komen deze thema’s aan bod: milieu
de toekomst. Circulair bouwen is daarbij een belangrijk uitgangspunt: de vraag
de gewenste omslag. Duidelijk is wel dat we allemaal, in onze woningen, in onze
en biodiversiteit, klimaat, circulair (inclusief biobased), internationale sociale
naar nieuwe grondstoffen verminderen en bijdragen aan een kleinere CO2-
bedrijven, op het gemeentehuis en op onze agrarische erven, de schouders onder
voorwaarden (ISV of ketenverantwoordelijkheid), diversiteit en inclusie en
voetafdruk. Zo houden we onze mooie gemeente leefbaar voor de generaties
deze overgang moeten zetten.
social return. Dit manifest is nog niet omgezet in een uitvoeringsagenda.
na ons.
Omgevingsvisie 2025
19
3
Klimaat, biodiversiteit, water en bodem Kaag en Braassem
3.1 INLEIDING
Groen en blauw vormen de kern van Kaag en Braassem. De uitgestrekte weilanden met sloten en vaarten, de karakteristieke polders, de rietrijke oevers van de Kagerplassen en het Braassemermeer Roelofarendsveen, Braassemerland
en het veenweidelandschap maken onze gemeente een bijzonder deel van het Groene Hart. Dit landschap is rijk aan planten en dieren in diverse ecosystemen, van grote waarde voor natuur, landbouw, recreatie en leefkwaliteit. Nieuwe Wetering, Achterweg
De natuurlijke dynamiek van water en bodem
20
vormt de basis van dit landschap, dat niet alleen onze gemeente karakter geeft, maar ook onze mogelijkheden en grenzen bepaalt bij het inrichten van de ruimte.
Tegelijkertijd staat onze leefomgeving onder druk. Steeds vaker vallen er hevige buien, waardoor straten onderlopen en het riool het water niet meer aankan. Bij het uitblijven van regen verdroogt het landschap en raken natuur en landbouw in de knel. Tropische zomerdagen zorgen voor hittestress in onze dorpen, vooral op plekken waar weinig groen of schaduw is. Het risico op overstromingen groeit, doordat de zeespiegel stijgt en het poldersysteem steeds meer water moet verwerken. Ook de biodiversiteit neemt af. Steeds minder insecten, vogels en planten vinden geschikte leefgebieden in bermen, oevers, tuinen en groenvakken. Terwijl juist een grote verscheidenheid aan soorten het ecosysteem sterk en veerkrachtig maakt. Hoe gevarieerder het systeem, hoe beter het kan omgaan met verstoringen zoals droogte, extreme regen of hitte. In een tijd van klimaatverandering is dat belangrijker dan ooit. Biodiversiteit ondersteunt daarnaast noodzakelijke processen als bestuiving, natuurlijke plaagbestrijding en bodemgezondheid, en vormt zo de stille motor achter voedsel, natuur, gezondheid en leefkwaliteit.
Omgevingsvisie 2025
21
Het samenspel tussen water en bodem is kwetsbaar, zeker in een laaggelegen
3.2 ACHTERGROND
gemeente als de onze. Bij zware regenval raakt het watersysteem sneller
Het rad toont hoe Kaag en Braassem scoort op diverse indicatoren voor klimaat,
3.3 AANPASSEN AAN HET VERANDERENDE KLIMAAT: KLIMAATADAPTIEF KAAG EN BRAASSEM
overbelast. In droge tijden zakt het grondwaterpeil en droogt de bodem uit,
natuur, en water en bodem, afgezet tegen het landelijke of regionale gemiddelde
waardoor natuur verdroogt en bodemdaling toeneemt. Wat we aan de oppervlakte
(blauwe stippellijn - schaal 3). De gemeente heeft na een hevige regenbui minder
3.3.1 Inleiding
doen, werkt door in de ondergrond. Een toekomstbestendige inrichting begint
water op straat dan het landelijk gemiddelde, is even gevoelig voor hitte, maar
Het klimaat verandert. Wereldwijd, in Nederland en ook in Kaag en Braassem
daarom met het begrijpen én versterken van dit systeem.
heeft juist meer last van droogte en een grotere kans op overstroming. Kaag en
krijgen we steeds vaker te maken met weersextremen. Die nemen verschillende
Braassem heeft daarnaast minder groen in de leefomgeving dan omliggende
vormen aan en hebben elk hun eigen gevolgen voor onze leefomgeving.
”De veranderingen in het klimaat zijn geen tijdelijke uitschieters, maar structurele trends. Aanpassen is geen keuze voor later, maar een opgave voor nu.”
Deze ontwikkelingen vragen om bewuste keuzes. Hoe we omgaan met water,
gemeenten en scoort erg slecht op de 3+30+300 vergroeningsvuistregel . Voor
bodem, groen en ruimte is bepalend voor de toekomst van onze leefomgeving.
biodiversiteit zijn over Kaag en Braassem geen gegevens beschikbaar, maar het
Hevige regenval zorgt ervoor dat het water niet snel genoeg weg kan. Het
Sommige plekken vragen om bescherming, andere juist om aanpassing. Dat vraagt
landelijke beeld laat zien dat soorten herstellen in zoetwater- en moerasgebieden,
riool raakt overbelast, de grond is al doordrenkt en sloten staan vol. Daardoor
om inzicht in de samenhang van deze systemen én de bereidheid om samen te
terwijl het aantal dieren op land juist sterk achteruitgaat. Tot slot is de gemeente
ontstaan er plassen op straten, pleinen en in tuinen. In wijken met veel tegels
werken aan slimme, toekomstbestendige oplossingen.
minder kwetsbaar voor lage grondwaterstanden dan gemiddeld, maar juist
en weinig groen blijft het water liggen en kunnen straten tijdelijk vollopen.
gevoeliger voor hoge grondwaterstanden en zeer kwetsbaar voor bodemdaling.
Ook hittegolven en aanhoudend hoge temperaturen komen vaker voor. In
Uit dit profiel blijkt dat een integrale aanpak nodig is waarin klimaatadaptatie,
dorpskernen met veel steen en weinig groen blijft de warmte hangen: overdag
3.3.2 Kansen en maatregelen: samen klimaatadaptief worden
het behoud en de bevordering van biodiversiteit, en water en bodem leidend zijn.
loopt de temperatuur op, en ’s nachts koelt het nauwelijks af. Dit leidt tot
Klimaatverandering vraagt om slimme, samenhangende keuzes in de inrichting
hittestress, vooral bij ouderen en andere kwetsbare groepen. Ook planten,
van onze leefomgeving. Met klimaatadaptatie bereiden we ons voor op extremer
bomen en dieren in de openbare ruimte hebben het zwaar tijdens langdurige
weer en de gevolgen daarvan. In Kaag en Braassem zetten we daarom in op
hitte. Daarnaast komt langdurige droogte steeds vaker voor. Regen blijft uit,
een toekomstbestendige omgeving die beter bestand is tegen hitte, droogte,
terwijl het vocht uit de bodem verdampt. Dit maakt de grond steeds droger en
wateroverlast en overstromingen. We leggen hiervoor klimaatadaptatierichtlijnen
harder, waardoor die later minder makkelijk water opneemt. Als het dan eindelijk
vast in onze Leidraad Inrichting Openbare Ruimte (LIOR), gebaseerd op de
regent, stroomt het water vaak weg in plaats van in de bodem te trekken.
landelijke maatlat voor een groene, klimaatbestendige gebouwde omgeving.
Vooral planten, gras en gewassen hebben daar last van en groeien minder
Deze richtlijnen passen we al toe bij lopende projecten en onderhoud.
Rijpwetering, richting Zomersloot
1
Hitte gevoelstemperatuur (>35oC)
Wateroverlast waterdiepte bij stevige bui (>5cm)
Bodemdaling
Kaag en Braassem Nederland (referentie)
5 4 Gemiddeld hoogste grondwaterstand
3 2
Overstromingsrisico plaatsgebonden overstromingskans (>20 cm)
1
Droogte maximaal potentieel neerslagtekort (mm)
Gemiddeld laagste grondwaterstand
goed. Ten slotte groeit het risico op overstromingen. Door zeespiegelstijging en hoge rivierafvoeren komt het hoofdwatersysteem, het netwerk van rivieren,
Om wateroverlast te voorkomen, willen we regenwater beter opvangen,
watergangen en dijken, vaker onder druk te staan. Als water niet snel genoeg
vasthouden en vertraagd afvoeren. Dat vraagt om slimme combinaties van
naar zee kan worden afgevoerd, neemt de druk op dijken toe. Een dijkdoorbraak
verharding, afwatering, waterberging en vergroening. Denk aan gescheiden afvoer
is zeldzaam, maar de gevolgen kunnen groot zijn, zeker voor een laaggelegen
van regenwater, waterdoorlatende bestrating en ondergrondse berging, maar ook
gemeente als Kaag en Braassem.
aan groene oplossingen zoals plantvakken die infiltratie in de bodem bevorderen, bomen die water opnemen, en sloten of greppels waar water kan samenkomen.
Groen (3+30+300 regel)
Biodiversiteit land Biodiversiteit water
De 3+30+300-regel is ontwikkeld door stedelijk groenonderzoeker Cecil Konijnendijk. Hij adviseert dat iedereen vanuit huis drie bomen moet kunnen zien, dat iedere buurt ongeveer 30 procent bladerdek of schaduwgevend groen heeft, en dat er binnen 300 meter een park of groengebied van ten minste 1 hectare beschikbaar is.
1
22
Deze veranderingen zijn geen tijdelijke uitschieters, maar structurele trends. Ze
Door de openbare ruimte strategisch in te richten, kunnen we het regenwater
raken direct hoe we wonen, bewegen, bouwen en omgaan met onze omgeving.
gericht afvoeren naar plekken waar het geen schade veroorzaakt, maar juist
Daarom is aanpassen geen keuze voor later, maar een opgave voor nu.
bijdraagt aan het functioneren van het watersysteem.
Omgevingsvisie 2025
23
Roelofarendsveen, nieuwbouw Noordkade-Noorderhem
3.4 BIODIVERSITEIT BEHOUDEN EN BEVORDEREN
“Biodiversiteit verhoogt
gevels, schaduwrijke plantsoenen en bomen met een brede kroon dragen bij aan
3.4.1 Inleiding
de leefbaarheid van onze
verkoeling van de omgeving én het vasthouden van water. Binnen de gemeente
Biodiversiteit is kortweg de verscheidenheid aan leven. Hieronder vallen alle soorten
zetten we zoveel mogelijk in op vergroening: als we bij nieuwe ontwikkelingen
planten, dieren en micro-organismen (onder andere algen en schimmels), de
bomen kappen, zorgen we ten minste voor nieuwe aanplant in gelijke aantallen.
genetische variatie binnen die soorten en de verschillende ecosystemen waarvan ze
Tegen hittestress willen we onze dorpskernen groener, schaduwrijker en koeler maken. Vooral grote bomen spelen hierbij een sleutelrol. Groene daken en
deel uitmaken, dus van weiland tot sloot tot woonwijk. Het gaat daarom niet alleen Om droogte beter te doorstaan, streven we naar een bodem die water beter
over bloemen, bomen en dieren, maar omvat het totaalpakket aan levende organismen
vasthoudt. Dat vraagt om minder verharding, meer ruimte voor infiltratie en
en systemen - en de interacties daartussen. Biodiversiteit is belangrijk voor onze
gebruik van de natuurlijke sponswerking. Ook op particulier terrein liggen kansen,
leefomgeving. Sterker nog: we zijn er onderdeel van.
omgeving én bespaart ons onnodige uitgaven.”
bijvoorbeeld met regentonnen of infiltratievoorzieningen. Tegelijk vraagt droogte om zuiniger watergebruik, zeker van partijen die afhankelijk zijn van grondwater.
De biodiversiteit staat wereldwijd onder druk door verstedelijking, intensivering van de landbouw en andere economische ontwikkelingen. Als de biodiversiteit om
Bij het toenemende overstromingsrisico draait het om ruimtelijke afwegingen
ons heen afneemt, komen natuurlijke processen, waarvan we ons vaak niet eens
en goede voorbereiding. In een laaggelegen gemeente als Kaag en Braassem is
bewust zijn, vanzelf onder druk te staan. Zo zijn de bestuiving van planten (ook
samenwerking met het hoogheemraadschap en de veiligheidsregio essentieel.
landbouwgewassen), schoon water, een vruchtbare bodem en fluitende vogels
Bijvoorbeeld bij het vernieuwen van calamiteitenplannen of het slim inrichten
namelijk niet vanzelfsprekend. Zonder voldoende biologische diversiteit houdt dit
van kwetsbare gebieden zodat de schade tijdens overstromingen beperkt blijft.
vanzelf op er ’te zijn’. We zien dit nu al in Kaag en Braassem gebeuren: plaagvorming, zoals de eikenprocessierups, ziektes als essentaksterfte en troebele sloten zijn het
Klimaatadaptatie vraagt om samenwerking tussen alle partijen: van overheid tot
directe gevolg van verminderde biodiversiteit in de buitenruimte. Biodiversiteit is dus
inwoners, agrariërs, ontwikkelaars en bedrijven. Door samen te werken aan een
niet alleen belangrijk voor productieve landbouw: het verhoogt de (be)leefbaarheid van
groenere, klimaatadaptieve omgeving: in de openbare ruimte, in tuinen, op daken
onze directe omgeving en kan ons onnodige uitgaven besparen.
en in het buitengebied, bouwen we aan dorpen die ook in een veranderend klimaat gezond, veilig en leefbaar blijven.
3.3.3 Wat willen we bereiken? De openbare ruimte van Kaag en Braassem klimaatadaptief inrichten, zodat we beter voorbereid zijn op piekbuien, langdurige droogte, hittegolven en
24
Het is van belang dat de verschillende partijen die werken aan biodiversiteit en waterkwaliteit - van inwoners tot overheid - hetzelfde doel voor ogen hebben. Want het gericht samenwerken door agrariërs, het hoogheemraadschap en de gemeente maakt de kans op succes groter dan als we afzonderlijke doelen nastreven.
overstromingen.
3.4.2 Biodiversiteit versterken en vergroten
Samen met inwoners, ondernemers, agrariërs en gebiedspartners bouwen aan
Achteruitgang van biodiversiteit is een wereldwijde trend en daarom zien we het
een klimaatbestendige leefomgeving, door kennis te delen, bewustwording te
als opgave om de biodiversiteit te beschermen en te bevorderen. Een doelstelling
vergroten en actie op eigen terrein te stimuleren.
kan zijn de biodiversiteit te versterken óf te vergroten. Het versterken van de
Omgevingsvisie 2025
25
Oud Ade, Land van Ons
biodiversiteit betekent niet vanzelfsprekend een toename van verschillende
2 Een andere doelstelling is om te zorgen
dier- en plantensoorten in een gebied en dus vergroting van de biodiversiteit.
voor basiskwaliteit natuur (BKN). BKN is een
Een methode om de biodiversiteit te versterken is om in een aantal landelijke
set condities - milieuomstandigheden, inrichting
‘groengebieden’ gericht te kiezen voor bepaalde icoonsoorten. Denk hierbij aan
en beheer - die nodig is voor het voortbestaan van
plant- en diersoorten die kenmerkend zijn voor de landschappen van Zuid-
algemene soorten. Om voor een kansrijke leefomgeving
Holland. Deze icoonsoorten, zoals de weidehommel, argusvlinder, merel en
te zorgen, wordt er rekening gehouden met ‘de vijf V’s’:
dotterbloem vertegenwoordigen samen de verschillende leefgebieden in de
verblijfplaatsen, voedsel, verbinding, variatie en veiligheid.
provincie. Als het leefgebied voor deze dieren en planten op orde is, kan een gezonde natuur bestaan die in balans is. Ook wij als mens zijn hier afhankelijk van.
3 Naast aandacht voor het type inrichting moet er voldoende ruimte komen voor natuur. Hierbij is te denken aan een groennorm in vierkante meters. Met dubbelgebruik en koppelkansen is de groene ruimte nog meer
Het specifiek inzetten op het vergroten van de biodiversiteit houdt in dat er meer verschillende dier- en plantensoorten in een gebied aanwezig gaan zijn. Deze aanpak vraagt maatwerk omdat in sommige wijken en dorpen soorten voorkomen
te benutten. Denk hierbij aan de aanleg van groene daken (dubbelgebruik) of de combinatie van groen met recreatieve doeleinden (een koppelkans).
die gebruik maken van oude gebouwen (vleermuizen, mussen en zwaluwen),
Groenblauwe hoofdstructuren en fijnmazige dooradering door landschappen en
terwijl in andere delen van onze bebouwde omgeving, zoals de nieuwbouwwijken
de gebouwde omgeving verrijken de kwaliteit van de leefomgeving en zorgen
3.4.4 Biodiversiteit in het buitengebied
in Roelofarendsveen, dit duidelijk niet het geval is.
voor voldoende aangesloten leefgebieden voor dieren. Naast dieren, profiteren
Bij de opgave rondom biodiversiteit liggen kansen in de ontwikkeling van het
ook wij mensen daarvan omdat we die groene zones kunnen gebruiken om te
buitengebied. Zo vormen onze bermen een grote oppervlakte. Als we die bermen
wandelen, fietsen en tot rust te komen.
ecologisch beheren en de inrichting aanpassen stimuleert dit de biodiversiteit. Ook
Zo moeten we bij nieuwbouw en renovatie rekening houden met soorten die er
dienen de bermen als verbindingszones voor bestuivers en andere dieren. Het
al zijn, maar ook keuzes maken om nieuwe soorten mogelijkheden te bieden. Zo ontstaat er onder andere door natuurinclusief te bouwen een aantrekkelijk
Plagen, invasieve exoten, vervuiling en klimaatverandering kunnen een gebied
netwerk via Groene Cirkel Bijenlandschap kan bijdragen aan het aanleggen van
leefmilieu. De kennis is er, we moeten het alleen nu en in de toekomst bij bestaande
onder druk zetten. Een goede biodiversiteit heeft hierop een dempende werking.
bijvriendelijke gebieden.
dorpskernen, nieuwbouwwijken, bedrijventerreinen en waterwegen toepassen.
Want, hoe diverser een gebied, hoe stabieler. Bij het aanplanten van bomen en groen in de openbare ruimte zorgen wij daarom voor gevarieerde beplanting.
Daarnaast hebben agrariërs in Kaag en Braassem een grote invloed op veel
Hierbij staat ecologische compatibiliteit voorop. Aan de ene kant kiezen we voor
uitdagingen van vandaag en morgen, zo ook op het gebied van biodiversiteit.
De provincie Zuid-Holland heeft een aantal concrete doelstellingen geformuleerd
inheemse soorten die van nature voorkomen in Nederland. Die soorten zijn
Agrariërs kunnen een waardevolle rol spelen in het landschapsbeheer. Het
om de biodiversiteit bij stedelijke ontwikkelingen te bevorderen. Deze zijn ook voor
optimaal aangepast aan de omgeving en trekken veel insecten en vogels aan.
beheer van bermen, houtwallen en slootkanten kan de biodiversiteit versterken
Kaag en Braassem van belang.
Daarnaast houden we rekening met het veranderende klimaat en gebruiken we
en overlast, zoals Jacobskruiskruid, beperken. Boeren beschikken over de nodige
1 Allereerst is dat het behoud en de bescherming van bestaande natuur. Want
soorten die beter bestand zijn tegen temperatuurschommelingen en/of langdurige
kennis en machines, maar kunnen deze diensten niet kosteloos aanbieden. Hoe
het is niet alleen belangrijk om voor nieuwe natuur te zorgen, maar juist ook om
droge of natte periodes. Deze soorten dienen ook interessant te zijn voor dieren
kunnen agrariërs een goede boterham verdienen met hun polders, terwijl zij
bestaande waardevolle natuur te behouden. Denk hierbij aan een volwassen
die hier van nature voorkomen. Deze gevarieerde beplanting en robuuste natuur
tegelijkertijd een belangrijke bijdrage leveren aan bijvoorbeeld het verbeteren
boom die meer voordelen biedt dan nieuw aangeplante bomen, zoals schaduw,
waarin allerlei plant- en diersoorten voorkomen draagt in onze gemeente bij aan
van de waterkwaliteit en de bescherming van plant- en diersoorten die het zwaar
luchtzuivering en wateropvang.
een gezonde en klimaatbestendige leefomgeving.
hebben, zoals de rietorchis en weidevogels? Het vraagt om bewuste keuzes
3.4.3 Biodiversiteit bij stedelijke ontwikkelingen
26
Leimuiden, grazende koeien
4 Ten slotte is het van belang groenblauwe structuren te behouden en versterken.
Omgevingsvisie 2025
27
en maatwerk. Dit kan zijn het verbouwen van alternatieve gewassen, zoals
3.5.2 Watersysteem
zijn omgeving. Door bodemdaling, bemaling en de stijgende zeespiegel neemt
natte teelten, een aangepast maairegime of het benutten van reststroken
Het watersysteem van Kaag en
daarnaast het risico op verzilting toe: zouter water uit diepere lagen in de bodem
landbouwgrond, zodat dier- en plantensoorten zich kunnen blijven handhaven.
Braassem bestaat uit een netwerk van
of vanuit zee kan oprukken door de bodem via het grondwater naar gebieden die
sloten, vaarten, plassen en meren. Dat
nu nog zoet zijn. Hoewel dit in Kaag en Braassem op dit moment beperkt speelt,
Schoon en gezond water is onmisbaar voor biodiversiteit. Het biedt leefruimte
netwerk voert water af, biedt ruimte voor berging,
is het belangrijk om deze ontwikkelingen te blijven volgen en tijdig maatregelen
aan planten, vissen, insecten, vogels en andere soorten, en speelt bovendien
ondersteunt landbouw, natuur en recreatie, en
te verkennen om schade aan bodemgebruik, biodiversiteit en waterkwaliteit te
een sleutelrol in landbouw, recreatie en drinkwatervoorziening. Daarom geldt in
draagt bij aan het open, waterrijke karakter van het
voorkomen.
Europa de Kaderrichtlijn Water (KRW), die lidstaten verplicht om uiterlijk in 2027
landschap. In deze laaggelegen polder is de balans tussen
een goede ecologische en chemische toestand van hun wateren voor elkaar te
aanvoer, doorstroming en afvoer echter kwetsbaar. Door
3.5.4 Bodemsysteem
krijgen. In Nederland is deze richtlijn vertaald in landelijke kaders en instrumenten.
verstedelijking en verharding stroomt regenwater sneller af en
Ongeveer 40% van het landoppervlak in Kaag en Braassem bestaat uit veengrond.
Binnen Kaag en Braassem gaat het om wateren als het Braassemermeer, de
raken watergangen sneller vol, terwijl langdurige droogte juist leidt
Deze bodem bepaalt het karakter van het landschap en is gevoelig voor
Wijde Aa, de Kagerplassen en de Does. Het behalen van de KRW-doelen vraagt
tot lage waterstanden en verminderde waterkwaliteit. Dat maakt het
samenwerking: de provincie het hoogheemraadschap, agrariërs, de gemeente en
systeem steeds gevoeliger.
verandering. Want dit veen bestaat grotendeels uit plantaardig materiaal dat Kaag, Kaageiland
bijvoorbeeld door lage grondwaterstanden of bemaling, komt het veen in contact
inwoners dragen hierin ieder hun deel van de verantwoordelijkheid.
3.4.5 Wat willen we bereiken?
met zuurstof en begint het langzaam af te breken. Daardoor klinkt de bodem in:
Om het watersysteem goed te laten functioneren, moeten ruimtelijke keuzes hier beter op aansluiten: met voldoende ruimte voor watergangen en tijdelijke
sloten en de manier waarop we het landschap inrichten. Een gezonde bodem laat
een geleidelijk proces van bodemdaling dat grote gevolgen kan hebben voor
Werken aan versterking en vergroting van de biodiversiteit in Kaag en
berging, en een inrichting van infrastructuur, percelen en groen die inspeelt
regenwater geleidelijk in de ondergrond zakken en houdt het daar tijdelijk vast.
gebouwen, wegen en het watersysteem. In de bebouwde omgeving kunnen
Braassem door het behouden van bestaande natuur, het zorgen voor
op de natuurlijke waterdynamiek. De kenmerkende sloten, vaarten en
Maar bij een dichte of verharde bodem stroomt het water sneller weg en komt
hierdoor bijvoorbeeld huizen, wegen en rioleringen verzakken en beschadigd
leefgebieden voor (icoon)soorten , voldoende ruimte voor natuur en
verkavelingslijnen vertellen het verhaal van eeuwen waterbeheer, en geven
er minder in de bodem terecht. Daarnaast heeft het peil in watergangen invloed
raken. Ook fysieke belasting, door bijvoorbeeld zware voertuigen of intensieve
het bevorderen van groenblauwe structuren.
structuur aan het landschap. Door deze historische lijnen te behouden én mee
op het grondwaterpeil: grond- en oppervlaktewater vormen samen één systeem.
bebouwing, versnelt dit proces.
Samen met inwoners, agrariërs en gebiedspartners werken aan het
te nemen in onze ruimtelijke keuzes, blijft het systeem niet alleen veerkrachtig,
Veranderingen in het watersysteem werken dus door onder de grond. Een te
bevorderen van de biodiversiteit, door kennis te delen, de bewustwording
maar ook herkenbaar en verbonden met de identiteit van Kaag en Braassem. Het
hoge grondwaterstand (grondwateroverlast) kan leiden tot bijvoorbeeld verzopen
De bodemdaling kan plaatselijk aanzienlijk toenemen bij het gebruik van zwaar
te vergroten en actie op eigen terrein te stimuleren.
functioneren van dit watersysteem werkt bovendien direct door in het grondwater
groen of vochtproblemen in woningen met oudere funderingen, terwijl een te
ophoogmateriaal zoals zand of beton. Daarom is het steeds opnieuw ophogen
en daarmee in de bodem. Water- en bodemopgaven zijn steeds meer met elkaar
lage grondwaterstand (grondwateronderlast) onder meer kan zorgen voor paalrot
met zware materialen op termijn geen houdbare oplossing; lichtere of drijvende
verweven.
bij houten funderingen die te lang droogstaan, of voor verdroging van groen en
bouwwerken bieden hier duurzamere alternatieven. In polder- en kustgebieden
gewassen.
vergroot dat bovendien de kans op verzilting, waarbij zouter water uit diepere
3.5 WATER EN BODEM
28
zich onder natte omstandigheden heeft opgebouwd. Als de bodem te droog is,
3.5.1 Inleiding
3.5.3 Interactie Water en Bodem
Water en bodem vormen de ruggengraat van onze gemeente. Ze bepalen
Tussen het water dat we zien en de bodem waar we op leven, ligt een minder
We kunnen dit systeem versterken als we daar in onze ruimtelijke inrichting
waar het mogelijk is om te wonen, te boeren of te ontspannen, maar leggen
zichtbare maar zeer belangrijke laag: het grondwater. Dit is het water dat
rekening mee houden. Bijvoorbeeld door ruimte te maken waar regenwater in
ook grenzen op. In het laaggelegen poldergebied van Kaag en Braassem zijn
zich onder het maaiveld bevindt, opgeslagen tussen lagen in de ondergrond.
de bodem kan infiltreren, door overgangen tussen land en water natuurlijker
Om bodemdaling te beperken, moeten we de oorzaken aanpakken. Dat begint
deze systemen al eeuwenlang met elkaar verweven. Een toekomstbestendige
De hoogte van het grondwaterpeil hangt af van meerdere factoren: de
te maken, of door zones in te richten waarin we het waterpeil actief kunnen
bij het tegengaan van veenoxidatie. Een hogere grondwaterstand kan daarbij
leefomgeving begint bij het begrijpen en versterken van dit samenspel.
doorlaatbaarheid van het maaiveld, het soort ondergrond, de nabijheid van
sturen. Zo houden we het grondwatersysteem veerkrachtig en in balans met
helpen, omdat zo minder veen met zuurstof in aanraking komt en de afbraak van
lagen of vanuit zee de zoetwaterbalans verstoort. Tegelijkertijd komt bij de afbraak van veen veel CO₂ vrij, wat bijdraagt aan de opwarming van het klimaat.
Omgevingsvisie 2025
29
veen wordt vertraagd. Per locatie wordt bekeken of dit noodzakelijk is om de
Oplossingen vragen daarbij om maatwerk en gebiedskennis: kennis van het
gelaagde beplanting. Tegelijk werken we aan een bodem die
bodemdaling af te remmen. In samenwerking met Rijnland worden peilbesluiten
landschap, het bodemtype en de historie van waterbeheer. Daarom is het belangrijk
water beter vasthoudt, door minder verharding en meer ruimte
opgesteld die aansluiten bij de huidige bovengrondse functies en tegelijkertijd
dat partijen zoals het hoogheemraadschap van Rijnland, de provincie Zuid-Holland,
voor het infiltratie in de bodem, ook op particulier terrein. Zuinig