Visie en Uitvoeringsagenda Duurzaamheid en energie

5.2 Waar staan we nu? In IJsselstein erkennen we het belang van biodiversiteit en een gezonde leefomgeving. Bij het beheren van groen en bij het inrichten van de buitenruimte kiezen we voor kwaliteit en soorten die bijdragen aan de ecologische waarden. In 2024 hebben we het Integraal Beheerplan Openbare Ruimte (IBOR) 2024-2029 vastgesteld. Dit plan biedt een samenhangend inzicht in het beheer, onderhoud en de investeringen van de openbare ruimte, zoals wegen, groen en speelvoorzieningen. Het plan zorgt voor een integrale aanpak, financiële onderbouwing en gebiedsgerichte vertaling, waardoor de gemeente en uitvoerders duidelijke kaders hebben voor het beheer en de uitvoering in de openbare ruimte. We zien de stad als een samenhangend ecosysteem, waarin natuur en stedelijke ontwikkeling elkaar ondersteunen.

27

5.3 Ambitie voor 2030 De ambitie luidt:

Vergroten biodiversiteit en versterken van groenblauw netwerk - stedelijke gebied

IJsselstein groenblauw en gezond De komende vijf jaar werken we verder aan een groenblauw en gezond IJsselstein met aandacht voor het versterken van de biodiversiteit, het verder vergroten van de aantrekkelijkheid en het verbeteren van het netwerk van openbare ruimten van IJsselstein. Dit doen we voor de natuur en ten behoeve van de gezondheid van onze inwoners. We willen bewegen, spelen en ontmoeten in de buitenruimte stimuleren. Dit doen we onder andere ook door het bieden van koele verblijfsplekken op hete dagen.

5.4 Pijlers van onze aanpak richting 2030 We richten onze aanpak op drie pijlers. Per pijler formuleren we concrete doelstellingen en acties die bijdragen aan het realiseren van deze ambities.

We zetten ons samen met inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners in voor vergroenen en het versterken van biodiversiteit Het bestaande groenblauwe netwerk is versterkt. Bij gebiedsontwikkeling wordt dit netwerk op zijn minst in standgehouden en waar mogelijk versterkt. In 2030 is de unieke fruitteeltcollectie behouden en versterkt

Om de biodiversiteit te vergroten en het groenblauw netwerk in stedelijk gebied te versterken, gebruiken we de natuurwaardekaart. We werken waar mogelijk samen met inwonersinitiatieven zoals Klimaat Natuurlijk IJsselstein en het Groen Platform IJsselstein.

We zetten in op het vergroten van de biodiversiteit en het versterken van het groenblauwe netwerk, zowel in het stedelijk gebied als in het buitengebied. Door groene gebieden beter met elkaar te verbinden, dragen we bij aan een robuust ecosysteem en een veerkrachtige leefomgeving. Ook werken we aan een hittebestendige stad. Dit doen we door meer schaduwrijke plekken te creëren, vergroening te stimuleren en koele openbare ruimten in te richten.

Wat doen we al? Wat doen we al maar gaan we intensiveren? Wat is nieuw?

28

Vergroten van biodiversiteit en versterken van groenblauw netwerk - buiten gebied We werken aan de realisatie van een natuur inclusieve zone rondom de Hollandsche IJsel met ruimte voor natuur, water, recreatie, landbouw en energie. We werken aan de ontwikkeling van de Kromme IJsselscheg als bouwsteen voor het kromme IJsselgebied waarin natuur, waterberging en recreatie een plek krijgen. We werken met partners aan een toekomstbestendig landelijkgebied.

In het buitengebied zetten we de komende jaren stappen. Voor de realisatie van de doelen zijn we echter voor een belangrijk deel afhankelijk van derden. Daarom werken we op dit gebied samen met partners. Zo werken we samen met de provincie, het Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden en Staatsbosbeheer aan het programma Groen Groeit Mee Hollandsche IJssel. Dit traject is gericht op het versterken van de groene infrastructuur in de regio, waarbij natuurontwikkeling en recreatie hand in hand gaan met de groei van stedelijke gebieden. Zo werken we samen met regionale partners om natuur en biodiversiteit structureel mee te nemen in de ruimtelijke ontwikkeling van IJsselstein en omgeving. In het Platform Groenblauwe Dooradering, werken we samen aan een robuuster en beter verbonden groenblauw netwerk. We faciliteren de aanleg van natuurvriendelijke oevers en kleine landschapselementen, zoals biodiverse plantsoenen, hagen en bomen, in samenwerking met de agrarische natuurvereniging Collectief Lopikerwaard. Tot slot zijn we betrokken bij de Utrechts

Programma Landelijke Gebied (UPLG), waarin we integraal meedenken over de toekomst van het buitengebied. Dit programma richt zich op duurzame landbouw, waterbeheer, bodemdaling, recreatie en natuurontwikkeling, met als doel een klimaatbestendig en economisch vitaal landelijk gebied. Een gezonde leegomgeving vraagt echter om meer dan alleen een goede groenblauwe dooradering. Een gezonde leefomgeving vraagt ook om een goede milieukwaliteit. De komende jaren besteden we dan ook aandacht aan onderwerpen als luchtkwaliteit, geluid en bodem met als doel een gezondere leefomgeving te creëren. Daarnaast zorgen we voor een verankering van milieukwaliteit in het omgevingsplan.

Gezondheid We werken aan leefbaarheid bij hitte We vergroenen school-, speel- en andere pleinen in onze gemeente. Hiermee creëren we koele, aangename plekken in de stad, die aantrekkelijk zijn om te verblijven, te ontmoeten en te spelen. Daarbij kiezen we zoveel mogelijk voor gevarieerd groen om ook de natuurwaarden te versterken. Richting de toekomst zullen we ook rekening moeten houden met de toenemende mate waarin hitte zorgt voor gezondheidsschade. In stedelijke gebieden versterken de hoge mate van verstening, de combinatie van gebouwen en grote verharde oppervlakken in de openbare ruimte en tuinen, dit effect. Door klimaatverandering stijgt niet alleen de gemiddelde temperatuur, maar nemen ook het aantal hete dagen en de duur van hittegolven toe. Dit heeft vooral impact op kwetsbare groepen, zoals ouderen, jonge kinderen, zwangere vrouwen en mensen met chronische aandoeningen. In het Visie- en

29

Uitvoeringsprogramma Klimaatadaptatie zijn al veel maatregelen opgenomen om hittestress tegen te gaan. Om de stad nog beter bestand te maken tegen extreme hitte, zetten we aanvullend in op het creëren van meer groen en schaduwrijke plekken. Dit doen we bijvoorbeeld door woonstraten en parken te vergroenen en verharding waar mogelijk te verminderen. Bij herplanten of vervanging van bomen streven we naar een groter boomkroonvolume. We investeren in bomen met een grotere kruin. Deze maatregelen, die we nu al uitvoeren, dragen ook bij aan het behouden en versterken van biodiversiteit en vergroten de waterbergingscapaciteit in de openbare ruimte. Naast onze huidige inzet die gericht is op het voorkomen van hittestress zien we als gemeente ook een rol in het beperken van de maatschappelijke impact die hitte heeft. Om die reden stellen we een lokaal hitteplan, waarin we maatregelen vastleggen om kwetsbare groepen te beschermen en inwoners bewust te maken van de risico’s van extreme hitte. Dit plan bevat onder andere richtlijnen voor koele plekken in de stad, hittebestendige inrichting van de openbare ruimte en samenwerking met zorginstanties. Verder onderzoeken we in hoeverre droogte in de toekomst een risico vormt voor de kwaliteit van onze parken en hoe we dit risico kunnen beperken.

Na het opstellen van het hitteplan zal er gekeken worden naar de middelen die nodig zijn om de maatregelen uit te voeren.

Tenslotte, beschikken we in 2030 ook over een lokaal hitteplan, waarin we maatregelen vastleggen om kwetsbare groepen te beschermen en inwoners bewust te maken van de risico’s van extreme hitte. Dit plan bevat onder andere richtlijnen voor koele plekken in de stad, hittebestendige inrichting van de openbare ruimte en samenwerking met zorginstanties. Naast onze inzet op het beperken van hittestress, blijven we voldoen aan de wettelijke eisen voor een gezonde leefomgeving. Dat betekent onder andere dat we aandacht houden voor een goede luchtkwaliteit, voldoende groen en ruimte voor beweging en ontspanning. Deze uitgangspunten van de Omgevingswet zijn stevig verankerd in onze omgevingsvisie.

Wat hebben de inwoners van IJsselstein hieraan? • • •

Meer groen met positieve effecten op gezondheid en welzijn Minder hittestress en een aangenamere leefomgeving op warme dagen Aantrekkelijke buitenruimte door herinrichting van parken

30

6. KLIMAATBESTENDIG EN WATERROBUUST IN 2050 6.1 Context: Waar gaat het over?

6.2 Waar staan we nu?

Klimaatverandering vergroot de kans op wateroverlast, hitte, droogte en overstromingen. Daarom moeten we anders gaan handelen, niet alleen als overheden, maar ook als bedrijven, maatschappelijke organisaties en inwoners. Klimaatadaptatie is het proces waarbij we de samenleving en leefomgeving aanpassen aan het veranderende klimaat en de impact van toenemende weersextremen beperken.

De gemeente IJsselstein bereidt zich voor op klimaatverandering, in lijn met nationaal en regionaal beleid. In 2023 hebben we in IJsselstein daarom het Visie en Uitvoeringsprogramma Klimaatadaptatie vastgesteld met daarin de doelstelling dat IJsselstein in 2050 klimaatbestendig en waterrobuust is. We nemen zelf de regie en wachten niet af.

Door klimaatverandering zullen de komende jaren meer weersextremen optreden, daarbij gaat het in het bijzonder om: ▪ Wateroverlast. Dit ontstaat bij extreme regenval die niet snel genoeg wordt afgevoerd, wat leidt tot schade, verkeershinder en onbereikbare gebouwen. ▪ Hitte. Komt steeds vaker voor. Vooral in versteende wijken met weinig schaduw zijn de effecten daarvan groter. Negatieve effecten op de gezondheid nemen toe en de leefbaarheid in de openbare ruimte neemt af. ▪ Droogte. Dit treft IJsselstein vooral in het voorjaar en de zomer, met risico op schade aan groen, natuurbranden, drinkwatertekorten en sproeiverboden. Door droogte daalt ook de grondwaterstand wat kan resulteren in schade aan de fundering aan gebouwen. ▪ Overstromingen, die ontstaan door een stijgend waterpeil in rivieren, wat onder andere kan leiden tot onveilige situaties en schade aan woningen en tuinen.

Dat betekent dat in 2050 de openbare ruimte, de private ruimte en de samenleving aangepast is aan de risico’s die ontstaan door de gevolgen van klimaatverandering, onder andere door de aanleg van wadi’s. Om dit efficiënt te doen maken we gebruik van de meekoppelkansen die zich voordoen bij de aanpak van andere beleidsvelden. De eerste ervaringen zijn inmiddels opgedaan in projecten als de herinrichting en vergroening van de Nederlandlaan, Surinamehof, Istanbulstraat, Baronieweg, Sijpesteijn en Schonauwen. Daarnaast zetten wij al enige tijd de ‘zinloze verhardingstool’ in om niet-essentiële verharde oppervlakken te identificeren en vervangen door groene ruimtes. Om dit ook op particuliere terreinen aan te moedigen doet IJsselstein weer mee aan het Nederlands Kampioenschap Tegelwippen. Inwoners leveren gewipte tuintegels in bij de gemeente en krijgen hiervoor een beloning.

31

6.3 Ambities voor 2030 Met het Visie en Uitvoeringsprogramma klimaatadaptatie ligt er een goede en sterke basis in IJsselstein om tot 2030 aan de slag te gaan met klimaatadaptatie. Tot 2030 ligt de focus dan ook op:

Goed op weg naar klimaatbestendig en water robuust in 2050

6.4 Pijlers van onze aanpak richting 2030 Om aan te slag te gaan met het Visie en Uitvoeringsprogramma Klimaatadaptatie zetten we in op vier pijlers:

Klimaatrobuust inrichten openbare ruimte Meekoppelkansen benutten in reconstructies en (groot) onderhoud

Een concreet voorbeeld is de herinrichting van de Nederlandlaan in 2024, waar we vergroenen en ontstenen combineerden met duurzame waterbeheermaatregelen. Infiltratiesystemen, zoals wadi’s, zorgen hier voor een vertraagde afvoer van hemelwater en betere infiltratie in de bodem. Daarnaast versterkten we het groen in diverse straten, waaronder de Heemradenlaan, Brunel, Omroepplein, Radioplein, Cameraplein, Monitorplein, Merwedestraat, Hendrik van Lunterenstraat en Schepenensingel, door extra bomen en beplanting aan te brengen. Ook pasten we waterdoorlatende verharding toe op parkeerstroken en verwijderden we overbodige verharding binnen onderhoudsprojecten. Naast deze structurele aanpassingen pakken we ook urgente klimaatknelpunten aan. Zo onderzoeken we op diverse plaatsen wateroverlast en werken we op basis van de uitkomsten aan gerichte maatregelen om dit probleem duurzaam op te lossen. Door deze integrale benadering vergroten we de klimaatbestendigheid van IJsselstein en versterken we de kwaliteit van de openbare ruimte.

Urgente knelpunten aanpakken

Samenwerken aan de gezamenlijke opgave Om IJsselstein klimaatrobuust in te richten benutten we meekoppelkansen bij groot onderhoud, reconstructies en rioleringswerkzaamheden. Door bij deze projecten de openbare ruimte klimaatadaptief te herinrichten verminderen we het aantal vierkante meters verhard oppervlak en voegen we groen toe. Dit draagt bij aan een betere waterberging en een gezondere leefomgeving. Wat doen we al? Wat doen we al maar gaan we intensiveren? Wat is nieuw?

Intensief inzetten op het vergroenen van particuliere terreinen en grote daken Het vergroenen en klimaatbestendig maken van IJsselstein is een gezamenlijke opgave. De gemeente beheert slechts 30% van het grondoppervlak, de rest is in bezit is van boeren, bedrijven en particulieren. Daarom zetten we niet alleen in op maatregelen in de openbare ruimte, maar stimuleren we ook actief vergroening op particuliere terreinen en grote daken.

32

We nemen het voortouw door problemen te identificeren, het goede voorbeeld te geven en de uitvoering te coördineren. Daarnaast ondersteunen we inwoners en ondernemers met structurele subsidies voor het vergroenen van tuinen, het inleveren van tegels en regentonnen. Naast financiële ondersteuning bieden we praktisch advies over hoe inwoners hun tuinen klimaatadaptief kunnen inrichten. Door deze combinatie van stimulering en ondersteuning maken we het voor iedereen eenvoudiger om bij te dragen aan een groen en klimaatbestendig IJsselstein.

Klimaatadaptieve gebiedsontwikkeling Alle nieuwbouwprojecten, zowel van private ondernemers als woningcorporatie, voldoen aan de eisen voor klimaatadaptatie uit het Convenant Duurzaam Bouwen.

Klimaatadaptatie is bovendien een integraal onderdeel van gebiedsontwikkeling. We vertalen het convenant Toekomstbestendig Bouwen naar concrete handelingsperspectieven voor gebiedsontwikkelingen en bouwprojecten. Hiermee zorgen we ervoor dat nieuwe ontwikkelingen optimaal bijdragen aan een klimaatbestendige en duurzame leefomgeving. De uitwerking van deze pijler en de bijbehorende maatregelen worden in hoofdstuk 8 nader toegelicht.

Beleid Beleid actueel houden

Tot slot is het evalueren en actualiseren van de huidige Visie en het Uitvoeringsprogramma Klimaatadaptatie een belangrijke pijler in het uitvoeringsprogramma klimaatadaptatie. Door deze periodiek te herzien, zorgen we ervoor dat onze aanpak blijft aansluiten op nieuwe inzichten, ontwikkelingen en uitdagingen. In deze herijking worden ook de nieuwe klimaatscenario’s meegenomen die het KNMI op 9 oktober 2023 naar buiten bracht. Ten opzichte van de oude scenario’s laten de KNMI'23-klimaatscenario’s een toename zien in weer extreme als hitte, droogte en neerslag. De nieuwe inzichten uit deze scenario’s kunnen dan ook leiden tot een aanscherping van uitgangspunten en normen in de actualisatieronde. Ook werken we in het Handboek Inrichting Openbare Ruimte het hoofdstuk “klimaatadaptatie” uit.

33

7. VERDUURZAMEN EIGEN Wat hebben de inwoners van IJsselstein hieraan? ORGANISATIE • •

Minder wateroverlast bij hevige regenval Handelingsperspectieven voor inwoners hoe ze zelf kunnen bijdragen aan het klimaatadaptief inrichten van IJsselstein

34

7. VERDUURZAMEN EIGEN ORGANISATIE 7.1 Context: Waar gaat het over Als gemeentelijke organisatie dragen we de verantwoordelijkheid om ook onze eigen bedrijfsvoering te verduurzamen. Naast ons publieke karakter functioneren we immers ook als ‘bedrijf’. Onze gebouwen en het wagenpark stoten CO₂ uit, we produceren afval en kopen jaarlijks diverse producten en diensten in, wat gepaard gaat met CO₂-uitstoot en grondstofverbruik. In de transitie naar een toekomstbestendig IJsselstein vragen we inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties om te veranderen en om te investeren in verduurzaming. Draagvlak in de samenleving voor de verandering is belangrijk en daarom geven wij als gemeentelijke organisatie het goede voorbeeld. Onze ambitie voor de lange termijn is om in 2040 een klimaatneutrale gemeentelijke organisatie te zijn.

7.2 Waar staan we nu? In IJsselstein hebben we de afgelopen jaren niet stilgezeten op het gebied van duurzaamheid. In 2024 hebben we het Duurzaam Meerjaren Onderhoudsplan voor gemeentelijk vastgoed vastgesteld. Hiermee werken we toe naar een energieneutrale vastgoedportefeuille in 2040.

Daarnaast hebben we fors geïnvesteerd in energiezuinige openbare verlichting, onder andere door de overstap naar led-verlichting. Dit project is anno 2025 bijna afgerond. De laatste stap is de installatie van led-verlichting in het centrum. ’s Avonds en ’s nachts wordt de verlichting, waar mogelijk, gedimd om energie te besparen en lichtvervuiling tegen te gaan. Ook in aanbestedingen voor werken in de openbare ruimte kiezen we vaker voor duurzame oplossingen. Zo passen we duurzaam asfalt toe dat bij lagere temperaturen verwerkt kan worden. Verder wordt vaker schoon en emissieloos materieel ingezet. Materialen die we vervangen en die we op een later moment weer kunnen hergebruiken, slaan we op in ons circulair depot. Bij herinrichting van de openbare ruimte kijken we naar vergroening, waardoor het verharde oppervlak afneemt en ons grondstoffengebruik vermindert. Door onze ambities en doelen richting 2030 scherper te formuleren, passen we de komende jaren onze inspanningen structureler toe en monitoren we onze voortgang.

35

7.3 Ambities voor 2030

7.4 Pijlers van onze aanpak richting 2030

Als gemeentelijke organisatie geven we het goede voorbeeld en hiervoor formuleren we de volgende ambitie

Eigen bedrijfsvoering klimaatneutraal in 2040

Klimaat

NEUTRAAL

Om in 2040 een klimaatneutrale bedrijfsvoering te hebben, gaan we tot 2030 aan de slag met de onderwerpen: •

CO₂-reductie en energiebesparing

•

Duurzaam en circulair inkopen en aanbesteden

We richten ons op de directe en indirecte uitstoot van onze organisatie. In 2040 hebben we 100% aardgasvrije gebouwen, gebruiken we alleen elektriciteit opgewekt uit hernieuwbare bronnen en is ons gemeentelijk wagenpark fossielvrij. We richten ons ook op het reduceren van CO2-uitstoot in onze ketens. We reduceren de hoeveelheid primaire (niet hernieuwbare) grondstoffen, die gebruikt worden voor alles wat wij als organisatie inkopen en we verminderen ons afval.

Eigen bedrijfsvoering klimaatneutraal in 2040: Om in vijf jaar tijd (tot 2030) de grootste reductie-impact te maken, focussen we onze aanpak op drie pijlers waar de gemeentelijke organisatie de meeste impact kan maken: vastgoed, wagenpark, inkoop & aanbesteding:

Gemeentelijke vastgoedportefeuille Uitvoeren van het DMJOP voor gemeentelijk vastgoed In 2030 hebben we een plan voor een klimaatneutrale gemeentewerf en gemeentehuis

In 2024 is het Duurzaam Meerjaren Onderhoudsplan (DMJOP) vastgesteld voor onze gemeentelijke vastgoedportefeuille. Dit plan omvat niet alleen de reguliere onderhoudsmaatregelen, maar ook de stappen die nodig zijn om ons vastgoed energiezuinig en aardgasvrij te maken. We stemmen verduurzamingsmaatregelen zoveel mogelijk af op de bestaande onderhoudsplanning om budgetten en materialen efficiënt te benutten. Daarom loopt de planning door tot 2040. Hiermee voldoen we ruim aan de landelijke doelstellingen voor 2050 en vervullen we onze voorbeeldrol. De focus ligt op energieefficiëntie, duurzame energieopwekking en aardgasvrije gebouwen.

Wat doen we al? Wat doen we al maar gaan we intensiveren? Wat is nieuw?

36

Voor de gemeentewerf is aanvullend onderzoek nodig. De elektrificatie van het wagenpark en de werktuigen voor beheer en onderhoud van de openbare ruimte stelt nieuwe functionele eisen aan het gebouw. Op dit moment vormen onvoldoende voorzieningen, zoals laadinfrastructuur, een beperkende factor. Ook voor het gemeentehuis kan dit relevant zijn. In de jaren naar 2030 onderzoeken we dit verder.

Gemeentelijk wagenpark

De gemeente besteedt jaarlijks voor miljoenen euro’s aan goederen en het laten uitvoeren van werken. In 2023 ging het om ruim 12 miljoen euro. We nemen als publieke organisatie een voorbeeldrol. Door duurzaam en circulair in te kopen, stimuleren we de markt en leveranciers om duurzamer te produceren en te leveren. Dit draagt bij aan: •

Vermindering van CO₂-uitstoot – Door te kiezen voor energiezuinige producten, circulaire materialen en duurzame mobiliteitsoplossingen helpen we direct bij het terugdringen van broeikasgassen.

•

Een circulaire economie – Door circulaire aanbestedingscriteria toe te passen, bevorderen we levensduur, hergebruik en recycling. Bijvoorbeeld door gerecyclede of biobased materialen te gebruiken. Levensduur en onderhoudskosten van materialen en producten spelen hierin ook een belangrijke rol.

•

Sociale impact – Door in te kopen bedrijven die mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt in dienst nemen en kinderarbeid tegengaan dragen we bij aan inclusieve werkgelegenheid.

•

Bescherming van milieu en biodiversiteit – Een duurzaam inkoopbeleid helpt schadelijke stoffen, ontbossing en watervervuiling te verminderen. Dit doen we bijvoorbeeld door FSC-gecertificeerd hout of milieuvriendelijke schoonmaakmiddelen als norm te stellen.

Op vervangingsmomenten van voertuigen en werktuigen in het wagenpark wordt gekozen voor een fossielvrije optie, tenzij…

Op de reguliere vervangingsmomenten gaan wij stapsgewijs voertuigen en werktuigen uit het wagenpark vervangen voor fossielvrije alternatieven. Wanneer een fossielvrij alternatief op dit moment nog niet mogelijk is, kijken we naar de meest duurzame tussenoplossing.

Bijdragen aan Nederland 50% circulair in 2030: Duurzaam inkopen en aanbesteden In 2030 is duurzaam en circulair inkopen de standaard in alle inkoop- een aanbestedingstrajecten.

We beginnen hierin niet bij nul, maar we moeten ons als organisatie op dit onderwerp wel verder ontwikkelen. Op de korte termijn (2025 – 2027) zetten we in op het opstellen van een actieplan en op kennisopbouw en ‘samen leren’ door het implementeren van duurzaam en circulair inkopen in enkele pilotprojecten. Ook gaan we meer energie steken in het delen van onze successen en in het meetbaar maken. Dit doen we door vastgoed en openbare werken onder te brengen in een systeem waarmee we duurzaamheid kunnen meten en met elke vervanging voorgang inzichtelijk kunnen maken.

37

Daarnaast gaan we gebruik maken van de Milieukosten-indicator (MKI)-tool, waarmee we de milieukosten van producten en materialen inzichtelijk maken. Deze tool berekent de zogenaamde schaduwkosten, oftewel de verborgen milieuschade in euro’s, zodat we bij aanbestedingen bewuste, duurzame keuzes maken. Verder implementeren we de Duurzame GWW (Grond-, Weg- en Waterbouw), een methodiek die helpt om duurzaamheid vanaf de planfase structureel mee te nemen in infrastructurele projecten. Om dit te ondersteunen, stellen we een praktische leidraad op voor inkopers en aanbesteders, zodat circulaire en duurzame principes standaard worden toegepast in onze aanbestedingen. Het verduurzamen van onze organisatie kunnen we echter niet zonder onze contractpartners. Daarom zoeken we ook de verbinding met contractpartners en regionale partijen om inzicht te krijgen in hoe we de noodzakelijke verduurzamingsstappen het meest effectief kunnen versnellen. In dit kader sluiten we in elk geval aan bij het Convenant Schoon en Emissieloos Bouwen (SEB), waarmee we bijdragen aan de vermindering van stikstof- en CO₂-uitstoot op bouwplaatsen door het stimuleren van emissieloze bouwlogistiek en het gebruik van schonere bouwmachines.

Op de middellange termijn (2027 – 2030) ligt de focus op: blijven leren, resultaten verankeren in processen, richtlijnen en beleid, en het steeds verder opschalen van duurzame inkooptrajecten. Zo zorgen we ervoor dat duurzaam inkopen structureel bijdraagt aan een toekomstbestendige gemeente.

38

8. BELANGRIJKE INTEGRALE OPGAVES In dit hoofdstuk focussen we op twee belangrijke actuele integrale opgaves waar wij tot 2030 mee aan de slag zullen moeten gaan. Mogelijk ontstaan er de komende jaren ook andere integrale opgaves die inzet vragen, maar voor nu focussen we ons op bedrijventerreinen en gebiedsontwikkeling Bedrijventerreinen staan voor grote uitdagingen op het gebied van verduurzaming. Denk aan de energietransitie, netcongestie, strengere klimaatregels, regenwateroverlast en ruimtegebrek. Om de klimaatdoelen voor 2030 te halen, is een versnelling van de verduurzaming noodzakelijk. Uit onderzoek van de Raad voor de Leefomgeving en Infrastructuur (Rli) in 2023 blijkt dat bedrijven hierbij extra ondersteuning nodig hebben. Samenwerking tussen ondernemers(vereniging), eigenaren en de overheid is daarbij essentieel voor een effectieve collectieve aanpak3. Toekomstbestendige gebiedsontwikkeling/projecten is een ander onderwerp waarin alle opgaves uit de Visie en Uitvoeringsagenda terugkomen en geïntegreerd worden. Dit is van belang omdat we ook in IJsselstein een aanzienlijke bouwopgave hebben en het behalen van de klimaatdoelen hierbij niet uit het oog verloren moet worden.

Omdat gebiedsontwikkelingen uiterst complex zijn geworden door bijvoorbeeld de stikstofcrisis en betaalbaarheid van woningen, kunnen we het meeste impact maken met zo goed mogelijk geïntegreerde duurzaamheidsambities. De basis hiervoor is gelegd in het Convenant Toekomstbestendig bouwen.

3

8.1 Verduurzaming van bedrijventerreinen: In IJsselstein is netcongestie anno 2025 een van de grootste uitdagingen bij de verduurzaming van bedrijven. Ondernemers die stappen die willen zetten lopen tegen beperkingen aan. In het weekend kan opgewekte zonne-energie vaak niet teruggeleverd worden aan het net, terwijl tegelijkertijd de grenzen van het elektriciteitsverbruik worden bereikt. Dit belemmert verdere verduurzaming, zoals de elektrificatie van wagenparken. Individueel kunnen bedrijven met een integrale aanpak vaak nog stappen zetten door in hun bedrijf slim energiemanagement toe te passen. Tegelijkertijd biedt dit niet voor iedereen een oplossing. In andere delen van Nederland hebben gezamenlijke initiatieven, zoals de oprichting van een energiehub, al bewezen dat samenwerking tot succesvolle oplossingen leidt. Een energiehub op een bedrijventerrein biedt diverse voordelen wanneer het gaat om slim energiebeheer, efficiënter energiegebruik en het versnellen van de energietransitie. Desondanks brengt een energiehub ook uitdagingen met zich mee, zoals financiering, samenwerking en regelgeving. Tegelijkertijd staan bedrijven/bedrijventerreinen ook voor belangrijke uitdagingen rond circulaire economie en klimaatadaptatie.

Rapport ‘Kiezen voor toekomstbestendige bedrijventerreinen’, oktober 2023

39

Brede voordelen van een collectieve verduurzamingsaanpak Een collectieve integrale aanpak op bedrijventerreinen biedt de mogelijkheid om op het gebied van netcongestie van elkaar te leren en de voordelen van energiehubs te benutten. In de slipstream kunnen ook andere duurzaamheidsopgave worden meegenomen zoals: gezamenlijke inzet op een logistieke hub, gezamenlijke aanpak voor een groenere en klimaatbestendige inrichting en het bundelen van krachten en kennis om de circulaire economie te bevorderen. Door samen te werken, overwinnen ondernemers en de gemeente op de korte termijn obstakels zoals netcongestie. Op de langere termijn draagt het bij aan een toekomstbestendig bedrijventerrein. Bovendien draagt een goede samenwerking in bredere zin bij aan breed welzijn in IJsselstein door het positieve effect voor het vestigingsklimaat in IJsselstein. Tot 2030 richt de gemeente zich op de volgende doelstelling:

Toekomstbestendige bedrijventerreinen

Ondernemers zijn in de eerste plaats zelf verantwoordelijk voor goed energiemanagement en verduurzamen. De gemeentelijke inzet richt zich op het faciliteren van een nauwe samenwerking tussen ondernemers om het vestigingsklimaat op bedrijventerreinen te versterken. Wij nemen het voortouw in het verkennen van samenwerkingsvormen en het creëren van randvoorwaarden voor een effectieve uitvoering. Een mogelijke structuur hiervoor is een Bedrijven Investeringszone (BIZ). Omdat de provincie Utrecht middels het Programma Verduurzaming Bedrijventerreinen al een aantal bedrijventerreinen ondersteunt, werken we op dit punt samen met de provincie Utrecht. Gezamenlijk bepalen we op welke wijze de gemeente de samenwerking kan faciliteren, waar de gemeente een actieve rol speelt ten aanzien van gezamenlijke opgaves en subsidiemogelijkheden. Energie en netcongestie zijn urgente thema’s op de bedrijventerreinen. De aanpak start met deze thema’s. De gemeentelijke ambitie is om de samenwerking op termijn uit te breiden naar alle vier de opgaven uit deze Visie en Uitvoeringsagenda.

In 2030 is de organisatiegraad op de bedrijventerreinen verhoogd en is er een gezamenlijke aanpak voor de energietransitie.

40

8.2 Toekomstbestendige gebiedsontwikkeling

Circulair bouwen en materiaalgebruik

In gebiedsontwikkelingen en woningbouwprojecten komen alle thema’s uit onze visie op duurzaamheid samen. Deze projecten kunnen een grote bijdrage aan onze doelstellingen leveren. Tegelijkertijd realiseren we projecten met een hogere kwaliteit. Een betere ruimtelijke kwaliteit draagt bovendien bij aan een aantrekkelijker IJsselstein. De gemeente heeft in 2022 het convenant Schoon en Emissieloos Bouwen en het Convenant Toekomstbestendig Bouwen ondertekend.

•

Eisen milieuprestatie gebouwen (MPG)

•

Herbruikbaarheid van materialen en bouwcomponenten (modulair en losmaakbaar bouwen).

•

Gebruik van biobased en gerecyclede materialen, zoals hout, hennep en gerecycled beton. (materiaalgebonden CO2-uitstoot verminderen).

•

CO2-opslag, adaptief vermogen, hergebruik potentie, gezonde materialen, omgang met restmaterialen.

Het convenant Toekomstbestendig Bouwen is een initiatief dat breed wordt gedragen in de provincies Utrecht en Noord-Holland en daarmee voor steeds meer gemeenten een leidraad vormt. De thema’s en ambities voor duurzaam bouwen uit het convenant vormen dan ook steeds vaker de standaard voor de gesprekken over duurzaamheid in gebiedsontwikkelingen en woningbouwprojecten.

Duurzame mobiliteit

Toekomstbestendig bouwen betekent het realiseren van gebouwen en gebieden die langdurig duurzaam, flexibel en adaptief zijn. Dit houdt in dat ze bestand zijn tegen klimaatverandering, efficiënt omgaan met energie en grondstoffen, en bijdragen aan een gezonde en prettige leefomgeving. Toekomstbestendig bouwen richt zich niet alleen op energiezuinigheid, maar ook op circulariteit, biodiversiteit, klimaatadaptatie en sociale duurzaamheid. Thema’s van Toekomstbestendig Bouwen zijn: Energie • Gebouwen zijn minimaal (bijna) energieneutraal tot maximaal Energiepositief. •

Eisen met betrekking tot inzet van hernieuwbare energiebronnen zoals zonne- en windenergie.

•

Ontwerpen op de thema’s: bevorderen lopen en fietsen, laadvoorzieningen, beschikbaarheid OV en deelmobiliteit.

Klimaatadaptief ontwerpen •

Ontwerpen op thema’s: hitte, droogte, wateroverlast, overstromingsrisico, bodemdaling en drinkwaterreductie.

Natuur inclusieve leefomgeving •

Ontwerpen op de thema’s: ecologische oplossingen, hoogwaardige habitats en groenblauwe structuren.

Gezonde leefomgeving •

Ontwerpen op de thema’s: toxiciteit van materialen, hitte, geluids- en luchtkwaliteit in de woning en groen om de woning.

Met het oog op netcongestie voegen we daar vanuit IJsselstein netbewust ontwikkelen aan toe wat inhoud dat we woningbouwprojecten zo ontwikkelen dat de belasting op het elektriciteitsnet zoveel mogelijk wordt beperkt.

41

Nadenken over de duurzaamheidsthema’s die van belang zijn in een project, begint al aan de ontwerptafel. De grootste impact bereiken we door doordacht te ontwerpen en nauw samen te werken met inwoners, ondernemers en betrokken partijen die kunnen bijdragen aan een toekomstbestendige ontwikkeling. Zo zorgen we samen voor een toekomstbestendige en veerkrachtige leefomgeving.

Impact

1.

Initiatieffase

2. Planvormingsfase 3. Definitiefase

Circulair Bouwen krijgt daarbij speciale aandacht. De bouwsector in Nederland is verantwoordelijk voor ongeveer 38% van de totale CO₂-uitstoot en verbruikt ongeveer 50% van alle grondstoffen, terwijl het ook 35% van het afval in Nederland genereert. Verduurzaming van de bouw in Nederland is essentieel om de klimaatdoelen te halen. Nederland staat voor een grote bouwopgave tot 2030, met de ambitie om ongeveer 900.000 nieuwe woningen te realiseren. De uitstoot van CO₂ bij nieuwbouw moet aanzienlijk verminderen. Daarnaast is het doel om in 2050 geen nieuwe grondstoffen meer te delven, in lijn met de ambitie van een volledig circulaire economie. Dit vraagt om het gebruik van hernieuwbare materialen en het ontwerpen van gebouwen met herbruikbare componenten, zodat materialen aan het einde van de levensduur opnieuw kunnen worden ingezet.

4. Tender-/ aanbestedingsfase

Figuur 6, Hoe eerder het nadenken over toekomstbestendigheid in gebiedsontwikkeling begint, deze groter de impact die gemaakt kan worden.

IJsselstein draagt bij aan de woningbouwopgave en wil tegelijkertijd bijdragen aan het behalen van de klimaatdoelen. Met het actief inzetten op circulair bouwen zetten we ons in om de CO₂-uitstoot van nieuwbouwwoningen in onze gemeente aanzienlijk te verminderen.

In IJsselstein zetten we vervolgstappen om toekomstbestendig bouwen een integraal onderdeel van onze organisatie en van samenwerking met bouwpartners te maken. Ons doel is dat duurzaamheid en circulariteit vanzelfsprekend worden bij het formuleren van kaders en uitgangspunten voor nieuwe gebiedsontwikkelingen en woningbouwprojecten.

42

Toekomstbestendige gebiedsontwikkeling In 2030 is toekomstbestendigheid conform het convenant toekomst bestendig bouwen een vanzelfsprekend uitgangspunt en vanaf de initiatieffase geborgd bij iedere gebiedsontwikkeling In 2030 worden in alle projecten ambities gesteld voor circulair bouwen en streven we naar het verkleinen van de CO 2-voetafdruk van nieuwbouw, passend bij het behalen van de klimaatdoelen.

Om deze doelen te halen, zetten wij de komende vijf jaar in op: •

Inzicht vergroten. Waarbij we inzichtelijk maken: •

Waar staat IJsselstein nu in projecten?

•

Wat moeten we doen om toekomstbestendig bouwen te verankeren in nieuwe projecten?

•

Hoe kunnen we per project ambities bepalen, vastleggen en monitoren op realisatie?

•

Waar staan onze bouwpartners/ wat zijn hun ambities?

•

Kennisontwikkeling binnen de organisatie en met onze bouwpartners

•

Goede implementatie van de uitgangspunten van het convenant Toekomstbestendig bouwen in projecten. Bij voorkeur vanaf de initiatieffase.

43

9. UITVOERINGSAGENDA 2025 tot en met 2027 9.1. Participatie en Communicatie Participatie die betrokkenheid stimuleert Voor onze duurzaamheidsambities werken we samen met diverse partijen. In elk project brengen we in kaart wie betrokken is of betrokken moet worden, zowel intern als extern. Vervolgens bepalen we conform het participatiebeleid het doel van de participatie om tot een zorgvuldige aanpak te komen. Zo zorgen we ervoor dat inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties op de juiste manier worden betrokken.

Duidelijke en toegankelijke communicatie We communiceren helder en begrijpelijk zodat duurzaamheid toegankelijk is voor iedereen. Ons doel is om bewustwording en kennis te vergroten en zo handelingsperspectieven te creëren en positieve gedragsveranderingen te stimuleren. Daarom stellen we als onderdeel van de uitvoeringsagenda een overkoepelend communicatieplan op die structuur biedt voor de uitvoeringsagenda en alle thema’s en projecten.

Een strategische en verbindende aanpak Ons communicatieplan omvat zowel interne als externe communicatie, met als doel te informeren, inspireren en activeren. We hanteren een proactieve aanpak en zorgen voor duidelijke, tijdige en toegankelijke informatie. Hierbij volgen we vaste principes en werken we met een communicatiekalender waarin thema’s en acties worden opgenomen.

Kennis en ervaring delen vanuit onze voorbeeldrol Bij een inspirerende boodschap hoort ook het beter over het voetlicht brengen van successen en goede voorbeelden voor inwoners, raadsleden en ondernemers. Wij nemen de voorbeeldrol serieus en integreren de stappen die wij als organisatie zetten om CO2 uitstoot te reduceren en duurzaam en circulair in te kopen in onze communicatiestrategie.

Een heldere en motiverende boodschap Veel inwoners, ondernemers en organisaties zetten zich al in voor duurzaamheid. Onze communicatie richt zich op het stimuleren en vergemakkelijken van duurzame keuzes. We hanteren een kernboodschap voor de uitvoeringsagenda en passen deze aan per thema en doelgroep. Elk project koppelen we aan deze boodschap om een consistent en inspirerend verhaal te vertellen.

44

9.2 Financiën

9.3 Voortgangsrapportage en monitoring

Het grootste deel van de Visie en Uitvoeringsagenda Duurzaamheid en Energie wordt tot en met 2027 uitgevoerd met inzet van reeds beschikbare budgetten op het gebied van energie (energie, energiearmoede en isolatie) , groen en leefomgeving, afval, klimaatadaptatie, vastgoed en beheer en onderhoud. Met deze middelen wordt geprobeerd om de doelstellingen zoals geformuleerd in de Visie en Uitvoeringsagenda zo veel mogelijk te realiseren.

Duidelijke doelen en continue verbetering

Voor de extra inspanningen op het gebied van het verduurzamen van de eigen organisatie en toekomst bestendige gebiedsontwikkeling wordt een beroep gedaan op de duurzaamheidsreserve. De komende twee jaar worden daar de onderstaande bedragen uit onttrokken. Te benutten budget uit duurzaamheidsreserve 2026

€ 228.000

2027

€ 130.000

Om de doelstellingen op langere termijn te realiseren zijn waarschijnlijk aanvullende middelen nodig. Wanneer de inzet op het gebied van energie na 2027 voort wordt gezet vraagt dat structureel om extra middelen. Het benodigde extra budget kan daarbij oplopen tot naar schatting ruim zes ton structureel per jaar in 2029. Aanvullend daarop is geconstateerd dat er Aanvullend daarop hebben we geconstateerd dat er ook enkele aanvullende inspanningen worden gedaan op het gebied van groen, biodiversiteit, circulariteit en klimaatadaptatie. Deze extra inspanningen zijn nu niet opgenomen in onze inzet tot en met 2027. Met de evaluatie in 2027 hier een besluit over genomen.

In deze uitvoeringsagenda zijn haalbare en meetbare doelen geformuleerd zodat we goed kunnen monitoren en evalueren. Door de voortgang en resultaten te volgen, houden we focus en blijven we op koers. Zo kunnen we snel aanpassingen maken als dat nodig is. Deze aanpak zorgt ervoor dat we continu verbeteren, ervaringen delen en inwoners en partners betrekken bij duurzaamheid.

Monitoring We meten de voortgang via de Beleidsmonitoring. Hierbij meten we de voortgang van de hoofd- en subdoelen. De doelen zijn zo SMART mogelijk geformuleerd: Dit maakt het mogelijk de voortgang goed te meten en waar nodig bij te sturen. De monitoring laat zien waar IJsselstein nu staat en hoe ver de gemeente van de einddoelen af is. Soms zijn er geen landelijke meetmethoden beschikbaar, bijvoorbeeld bij het thema circulaire economie. In dat geval kijken we naar de behaalde resultaten van acties die de meeste impact hebben, zoals het stimuleren van circulair inkopen. Eens per jaar zal er een monitoringsrapportage worden opgesteld welke in kwartaal twee middels een raadsinformatiebrief zal worden gedeeld met de raad.

9.4 Activiteiten De activiteiten die gekoppeld zijn aan de visie en uitvoeringsagenda duurzaamheid en energie zijn terug te vinden in de bijlage uitvoeringsagenda.

45