Visie en Uitvoeringsagenda Duurzaamheid en energie

VISIE DUURZAAMHEID EN ENERGIE 2025 – 2030 & UITVOERINGSAGENDA 2025 T/M 2027

Datum: Zaaknummer:

13-08-2025 233869

INHOUDSOPGAVE VOORWOORD 1. INLEIDING 2. VISIE EN STRATEGIE

2.1. Wat is belangrijk voor IJsselstein? 2.2. Vier opgaven voor IJsselstein 2.3. Gemeente neemt de regie 2.4. Wat vinden inwoners van IJsselstein

3. KLIMAAT- EN ENERGIENEUTRAAL IJSSELSTEIN 2050 3.1. Context, waar gaat het over? 3.2. Waar staan we nu? 3.3. Ambities voor 2030 3.4. Pijlers van onze aanpak

4. CIRCULAIR IJSSELSTEIN 2050 4.1. Context, waar gaat het over? 4.2. Waar staan we nu? 4.3. Ambities voor 2030 4.4. Pijlers van onze aanpak

6. KLIMAATBESTENDIG IJSSELSTEIN 2050 6.1. Context, waar gaat het over? 6.2. Waar staan we nu? 6.3. Ambities voor 2030 6.4. Pijlers van onze aanpak

7. VERDUURZAMEN EIGEN ORGANISATIE 7.1. Context, waar gaat het over? 7.2. Waar staan we nu? 7.3. Ambities voor 2030 7.4. Pijlers van onze aanpak

8. BELANGRIJKE INTEGRALE OPGAVES

8.1. Verduurzaming van bedrijventerreinen 8.2. Toekomstbestendige gebiedsontwikkeling

9. UITVOERINGSAGENDA

9.1. Participatie en communicatie 9.2. Financiën en capaciteit 9.3. Voortgangsrapportage en monitoring 9.4. Activiteiten

5. GROENBLAUW EN GEZOND IJSSELSTEIN 2050 5.1. Context, waar gaat het over? 5.2. Waar staan we nu? 5.3. Ambities voor 2030 5.4. Pijlers van onze aanpak

2

VOORWOORD U heeft een stuk voor u waarin wij u onze kijk geven op een duurzame toekomst voor IJsselstein. Een toekomst waarin onze kinderen en ons bedrijfsleven prettig leven en werken omdat wij onze stinkende best hebben gedaan om IJsselstein een beetje beter door te geven dan toen het aan onze zorg werd toevertrouwd. Het is de integrale blik van het college op hoe het zich wil committeren aan een aanpak waarin we de gevolgen van een steeds sneller veranderend klimaat tegengaan. Waarin we langzaam maar zeker het gebruik van fossiele brandstoffen uitbannen en afvalstoffen steeds beter te hergebruiken. De gemeente IJsselstein neemt daarin haar verantwoordelijkheid door zelf het goede voorbeeld te geven en de regie te pakken om al deze noodzakelijke maatregelen tot het gewenste effect te brengen. En dat doen we vanuit de nuchtere wetenschap, dat we dat niet alleen kunnen. Wij hopen dat uit deze visie en uitvoeringsagenda duidelijk de urgente oproep aan iedereen blijkt om ook zelf de handschoen op te pakken. Als gemeente kunnen wij de voorwaarden scheppen, gericht subsidies beschikbaar stellen, kennis delen, bewustwording creëren en klimaatadaptieve maatregelen in de openbare ruimte nemen, maar met elkaar zijn we zoveel sterker en effectiever.

Van een eenvoudige tochtstrip onder de voordeur tot grootschaliger opwekking van hernieuwbare energie. Van het wippen van een tegel in de tuin tot het samen organiseren van een energiehub op een bedrijventerrein: de optelsom van alle kleine en grote maatregelen zullen richting 2030, en verder naar 2050, leiden naar een beter, schoner, gezonder en duurzamer IJsselstein. Een visie op de langere termijn en een aanpak voor de komende jaren. Wij realiseren ons dat het nog maar een druppel op de gloeiende plaat is. We zijn het aan onze kinderen verplicht om ons ook na 2030 onverminderd te blijven inzetten voor een duurzamer IJsselstein. Doet u mee? namens het college

Peter Bekker wethouder mobiliteit en openbare ruimte

Edwin Tas wethouder energie en duurzaamheid

3

1. INLEIDING Voor u ligt de Visie Duurzaamheid en Energie 2025-2030 en de bijhorende Uitvoeringsagenda voor de periode 2025 tot en met 2027 van de gemeente IJsselstein. In dit document schetsen we onze visie, strategie en duurzaamheidsambities voor de komende jaren, in lijn met internationale en nationale kaders zoals het Nationaal Klimaatakkoord, het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie, het Deltaplan Biodiversiteitsherstel, het Nationaal Programma Circulaire Economie 2023-2030 en de Sustainable Development Goals (SDG's). Deze Visie en Uitvoeringsagenda is opgesteld in samenwerking met de gemeenteraad, ondernemers, (maatschappelijke) organisaties en gemeentemedewerkers en bouwt voort op reeds vastgestelde beleidsdocumenten. Ook hebben we de mening van inwoners verzameld via een enquête onder leden van het bewonerspanel. Duurzaamheid betekent voor ons het streven naar een balans tussen ecologische, economische en sociale belangen. Daarom richten we ons op thema’s in de fysieke leegomgeving zoals energie en mobiliteit, grondstoffen en circulariteit, een gezonde leefomgeving, klimaatadaptatie en biodiversiteit. Met een blik op 2050 vertalen we deze langetermijnvisie naar concrete doelen en ambities voor 2030, vastgelegd in een uitvoeringsagenda voor 2025 tot en met 2027. We monitoren jaarlijks de voortgang en sturen bij waar nodig.

Zo blijven we flexibel en kunnen we inspelen op innovaties en actuele ontwikkelingen die invloed hebben op onze verduurzamingsdoelen . In 2027 evalueren we de uitvoeringsagenda. Op basis daarvan stellen we een uitvoeringsagenda op voor na 2027.

Klimaatverandering en de rol van IJsselstein 2024 werd het warmste jaar ooit gemeten. De tien warmste jaren ooit geregistreerd vielen allemaal na 2014. Ook in IJsselstein merken we de gevolgen van klimaatverandering: zomerse temperaturen boven de 30 graden komen steeds vaker voor en hevige regenbuien nemen in intensiteit en frequentie toe. Nederland heeft zich gecommitteerd aan het beperken van de opwarming van de aarde tot onder de 2 graden Celsius (Akkoord van Parijs, 2015). De raad van IJsselstein heeft in 2015 een motie aangenomen om zich te committeren aan een klimaatneutraal IJsselstein in 2050. In 2019 werd het Klimaatakkoord gesloten, met als doel 55% minder CO₂-uitstoot in 2030 en volledige klimaatneutraliteit in 2050. Ook in onze omgevingsvisie hebben we deze doelen opnieuw onderschreven. Klimaatneutraliteit vraagt niet alleen om minder energieverbruik en CO₂-uitstoot, maar ook om een circulaire economie. Dit betekent dat we naast emissiereductie ook de uitputting van grondstoffen tegengaan en afval drastisch verminderen. Nederland streeft naar een volledig circulaire economie in 2050, waarbij grondstoffen continu worden hergebruikt of vervangen door biobased materialen – natuurlijke, hernieuwbare grondstoffen waarvoor gezonde en sterke ecosystemen van groot belang zijn.

4

Door factoren als klimaatverandering en intensieve landbouw heeft Nederland in de afgelopen eeuw ook veel natuurwaarden en soorten verloren, wat ook in stedelijke gebieden merkbaar is. Dit terwijl biodiversiteit essentieel is voor sterke ecosystemen en een gezonde leefomgeving. Natuur levert cruciale diensten zoals voedselproductie, waterzuivering, zuurstofproductie en klimaatregulatie. Daarom zet het Rijk in op natuurherstel, zowel binnen als buiten beschermde natuurgebieden, zoals vastgelegd in de Nationale Agenda Natuurbeleid. Naast mitigatie van klimaatverandering is aanpassing aan de gevolgen noodzakelijk. Mitigatie houdt in dat maatregelen worden genomen om de uitstoot van broeikasgassen te verminderen en zo de verdere opwarming van de aarde te beperken. Klimaatadaptatie, op zijn beurt, richt zich op het aanpassen van de leefomgeving om beter bestand te zijn tegen veranderende weersomstandigheden en extremen. Met het Delta Programma Ruimtelijke Adaptatie werkt Nederland toe naar een klimaatbestendige inrichting in 2050. Dit betekent onder andere ruimte voor wateropvang, droogtepreventie, meer groen en schaduwplekken ter verkoeling, en bescherming tegen overstromingen. De uitvoering van deze opgaven ligt grotendeels bij gemeenten, waterschappen en provincies, die de openbare ruimte beheren en verantwoordelijk zijn voor een gezonde leefomgeving.

Voor IJsselstein is dit een grote, maar noodzakelijke opgave. Een toekomstbestendig IJsselstein vraagt om een integrale aanpak van deze uitdagingen. Hoe eerder we de route naar een duurzame stad uitstippelen, hoe meer tijd we hebben om effectieve resultaten te behalen. Het doel van de Visie en Uitvoeringsagenda Duurzaamheid en Energie is om richting te geven aan de duurzaamheidsambities van IJsselstein. Deze Visie en Uitvoeringsagenda biedt concrete kaders en houvast voor de periode tot 2030.

Samenwerking als sleutel tot een duurzaam IJsselstein De verduurzaming van onze gemeente is een gezamenlijke opgave die we alleen kunnen realiseren door samen te werken. Ondernemers, inwoners en maatschappelijke organisaties spelen hierin een cruciale rol: •

Ondernemers dragen bij door te innoveren en te investeren in circulaire bedrijfsvoering, duurzame energie en innovatieve oplossingen. De gemeente ondersteunt hen door kennis te delen, subsidies toegankelijk te maken en regelgeving waar mogelijk te vereenvoudigen.

•

Inwoners zijn onmisbaar in de energietransitie, klimaatadaptatie en afvalreductie. De gemeente richt zich op het vergroten van bewustwording en biedt inwoners concrete handelingsperspectieven. Daarnaast ondersteunen we inwonersinitiatieven, zoals de verduurzaming van woningen en tuinen, onder andere met subsidies.

•

Maatschappelijke organisaties vormen een verbindende schakel. Zij brengen duurzaamheid onder de aandacht bij verschillende doelgroepen en zetten zich in voor concrete initiatieven, van vergroening van de leefomgeving tot sociale duurzaamheid. De gemeente versterkt de samenwerking met deze organisaties om gezamenlijke de impact te vergroten.

Door samen te werken, kennis te delen en elkaar te versterken, kunnen we de verduurzaming versnellen en IJsselstein klaar maken voor de toekomst.

5

Totstandkoming van de Visie en Uitvoeringsagenda Bij de totstandkoming van deze Visie en Uitvoeringsagenda, hebben wij inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties betrokken. Via het bewonerspanel hebben wij inwoners gevraagd welke thema’s zij belangrijk vinden en wat hen bezighoudt op het gebied van duurzaamheid. Een korte samenvatting van de opbrengst is terug te lezen in paragraaf 2.4. Een aantal geïnteresseerde IJsselsteinse ondernemers heeft deelgenomen aan een rondetafelgesprek over de uitdagingen, kansen en belemmeringen waar zij op het gebied van verduurzamen van hun ondernemingen tegenaan lopen. De opbrengst van dit gesprek is verwerkt in de doelen en ambities en heeft zich vertaald in de formulering van een integrale opgave voor verduurzamen van bedrijventerreinen (hoofdstuk 8). Tot slot hebben wij diverse maatschappelijke organisaties en partners betrokken bij het tot stand komen van dit document waaronder woningcorporatie Cazas Wonen, onze partner Reinigingsbedrijf Midden Nederland (RMN), Klimaat Natuurlijk IJsselstein (KNIJ), Groen Platform IJsselstein (GPIJ), energie coöperatie Lek en IJsselstroom, Platform Samenleving IJsselstein (PSIJ) en Bedrijveninvesteringszone Binnenstad IJsselstein pandeigenaren (BIZ-E).

Hun waardevolle inbreng en feedback is onmisbaar geweest bij het opstellen van dit document en heeft geholpen focus aan te brengen op de doelen die in deze Visie en Uitvoeringsagenda staan beschreven.

Leeswijzer Dit document biedt een gestructureerd overzicht van onze duurzaamheidsambities en de stappen die we gaan nemen om deze te realiseren.

Hoofdstuk 1 – Inleiding: We introduceren de visie en strategie van de gemeente IJsselstein op het gebied van duurzaamheid. We schetsen de context en de noodzaak van duurzame ontwikkeling en leggen uit hoe dit document tot stand is gekomen in samenwerking met diverse stakeholders. Hoofdstuk 2 – Visie en strategie: Hier beschrijven we wat IJsselstein uniek maakt en hoe we ons voorbereiden op de toekomst. We presenteren onze langetermijnvisie voor 2050 en de concrete doelen en ambities voor 2030. Ook beschrijven we de rol van de gemeente en onze invloedssfeer. Hoofdstukken 3 tot en met 6: In deze hoofdstukken leggen we onze ambities en doelen uit. We geven de huidige status van IJsselstein weer en benoemen per speerpunt de belangrijkste acties en maatregelen die we hebben gepland om onze doelen te bereiken. Sommige van deze maatregelen leveren een bijdrage aan meerdere doelstellingen. In die situatie is ervoor gekozen om de maatregel te koppelen aan de doelstelling waar de grootste bijdrage aan wordt geleverd. Per doelstelling geven we met gekleurde bolletjes aan of het gaat om een bestaande doelstelling, een doelstelling die we gaan intensiveren, of een nieuwe doelstelling.

Hier een voorbeeld: Wit: Wat doen we al? Lichte kleur: Wat doen we al maar gaan we intensiveren? Donkere kleur: Wat is nieuw? Hoofdstuk 7 – Verduurzamen Eigen Organisatie: Hier leggen we uit hoe de gemeente zelf het goede voorbeeld geeft door haar eigen bedrijfsvoering te verduurzamen, met ambities voor 2030 zoals CO₂-reductie, energiebesparing, en duurzaam inkopen en aanbesteden.

6

Hoofdstuk 8 – Twee Belangrijke Integrale Opgaven: Dit hoofdstuk gaat in op de verduurzaming van bedrijventerreinen en toekomstbestendige gebiedsontwikkeling. We bespreken de uitdagingen, kansen en onze aanpak om deze opgaven gezamenlijk met ondernemers en andere stakeholders aan te pakken. Hoofdstuk 9 - Uitvoeringsagenda: In dit laatste hoofdstuk presenteren we de uitvoeringsagenda voor de periode 2025 t/m 2027, inclusief de organisatie van de uitvoeringsagenda, participatie en communicatie en financiën.

7

2. VISIE EN STRATEGIE 2.1 Wat is belangrijk voor IJsselstein? IJsselstein heeft een unieke identiteit doordat het zowel onderdeel is van de metropoolregio Utrecht als van het groene landschap van de Lopikerwaard en het Groene Hart. De stad combineert stedelijke voorzieningen met een gezellige en historische sfeer, waar inwoners betrokken, sociaal en gastvrij zijn. De kernkwaliteiten van IJsselstein omvatten een prettige woonomgeving, een authentiek stadshart en een sterke gemeenschapszin. Ontwikkelingen in de gemeente worden met zorg afgestemd op de bestaande charme en de kwaliteit van leven. Als historische vestingstad met middeleeuwse wortels heeft IJsselstein zijn authentieke karakter behouden. De stad bloeit dankzij een sterke sociale samenhang en ondernemerschap, ondersteund door een levendig verenigingsleven en evenementen. De strategische ligging maakt IJsselstein aantrekkelijk voor zowel bewoners als recreanten. Een van de belangrijke opgaven voor IJsselstein, met grote impact op zowel ruimte als andere beleidsonderwerpen, is het verduurzamen van de energievoorziening en de warmtetransitie. Maar ook het behouden van de landschappelijke en groen-recreatieve kwaliteiten wordt belangrijk gevonden. Het behouden en verbeteren van de gezondheid van onze inwoners speelt in alle ontwikkelingen een rol.

Daarin speelt de afname van het autogebruik een rol, met het oog op de bereikbaarheid van IJsselstein in de toekomst.

8

Daar hoort het faciliteren van fiets- en OV-gebruik bij. Door veiligere en kortere fietsverbindingen van IJsselstein naar werk- en woonlocaties in onder andere Utrecht en Nieuwegein aan te leggen ontstaat er een aantrekkelijk regionaal fietsnetwerk als alternatief voor de auto.

•

Samen met de provincie zorgen we voor goede verbindingen en overstappunten in het OV-netwerk.

•

In de omgevingsvisie zijn daarvoor onder andere de volgende uitgangspunten opgenomen:

Samen met 15 regiogemeenten bepalen we hoeveel duurzame energie we in 2030 kunnen opwekken. Dit wordt vastgelegd in de regionale energiestrategie (RES).

•

•

De totale natuurwaarde in IJsselstein mag niet afnemen en waar mogelijk wordt deze versterkt.

We willen inzetten op een reductie van het grondstoffengebruik en het hergebruiken van zoveel mogelijk grondstoffen.

•

We onderzoeken we de mogelijkheden tot circulair bouwen.

•

We willen de karaktereigenschappen van de verschillende landschapselementen versterken.

•

•

Het behouden en versterken van de unieke fruitteeltcollectie.

We willen de hoeveelheid restafval zo veel mogelijk reduceren. We focussen op hergebruik en hoogwaardig recyclen van producten en grondstoffen.

•

We richten ons op het behouden en versterken van natuurwaarden in de gebieden met hoge ecologische waarden.

•

We streven naar behoud van en een toename van de biodiversiteit.

•

We werken aan een groen-blauwe verbinding tussen het landbouwgebied, de Hollandsche IJssel en de Kromme IJssel.

•

We willen het groen binnen de gemeente meer op elkaar laten aan sluiten, zodat de groenstructuren meer één geheel vormen.

•

Bij ontwikkelingen moet het groene karakter in de stedelijke omgeving behouden worden en moet rekening worden gehouden met klimaatadaptatie en (duurzame) energiebehoefte. Te denken valt aan het tegengaan van hittestress en het inrichten van buffers voor wateropvang.

•

Bij nieuwe (stedelijke) ontwikkelingen weegt de ecologische en klimaatadaptieve kwaliteit van het groen zwaar mee.

•

Bij ontwikkelingen moet de goede bereikbaarheid voor zowel fiets, openbaar vervoer als autoverkeer, in stand worden gehouden en zo mogelijk verder worden uitgebouwd.

•

We stimuleren het gebruik van deelauto’s en elektrische auto’s onder andere door toename van het aantal laadpunten.

Ten aanzien van een aantrekkelijk economisch vestigingsklimaat, is voor IJsselstein onder andere ruimte voor economische groei, innovatie en verduurzaming van de bedrijventerreinen een belangrijk uitgangspunt. Een goede bereikbaarheid is essentieel voor een goed functionerend bedrijfsleven en daarom zetten we in op meer fiets- en OV-gebruik door het verbeteren van de verbindingen naar en van de bestaande en nieuwe bedrijventerreinen. Het verbeteren van de verkeersveiligheid op de bedrijventerreinen zal het aantrekkelijker maken voor fietsers, voetgangers en OV-reizigers.

IJsselstein klaar voor de toekomst De verduurzaming van IJsselstein is zowel een ingrijpende technische, als een grote maatschappelijke opgave, waarbij de route naar de ‘stip op de horizon’ in 2050 nog niet volledig duidelijk is. Nederland – en daarmee ook IJsselstein – bevindt zich in een grote transitie-opgave. Dit is een complex en langjarig collectief leerproces waarin wij de maatschappij en het systeem waar wij onderdeel van zijn moeten transformeren naar een duurzaam systeem.

9

Duurzaam beleid en maatregelen dragen direct bij aan een beter welzijn in het heden, waarborgen de leefkwaliteit voor toekomstige generaties en bevorderen rechtvaardigheid wereldwijd. In 2015 hebben de Verenigde Naties de 17 Sustainable Development Goals (SDG’s) vastgesteld als mondiale duurzaamheidsagenda voor 2030. Deze doelen vormen de basis voor een groenere, eerlijkere wereld, met breed welzijn als leidend principe. Deze Visie en Uitvoeringsagenda is mede gebaseerd op de duurzame ontwikkelingsdoelen (SDG’s). Een toekomstbestendig IJsselstein is een IJsselstein waarin het welzijn (of ‘brede welvaart’) ook voor toekomstige generaties gewaarborgd is. Beslissingen en maatregelen die nu genomen worden, hebben effect op toekomstige generaties. Maatregelen die nu niet genomen worden, hebben ook een effect op toekomstige generaties. Duurzaamheid en brede welvaart nemen we dan ook expliciet mee in al onze besluitvorming. Met het oog op de toekomstige generaties van IJsselstein zetten we realistische duurzame stappen. We doen dit om het natuurlijke kapitaal te beschermen en te versterken, om de ruimtelijke samenhang en kwaliteit te versterken, om de gezondheid in IJsselstein te versterken en om in het verlengde van deze doelen ook de sociale cohesie in onze gemeente te versterken.

We focussen ons in deze Visie en Uitvoeringsagenda daarmee op een aantal grote transitie-opgaves in het fysieke domein. De transitie zal geen rechtlijnig proces zijn, maar grillig verlopen en het pad is nog moeilijk te voorspellen. We doorlopen in de transitie meerdere fases, waarbij we tegelijk experimenteren in het vinden van oplossingen, die we kunnen opschalen tot het nieuwe normaal en ook afscheid moeten nemen van onze huidige – niet houdbare – systeem (figuur 1).

Figuur 1: X-curve naar model DRIFT

We kunnen ons een beeld vormen van IJsselstein in 2050. Dit doen we in onze omgevingsvisie. Welke stappen we precies gaan zetten en van welke mondiale, Europese en landelijke ontwikkelingen we precies afhankelijk zullen zijn tot aan 2050 is voor een deel onduidelijk en onzeker. Voor de komende vijf jaar (tot 2030) kunnen we al wel goed inschatten wat ons te doen staat. Onze strategie richting 2030 omvat vijf speerpunten, die het leidende motief vormen in de uitwerking van deze Visie en Uitvoeringsagenda:

10

We onderschrijven de Europese en landelijke klimaatdoelen IJsselstein volgt de landelijke doelen en ambities, die gesteld zijn voor de middellange en lange termijn, die (deels) hun oorsprong vinden in het Klimaatakkoord van Parijs (2015), het Nationaal klimaatakkoord (2019), de Europese Green Deal (2020) en Delta Programma Ruimtelijke Adaptatie (2018).

We doen het samen. Draagvlak voor oplossingen is belangrijk Draagvlak bij de betrokkenen is een belangrijke succesfactor bij de implementatie van duurzame oplossingen. Daarom zetten we in op transparante communicatie en actieve participatiemogelijkheden. Binnen onze mogelijkheden stimuleren, ondersteunen en betrekken we zoveel mogelijk inwoners en ondernemers, zowel individueel als collectief. Dit doen we door hen te betrekken bij maatregelen, bijvoorbeeld in de uitwerking van het warmteprogramma de komende jaren: Hoe willen wij IJsselstein aardgasvrij gaan maken? Op specifieke onderdelen bieden we ook subsidiemogelijkheden. Iedereen in IJsselstein kan meedoen Wij vinden het belangrijk om de lasten en voordelen van de verduurzamingsopgave en de energietransitie eerlijk te verdelen, zodat alle inwoners en ondernemers van IJsselstein kunnen profiteren. Onafhankelijk van de grootte van de portemonnee moet iedereen kunnen deelnemen.

Figuur 2: Overzicht nationale en internationale klimaatdoelen

We doen het doordacht en met realisme We werken aan de doelen uit het klimaatakkoord, met oog voor financiële haalbaarheid voor IJsselstein en haar inwoners. We zoeken balans tussen betaalbaarheid nu en breed welzijn op lange termijn (zie paragraaf 2.2). Dit betekent dat we toekomstige kosten en negatieve effecten voorkomen door tijdig actie te ondernemen.

We werken met een stapsgewijze aanpak De ‘Sprong’ richting klimaatneutraal, circulair en klimaatbestendig 2050 is groot en ver. Een stapsgewijze aanpak is nodig. Zie ook figuur 1. We schalen op vanuit wat we al zeker weten: de maatregelen waar we op de korte termijn impact mee kunnen maken om de tussendoelen voor 2030 te behalen. Focus ligt op bewezen‘technieken’en maatregelen en op opschalen van inzet en versnellen van resultaten. Het belangrijkste is dat we aan de slag gaan en gaan intensiveren op onze inzet, zodat we in 2030 een zo goed mogelijke uitgangspositie hebben voor de duurzame‘Sprong’richting 2040 en 2050.

Figuur 3: Hink-Stap-Sprong benadering

11

2.2. Vier opgaven voor IJsselstein We zijn al op de goede weg We beginnen niet vanaf nul. Veel duurzame ontwikkelingen zijn al gaande in IJsselstein. Denk bijvoorbeeld aan: •

De Regionale Energie Strategie (RES).

•

De Transitievisie Warmte (TVW).

•

De Aanpak Energie armoede, die wij samen met de sociale partners en Cazas Wonen hebben opgezet.

•

De Integrale Visie Openbare Ruimte (IVOR), het behorende Integraal Beheerplan Openbare Ruimte (IBOR) en het Handboek Openbare Ruimte (HIOR).

•

De wijktuin Achterveld-Groenvliet voor en door omwonenden.

•

De vergroening van het schoolplein van de Minstreel door Klimaat Natuurlijk IJsselstein.

•

Het planten van 40 hectare bos langs de Noord-IJsseldijk.

•

En het Visie en Uitvoeringsprogramma voor een klimaatbestendig en waterrobuust IJsselstein.

en landelijke kaders, maar nog belangrijker is dat wij door te werken aan deze opgaven werken aan het welzijn van onze inwoners nu en in de toekomst. We pakken deze opgaven graag samen met inwoners, ondernemers, maatschappelijke partners en onze regionale partners op. We nemen regie en initiatief waar dat nodig is, werken zoveel mogelijk vanuit wat past bij IJsselstein en geven zelf het goede voorbeeld.

We zijn op de goede weg en blijven onze acties en inzet continueren. Maar we moeten waar nodig onze activiteiten ook uitbreiden en focus aanbrengen.

Opgaven voor 2050 De ‘stip op de horizon’ is voor nu: 2050. In 2050 is IJsselstein klimaat- en energieneutraal, hebben wij IJsselstein verder versterkt als groenblauwe en gezonde gemeente, zijn wij in IJsselstein volledig circulair én is onze gemeente bovendien ook geheel klimaatbestendig en water robuust ingericht. Door te werken aan deze vier opgaven, geven we invulling aan de Europese

Figuur 4: Visie op Duurzaamheid IJsselstein

12

Het thema groenblauw en gezond is nauw verweven met diverse beleidsvelden. Hieraan willen we de komende jaren ook binnen reguliere werkzaamheden meer aandacht besteden.

Naast de vier opgaven voor IJsselstein, stellen wij een ambitie voor het verder verduurzamen van de eigen organisatie en bedrijfsvoering. Wij willen hierin een voorbeeldrol vervullen in de samenleving en streven daarom naar een klimaatneutrale gemeentelijke organisatie in 2040. Dit is ambitieus en tegelijkertijd haalbaar. In de volgende hoofdstukken worden de opgaven één voor één uitgewerkt.

Omvang van de opgaven Een klimaat- en energieneutraal IJsselstein vraagt tot 2050 aanzienlijke inspanningen vanuit de gemeente én de IJsselsteinse samenleving. Vooral de overgang naar een aardgasvrije gemeente heeft veel impact. Hier zullen tot 2030 belangrijke besluiten over genomen worden. De klimaatbestendige inrichting van IJsselstein is eveneens een grote opgave, maar kan deels worden gecombineerd met regulier groot onderhoud. Op het gebied van circulariteit heeft de gemeente nog beperkte invloed. We voeren onze wettelijke taken uit via het grondstoffenbeleid en willen daarnaast onze aanpak op het onderwerp verbreden omdat we een verantwoordelijkheid hebben voor onze eigen bedrijfsvoering en omdat we voorbereid willen zijn op regelgeving vanuit Europa en het Rijk.

Met de opgave om onze eigen bedrijfsvoering te verduurzamen zijn wij anno 2025 al aan de slag. Dit vindt organisatiebreed plaats binnen de reguliere taken en is deels ook weer een doorvertaling van de andere vier opgaven naar eigen organisatieonderdelen.

2.3. Gemeente neemt de regie Als gemeente kunnen we de duurzaamheidsopgave niet alleen realiseren. De hele samenleving van IJsselstein speelt hierin een belangrijke rol. De energietransitie vraagt bijvoorbeeld een inspanning van gebouweigenaren om hun energieverbruik te verminderen en verduurzamen en om anders te kijken naar mobiliteit. Een klimaatrobuuste inrichting van IJsselstein vraagt ook een inzet van eigenaren van private terreinen om samen te werken aan een transitie naar een inrichting met minder verharding en meer groen om pieken in droogte, extreme neerslag en hitte beter op te vangen. Dit zelfde geldt voor de transitieopgave naar een circulaire samenleving. Ook hierin heeft iedere inwoner en ondernemer in IJsselstein een rol. Dit betekent dat de gemeente niet alles zelf kan uitvoeren en financieren, maar wel de voorwaarden schept voor een succesvolle transitie. Dit doen we vanuit een regierol. In onze regierol nemen we verschillende taken op ons:

13

De gemeente neemt initiatief We zetten ons in om zoveel mogelijk inwoners en organisaties in IJsselstein te betrekken bij de vier duurzaamheidsopgaven. We benutten hiervoor zo goed mogelijk alle financiële mogelijkheden die hiervoor door het Rijk geboden worden. Samen met partners starten we projecten, met extra aandacht voor kwetsbare groepen. Een goed voorbeeld hiervan is de Lokale Isolatie Aanpak IJsselstein. Met de Lokale Isolatie Aanpak ondersteunen we inwoners bij het isoleren van hun woning en inwoners met een laag inkomen en slecht geïsoleerde woning komen in aanmerking voor aanvullende subsidie. Daarnaast nemen we verantwoordelijkheid voor het opstellen van kaders en beleid, met handelingsperspectief voor de eigen organisatie, inwoners en ondernemers in de grote transitieopgaven. Een voorbeeld hiervan is het warmteprogramma waar wij in 2025 mee startten. Hierin wordt de route naar een aardgasvrij IJsselstein geconcretiseerd. Ook nemen we het initiatief om collectieven te organiseren. Bijvoorbeeld in de zoektocht naar duurzame warmte-alternatieven voor aardgas of bij het aangaan van de uitdagingen rond netcongestie.

De gemeente werkt samen Als gemeente verbinden we initiatieven en stimuleren we samenwerking, zodat ieder haar of zijn steentje bijdraagt. We werken samen met inwoners, ondernemers, vrijwilligers, professionals, netbeheerders, maatschappelijke organisaties, overheden en marktpartijen. De gemeente voert uit In de openbare ruimte dragen we verantwoordelijkheid voor onder andere een verkeersveilige, aantrekkelijke, gebruiksvriendelijke, klimaatbestendige, groene en gezonde leefomgeving. Hiervoor stellen we beleid op met doelstellingen en ambities en voeren we projecten uit. Ook in bijvoorbeeld ons grondstoffenbeleid en de uitvoering van wettelijke taken maken we bewuste keuzes die bijdragen aan een duurzamere stad. De gemeente als voorbeeld Tenslotte, nemen we ook als organisatie onze verantwoordelijkheid. We werken actief aan CO₂-reductie binnen onze eigen bedrijfsvoering, bijvoorbeeld door duurzaam vastgoedbeheer en een milieuvriendelijk wagenpark. We willen een inspirerend voorbeeld zijn.

De gemeente ondersteunt Iedereen in IJsselstein — inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties — heeft een eigen verantwoordelijkheid in de verduurzaming. Wij stimuleren waar mogelijk initiatieven en bieden ondersteuning in de vorm van kennis, advies en voorlichting. Op enkele specifieke onderdelen ondersteunen we middels het verstrekken van subsidie.

14

2.4 Wat vinden de inwoners van IJsselstein Om beter inzicht te krijgen in welke thema’s onze inwoners belangrijk vinden en wat hen bezighoudt op het gebied van duurzaamheid hebben we in 2024 een digitale enquête uitgezet via het inwonerspanel. We onderzochten ook welke verwachtingen inwoners hebben over de rol van de gemeente op het gebied van duurzaamheid. In totaal namen 545 inwoners deel aan deze enquête. Zoals gebruikelijk bij de inzet van het inwonerspanel is de respons geanalyseerd naar leeftijd en wijk. Op basis van de werkelijke verdeling en de verdeling in de respons heeft een herweging plaatsgevonden om de resultaten zo representatief mogelijk te maken. Uit de resultaten blijkt dat een overgrote meerderheid van de respondenten (80%) de aanpak van klimaatverandering als belangrijk beschouwt. De drijfveer hiervoor varieert, maar de meest genoemde reden is het behoud van een leefbare wereld voor toekomstige generaties (68%), gevolgd door de wens om klimaatverandering tegen te gaan (52%). Slechts 6% van de respondenten geeft aan zich niet met duurzaamheid bezig te houden, wat wijst op breed draagvlak voor initiatieven op dit gebied. Het onderzoek toont ook aan dat 79% van de respondenten van mening is dat inwoners zelf een belangrijke bijdrage kunnen leveren om de duurzaamheidsdoelen van de gemeente te behalen.

Dit benadrukt het belang van actieve betrokkenheid en het nemen van individuele verantwoordelijkheid bij het realiseren van een duurzamere leefomgeving. De verwachtingen van de inwoners over de rol van de gemeente variëren per thema, maar enkele duidelijke lijnen komen naar voren. Inwoners vinden het belangrijk dat de gemeente een voorbeeldrol aanneemt om hen te inspireren. Ze hechten ook waarde aan actieve betrokkenheid van inwoners bij duurzaamheidsinitiatieven en willen graag geïnformeerd worden over projecten, subsidies en financieringsmogelijkheden. De resultaten van deze enquête laten zien dat duurzaamheid leeft onder de inwoners van de gemeente. De meerderheid hecht veel waarde aan het aanpakken van klimaatverandering en ziet zowel voor zichzelf als voor de gemeente een belangrijke rol. Dit laatste geldt in het bijzonder voor jongeren (12 t/m 18 jaar). Uit een onderzoek van de GGD kwam naar voren dat duurzaamheid en klimaat bovenaan staat in de top vijf van onderwerpen waar de gemeente in hun ogen meer aandacht aan moet besteden.

15

Klimaat

3. KLIMAAT- EN ENERGIENEUTRAAL IJSSELSTEIN 2050 3.1 Context: Waar gaat het over?

We houden de ambitie om in 2050 klimaatneutraal te zijn. Een klimaatneutrale gemeente is een gemeente waarbinnen geen broeikasgassen worden uitgestoten of waar de uitstoot volledig wordt gecompenseerd. Het belangrijkste broeikasgas is CO₂, dat vrijkomt bij de verbranding van fossiele brandstoffen zoals aardgas, benzine, diesel en kolen.

3.2 Waar staan we nu? In IJsselstein kunnen we niet terugblikken op 1990. We beschikken niet over de data. Het CBS stelt echter dat jaar 2017 qua CO2-uitstoot op landelijk niveau vergelijkbaar was met 1990. In de Nederlandse klimaatmonitor is deze data voor IJsselstein wel beschikbaar. 2017 wordt daarom als ijkjaar gebruikt voor onze reductiedoelstelling. Tussen 2017 en 2022 is in IJsselstein al 21% CO2-uitstoot gereduceerd (figuur 5). De afgelopen jaren zijn er wel uitzonderlijke omstandigheden geweest (coronajaren, energiecrisis door oorlog in Oekraïne) die deze daling hebben beïnvloed. Het is dan ook onzeker of deze daling onder ‘normale’ omstandigheden wordt doorgezet.

CO2-uitstoot 2017-2022 150.000

ton CO2

In 2021 is de Europese Klimaatwet in werking getreden. Hierin hebben de EUlidstaten met elkaar afgesproken dat de EU in 2030 minimaal 55% minder CO2 equivalenten moet uitstoten (ten opzichte van 1990). Het Nederlandse klimaatakkoord uit 2019 is hierdoor verder aangescherpt. Binnen het klimaatakkoord zijn doelen vastgelegd voor de sectoren: Gebouwde Omgeving, Mobiliteit, Industrie, Elektriciteit en Landbouw.

NEUTRAAL

100.000

-34%

50.000 2017

2018

2019

2020

2021

2022

Gebouwde omgeving

Verkeer en vervoer

Landbouw, bosbouw en visserij

Industrie, energie, afval en water

Doel -55% t.o.v 2017

Figuur 5: CO2-uitstoot over de jaren heen excl. snelweg.

De uitstoot van broeikasgassen was in 2022 gelijk aan 110.400 ton CO2 equivalenten. Wanneer we deze uitstoot zouden moeten compenseren, moeten we jaarlijks 3,8 miljoen bomen planten. Dit betekent dat elke inwoner van IJsselstein jaarlijks 115 bomen moet planten. Ruim de helft van deze uitstoot vindt plaats als gevolg van elektriciteits- en aardgasverbruik in gebouwen en als gevolg van bedrijfsprocessen. 22% van de uitstoot wordt veroorzaakt door fossiele brandstoffen in de sector mobiliteit. De landbouw is verantwoordelijk voor 12% van de CO₂-uitstoot, waarvan een aanzienlijk deel bestaat uit methaanemissies.

16

Onze grootste opgave in IJsselstein is dan ook de CO2-uitstoot als gevolg van elektriciteits- en gasverbruik in de gebouwde omgeving en industrie en het gebruik van fossiele brandstoffen in de sector mobiliteit (figuur 6).

CO2-uitstoot 2022

12%

Gebouwde omgeving Verkeer en vervoer

19%

Industrie, energie, afval en water

In 2021 hebben we ook het plan Aanpak Energie Besparen Woningen/Gebouwen 2022-2025 opgesteld. Deze is, als onderdeel van deze Visie en Uitvoeringsagenda, geactualiseerd in de Strategische aanpak energiebesparing 2025-2028. Daarnaast werken we actief aan de aanpak van energiearmoede en isoleren we woningen via het Nationaal Isolatie Programma. In IJsselstein hebben we bovendien het Energieloket JouwHuisSlimmer, waar inwoners (huurders en woningeigenaren) terechtkunnen met vragen over het verduurzamen van hun woning of huis. We hebben een transitievisie Warmte opgesteld met een eerste verkenning naar duurzame warmte-alternatieven voor IJsselstein. Ook hebben we een onderzoek uitgevoerd naar de warmtepotentie van aquathermie en biogas bij de rioolwaterzuivering aan het Klaphek.

22%

Bovendien hebben we in het grootste deel van IJsselstein alle openbare verlichting voorzien van led-lampen. Voor het gemeentelijk vastgoed hebben we recent een Duurzaam Meerjaren Onderhoudsplan opgesteld (DMJOP), met het doel een energieneutrale gemeentelijke vastgoedportefeuille in 2040.

Figuur 6: CO2-uitstoot van IJsselstein 2022.

Op het gebied van mobiliteit faciliteren we de uitbreiding van het netwerk van openbare laadpunten en zetten we in op het bevorderen van het fietsgebruik door het versterken van lokale en regionale fietsroutes.

47%

Landbouw, bosbouw en visserij

We starten uiteraard niet vanaf nul met onze opgave om de uitstoot van CO2 terug te brengen. In 2021 hebben we de RES 1.0 vastgesteld met daarin de ambitie om de elektriciteitsvoorziening te verduurzamen. Sindsdien werken we in IJsselstein aan de realisatie van zonnevelden om onze elektriciteitsvoorziening te verduurzamen en onze bijdrage te leveren aan de regionale ambitie van 1,8 TWh.

17

3.3 Ambities voor 2030 Om klimaatneutraal te worden, zetten we in op vier belangrijke deelopgaven. Op de eerste plaats richten we ons op energiebesparing door bestaande gebouwen beter te isoleren en energie-efficiënte oplossingen te stimuleren. Daarnaast gaan we van het aardgas af door over te stappen op duurzame warmtealternatieven, zoals warmtepompen en warmtenetten. Op de derde plaats investeren we in de opwek van hernieuwbare energie, zoals zon- en windenergie met als doel om in 2050 binnen de gemeente net zoveel energie te produceren als dat we gebruiken. Hiermee voorkomen we dat ons energieverbruik leidt tot ruimteclaims elders in het land of de wereld. Ten slotte maken we werk van de mobiliteitstransitie door duurzame vormen van vervoer te stimuleren. Dit omvat het bevorderen van fietsen en het openbaar vervoer, en het ondersteunen van elektrisch rijden door bijvoorbeeld laadpunten te realiseren. Deze deelopgaven vormen samen een duidelijke route naar een klimaatneutraal IJsselstein in 2050. De ambities voor 2030 zijn als volgt:

55% CO2-reductie in 2030 Ons tussendoel is gelijk aan de landelijke inzet: 55% minder CO2-uitstoot in 2030. In figuur 5 is terug te zien dat we in IJsselstein nog minimaal 34% CO 2uitstoot moeten reduceren ten opzichte van 2022. Dit betekent dat we onze huidige inspanningen moeten intensiveren.

Het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) publiceert ieder jaar een Klimaat- en energieverkenning (KEV), waarin al het landelijke vastgestelde en voorgenomen beleid wordt doorgerekend. In 2023 gaven zij voor het eerst aan dat indien ALLE maatregelen worden uitgevoerd, de ambitie van 55% reductie gehaald kan worden. In 2024 heeft het PBL echter aangegeven dat de ambitie voor 2030 uit het zicht raakt als gevolg van de door het kabinet geschrapte of aangepaste maatregelen. Als gemeente kijken wij naar onze eigen cirkel van beïnvloeding en vertalen wij de ambitie door naar voor ons beïnvloedbare doelen voor 2030. Voor 2030 betekent dat, dat we ook uitvoering geven aan de regionale afspraken die wij gemaakt hebben in de RES U16 wat onder andere betekent dat we in 2030 50 GWh duurzame elektriciteit opwekken middels zonnevelden en grotere zon op dak-installaties (>15 kWp)

50 GWh duurzaam opwekken in 2030 Ons doel is om 10 tot 12 GWh van de totale 50 GWh op te wekken met grootschalige zonne-energie op daken, waarvan inmiddels 8 GWh is gerealiseerd. De resterende opgave willen we invullen met zonnevelden. IJsselstein is van plan deze ambitie te realiseren met zonnevelden rondom de Hollandsche IJssel en waar nodig een aanvullend zoekgebied aan te wijzen (Besluit raadsvergadering 3 oktober 2024)

18

3.4 Pijlers van onze aanpak 55% CO2 -reductie in 2030 Om in vijf jaar tijd (tot 2030) een zo groot mogelijke reductie-impact te maken, focussen we onze aanpak op vier pijlers. Per pijler benoemen we (concrete) doelstellingen waaraan wij werken.

Energie besparen in de gebouwde omgeving In 2030 gebruiken we in IJsselstein 35 % minder aardgas t.o.v. 2017 We focussen op het uitfaseren van de lage energielabels in IJsselstein. In 2030 zijn 1.150 woningen vanaf 2024 met een E, F, G label beter geïsoleerd. Ondernemers voldoen in 2030 aan de energiebesparingsplicht Het verduurzamen van de gebouwde omgeving is door het Rijk uitgewerkt in het Programma Verduurzamen Gebouwde Omgeving. Gemeenten en woningcorporaties hebben een belangrijk rol in de uitvoering en realisatie. Tot 2030 ligt de focus op het isoleren van de slecht geïsoleerde gebouwenvoorraad. Hiermee is een grote winst te boeken op het gebied van aardgasreductie. Ten opzichte van 2017 hebben we in 2023 al 30% aardgas bespaard. Sinds 2021 is er een versnelling opgetreden door de oorlog in Oekraïne en de daardoor gestegen energieprijzen.

Wat doen we al?

Wat doen we al maar gaan we intensiveren? Wat is nieuw?

Met de Strategische aanpak energiebesparing 2025-2028, welke is terug te vinden als bijlage bij deze visie, zetten we in op het zo doeltreffend en laagdrempelig mogelijk ondersteunen met energiebesparing van onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties. Deze aanpak is verdeeld over vijf thema’s: woningen, bedrijven & organisaties, communicatie & betrokkenheid, samenwerking en data & monitoring. Per thema zijn doelen geformuleerd en bijbehorende actielijnen uitgewerkt. Voor woningen ligt de focus in eerste instantie op gedragsverandering, kleine ingrepen, verbetering van energielabels. Op iets langere termijn ligt de focus ook op het verduurzamen van warmtevoorzieningen. Daarbij hebben we oog voor alle inwoners en aandacht voor (het tegengaan van) energiearmoede. Dit begint bij het ondersteunen van inwoners bij het treffen van kleine energiebesparende maatregelen. We continueren hiervoor ons Sociaal programma energie besparen, waarbij energiecoaches worden ingezet om inwoners te ondersteunen met besparingsadvies en kleine energiebesparende maatregelen. Daarnaast leggen we tot 2030 een focus op het isoleren van slechtgeïsoleerde woningen (met energie labels D, E, F en G). Ook hier zetten we ons in voor inwoners met lagere inkomens en een woning met een laag energielabel.

Samen met de Provincie Utrecht en buurgemeenten hebben we een aanpak ontwikkeld waarbij inwoners ondersteuning en subsidie krijgen bij het isoleren van hun woning. Deze aanpak zetten we voort. Hiervoor werken we ook samen met woningcoöperatie Cazas Wonen om sociale huurwoningen te verduurzamen. Woningcorporaties in Nederland hebben bindende afspraken met het Rijk gemaakt om uiterlijk in 2028 alle woningen met E, F en G-labels in hun portefeuilles te hebben geïsoleerd. In de Prestatieafspraken maken wij afspraken over hoe de uitfasering van de lage energielabels voor IJsselstein vorm krijgt.

19

Als rode draad door de strategie vormt communicatie een belangrijk onderdeel van de aanpak: Daarmee stimuleren we kennisdeling, bewustwording en betrokkenheid van onze inwoners. Via partnerschappen en kennisdeling versterken we samenwerking in onze regio. Tot slot geven we bewust aandacht aan data en monitoring: we richten ons op het ontsluiten van energiedata en het gebruik van slimme tools om inzichtelijk te maken wat ons echte verbruik en de reductie ervan is. Op die manier maken we ook inzichtelijk wat de effecten zijn van onze inspanningen. We zetten daarnaast een bedrijventerreinenaanpak op, met specifieke aandacht voor de energiebesparingsplicht, de overstap van aardgas naar duurzame alternatieven en slim energiemanagement. Voor ondernemers en organisaties met een jaarlijks energiegebruik vanaf 50.000 kWh elektriciteit of 25.000 m3 aardgas(equivalent) is energie besparen niet optioneel, maar door het Rijk verplicht gesteld. Deze ‘grootverbruikers’ zijn verplicht om alle energiebesparende maatregelen te treffen, die binnen vijf jaar kunnen worden terugverdiend. In IJsselstein vallen 115 bedrijven onder deze verplichting. Wij gaan hierop toezien en handhaven.

Warmtetransitie en voorwaarden voor een succesvolle transitie naar aardgasvrij Warmteprogramma gereed op 31-12-2026 Aardgas alternatief uitgewerkt in wijk uitvoeringsplan startwijk(en) Faciliteren van de noodzakelijke uitbreiding van het elektriciteitsnetwerk als onderdeel van het nieuwe energiesysteem én ruimte houden voor ruimtelijke ontwikkeling in tijden van netcongestie Soorten Management Plan opstellen, uitvoeren en monitoren gereed in 2026 Om in de periode na 2030 grote stappen te zetten richting een klimaat- en energieneutrale gemeente zorgen we er in de periode tot 2030 voor dat alle randvoorwaarden op orde zijn. Ons doel is om vóór 2030 alle inwoners en ondernemers een concreet perspectief te bieden op een aardgasvrij IJsselstein. Warmteprogramma In 2024 zijn we gestart met het opstellen van het warmteprogramma. Het warmteprogramma is een verdere uitwerking van de Transitievisie Warmte. Met ingang van de Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie (waarschijnlijk per 1 januari 2026) heeft iedere gemeente de verplichting om per 31 december 2026 een warmteprogramma vast te stellen.

20

De bevoegdheid voor het warmteprogramma ligt formeel gezien bij het college van B&W maar zal in IJsselstein ook ter besluitvorming aan de raad worden aangeboden. Iedere vijf jaar gaan we dit warmteprogramma actualiseren. Het warmteprogramma biedt duidelijkheid over de warmtetransitie aan zowel inwoners als ondernemers als partners (netbeheerder, woningcorporatie etc.). In het warmteprogramma leggen we vast hoe de gemeente de komende 10 jaar werkt aan een aardgasvrije toekomst. Onderdeel hiervan is dat we bepalen welke wijken binnen tien jaar aan de transitie beginnen en betrekken inwoners en ondernemers intensief. Draagvlak is hierbij essentieel voor een succesvolle uitvoering. Het warmteprogramma wordt verder uitgewerkt en geconcretiseerd in wijkuitvoeringsplannen, die per wijk maatwerk bieden. Deze wijkuitvoeringsplannen worden nadrukkelijk in samenwerking met inwoners en ondernemers opgesteld. Netcongestie en energiesysteem Door netcongestie is het anno 2025 niet mogelijk om in IJsselstein een nieuwe grootverbruiksaansluiting te krijgen. Netcongestie vormt hierdoor een risico voor het bepalen van doelstellingen op het gebied van klimaat, woningbouw en bedrijvigheid. De netbeheerder (Stedin) is verantwoordelijk voor een betrouwbaar elektriciteitsnet en bepaalt waar en wanneer versterking nodig is. Daarvoor is een goede samenwerking met de gemeente nodig.

Daarnaast liggen er kansen om het elektriciteitsnet beter te benutten. Ook na 2033 zal er in meer of mindere mate sprake zijn van schaarste in transportcapaciteit. Om netcongestie op langer termijn te voorkomen is dan ook een transitie naar een nieuw energiesysteem nodig. Een toekomst bestendig energiesysteem krijgt de komende jaren dan ook meer aandacht en in het bijzonder wanneer het gaat om de relatie die dat heeft met de warmtetransitie en de bedrijventerreinen aanpak.

Daarnaast vragen de benodigde aanpassingen aan de infrastructuur om ruimte boven en onder de grond. De gemeente ondersteunt de plaatsing van nieuwe infrastructuur door afstemming tussen belanghebbenden te faciliteren en vergunningstrajecten te versnellen door waar nodig prioriteit te geven aan deze vergunningstrajecten. In relatie tot netcongestie is het voor IJsselstein ook belangrijk om kennis te ontwikkelen over hoe we ondanks netcongestie ruimte kunnen maken voor ruimtelijke ontwikkelingen. We werken de komende jaren dan ook nauw samen met de netbeheerder en projectontwikkelaars om te komen tot net efficiënte oplossingen en alternatieve vormen van energievoorziening. Soorten Management Plan Tot slot zullen we voor de verduurzaming van woningen en bedrijven ook rekening moeten houden met natuurwetgeving. Vanaf 1 januari 2024 is natuurbescherming verankerd in de Omgevingswet. Voorafgaand aan (ver)bouwactiviteiten is een ecologisch onderzoek verplicht om de effecten op diersoorten, zoals gierzwaluwen, huismussen en vleermuizen in kaart te brengen. Dit geldt ook voor het na-isoleren van bestaande woningen - een belangrijke stap in het verminderen van aardgasverbruik. Om gebouwgebonden soorten te beschermen en tegelijkertijd vertraging van de energietransitie te voorkomen hebben we in 2025 voor heel IJsselstein een Soortenmanagementplan (SMP) opgesteld.

Dit plan richt zich niet zozeer op het versterken van biodiversiteit, maar op het behouden ervan. Dit plan brengt in kaart welke beschermde soorten in een gebied voorkomen, welke bedreigingen er zijn en welke beschermings- of herstelmaatregelen nodig zijn. Zo krijgen beschermde soorten meer leefruimte, blijft biodiversiteit behouden en kan de verduurzaming doorgaan omdat vrijstelling kan worden verleend voor het ecologisch onderzoek.

21

50 GWh duurzaam opwekken in 2030 Verduurzamen van vervoersbewegingen Opwek duurzame energie uit zon.

Beschikbaarheid openbare laadpunten in IJsselstein groeit tot 2030 mee met de behoefte Verminderen CO2 uitstoot door verkeer en vervoer met 20%

Om de CO₂-uitstoot verder te verlagen, streven we ernaar de uitstoot van verkeer en vervoer tegen 2030 met 20% te reduceren. Dit bereiken we enerzijds door de overgang naar fossielvrij rijden te stimuleren, onder andere via de uitbreiding van het netwerk van openbare laadpunten. Daarnaast ondersteunen we het gebruik van deelauto’s en deelfietsen en zetten we in op een autoluwe binnenstad om duurzame mobiliteit te bevorderen en de leefbaarheid te vergroten. Anderzijds maken we fietsen tot 2030 een aantrekkelijker alternatief voor de auto door te investeren in nieuwe en verbeterde fietsverbindingen, en blijven we deze ontwikkelingen voortzetten tot 2050. Van ondernemers en bedrijven verwachten wij dat zij meedoen aan het provinciale programma Goedopweg, een samenwerking tussen de provincie Utrecht, de gemeenten Utrecht en Amersfoort, samenwerkingsorganisatie U10, Rijkswaterstaat en het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat. We werken samen aan maatregelen op het gebied van wonen, werken, bereikbaarheid en leefbaarheid. Al deze maatregelen zijn opgenomen in de uitvoeringsprogramma mobiliteit 2024-2030.

In 2030 wordt 50 GWh duurzame elektriciteit opgewekt middels zonnevelden en grotere zon op dak installaties (>15 kWp) In 2030 is het plan gereed voor de ontwikkeling van duurzame opwek na 2030.

Daarnaast richten we ons voor het reduceren van de CO₂-uitstoot ook op het opwekken van duurzame elektriciteit uit zonne-energie. Dit doen we door het opstellen van een uitnodigingskader voor zonnevelden. Daarbij kijken we op de eerste plaats naar het realiseren van zonnevelden nabij de Hollandsche IJssel maar wanneer dit onvoldoende blijkt zal ook naar andere gebieden worden gekeken. Tot slot nemen we actief deel aan de actualisatie van de Regionale Energie Strategie (RES) U16 om gezamenlijk invulling te geven aan de opgave voor NA 2030.

Wat hebben de inwoners van IJsselstein hieraan? • • •

Lagere energierekening en meer wooncomfort door ondersteuning bij energiebesparing en isolatie Gezondere leefomgeving door schonere lucht en minder autoverkeer Betere mobiliteit door verbeterd openbaar vervoer en meer deelauto’s

22

4. CIRCULAIR IJSSELSTEIN 2050 4.1 Context: Waar gaat het over? De landelijke doelen voor Nederland zijn om in 2030 een economie te realiseren die voor 50% circulair is en in 2050 volledig circulair. Het Rijk heeft deze ambitie vertaald in het Nationaal Programma Circulaire Economie 2023 -2030. Een circulaire economie richt zich op het hergebruik van grondstoffen en het minimaliseren van afval en primair grondstoffen gebruik. In plaats van het traditionele lineaire model van "nemen, maken, gebruiken en weggooien," streeft de circulaire economie naar het sluiten van materiaalen productieketens. Dit betekent dat producten en materialen zo lang mogelijk in de economie worden gehouden (zie figuur 7). Dit vraagt enerzijds om het scheiden en verminderen van afval en anderzijds om anders produceren en bewuste keuzes bij inkoop, waarbij duurzaamheid en hergebruik centraal staan.

Een volledig circulaire economie vraagt ook om een nieuwe benadering van gebiedsontwikkeling. Circulaire gebiedsontwikkeling richt zich op het ontwerp, bouwen en beheren van wijken en steden met een minimale ecologische voetafdruk en maximale hergebruik van materialen. Dit betekent dat we bij nieuwbouw en renovatie kiezen voor hergebruikbare en biobased materialen, slimme ontwerpen die toekomstbestendig en energie-efficiënt zijn en bijdragen aan klimaatadaptatie. In lijn hiermee heeft IJsselstein het Convenant Toekomstbestendig Bouwen ondertekend. Hiermee committeert de gemeente zich aan het verduurzamen van de bouwsector waarbij ook een belangrijke rol is weggelegd voor het optimaliseren van materiaalgebruik, Hoofdstuk 8 van dit document gaat uitgebreid in op toekomstbestendig bouwen en toekomstbestendige gebiedsontwikkeling.

4.2 Waar staan we nu? De afgelopen jaren lag de focus met betrekking tot circulaire economie in IJsselstein voornamelijk op het verminderen van afval en het beter scheiden van huishoudelijk afval en grondstoffenstromen. Dit heeft geleid tot een daling van de hoeveelheid restafval per inwoner, die in 2023 uitkwam op 166 kg per persoon. Hoewel dit een positieve ontwikkeling is, ligt IJsselstein nog steeds boven het landelijke gemiddelde (zie figuur 8).

Figuur 7: Van een lineaire naar een circulaire economie

23

Restafval per inwoner

IJsselstein 50% circulair in 2030

kg per inwoner

250 200 150 100 50 0 2017

2018

2019

IJsselstein

2020

2021

2022

2023

Nederland

Figuur 8: Restafval per inwoner in IJsselstein vergeleken met Nederland (CBS, 2024).

In IJsselstein hebben we in 2019 gekozen voor het systeem van 'omgekeerd inzamelen'. Dit betekent dat PMD, GFT en OPK gescheiden ingezameld wordt. Voor hoogbouw gebeurt dit met ondergrondse containers, voor grondgebonden woningen met minicontainers. Restafval kunnen inwoners grotendeels wegbrengen naar ondergrondse containers in de buurt. Woningen die voldoende ruimte hebben (>130m2) krijgen hier een eigen minicontainer voor.

Het Planbureau voor de Leefomgeving heeft recent becijferd dat Nederland achterloopt op de ambities. Het lukt ons nog niet om ons grondstoffengebruik fors terug te dringen1. We moeten in Nederland dus met z’n allen nog hard aan de slag op dit onderwerp. Om in 2030 50% circulair te zijn en in 2050 volledig circulair zetten we de komende vijf jaar in op drie pijlers. Allereerst versterken we ons grondstoffenbeleid door afvalstromen hoogwaardig te hergebruiken, in lijn met de landelijke ambities. Dit betekent dat we afval niet alleen beter scheiden, maar ook afval voorkomen en omzetten in nieuwe grondstoffen. Ook maken we werk van een circulaire gemeentelijke bedrijfsvoering. Circulair inkopen wordt de norm, waarbij we kiezen voor hergebruikte en biobased materialen en sturen op lange levensduur en een minimale milieu-impact. Op de derde plaats zetten we in op samenwerking met ondernemers en inwoners. De transitie naar een circulaire economie kunnen we niet alleen realiseren; daarom faciliteren we initiatieven en innovatieve samenwerkingen die bijdragen aan minder afval, efficiënter grondstoffengebruik en nieuwe circulaire verdienmodellen.

4.3 Ambities voor 2030 Om in 2050 volledig circulair te zijn, heeft het Rijk een tussendoel gesteld: Nederland 50% circulair in 2030. Deze ambitie nemen we ook in IJsselstein als leidraad. De ambitie voor 2030 is als volgt:

1

De Integrale Circulaire Economie Rapportage 2025, PBL

24

4.4 Pijlers van onze aanpak richting 2030 Om in de komende vijf jaar bij te dragen aan een 50% circulair Nederland in 2030, richten we onze aanpak op drie pijlers. Per pijler benoemen we (concrete) doelstellingen waaraan wij werken.

Grondstoffenbeleid 60% van het huishoudelijk afval wordt hoogwaardig hergebruikt in 2030 en 65% in 20352

Wij focussen ons echter niet alleen op inwoners. We gaan als gemeente ook het goede voorbeeld geven door onze eigen bedrijfsvoering circulair en duurzaam te maken.

Eigen bedrijfsvoering In 2030 is duurzaam en circulair inkopen de standaard in alle inkoop- en aanbestedingstrajecten

100 kg restafval per inwoner per jaar 4

Het gemeentelijk doel is om toe te werken naar 60% afvalscheiding in 2030. Tegelijkertijd willen we uitkomen op maximaal 100 kg restafval per inwoner per jaar. Hoogwaardig hergebruik van grondstoffen moet in 2035 volgens de Europese richtlijnen gestegen zijn tot 65%, in 2023 zaten we in IJsselstein op 47%. In 2050 willen we in IJsselstein helemaal geen restafval meer hoeven in te zamelen. Samen met RMN zetten we stappen om het gescheiden inzamelen te verbeteren, zodat hoogwaardig hergebruik mogelijk wordt. Daarnaast betrekken we onze inwoners actiever met gerichte campagnes die het belang van afvalscheiding verduidelijken. Hiermee streven we ernaar het scheidingspercentage binnen de gemeente aanzienlijk te verhogen.

Dit betekent dat duurzaam en circulair inkopen de standaard wordt in onze inkoop- en aanbestedingstrajecten, waarbij levensduur, hergebruik en herbruikbaarheid de norm zijn. Met betrekking tot circulariteit kijken we vooral naar inkooptrajecten van materialen, producten of voor de uitvoering van werken. Hoofdstuk 7 van dit document is gewijd aan het verduurzamen van de eigen bedrijfsvoering waarbij circulair inkopen terugkomt als speerpunt.

Samenwerking aan de gezamenlijke opgave Ondersteunen ondernemers en initiatieven uit de samenleving bij het verzilveren van circulaire kansen In 2030 stellen we in alle projecten ambities voor circulair bouwen en streven we naar het verkleinen van de CO 2 voetafdruk van nieuwbouw, passend bij het behalen van de klimaatdoelen.

2

Landelijk beleid. Wat doen we al? Wat doen we al maar gaan we intensiveren?

Wat is nieuw?

25

De gemeente IJsselstein onderzoekt hoe zij ondernemers, initiatiefnemers en inwoners kan ondersteunen bij de uitdagingen en kansen van de overgang naar een circulaire economie. We informeren ondernemers en denken mee over innovatieve oplossingen en het aanboren van subsidiemogelijkheden. We nemen het voortouw in het organiseren van gesprekken en kennissessies om de behoeften en benodigde stappen in kaart te brengen. We koppelen deze gesprekken met ondernemers aan de bredere verduurzamingsaanpak voor bedrijventerreinen. Dit wordt verder toegelicht in hoofdstuk 8, belangrijke integrale opgaves. Als gemeente hebben we het convenant Toekomstbestendig Bouwen ondertekend. Dit convenant heeft als doel om bouwprojecten duurzaam en toekomstbestendiger te maken. Een van de pijlers in het convenant is circulair bouwen. Dit betekent bouwen met hernieuwbare (biobased), hergebruikte of herbruikbare materialen en grondstoffen (losmaakbaar). Het Rijk wil dat in 2030 30% van het bouwvolume bestaat uit biobased materialen. Er is nu al ontzettend veel mogelijk op dit gebied, maar richting 2030 moet in Nederland worden opgeschaald met de toepassing ervan in projecten. Wij zetten ons in IJsselstein in voor deze opschaling en zien kansen om in bouwprojecten en gebiedsontwikkeling samen met initiatiefnemers, stakeholders en andere betrokken partijen ambities te formuleren en aan de slag te gaan.

In hoofdstuk 8 lichten we het belang van toekomstbestendig bouwen voor IJsselstein uitgebreid toe.

Wat hebben de inwoners van IJsselstein hieraan? • •

Minder (zwerf)afval en een schonere, gezondere leefomgeving Het beperken van de stijging van de afvalstoffenheffing

26

5. GROENBLAUW EN GEZOND IJSSELSTEIN 2050 5.1 Context: Waar gaat het over? IJsselstein is een groene en waterrijke gemeente. We streven ernaar dit karakter verder te versterken. Natuur in onze gemeente, in de vorm van parken, watergangen, tuinen, bomen en groen in straten, bermen, sportvelden en (blauw-) groene daken, moet richting 2050 een breed scala aan functies vervullen. We bedoelen hiermee dat het groen en blauw in IJsselstein zorgt voor onder andere: ▪ Verkoeling door schaduw en verdamping in verband met toenemende hitte. ▪ Het opvangen van regenwater in verband met de toename van hevige buien. ▪ Het bieden van ruimte voor biodiversiteit en ecologie ▪ Het creëren van plekken voor beweging, spel en ontmoeting, wat bijdraagt aan het welzijn en de gezondheid van onze inwoners.

Daarnaast speelt de gezondheid van onze inwoners een centrale rol in het IBOR. We richten ons beheer op een inclusieve en gezonde leefomgeving, waarin groen niet alleen de biodiversiteit versterkt, maar ook bijdraagt aan een prettige, gezonde en toegankelijke buitenruimte voor iedereen. Deze onderliggende visie komt ook terug in het Visie en Uitvoeringsprogramma Klimaatadaptatie. Sinds 2012 beschikken we in IJsselstein bovendien over een natuurwaardenkaart, die we bij projecten of onderhoud raadplegen. Deze kaart brengt de ecologische waarde van verschillende gebieden binnen de gemeente in beeld. Deze kaart vindt haar oorsprong in een samenwerking tussen maatschappelijke partijen uit IJsselstein, met grote betrokkenheid bij onze natuurwaarden, en de gemeente in IJsselstein