48_jaarstukken 2022_GG

Borg

Jaarstukken 2022

Inhoudsopgave: JAARVERSLAG • •

Leeswijzer Algemene inleiding en aanbieding door het college

4 5

•

Programmaverantwoording ▪ Programma 1 – Bestuur en regio ▪ Programma 2 - Sociaal domein ▪ Programma 3 - Ruimte en leefomgeving ▪ Algemene dekkingsmiddelen ▪ Overhead, vennootschapsbelasting en onvoorzien

7 14 21 31 32

•

•

Paragrafen ▪ Paragraaf 1 - Lokale heffingen ▪ Paragraaf 2 - Weerstandsvermogen en risicobeheersing ▪ Paragraaf 3 - Onderhoud kapitaalgoederen ▪ Paragraaf 4 - Financiering ▪ Paragraaf 5 - Bedrijfsvoering ▪ Paragraaf 6 - Verbonden partijen ▪ Paragraaf 7 - Grondbeleid Overige gegevens ▪ Bijlage Covid

34 41 61 65 70 78 89 98

JAARREKENING • • • • • •

Balans Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling Toelichting op de balans Het overzicht van de baten en lasten in de jaarrekening Toelichting op het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening Overige gegevens ▪ SISA-bijlage ▪ Overzicht van de baten en lasten per taakveld

101 103 106 123 124 142 147

2

JAARVERSLAG

3

Leeswijzer Leeswijzer Voor u liggen de jaarstukken 2022 van de gemeente Kaag en Braassem, bestaande uit het jaarverslag en de jaarrekening. In de ‘algemene inleiding en aanbieding door het college’ worden de belangrijkste ontwikkelingen toegelicht. In de programmaverantwoording (verantwoordingsmonitor) die al eerder is aangeboden aan uw raad, wordt per programma aangegeven wat we wilden bereiken en in welke mate we de inspanningen hebben gerealiseerd. Hierbij is met kleuren aangegeven wat het resultaat op de inspanningen en/of de doelen is: de inspanningen en/of doelen zijn gerealiseerd; er wordt gewerkt aan de inspanningen en/of doelen; er wordt nog niet gewerkt aan de inspanningen en/of doelen, of de inspanningen en/of doelen zijn niet gerealiseerd. Na de programmaverantwoording volgen de paragrafen waarin op zeven belangrijke beleidsterreinen die niet programmagebonden zijn, inzicht gegeven wordt in ontwikkelingen van het jaar 2022. In het BBV is voorgeschreven dat de gemeente verantwoording aflegt over een basisset van 34 beleidsindicatoren. De bron voor vijf indicatoren op het taakveld ‘Bestuur en ondersteuning’ is de gemeente zelf. Deze indicatoren zijn opgenomen in paragraaf 5 ‘Bedrijfsvoering’. De andere indicatoren, waarvan de bron extern is, zijn opgenomen bij het desbetreffende programma in de programmaverantwoording.

Ook zijn deze voor uw raad toegankelijk via www.waarstaatjegemeente.nl. Uw raad heeft via deze site de mogelijkheid om de indicatoren van de verschillende taakvelden te raadplegen én om deze te vergelijken met andere gemeenten. Interbestuurlijk toezicht (IBT) betreft de verantwoording van de zes toezichtdomeinen, waarbij per domein wordt aangegeven wat de voor de gemeente geldende kleurenscore is. Vanwege de nieuwe bestuursovereenkomst die de provincie met alle Zuid-Hollandse gemeenten is aangegaan; is IBT in 2021 voor het laatst als bijlage aan de jaarrekening toegevoegd. Vanaf 2022 vindt monitoring plaats via IBT-dashboard; deze is per ultimo 2022 geactualiseerd. Tot slot wordt in de jaarrekening stilgestaan bij de balanspositie van onze gemeente en bij de baten en lasten. Om de gemeentelijke baten en lasten eenvoudiger te kunnen vergelijken met andere gemeenten, is er conform BBV een apart overzicht van baten en lasten per taakveld opgenomen.

4

Algemene inleiding en aanbieding door het college Het jaar 2022 wordt gekenmerkt door de knip in de bestuursperiode, want in juni 2022 is het nieuwe college tot stand gekomen. Dat heeft tot gevolg dat wij ook in deze jaarrekening en bijbehorende verantwoordingsmonitor rapporteren aan de hand van de begroting 2022, die nog is opgesteld in de bestuursperiode 2018-2022. Dat maakt dat er deels wordt gerapporteerd op doelen die inmiddels zijn gewijzigd of aangevuld. Ook in 2022 is veel mogelijk gemaakt voor onze inwoners en bedrijven. In 2022 is er veel gebeurd in de going concern met grote opgaven in het kader van de Omgevingswet in het fysiek domein en de aanpak energie armoede en inrichting van de nieuwe jeugdhulp als voorbeeld in het sociaal domein. We hadden daarnaast een grote opgaven in projecten gebiedsontwikkeling en de Integrale Kindcentra. De grote opgaven van de IKC’s is substantieel groter dan in andere gemeenten en een prachtige investering in komende generaties. Veel doelen zijn daarmee omgezet in resultaat. Er werden reconstructies opgeleverd aan de Herenweg in Leimuiden en de Willem van der Veldenweg in Leimuiden en Herenweg in Rijnsaterwoude. Het programma Focus met Ambitie (FMA) komt boven op de going concern.

Vanuit dit programma werd gewerkt aan de IKC’s, het Sportpad, de realisatie van een bedrijventerrein, vergroening maar ook de huisvesting van bijzondere doelgroepen. Onze samenwerkingspartners in het sociaal domein zoals Rijnvicus, Tom in de Buurt, Go voor Jeugd en de Driemaster werkte met verve voor inwoners en verenigingen. Trots zijn we op het feit dat we op het gebied van gezondheid en welzijn op recept koploper zijn in Nederland en daarvoor internationale aandacht krijgen. In 2022 werd gewerkt aan het College Uitvoeringsprogramma samengesteld in versie 1.0 op basis waarvan in het eerste jaar van de nieuwe bestuursperiode aan de slag gegaan werd met de uitvoering. Ook hier geldt het is een stapeling van going concern, Focus met Ambitie doorzetten en nieuwe ambities realiseren. In 2022 hebben wij het traject van organisatie ontwikkeling gestart. Hiervoor hebben wij ook extra middelen gevraagd voor diverse onderdelen van de bedrijfsvoering, zoals voor het juridisch en financieel proces. Het aanstellen van een concern controller en versterken van de management structuur. Wij zijn trots dat wij inmiddels de laag van cluster managers per 1 april 2023 volledig hebben kunnen invullen. Grote zorg blijft de arbeidsmarkt. Beschikbare middelen is een randvoorwaarde, maar het vinden van de juiste mensen voor de invulling van die taken is de grootste uitdaging.

In de tweede helft van 2023 zullen wij rapporteren over de stand van zaken en vervolgstappen van de organisatie ontwikkeling. Intern hebben we met de verantwoordingsmonitor onze P&C-cyclus meer body gegevens door de integratie van beleid en financiën. Hierbij zijn alle verantwoordingsdocumenten uit de verschillende domeinen teruggebracht tot één verantwoordingsmonitor. De conclusie van deze jaarrekening: we hebben Samen heel veel Mogelijk gemaakt en daar zijn we trots op! Het gerealiseerde resultaat voor bestemming is € 8.962.641 voordelig. Bij de Voortgangsmonitor werd een positief resultaat verwacht van € 3.086.288, waarbij we vermeld hebben dat dit door onder meer hogere inkomsten voor verkoop onroerende zaken/gronden, het actualiseren van de grondexploitaties en de effecten van de circulaire gemeentefonds positiever kon uitvallen. Dit is ook gebeurd, het voordeel hierdoor bedroeg in totaal € 2,4 miljoen. U zult verderop lezen dat ook de andere afwijkingen, positief én negatief voornamelijk een incidenteel karakter hebben. Wij stellen u voor van het voordelige resultaat een bedrag van in totaal € 5.533.623 te reserveren als extra budget voor 2023(ev) om uitgestelde of vertraagde projecten in 2023(ev) verder uitvoering te geven.

Voorts stellen wij u voor om € 550.000 voor Rechtmatigheidsverantwoording Project en € 180.000 voor Doorontwikkeling Horizontaal Toezicht te reserveren als dekking in 2023 en het resterende voordelige resultaat na bestemming van € 2.699.019 toe te voegen aan de algemene reserve.

5

Programmaverantwoording In dit onderdeel wordt per programma inzicht gegeven in de doelstellingen, belangrijke ontwikkelingen en de besteding van het geld in 2022. De gemeenteraad heeft het beleid uit het raadsakkoord voor de raadsperiode 2014-2018 en 20182022 vastgelegd in drie raadsprogramma's:

6

Programma 1 Bestuur en regio

Maatschappelijk doel 1: Bestuur en regio: een sterke organisatie

Wat willen we bereiken? ▪ Samenwerken in de regio op die onderdelen die we als gemeente niet zelf kunnen, of waarbij we de te leveren kwaliteit zelfstandig niet kunnen bieden. ▪ We willen grip hebben op onze samenwerkingsverbanden om invloed uit te kunnen oefenen aan de voorkant.

Wat zouden we ervoor doen in 2022? Per verbonden partij benoemen we in de Regionale agenda Kaag en Braassem op welke thema’s de focus ligt (we rapporteren over de Regionale agenda 2020). In de nieuwe periode wordt de agenda geactualiseerd en gaan we met de raad in gesprek over de doelen en acties uit het CUP en Raadsakkoord zoals gesteld in het hoofdstuk regio. Monitoren op tijdige aanlevering van jaarrekeningen van derden. Voortgang Hecht 24-traject.

Hoe meten/weten we dat? Actualiseren Regionale agenda Kaag en Braassem

2019 Concept

2020 Ja

2021 Rapporteren

2022 Actualiseren

7

Maatschappelijk doel 2: Een structureel gezonde gemeente Wat willen we bereiken? ▪ Een structureel sluitende begroting met een weerstandsratio van minimaal 1,0 voor structurele risico's en een algemene reserve voor het opvangen van incidentele risico's, met een zodanige omvang dat de solvabiliteit minimaal 20% bedraagt. ▪ Een transparante, begrijpelijke begroting die inzicht biedt in de opgaven en budgetten.

Wat zouden we ervoor doen in 2022 Transparant maken/houden van gemeentelijke opgaven en middelen en inzichtelijk maken van de keuzes. Jaarlijks 95% van de bekende risico’s kwantificeren. Het aangehouden weerstandsvermogen voor zowel de incidentele risico’s als de structurele risico’s handhaven. Toelichting Transparant maken/houden van gemeentelijke opgaven en middelen en inzichtelijk maken van de keuzes Jaarlijks 95% van de bekende risico’s kwantificeren We zullen er altijd naar streven om zo veel als mogelijk de risico’s te kwantificeren. Dit lukt niet altijd omdat of de kennis of het inzicht (nog) niet bestaat of omdat het om andere redenen niet genoemd kan worden. Dit is bijvoorbeeld het geval als nog niet duidelijk is welke partij verantwoordelijk is voor welk deel van de verwachte kosten. Of als er nog onderhandelingen gaande zijn over de afwikkeling van een mogelijk risico, of als er een aanbesteding moet plaatsvinden over het herstel van het risico. In de begroting 2022 is bij de incidentele risico’s het risico van de dijkwegen niet gekwantificeerd. Bij de structurele risico’s zijn de risico’s op extra lasten voor reguliere jeugdhulp, wethouderspensioenen en uitvoeringskosten voor werk en inkomen (DVO) niet gekwantificeerd. Helaas was het niet mogelijk om bij de structurele risico’s de norm van 95% te halen.

In al deze gevallen is toegelicht waarom kwantificering niet mogelijk was. Het aangehouden weerstandsvermogen voor zowel de incidentele risico’s als de structurele risico’s handhaven In de begroting 2022 was het weerstandsvermogen groot genoeg om de incidentele gekwantificeerde risico’s op te vangen In de begroting 2023 was het structurele weerstandsvermogen voor 2022 en 2023 bijna 1 en voor 2024 en verder negatief. Met de effecten van de septembercirculaire meegerekend is het weerstandsvermogen ook voor de structurele risico’s in overeenstemming met (en zelfs hoger dan) de vastgestelde ratio. Rekening houdend met de onbenutte belastingcapaciteit is de theoretische structurele weerstandscapaciteit ruim voldoende.

8

Maatschappelijk doel 3: Communicatie en participatie Wat willen we bereiken? ▪ Inwoners worden, conform de richtlijn participatief werken, in een zo vroeg mogelijk stadium betrokken bij beleidsvorming- en uitvoering en kunnen – in van te voren benoemde onderdelen – meedenken, meebeslissen en/of (mee-)uitvoeren. ▪ Heldere en proactieve communicatie. ▪ Tevreden inwoners als het gaat om de communiceren van zaken die voor hen belangrijk zijn. ▪ De dienstverlening aan onze inwoners en onze andere klanten is klantvriendelijk, laagdrempelig en vanzelfsprekend. ▪ Inwoners krijgen zo veel mogelijk ruimte om hun ideeën en initiatieven voor de openbare ruimte uit te voeren.

Wat zouden we ervoor doen in 2022? Rapport en aanbevelingen van de Rekenkamer over inwoner- en overheidsparticipatie aan de raad voorleggen om vast te stellen. We gaan aan de slag met een ontwikkelagenda participatie. We willen inwoners meer zeggenschap geven door een initiatievenfonds en dorps- en burgerbegrotingen te gebruiken; een eerste voorbereidende stap in 2023 is het uitvoeren van een pilot om ervaring op te doen. Verder verbeteren van de digitale bereikbaarheid (zoals extra e-producten, persoonlijke internetpagina e.d.). Uitvoeren van een klanttevredenheidsonderzoek naar dienstverlening en bereikbaarheid. Uitvoering van de acties uit het uitvoeringsprogramma communicatie 2021-2024 Toelichting

Uitvoering van de acties uit het uitvoeringsprogramma In 2021 is de communicatievisie en het uitvoeringsplan communicatie vastgesteld. Hierin staat beschreven welke rol cluster communicatie heeft. In het plan staan interne en externe acties beschreven die in de komende periode worden opgepakt. Ook staan ambities benoemd voor de komende periode die nu nog niet ingevuld kunnen worden. Belangrijkste doel van het uitvoeringsplan is het informeren en communiceren over zaken die voor onze inwoners spelen en belangrijk zijn. Dat doen we op een begrijpelijke manier, via de juiste middelen om zoveel mogelijk inwoners te bereiken. Passende en begrijpelijke communicatie met het juiste kanaal voor de juiste doelgroep staat centraal bij alle acties. Resultaten in 2022 In 2022 is opnieuw een aantal acties uit het uitvoeringsplan communicatie opgepakt en uitgevoerd. Met de raadsinformatiebrief van oktober 2022 is de raad geïnformeerd over deze resultaten. Onderstaand deze resultaten op een rij; Het team is opgeleid met de factor C methode, om de projectcommunicatie te verbeteren. Hierin staat de omgeving rond een project centraal en komt beleid gezamenlijk tot stand. Positionering van het team in de organisatie is sterk verbeterd. Er is structureel overleg met het Klant Contact Centrum om zo snel in te kunnen spelen op signalen van onze inwoners.

De inzet op social media is sterk verbeterd met een nieuwe strategie. Er is een schrijfwijzer ontwikkeld om helder en begrijpelijk te leren schrijven. Trainingen voor onze collega's vinden plaats in het eerste kwartaal van 2023. 9

-

De structuur voor het openbaar maken van besluiten voor pers en inwoners is optimaal ingericht. De interne samenwerking tussen communicatie en participatie heeft betere invulling gekregen. Software voor de digitale nieuwsbrief is aangeschaft. In 2023 gaan we starten met de inzet daarvan. Toegankelijkheid van informatie voor inwoners staat centraal bij alle acties; de website vormt daar centraal onderdeel in.

De toegankelijkheid van de website is aanzienlijk verbeterd. Dat is belangrijk om de informatie voor een zo breed mogelijk publiek beschikbaar en vindbaar te hebben. Dat is officieel getoetst door Firmground, volgens de WCAG-richtlijnen die daarvoor gelden De content op onze website scoort status A, de hoogste score. De totale toegankelijkheid scoort status B. Dat komt omdat de techniek vanuit de leverancier nog een B scoort. Dit wordt door de leverancier nog doorontwikkeld zodat ook hier de hoogste score in toegankelijkheid behaald wordt. De toegankelijkheidsverklaring is gepubliceerd op onze website en op Logius (https://www.kaagenbraassem.nl/Bestuur_en_organisatie/Over_deze_website/Toegankelijkheidsverkl aring)

10

Maatschappelijk doel 4: Een veilige gemeente Wat willen we bereiken? ▪ Inwoners van alle leeftijden voelen zich veilig in hun woon-, werk-, en leefomgeving. ▪ Inwonersinitiatieven worden gestimuleerd en waar nodig gefaciliteerd en de sociale veiligheid wordt gewaarborgd. ▪ Inwoners voelen zich betrokken en weten waar ze verdachte situaties kunnen melden. ▪ We vergroten onze informatiepositie over ondermijnende criminaliteit en intensiveren samenwerkingen om ondermijnende criminaliteit aan te pakken. ▪ De ambtelijke, bestuurlijke en maatschappelijke weerbaarheid op diverse veiligheidsthema’s neemt (verder) toe. ▪ We dringen woonfraude terug en kunnen vroegtijdig signalen herkennen en oppakken. ▪ We versterken de verbinding tussen veiligheid en het sociaal domein ▪ De gemeentelijke crisisorganisatie is voorbereid om adequaat op te treden bij (grootschalige) incidenten.

Wat zouden we ervoor doen in 2022? Intensiveren (integrale) controles op het gebied van ondermijning, adresfraude, illegale bedrijvigheid of bewoning, etc. Vergroten van de informatiepositie van de gemeente zodat signalen over ondermijning sneller kunnen worden herkend, geagendeerd en aangepakt. Het op orde brengen van en het toepassen van het bestuurlijk instrumentarium van de gemeente om (vermoedens van) ondermijning aan te pakken. Het organiseren van (bewustwordings)trainingen op het gebied van ondermijning, cybercrime, inbraak- en brandpreventie etc. Doorontwikkelen samenwerking met Zorg- en Veiligheidshuis Hollands Midden en procesregie op zorg en veiligheid met elkaar verbinden. De leden van de crisisorganisatie worden structureel opgeleid, getraind en geoefend. Doelgerichte controles en zichtbaarheid bij hotspots (onder andere schoolpleinen, speeltuinen, evenementen, kantines) door BOA’s. Uitvoeren van de veiligheidsmonitor (1 x per 2 jaar in de oneven jaren). Signaleren van mogelijke (woon)fraude door de werkgroep Woonfraude en gericht acties uitzetten om geconstateerde fraude aan te pakken.

Hoe meten/weten we dat? Overlast Conflictbemiddeling en burenruzie Overlast door jeugd Overlast door personen Zorg en veiligheid Inzet Wet verplichte ggz Aantal opgelegde huisverboden Aantal meldingen Veilig thuis Ondermijning Aantal meldingen Meld Misdaad Anoniem Last onder dwangsom drugshandel op straat

2019

2020

2021

2022

127 78 88

152 104 92

128 82 84

141 45 101

4

2 5 184

0 6 166

0 7

8 -

11 3

12 3

12 0

11

Hoe meten/weten we dat? Hennepkwekerijen / drugslaboratoria Bibob-toetsen

2019 4 3

2020 1 10

2021 7 14

2022 2 5

Toelichting 2022 stond in het teken van de het opvangen van Oekraïense vluchtelingen en de opgaven rondom asiel en huisvesting. Dit heeft veel ambtelijke capaciteit gevraagd. Uiteindelijk is het gelukt om in maart een opvanglocatie voor de Oekrainse vluchtelingen te openen. De eerste maanden zijn we daarnaast nog intensief bezig geweest met de gevolgen van de corona maatregelen. Ook de nazorg bij corona vroeg aandacht. Zo is het gemeentehuis nog een aantal keren opengesteld als priklocatie. Eind 2022 is het integraal veiligheidsbeleid door de raad vastgesteld. Een beleid dat een beeld geeft van de aandachtsgebieden binnen onze gemeente waarop we de komende jaren vanuit veiligheid in willen zetten.

Going concern veiligheid Veel van de activiteiten die hierboven zijn genoemd, zijn structurele activiteiten die de aandacht van ons als gemeente, maar ook van politie en partners zoals De Driemaster hebben. De veiligheidsmonitor is in het 3e/4e kwartaal van 2021 uitgevoerd. De resultaten hiervan zijn in maart 2022 gepubliceerd.

Cybercrime Op social media worden regelmatig berichten geplaatst met informatie over (de gevaren van) phishingmails, Whatsapp-fraude, etc. In 2022 is er een voorlichtingsbijeenkomst voor senioren georganiseerd. Ook zijn namens de wijkagenten en jeugdwerk bij basisscholen langsgegaan om de leerlingen weerbaar te maken tegen cybercriminaliteit en cyberpesten.

12

Ondermijning In de aanpak van ondermijning gebeurt er veel. Eind 2021 vond de roadshow ondermijning plaats. De APV is sinds 2020 al meerdere keren uitgebreid met diverse ondermijningsartikelen. Ook wordt de Wet Bibob vaker toegepast om te voorkomen dat de gemeente ongewild criminaliteit faciliteert door bijvoorbeeld het verlenen van een vergunning. Per 1 november 2020 is de gemeente aangesloten bij Meld Misdaad Anoniem en sindsdien ontvangt de gemeente zelf ook meldingen op het gebied van o.a. drugscriminaliteit, illegale prostitutie en uitkeringsfraude. We zien dat het aantal signalen en (anonieme) meldingen toeneemt. Dat betekent dat de bewustwording groter wordt, maar dat betekent ook dat er extra capaciteit nodig is om te kunnen acteren op deze signalen en meldingen. Het lokaal ondermijningsoverleg (waar signalen en casuïstiek op het gebied van ondermijning worden besproken) met politie, HEIT en BOT, is begin 2021 doorontwikkeld en uitgebreid met Omgevingsdienst West Holland. In 2022 zijn er een aantal integrale controles uitgevoerd. Daarbij wordt er bijvoorbeeld gecontroleerd op criminele activiteiten, illegale bewoning, aanwezigheid van asbesthoudende stoffen, illegale bouw, etc. Deze leidden veelal (en helaas) tot succes. Dit betekent dat dit ook betekent dat er extra capaciteit nodig is, ook bij partners zoals ODWH, om te kunnen handelen bij overtredingen.

Zorg en Veiligheid (ZVH) In 2021 hebben wij vanuit een subregionale vertegenwoordiging gestuurd op het uitvoeren van de opdracht binnen de afgesproken kwaliteits- en financiële kaders. Deze regionale beweging vraagt ook iets van onze eigen lokale inzet, waarbij intern ambtelijk en bestuurlijk structureel afstemming is op zorg en veiligheid en het integrale samenwerken. Zo is per 1 maart 2022 een nieuwe medewerker begonnen in de functie van adviseur zorg en veiligheid. Er is structureel overleg met (zorg)partners over casuïstiek en een integraal jeugdoverleg. Daarnaast heeft er een interne training plaatsgevonden voor de gemeente en betrokken partners rondom (woon)overlast en zijn de eerste stappen gezet voor het realiseren van buurtbemiddeling.

Financiën

Programma 1 Bestuur en regio

Primaire Begroting na begroting 2022 wijziging 2022

x € 1.000 Werkelijk versus begroting na wijziging

Werkelijk 2022

Totale lasten

4.687

4.653

4.402

-251

V

Totale baten

-344

-316

-484

-168

V

Gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten

4.343

4.337

3.918

-420

V

0

0

0

0

Toevoeging aan reserves Onttrekking aan reserves

-369

-369

-369

0

Gerealiseerd resultaat

3.974

3.968

3.549

-420

V

*De analyses per programma staan vermeld in de toelichting op het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening.

13

Programma 2 Sociaal domein Maatschappelijk doel 1: Bevorderen en beschermen van de gezondheid van onze inwoners

Wat willen we bereiken? ▪ Inwoners zijn veerkrachtig en hierdoor in staat om te gaan met de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen in het leven (positieve gezondheid). ▪ Inwoners hebben een voldoende sociaal netwerk waar ze – waar nodig – op terug kunnen vallen. We zetten ons in om sociaal isolement en eenzaamheid te voorkomen of te verminderen. ▪ Inwoners van alle leeftijden hebben een gezonde en actieve leefstijl. ▪ De inrichting en ruime opzet van onze buitenruimte stimuleert inwoners van alle leeftijden om te spelen en bewegen.

Wat zouden we ervoor doen in 2022? Integrale samenwerking en inzet rond gezondheidsthema's versterken en uitbouwen, vanuit het gedachtegoed van positieve gezondheid, waardoor we het beroep op zorg en ondersteuning willen verlagen. Interne samenwerking verstevigen om bij de inrichting van de buitenruimte en bij het realiseren (en/of renoveren) van woningen ook te kijken naar een goede infrastructuur, voldoende zorg (huisartsen), onderwijs, mogelijkheden tot sporten en bewegen etc.

Hoe meten/weten we dat? Cijfers sociale cohesie Inzet Welzijn op recept (met toelichting wat de resultaten zijn)

2019 6,8 45

2020 27

2021 6,8 67

2022 -

* Wordt één keer per twee jaar gemeten Toelichting Opgaven Wij hebben de uitvoering voor het beschermen en bevorderen van de gezondheid van onze inwoners grotendeels belegd bij onze partners De Driemaster en Hecht. Cijfers Veel cijfers over de gezondheid en leefstijl van onze inwoners worden slechts één keer per vier jaar gemeten. Hierdoor zijn er veelal geen actuele gegevens beschikbaar. Dit geldt ook voor informatie over sociale cohesie en sociaal isolement.

14

Maatschappelijk doel 2: Goede basis en gelijke kansen Wat willen we bereiken? ▪ We stimuleren kinderen om al op jonge leeftijd sociaal actief te zijn. Elk kind moet kunnen meedoen aan sport en cultuur, ook als ouders niet over voldoende middelen beschikken. ▪ Inwoners en professionals herkennen en erkennen tijdig problemen bij het opvoeden/opgroeien en handelen hiernaar. ▪ Voor jeugdigen en/of hun ouders is er tijdig passende hulp beschikbaar, waarbij ouders zoveel mogelijk zelf de regie houden/krijgen en zelf verantwoordelijkheid nemen. ▪ Kinderen moeten in een veilige omgeving kunnen opgroeien en een goede start kunnen maken in hun leven Wat zouden we ervoor doen in 2022? Project Planvorming en realisatie KC Noord (IKC Sportpad) Project Planvorming en realisatie IKC Woubrugge Project Uitbreiding Brede School Kaskade Vormgeven en implementeren ”Jeugdhulp 2024” GO! voor jeugd gaat extra inzetten op verkorten wachttijden / wachtlijsten Hoe meten/weten we dat?

2019

2020

2021

2022

Bereik Jeugdfonds sport en cultuur Bereik Stichting Leergeld Aandeel jeugdigen met jeugdhulp Minimaal 80% van de jeugdigen en/of hun ouders ervaren de jeugdhulp als tijdig en passend

117 200 16,7% 89%

117 269 15,2% 93%

124 258 11,7% 77%

Minimaal 80% van de jeugdigen en/of hun ouders ervaren regie

60%

61%

64%

Aantal wachtenden op jeugdhulp

Deze cijfers registreren we vanaf 2022 12 31 14 11 6 nnb

188* 247* 11,8% 70% (+ 23% soms) 61% (+ 32% soms) Circa 50 nnb nnb

Aantal thuiszitters Aantal meldingen kindermishandeling bij Veilig thuis (i.c.m. complexe scheiding)

Toelichting Planvorming en realisatie KC Noord Na vaststelling van het Masterplan Sportpad in april 2021 zijn fase 1 (Kindcentrum en De Tweesprong) en fase 2 (verenigingen) beiden doorgegaan met het ontwikkelen van de plannen. Voor fase 1 is het Programma van Eisen afgerond en is een bouwteam opgericht, waarin naast de gemeente ook een architect, installatie- en bouwfysisch adviseur, aannemer, constructeur en gebruikers aan tafel zitten. In december 2022 heeft uw raad middelen beschikbaar gesteld om de ontwikkeling verder te brengen richting een definitief ontwerp in 2023. De planning is om het Kindcentrum in 2025 te kunnen opleveren. Planvorming en realisatie IKC Woubrugge Medio 2021 heeft de gemeenteraad krediet voor de ontwikkeling en realisatie van het Integraal Kind Centrum (IKC) Woubrugge beschikbaar gesteld. Op de locatie Cornelis Kempenaarlaan wordt een nieuwe gebouw ontwikkeld en gerealiseerd met een ‘kiss and ride’ voorziening. Beoogde afronding van het Programma van Eisen (PvE) en voorbereiding architecten en adviseurs selectie staat gepland voor 2023. Participatie is uitgebreid aan bod gekomen en krijgt ook in de vervolgfase weer een plek. Het jaar 2024 zal in het teken staan van het ontwerpen van het gebouw en het voorbereiden van de

15

aanbesteding. Uitvoering is gepland in 2025 / 2026 met als planning het IKC in 2026 te kunnen opleveren. Na afronden van de het PvE wordt de bouwkostenraming geactualiseerd. Mogelijk is in verband met de stijgende bouwprijzen extra krediet nodig. Dit zal via de reguliere processen bij de raad ter besluitvorming worden voorgelegd. Uitbreiding Brede School Kaskade Door een snellere toename van het aantal leerlingen is uitbreiding van Brede School Kaskade sneller nodig dan eerder gedacht. Het idee was om binnen de beoogde ontwikkeling van Heembouw op de locatie Bakker-Turk extra ruimte voor onderwijs toe te voegen om de uitbreiding van de Kaskade mogelijk te maken. Het ontbreken van een goede ontsluiting was en is een belemmering voor de totale ruimtelijke ontwikkeling. Als alternatief wordt ingezet op uitbreiding op de bestaande locatie. In november 2022 heeft de gemeenteraad voorbereidingskrediet beschikbaar gesteld om het ontwerp verder uit te werken. Jeugdfonds Sport en Cultuur en Stichting Leergeld We zien een flinke toename in de behoefte van de minimavoorzieningen zoals het Jeugdfonds Sport en Cultuur en Stichting Leergeld. In 2022 hebben we tot en met november 188 kinderen kunnen ondersteunen met deze voorziening, met Stichting Leergeld is dat voor 247 kinderen (cijfers t/m Q3 2022).

Inrichting jeugdhulp 2024 De eerste helft van 2022 hebben we benut voor een uitgebreide verkenning: we hebben teruggekeken naar de wijze waarop wij de jeugdhulp hebben ingericht en hebben informatie opgehaald bij andere gemeenten en aanbieders. Bedoeling was om informatie op te halen over wat we hebben geleerd van de afgelopen periode. Wat is goed gegaan of wat had beter/anders gekund? Wat is wel of niet werkbaar bij de inrichting van de jeugdhulp? De tweede helft van 2022 hebben we benut om onze koers voor de inrichting van de jeugdhulp te bepalen en een eerste schets van de inrichting te maken. Deze eerste schets hebben we getoetst bij aanbieders, samenwerkingspartners (zoals huisartsen, onderwijs, kinderopvang en veiligheidspartners) en adviesraden. Begin 2023 moet een besluit worden genomen over de definitieve inrichting van de jeugdhulp 2024 en moet deze worden vormgegeven. Verkorten wachtlijsten en wachttijden GO! heeft in 2022 stevig ingezet op het verkorten van wachtlijsten. De interne wachtlijsten zijn weggewerkt. Er zijn nog wel wachtlijsten voor specialistische hulp. Dit is een landelijk probleem, waar GO! beperkt invloed op kan uitoefenen. Dit is een gevolg van toenemende vraag naar met name jeugdggz en een schaarste op de arbeidsmarkt. Dat mensen op hulp wachten betekent overigens niet dat er ”niets gebeurt".

Vanuit GO! wordt contact gehouden met de wachtenden en indien nodig wordt ook overbruggingszorg ingezet.

16

Maatschappelijk doel 3: Het bieden van een vangnet en voldoende ondersteuning aan inwoners Wat willen we bereiken? ▪ Mantelzorgers krijgen de ondersteuning en/of verlichting van zorg die zij nodig hebben om – op eigen wijze – de mantelzorg te kunnen (blijven) bieden. Deze ondersteuning of verlichting bieden we op een manier die past bij hun leven en leeftijd en bij de toenemende intensiteit, duur en complexiteit van mantelzorg. ▪ Inwoners die zich in een (sociaal) kwetsbare positie bevinden zoals mensen met dementie, met psychische problemen, verstandelijke beperking, laaggeletterdheid of financiële problematiek, hebben een volwaardige plek binnen de samenleving en krijgen tijdig passende ondersteuning vanuit hun eigen netwerk en waar nodig van professionals. Hiertoe bevorderen we o.a. de kennis over bijvoorbeeld psychische aandoeningen zodat er meer begrip voor inwoners in een kwetsbare situatie ontstaat. ▪ De openbare ruimte en openbare gebouwen zijn voor iedereen toegankelijk en bereikbaar. ▪ De sociale veiligheid in wijken en dorpen neemt toe. Overlastgevende situaties als gevolg van psychische dan wel psychogeriatrische problematiek voorkomen we zo veel mogelijk of pakken we zo snel mogelijk op om verdere escalatie te voorkomen (o.a. door toeleiding naar zorg). ▪ Inwoners, buurten en wijken ondersteunen elkaar.

De kracht van de samenleving wordt benut, versterkt en gefaciliteerd, waarbij oog is voor de grenzen van die kracht. ▪ We zetten in op de juiste/passende ondersteuning voor verenigingen zodat deze belangrijke ontmoetings/netwerkplekken de basis blijven voor het creëren en vergroten van het sociale netwerk. De uitdaging om deze locaties met vrijwilligers te laten floreren zien we als een opgave voor de komende periode.

Wat zouden we ervoor doen in 2022? De Driemaster, Tom in de buurt en GO! voor jeugd ontplooien samen initiatieven rond het werven, begeleiden en verbinden van vrijwilligers en verenigingen Afsluiten overeenkomst Ondersteuning met Wonen en Opvang per 2023

Hoe meten/weten we dat? Bij 80% van de inwoners die gebruik maken van ondersteuning is een beweging zichtbaar van zware naar lichte ondersteuning Klanten met een langlopende ondersteuning worden zelfredzamer Percentage inwoners dat zegt dat de ondersteuning voorkomt dat problemen (verder) zijn geëscaleerd

2019 2020 2021 Deze cijfers zijn onderdeel van de nieuwe overeenkomst met Tom in de buurt, die per 1-12022 is ingegaan. De cijfers worden dan ook vanaf 2022 aangeleverd en gemonitord.

2022 75%

81%

89%

17

Maatschappelijk doel 4: De economische sector verbeteren zodat iedereen mee kan doen in de samenleving Wat willen we bereiken? ▪ Ondernemers/werkgevers, werknemers, onderwijs en gemeente werken samen om de vraag naar en aanbod van werk (huidig en toekomstig) in balans te krijgen en houden, waarbij het gaat om kwaliteit en kwantiteit. ▪ Alle inwoners hebben een fatsoenlijk bestaansniveau en zijn financieel zelfredzaam, doordat zij werken naar vermogen, bij voorkeur in een regulier betaalde baan. Wij zetten daarom in op het aan het werk helpen van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt.

Wat zouden we ervoor doen in 2022? Versterken van vroegsignalering om schuldenproblematiek te voorkomen Gezinnen met kinderen die opgroeien in armoede op een laagdrempelige manier informatie bieden over inkomensvoorzieningen Hoe meten/weten we dat? Aantal personen met een bijstandsuitkering (per 1.000 inwoners van 18 jaar en ouder) Uitstroom uit de bijstand richting werk Aantal inwoners met een vorm van schuldhulpverlening Aantal inwoners die actief benaderd zijn vanuit vroegsignalering (vanaf 2023)

2019 14,3

2020 20,1

2021 16,3

2022 13,4

45

16 46

24 33

15 32

Toelichting

Gezinnen met kinderen die opgroeien in armoede laagdrempelig informatie bieden. Via de stichting leergeld zijn in 2022 262 kinderen (121 gezinnen) bereikt. In totaal zijn 685 middelen verstrekt.

Wat vroegsignalering betreft is het noodzakelijke ICT systeem, RIS, nog niet aangeschaft. Dit bleek ingewikkelder dan gedacht omdat in onze gemeente de uitvoering bij een externe partij ligt, namelijk Tom in de buurt. Hier stond de BVO in eerste instantie negatief tegenover. Het is echter niet mogelijk om Tom in de buurt dit systeem zelf aan te laten schaffen, omdat de gegevens die in het systeem verwerkt worden niet aan hen toebehoren, en te allen tijde in beheer van de gemeente moeten blijven. Na meerdere gesprekken gaat het proces van aanschaf toch starten, en staat de BVO vooralsnog positief tegenover de mogelijkheid om RIS aan te schaffen. De werkafspraken met Tom in de buurt zijn grotendeels al gemaakt, en momenteel is het dus vooral wachten tot zij in het ICT-systeem dat bij vroegsignalering hoort kunnen gaan werken. Opgave Alphen aan den Rijn voert voor onze gemeente de Participatiewet uit. Dit betekent dat zij zich inzetten om inwoners naar werk te begeleiden en om – indien inwoners (nog) niet zelf in hun inkomen kunnen voorzien – inkomensondersteuning te bieden. Dit is een structurele opgave die we daarom niet in het overzicht hebben benoemd.

18

Maatschappelijk doel 5: Voor iedere inwoner is op redelijke termijn een passende woning beschikbaar Wat willen we bereiken?

- Passend aanbod bieden voor al onze inwoners, jong en oud, met en zonder beperking en statushouders, zodat zij in Kaag en Braassem kunnen blijven wonen, of binnen een redelijke termijn een woning vinden. Voor hen is voldoende woonruimte aanwezig, die past bij hun levensfase, inkomen en mogelijke ondersteuningsvraag. Daarom zetten we in op: ▪ het bouwen van betaalbare woningen voor ouderen, starters en jongeren om zo de doorstroming te stimuleren; ▪ het realiseren van geschikte woonvoorzieningen voor bijzondere doelgroepen; ▪ het realiseren van flexibele, tijdelijke woonconcepten om acute woonproblemen op te lossen; ▪ het verzorgen van humane huisvesting voor arbeidsmigranten. - Het bouwen van de juiste hoeveelheid passende woningen. - Kansen vergroten op een woning voor inwoners van Kaag en Braassem door het toepassen van lokaal maatwerk waar mogelijk.. - Het behoud of bij voorkeur verbeteren van de ruimtelijke kwaliteit en het woon- en leefklimaat door op de juiste plek te bouwen.

Wat zouden we ervoor doen in 2022? Project Realiseren van twee woonvormen in prikkelarme omgeving (skaeve huse) Jaarlijks maken van prestatieafspraken met woningcorporaties en de huurdersbelangenvereniging Opstellen nieuwe Regionale woonagenda, en de regionale afspraken laten landen in de Omgevingsvisie (sturen op middensegment) Bij initiatieven toetsen of het bijdraagt aan “bouwen naar behoefte” Welke projecten voeren we uit in 2022/2023? Aantal woningen vrije sociaal sector anders

initiatiefnemer

Verwachte Oplevering

Hoogmadese Wetering Nieuwe Rede**

24

73

7

Particulier

Q4 2024

Leimuiden Nieuwe Wetering (kavel 2) Nieuwe Wetering (kavel 5)

Dorpshart Noord

8

19

0

Particulier

Sept 2022

Oud Ade

MeerWonen

Maart 2023

GEM GEM

Q1-Q2 2023 nnb

Roelofarendsveen

De Kolk De Poelen (fase 3 en 6) De Akkers (fase 11) Waterpark (fase 7,8&9)

GEM

nnb

Roelofarendsveen Roelofarendsveen

Woelige Baren Dirk v.d. Broek

Kern

Project

Hoogmade Leimuiden

Roelofarendsveen Roelofarendsveen

58 60

171 189

0 0

Ca 250 woningen 14

35

0

Particulier

Q4 2023

19

Roelofarendsveen/ Rijpwetering

Vrijvallende locaties sportpad

Nader te bepalen

gemeente

nnb

Rijnsaterwoude Rijnsaterwoude

Dorpstuin Vml scholenlocatie

0 8 0 Nader te bepalen

gemeente gemeente

Juni 2025

Woubrugge Sonneburgh 0 14 0 Particulier Q3 2023 Woubrugge Wouw! 8 27 0 Particulier Q1 2022 ** De 24 sociale huurwoningen en 13 2^1 kapwoningen in plandeel zuid (vml. veld 3 Kickers) zijn al gerealiseerd en opgeleverd. Hoe meten/weten we dat?*** Demografische druk Aantal woonvormen in prikkelarme omgeving Aantal woningen dat met lokaal maatwerk wordt verhuurd Aantal gerealiseerde sociale huurwoningen Aantal gerealiseerde sociale koop <200.000 Gemiddelde wachttijd sociale huurwoning Gemiddelde actieve zoektijd

2019 73,7% 0

2020 73,4% 0

0 20 5,9 jaar 1,9 jaar

54 30 5.9 2,5

2021 73,6 0 89

2022

24 2 6,0 2,3

127 28 6,7 2,8

71

*** Kantekening: De cijfers zijn op basis van de woningbouwplanlijst. De update van de lijst vindt plaats mei. Dat wil zeggen de cijfers van 2022 zijn vanaf mei 2021 tot aan mei 2022. Dat geeft mogelijk een lichtelijk vertekend beeld. Toelichting Prestatieafspraken 2023-2024 Op 15 december 2022 zijn de aangepaste prestatieafspraken 2023-2024 ondertekend door alle partijen. In Kaag en Braassem hadden we de beschikking over meerjarige afspraken voor 2021-2024, echter zagen we door alle ontwikkelingen (zowel lokaal en landelijk) dat er een aanpassing nodig was. Er zijn daarom een aantal afspraken aangepast, aangescherpt of toegevoegd aan de prestatieafspraken tussen de woningcorporaties, huurdersorganisaties en gemeente. De gemeenteraad is geïnformeerd over deze wijzigingen. Lokaal maatwerk en wachttijden In bovenstaande tabel is te zien dat het aantal verhuurder woningen met lokaal maatwerk is afgenomen, dit komt met name door een lager aantal gerealiseerde nieuwbouw woningen. De cijfers van toewijzing met lokaal maatwerk in 2022 zijn nog niet bekend, dat geldt ook voor de gemiddelde wacht- en zoektijden. De cijfers in de tabel zijn dus van het voorgaande jaar.

Financiën

Programma 2 Sociaal domein

Primaire Begroting na begroting 2022 wijziging 2022

x € 1.000 Werkelijk versus begroting na wijziging

Werkelijk 2022

Totale lasten

26.177

32.622

31.018

-1.604

V

Totale baten

-6.065

-8.403

-9.522

-1.119

V

Gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten

20.112

24.219

21.496

-2.723

V

Toevoeging aan reserves

0

0

12

12

N

Onttrekking aan reserves Gerealiseerd resultaat

-250

-250

-119

19.862

23.969

21.389

131 -2.580

N V

*De analyses per programma staan vermeld in de toelichting op het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening.

20

Programma 3 Ruimte en leefomgeving Maatschappelijk doel 1: De toekomstige energievraag (warmte, elektra en brandstof) verduurzamen waarbij de bijbehorende infrastructuur betaalbaar blijft.

Wat willen we bereiken? ▪ Voor 2025 een besparing van 44 terajoule realiseren in onze woningen, wat gelijk staat aan een gemiddelde besparing van ongeveer 15% van het totale energieverbruik (gas en elektriciteit) in een gemiddelde woning. ▪ Voor 2023 een besparing van 59 terajoule realiseren bij onze agrariërs en 19 terajoule minder energie verbruiken in de commerciële en maatschappelijke dienstverlening. ▪ Voor 2025 liggen er minimaal gemiddeld zes zonnepanelen op iedere woning in Kaag en Braassem. ▪ Voor 2025 wekken onze agrariërs minimaal 61 terajoule duurzame energie op (=76.250 zonnepanelen) en is de commerciële en publieke dienstverlening verantwoordelijk voor een opwek van 19,6 terajoule (=24.500 zonnepanelen). ▪ Huishoudens met een laag inkomen ondersteunen in de stijging van energieprijzen (“energiearmoede”). ▪ De Transitievisie Warmte uitwerken tot wijkniveau. Wat zouden we ervoor doen in 2022? Opstellen maatregelenpakket om de doelstellingen van de Regionale Energiestrategie te behalen. Aantal energiecoaches/-ambassadeurs uitbreiden door nieuwe leden te werven. Het beschikbaar stellen van energiescans voor het midden- en kleinbedrijf.

De gemeente geeft het goede voorbeeld door het verduurzamen van het gemeentelijk vastgoed en het verlagen van het energieverbruik (zowel van het gemeentehuis, de gemeentewerf, de openbare verlichting als de gemalen en pompen van de riolering) Ondersteunen van de leden van de TransitieCommissie die onderzoeken hoe, per dorp, tot een Wijkuitvoeringsplan (WUP) kan worden gekomen.

21

Hoe meten/ weten we dat? Energieverbruik woningen (Tj) Energieverbruik commerciële dienstverlening (Tj) Energieverbruik publieke dienstverlening (Tj) Hernieuwbare elektriciteit zonnestroom in de gehele gemeente (Tj) Hernieuwbare warmte in de gehele gemeente (ondiepe aardwarmte) (Tj) Aantal energieadviezen van de energiecoaches Aantal Wijk Uitvoerings Plannen (relatie met gemeentelijke warmtevisie)

2020 617 129

2021 628 136

2022 nnb nnb

59

60

nnb

49

61

nnb

4

4

nnb

30

nnb

nnb

0

0

0

Toelichting

Opstellen maatregelenpakket om de doelstellingen van de Regionale Energiestrategie te behalen: in het Raadsakkoord wordt gevraagd om een routekaart met scenario's hoe de gemeente kan voldoen aan de doelstellingen uit het Klimaatakkoord. We streven er naar dit eind 2023 aan de raad voor te leggen.

22

Maatschappelijk doel 2: Kaag en Braassem heeft een kringloopeconomie waarin er geen sprake meer is van afval en we steeds meer duurzaam geproduceerde, hernieuwbare grondstoffen en materialen gebruiken.

Wat willen we bereiken?

- De komende jaren willen we ons huishoudelijk restafval blijven verminderen door: ▪ het beter scheiden van het restafval én ▪ het verbeteren van de kwaliteit van de deelstromen van afvalscheiding. - Inzicht krijgen en verbeteringen realiseren in de afvalstromen en het gebruik van materialen binnen het gemeentehuis en op de gemeentewerf. - Inzicht krijgen in de bedrijfsmatige afvalstromen en tegelijkertijd in afstemming met ondernemers de eerste stappen zetten om het afval te verminderen. - Inzetten op duurzaam inkopen en aanbesteden. Wat zouden we ervoor doen in 2022? Voorzieningen voor bronscheiding in stand houden en waar nodig uitbreiden Verbeteren afvalscheiding milieustraat Monitoring inzamelroutes deelstromen Deelname aan (regionale) projecten over circulaire afvalstromen en circulair bedrijventerrein Hoe meten/ weten we dat?

2018

2019

2020

2021

2022

Restafval per inwoner

117 kg

105 kg

116 kg

123 kg

volgt

Percentage afvalscheiding

76%

78%

78%

76%

volgt

Toelichting

Alle huishoudens hebben een papiercontainer ontvangen of kunnen het papier in een verzamelcontainer kwijt. De vergoeding voor de vrijwilligers die de inzameling van papier ondersteunen wordt in 2023 verhoogd.

Op de milieustraat is het aantal afvalstromen dat apart wordt gehouden uitgebreid met matrassen. Deze kunnen hierdoor beter gerecycled worden. Bij de inzameling van het afval met minicontainers besteedt Cyclus extra aandacht aan het voorkómen van vervuiling. Zij voeren steekproefsgewijs controles uit en een vervuilde container laat men staan. Hierdoor zijn de ingezamelde grondstoffen van betere kwaliteit en is er minder sprake van afkeur.

23

Maatschappelijk doel 3: De resterende biodiversiteit in Kaag en Braassem behouden en werken aan herstel -

Wat willen we bereiken? Het versterken van de biodiversiteit (in met name het buitengebied). Het vergroten van de biodiversiteit (in met name de bebouwde omgeving). Het verbeteren van de waterkwaliteit en het voldoen aan de KRW

Wat zouden we ervoor doen in 2022? Samen met de LTO, Omgevingsdienst, hoogheemraadschap van Rijnland en regiogemeenten ontwikkelen, faciliteren of promoten van maatregelen en experimenten om bodemdaling tegen te gaan met behoud van de agrarische functie. Bewustwording creëren onder agrariërs door bijvoorbeeld het organiseren van een klimaattafel of hen uitnodigen voor inspiratiesessies, enz. Actief de initiatieven en onderzoeken volgen binnen het Groene Hart om bodemdaling van veenweidegebieden tegen te gaan en kijken op welke wijze deze in onze gemeente van toepassing kunnen zijn. (regioDeal Bodemdaling e.a.). Inzichtelijk maken van huidige biodiversiteit in Kaag en Braassem en opstellen actieplan. Icoonsoorten provincie Zuid-Holland faciliteren binnen onze gemeente. Het maaibeleid aanpassen op biodiversiteitsdoelstellingen. Vergroten aantal bloemrijke bermen/gazons en als zodanig beheren. Beheer en onderhoud van het Ghoybos, monitoren ontwikkeling flora en fauna. Vergroten areaal Natuurvriendelijke Oevers (NVO). Toepassen van inheemse planten en bomen. Ontwikkelaars stimuleren om natuurinclusief te bouwen.

Hoe meten/ weten we dat? Gras / Bloemrijk (in km2) Heesters (in km2) Beschoeiing (in m1) Natuurvriendelijke oever (in m1)

2020 0,0185 0,1437 -

2021 0,045 0,134 -

2022 0,055 0,156 48.912 1.896

2023 0,062 0.138 46.506 4.479

Toelichting

Op het gebied van bewustwording is nog niet de capaciteit gevonden om deze acties op te pakken. Onlangs is er wel een bijeenkomst georganiseerd voor een klimaattafel. Als gemeente zijn wij lid van platform slappe bodem waarmee we actief op de hoogte worden gebracht van ontwikkelingen op gebied van bodemdaling.

24

Project Blauwpolder, Waterloospolder en de Vlietpolder is een volgende fase ingegaan. De intentieverklaring is getekend. In deze volgende fase wordt er per ondernemer gekeken naar de mogelijkheden en wat dat vervolgens betekent voor het peilbeheer van de betreffende polder. Bij groenbeheer is er aandacht voor biodiversiteit: er worden voornamelijk inheemse bomen aangeplant, plantvakken worden divers en lang-bloeiend ingericht. Wilgen worden om-en-om geknot. In 2023 maken we beter inzichtelijk wat we op dit moment al doen om de biodiversiteit te vergroten. Icoonsoorten provincie Zuid-Holland faciliteren binnen onze gemeente: Eind 2021 heeft adviesbureau ECOlogisch het rapport ‘Zuid-Hollandse icoonsoorten – Gemeente Kaag en Braassem’ opgeleverd. In dit rapport zijn aanbevelingen gedaan om leefgebieden van icoonsoorten te verbeteren. De volgende aanbevelingen zijn overgenomen: Inventarisatie en beheerplan invasieve exoten Uitbreiden oppervlaktes struweel Minimaal oppervlak groen opnemen (LIOR) Oude bomen behouden Aansluiten bij Operatie Steenbreek (2023)Maaibeleid aanpassen: In 2022 is ongeveer 20 hectare van de bermen extensief beheerd. Dit zorg voor een grotere biodiversiteit. In 2023 vindt er onderzoek plaats naar het vergroten van het areaal extensief beheerde berm, met als doel het areaal bloemrijke, of: biodiverse berm te vergroten Vergroten areaal natuurvriendelijke oever.

Waar mogelijk wordt er bij de vervanging van schoeiingen standaard gekeken naar de mogelijkheid tot het aanplanten van een natuurvriendelijke oever.

25

Maatschappelijk doel 4: Bodemdaling tegengaan & klimaatadaptief Kaag en Braassem Wat willen we bereiken?

- De leef- en werkomgeving van Kaag en Braassem samen met de agrariërs en andere betrokkenen zo inrichten dat we: • met de nadelige gevolgen van bodemdaling en veenoxidatie kunnen omgaan; • of de nadelige gevolgen kunnen benutten voor het oplossen van andere opgaven en uitdagingen. - Het vergroten en verbeteren van de veiligheid van onze leefomgeving, van ons grondwater en die van onze bodem. - Innovatief en duurzaam bodemgebruik. - Het realiseren van een zo goed mogelijke bodem- en waterkwaliteit. - Het groen in Kaag en Braassem zoveel mogelijk behouden, vergroten of ontwikkelen zodat het in de toekomst een bijdrage kan leveren aan het omgaan met klimaatverandering. - De leefomgeving van Kaag en Braassem zo inrichten en onderhouden dat we in de toekomst beter om kunnen gaan met klimaatverandering en extremer weer.

Toelichting Agrariërs zijn zich bewust van de uitdagingen die voor ons liggen. Ambtelijk hebben we nog niet de capaciteit gevonden om hier verder op in te spelen.

26

3.2 Een aantrekkelijke gemeente Maatschappelijk doel 1: Een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor bedrijven Wat willen we bereiken? ▪ De glastuinbouw concentreren in duurzame glastuinbouwgebieden. ▪ De detailhandel concentreren in dorpscentra. ▪ Meer vestigingsmogelijkheden voor het uitbreiden van bedrijven op bedrijventerreinen ▪ Vergroten van de werkgelegenheid binnen onze gemeente ▪ Vitaal ondernemersklimaat voor agrariërs Wat zouden we ervoor doen in 2022? Samen met Greenport Aalsmeer komen tot een duurzame visie voor tuinbouwgebied de Baan/Sotaweg. Realiseren van nieuwe bedrijventerreinen in onder andere Leimuiden en Roelofarendsveen. Uitwisselbaarheid van functies binnen bedrijventerreinen behouden. Het ruimtelijk kader Geestweg Floraweg vaststellen, dat meer duidelijkheid moet geven voor de inwoners, ondernemers en glastuinbouw voor de toekomst. Hoe meten/weten we dat?

2019

2020

2021

2022

Arbeidsparticipatie (% van de beroepsbevolking)

73,7%

73,9%

73,3%

nnb

Vestiging van bedrijven (per 10.000 inwoners)

nb

1246

1279

1320

Aantal banen (per 1.000 inwoners 15-74 jaar)

503,3

494,6

491,6

nnb

Aantal bedden voor arbeidsmigranten (vergund en onherroepelijk)

66

44

104

68

Toelichting Met betrekking tot de beoogde ontwikkeling van Drechthoek II kunnen gemeente en ontwikkelaar binnenkort verder met elkaar in gesprek om tot afronding van (concept) planvorming te komen. Dit traject heeft enige tijd stilgelegen omdat de verwerving van de gronden en opstallen van het plangebied door de ontwikkelaar veel meer tijd vergde dan op voorhand gedacht. Die planvorming is de basis voor een participatietraject met direct omwonenden, bedrijfsleven en andere stakeholders. Parallel aan de totstandkoming van stedenbouwkundige planvorming, werken gemeente en ontwikkelaar aan (anterieure) contractvorming. Tenslotte zijn de eerste werkzaamheden voor de totstandkoming van een nieuw bestemmingsplan opgestart. Op hoofdlijnen koersen we op afronding van de planvorming in 2023 en het doorlopen van een planologische procedure in 2023 en 2024. In de periode 2019-2022 zijn er voor het huisvesten van arbeidsmigranten in totaal 282 bedden vergund (onherroepelijk geworden vergunningen). Twee van die locaties (voor max. 60 en 88 personen) worden nog gerealiseerd. Alle overige locaties zijn in gebruik. Op het moment van schrijven zijn twee in 2022 afgegeven vergunningen voor huisvesting arbeidsmigranten (voor max. 250 en 6 personen) nog niet onherroepelijk.

27

Maatschappelijk doel 2: Kaag en Braassem blijven profileren als recreatiegemeente Wat willen we bereiken? ▪ Het behoud van en waar mogelijk investeren in recreatieve voorzieningen. ▪ Het mogelijk maken van nevenfuncties voor agrarische bedrijven. Wat zouden we ervoor doen in 2022? Opstellen recreatievisie voor de gemeente en deelgebieden. Opstellen omgevingsplan voor het buitengebied waarin flexibiliteit wordt geboden in toekomstperspectief van agrarische bedrijven. Hoe meten/weten we dat? Banen in Recreatie & Toerisme

2019 628

2020 633

2021 638

2022 nnb

Toelichting

In december 2022 is gestart met de opdrachtformulering aan Stichting Kaag en Braassem Promotie om te komen tot een visievorming voor recreatie, toerisme en vrijetijdseconomie. Nu wordt gezamenlijk gewerkt aan het voorbereiden van de participatie en de kaderstelling.

Er wordt gewerkt aan een concept-omgevingsplan voor het gehele buitengebied van de gemeente. De verwachting is dat we in september naar de raad komen om te vragen om de consultatieversie van het omgevingsplan vrij te geven. Daarnaast zijn Recreatie en Landbouw twee thema's die verder uitgediept worden in de update van de Omgevingsvisie die eind 2023 vastgesteld zal worden.

28

3.3 Een goed bereikbare gemeente Maatschappelijk doel 1: Kaag en Braassem bereikbaar houden Wat willen we bereiken? ▪ Een betere doorstroming van de A4 en de N207 met onder andere als doel een

beperking van sluipverkeer door de kernen die hierlangs liggen. Met behoud van economische mogelijkheden voor ondernemers en zo minimaal mogelijk afstand tot het wegennet. ▪ Een betere bereikbaarheid en ontsluiting van Leimuiden. Wat zouden we ervoor doen in 2022? Tegengaan sluipverkeer, ook bij omleidingen van gemeentelijke projecten.

Maatschappelijk doel 2: Verkeersveiligheid vergroten Wat willen we bereiken? ▪ Het vergroten van het verkeerveiligheidsgevoel, door onder andere aan te sluiten bij de ▪

▪ ▪ ▪

provinciale campagne en het strategische plan vanuit het Rijk. Behoud van veilige wegen voor de inwoners en gebruikers, onder andere door – wanneer mogelijk – het scheiden van landbouwverkeer en de kwetsbare verkeersdeelnemers. We willen zo schoon mogelijk vervoer voor en van de inwoners realiseren. Dit willen we onder andere bereiken door het uitbreiden van het aantal laadpalen. Behouden van de openbaarvervoer voorzieningen op het huidige niveau. In samenwerking met regionale partijen waar mogelijk het fietspadennetwerk opwaarderen.

Welke projecten voeren we uit in 2022/2023? Kern Leimuiden

Weg Willem van der Veldeweg

Bijzonderheden Incl. kering waterschap

Partners Rijnland en Liander

Oplevering Sep 2022

Rijnsaterwoude

Zonnedauwlaan e.o.

In 2022 uitgesteld ivm werkzaamheden van WDA in hetzelfde plangebied.

Geen

ntb

Woubrugge

Bateweg

in verschillende fases

Geen

Begin 2024

Hoogmade

Van Klaverweijdeweg

Incl kering waterschap

Rijnland

Q2 2023

Roelofarendsveen

Bloemenbuurt

-

Geen

Q3 2022

Oude Wetering

Meerkreuk

Rioolwerkzaamheden

Geen

Q4 2023

Roelofarendsveen

Vogelbuurt

Projectopstart

nnb

nnb

Rijnsaterwoude

Schoolstraat

In voorbereiding

Leimuiden

Drechtlaan Van Duivenvoordestraat

In voorbereiding

Woubrugge

In voorbereiding

29

Hoe meten we dat / weten we dat? Aantal openbare laadpalen *Tot nu toe

2021

2022 64

2023 89*

2024

Toelichting Het project ‘verbreding A4 tussen Burgerveen en N14’ is helaas ‘on hold’ gezet vanuit het Rijk. Vanwege de stikstofproblematiek is er landelijk een shortlist gemaakt van projecten met de hoogste prioriteit. Daar staat dit project niet tussen, waardoor er een vertraging op treedt van minimaal 5 jaar. Met de provincie Zuid-Holland worden nog steeds gesprekken gevoerdover de Passage Leimuiden. Als gemeente zien wij hier graag een toekomstbestendige oplossing, daar waar de provincie vooral hun blik gericht heeft op een oplossing tot 2030. In 2023 hopen wij duidelijkheid te krijgen hoe de ontsluiting van Leimuiden op de N207 in de (nabije) toekomst vorm zal krijgen.

Financiën

Programma 3 Ruimte en leefomgeving

Primaire Begroting na begroting 2022 wijziging 2022

Werkelijk 2022

x € 1.000 Werkelijk versus begroting na wijziging

Totale lasten

21.582

25.289

21.609

-3.680

V

Totale baten Gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten

-12.893

-15.038

-14.554

8.688

10.251

7.055

484 -3.196

N V

Toevoeging aan reserves

78

267

1.923

1.656

N

Onttrekking aan reserves Gerealiseerd resultaat

-633

-1.668

-1.885

8.133

8.850

7.093

-217 -1.757

V V

*De analyses per programma staan vermeld in de toelichting op het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening.

30

Algemene dekkingsmiddelen Algemene dekkingsmiddelen zijn inkomsten van de gemeente waarvoor geen bestedingsdoel is bepaald. Dat betekent dat de gemeente deze vrij kan besteden (in tegenstelling tot de specifieke dekkingsmiddelen). Hieronder vallen bijvoorbeeld lokale heffingen, waarvan de besteding van de opbrengst niet gebonden is (bijvoorbeeld OZB/RZB, forensenbelasting), de algemene uitkering uit het Gemeentefonds van het rijk, ontvangen dividend van een deelneming, saldo van de financieringsfunctie (ook wel renteresultaat genoemd) en overige inkomsten waar geen bestedingsdoel voor is bepaald.

Financiën

Algemene dekkingsmiddelen

Totale lasten Totale baten Gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten

Primaire Begroting na begroting 2022 wijziging 2022

Werkelijk 2022

x € 1.000 Werkelijk versus begroting na wijziging

2.174

4.883

1.572

-3.311

V

-43.159

-48.148

-50.074

-40.985

-43.265

-48.502

-1.926 -5.237

V V

Toevoeging aan reserves

0

102

159

57

N

Onttrekking aan reserves Gerealiseerd resultaat

0

-3.084

-533

-40.985

-46.248

-48.876

2.552 -2.628

N V

*De analyses per programma staan vermeld in de toelichting op het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening.

31

Overhead, vennootschapsbelasting en onvoorzien OVERHEAD Het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV) schrijft voor dat gemeenten met ingang van de begroting 2017 de overhead niet langer meer mogen toerekenen aan de afzonderlijke programma’s. Onder overhead verstaan we het geheel van functies gericht op de sturing en ondersteuning van het primaire proces. Het doel is om de overhead bij gemeenten beter inzichtelijk te maken. VENNOOTSCHAPSBELASTING Met ingang van 1 januari 2016 is vennootschapsbelasting voor overheidsbedrijven ingrijpend gewijzigd. Intussen hebben wij aangifte gedaan over de jaren 2016 tot en met 2022. De hoogte van de aangifte ligt onder het budget van € 1.000 per jaar, dat wij hiervoor hebben geraamd. ONVOORZIEN Bij het vaststellen van de begroting is het bedrag voor onvoorzien bepaald op € 0. Dit is beleid is voortgezet bij de meerjarenbegroting.

Financiën

Overhead

Totale lasten Totale baten Gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten Toevoeging aan reserves Onttrekking aan reserves Gerealiseerd resultaat

Vennootschapsbelasting

Totale lasten Totale baten Gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten Toevoeging aan reserves Onttrekking aan reserves Gerealiseerd resultaat

Primaire Begroting na begroting 2022 wijziging 2022

x € 1.000 Werkelijk versus begroting na wijziging

Werkelijk 2022

9.077 -63 9.014

9.435 24 9.459

7.960 -77 7.883

-1.475 -101 -1.577

V V V

9.014

9.459

7.883

-1.577

V

Primaire Begroting na begroting 2022 wijziging 2022

x € 1.000 Werkelijk versus begroting na wijziging

Werkelijk 2022

1 0 1

1 0 1

0 0 0

-1 0 -1

V

1

1

0

-1

V

V

*De analyses per programma staan vermeld in de toelichting op het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening.

32

Paragrafen In dit onderdeel wordt op zeven belangrijke beleidsterreinen die niet programmagebonden zijn, inzicht gegeven in belangrijke ontwikkelingen van het jaar 2022.

Conform het bepaalde in het Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten (BBV) zijn de onderstaande paragrafen opgenomen in het jaarverslag: • • • • • • •

Paragraaf 1 - Lokale heffingen Paragraaf 2 - Weerstandsvermogen en risicobeheersing Paragraaf 3 - Onderhoud kapitaalgoederen Paragraaf 4 - Financiering Paragraaf 5 - Bedrijfsvoering Paragraaf 6 - Verbonden partijen Paragraaf 7 - Grondbeleid

33

Paragraaf 1 – Lokale heffingen De Gemeentewet geeft een limitatieve opsomming van de belastingen die een gemeente mag heffen. Deze lokale heffingen vormen voor de gemeente een belangrijke inkomstenbron. Kaag en Braassem kent de onroerendezaakbelasting (OZB) en de roerendezaakbelasting op woon- en bedrijfsruimten (RZB), de precariobelasting en de forensenbelasting. Ook wordt een aantal rechten geheven. Rechten worden in rekening gebracht voor individuele diensten van de gemeente. Rechten die in Kaag en Braassem worden geheven zijn afvalstoffenheffing, rioolheffing, leges, marktgelden en lijkbezorgingsrechten. In deze paragraaf wordt aandacht besteed aan de gemeentelijke belastingen, het kwijtscheldingsbeleid en er wordt een overzicht gegeven van de diverse heffingen met de daarbij geraamde en werkelijke inkomsten en de lokale lastendruk in Kaag en Braassem.

BELEID RONDOM BELASTINGEN De gemeente Kaag en Braassem hanteert het uitgangspunt dat de lokale heffingen zoals de OZB met niet meer dan de verwachte indexatie (inflatie) volgens het CBS mogen stijgen. Hierbij volgen we de index op de prijs binnenlands product uit de kerngegevenstabel van het Centraal Economisch Planbureau. De opbrengsten van de verschillende heffingen worden als algemeen dekkingsmiddel gebruikt. Dit houdt in dat wij geen doelbelasting hanteren. Uitzondering hierop zijn afvalstoffen- en rioolheffing als ook de leges. Deze tarieven zijn wel aan de kosten gerelateerd met als uitgangspunt bij de tariefbepaling een maximale 100% kostendekkendheid. Ook moet de btw-component worden meegerekend in verband met de korting op het Gemeentefonds die het rijk destijds bij instelling van het btw-compensatiefonds heeft doorgevoerd.

TARIEFONTWIKKELING IN 2022 Bij het bepalen van de ramingen van belastingopbrengsten is rekening gehouden met een inflatiepercentage van 1,6 % voor 2022. In de volgende paragrafen worden de werkelijke belastingkohieren van 2022 beschouwd.