Document · PDF

Toolkit Werken aan doorstroming van senioren Platform31 (november 2023)

Raadsvergadering 7 maart 2024, gemeente IJsselsteinBij agendapunt: Raadsvoorstel Woonzorgvisie IJsselstein 2024-203411.835 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 2

Werken aan doorstroming van senioren Toolkit voor een aanpak

Toolkit voor een aanpak

Inhoud

Inleiding

Deze toolkit

Inhoud Inleiding 3 Hoe deze toolkit te gebruiken? 4 1. Een integrale aanpak 5 2. Zicht op de opgave en resultaten 17 3. Vergeet het gedrag niet 28 Bijlage: Overzicht van instrumenten 35 Experiment Stimuleren doorstroming in de particuliere sector 42

Werken aan doorstroming van senioren / Inhoud

1. Integrale aanpak

2. Opgave en resultaten

3. Het gedrag

Instrumenten

Inhoud

Inleiding

Deze toolkit

1. Integrale aanpak

2. Opgave en resultaten

3. Het gedrag

Instrumenten

Inleiding Schaarste aan woningen zorgt voor een toenemende druk op de woningmarkt. In 2020 liep het tekort op tot meer dan 300.000 woningen. Naast het bouwen van nieuwe woningen zijn er andere oplossingen nodig. Het stimuleren van doorstroming kan een deel van de oplossing zijn. Doorstroming betekent dat huishoudens verhuizen van de ene naar de andere woning. De woning die zij achterlaten, komt hierdoor beschikbaar voor anderen. Met name wanneer grotere woningen vrijkomen, kunnen meerdere huishoudens een stapje maken in hun wooncarrière. Er ontstaat dan een verhuisketen. Dit lost de schaarste niet op, maar draagt wel bij aan een evenwichtigere verdeling. Binnen de sociale huisvesting werken woningcorporaties, vaak samen met onder meer gemeenten, al langer aan het stimuleren van doorstroming van senioren. Van senioren wordt verwacht dat zij langer zelfstandig thuis wonen. Niet elke woning is hiervoor geschikt. Vaak passen senioren hun huidige woning aan zodat zij hier kunnen blijven wonen wanneer gezondheidsproblemen optreden. Een alternatief is verhuizen naar een geschikte woning én

woonomgeving. Deze laatste optie draagt bij aan het passender wonen van senioren én aan het verminderen van de woningmarktproblematiek. In toenemende mate zien we dat gemeenten zich ook inzetten om doorstroming van woningeigenaren te stimuleren en faciliteren. Dit is nieuw; er zijn op dit vlak nog geen bewezen praktijken.

Samen aan de slag! Het realiseren van doorstroming van senioren is geen sinecure. Er is namelijk geen blauwdruk met gegarandeerd succes. Wel is helder dat een gezamenlijke aanpak door verschillende partijen en het voeren van gesprekken met senioren bijdraagt aan doorstroming. Met deze toolkit beogen we gemeenten, woningcorporaties, burgerinitiatieven, zorg- en welzijnsorganisaties, makelaars en anderen te faciliteren om lokaal of regionaal tot een doorstroomaanpak te komen. En zo eraan bij te dragen dat meer mensen in een geschikte woning wonen.

Figuur 1 Verhuisketen

stap 3

Werken aan doorstroming van senioren / Inleiding

stap 2

stap 1

Inhoud

Inleiding

Deze toolkit

1. Integrale aanpak

2. Opgave en resultaten

3. Het gedrag

Instrumenten

Hoe deze toolkit te gebruiken? De toolkit behandelt drie onderwerpen. Per onderwerp zijn enkele werkbladen en/of praatplaten opgenomen. We geven een korte uitleg over het onderwerp en leggen vervolgens uit hoe de verschillende werkbladen en de praatplaten gebruikt kunnen worden. De werkbladen en praatplaten zijn per onderdeel opgenomen, maar ook afzonderlijk te downloaden vanaf de website van Platform31.

Onderwerp

Doel

Bedoeld voor

1. Een integrale aanpak

Ontwikkelen van een integrale aanpak gericht op doorstroming van senioren op de woningmarkt, waarbij de inzet van verschillende organisaties zo goed mogelijk op elkaar aansluit.

Gemeenten, woningcorporaties en hun samenwerkingspartners.

2. Zicht op de opgave en resultaten

Inzicht krijgen in de opgave en bepalen hoe een monitor kan worden vormgegeven.

Gemeenten en woningcorporaties.

3. Vergeet het gedrag niet

In gesprek gaan met senioren over het zelfstandig blijven wonen nu en in de (nabije) toekomst, en gewenste ondersteuning bij een eventuele verhuizing.

Gemeenten, woningcorporaties en partners die gesprekken voeren met senioren.

Toolkit in ontwikkeling: deel je ervaringen met ons! Dit is de eerste uitgave van deze toolkit. Wij vragen je, met name gemeenten en woningcorporaties, om ervaring met de toolkit op te doen en je bevindingen met ons te delen. In 2024 brengen we een vernieuwde versie uit, waarin we de opgedane ervaringen verwerken. Ook voegen we eventueel nieuwe werkbladen of praatplaten toe. Dit is afhankelijk van de bevindingen uit het veld. Heb je gebruikt gemaakt van de toolkit? Laat ons dan weten hoe je het gebruik hebt ervaren en hoe wij deze toolkit eventueel kunnen verbeteren. Ook ontvangen wij graag meer informatie over jouw doorstromingsaanpak. Daar kunnen wij van leren. Je kunt vragen, opmerkingen, suggesties en/of praktijkvoorbeelden mailen naar: susan.vanklaveren@platform31.nl of janniek.devries@platform31.nl.

Werken aan doorstroming van senioren / Hoe deze toolkit te gebruiken?

Inhoud

Werken aan doorstroming van senioren / 1. Een integrale aanpak

Inleiding

Deze toolkit

1. Integrale aanpak

2. Opgave en resultaten

3. Het gedrag

Instrumenten

Inhoud

Inleiding

Deze toolkit

1. Integrale aanpak

2. Opgave en resultaten

3. Het gedrag

Instrumenten

1. Een integrale aanpak Doel

Ontwikkelen van een integrale aanpak gericht op doorstroming van senioren op de woningmarkt, waarbij de inzet van verschillende organisaties zo goed mogelijk op elkaar aansluit.

Doelgroep

Gemeenten samen met woningcorporaties, makelaars, organisaties voor zorg- en welzijn, burgerinitiatieven en andere organisaties die betrokken zijn bij senioren.

Vraagstuk

Welke organisaties leveren een bijdrage of kunnen dat doen? Hoe kom je samen tot een integrale aanpak, die op elkaar aansluit en elkaars werkzaamheden versterkt?

Te bereiken resultaat

Een integraal en gezamenlijk plan van aanpak gericht op doorstroming (van senioren).

Inhoud Op tal van manieren kan doorstroming worden gestimuleerd en gefaciliteerd, maar vaak is niet duidelijk welke partij wat doet. De aanpak van doorstroming kan worden versterkt door als partijen samen te werken en de ingezette instrumenten op elkaar aan te laten sluiten. In de publicatie ‘Een nieuw (t)huis’ gingen we in op het belang van samenwerking met relevante partijen en het gezamenlijk komen tot een integrale aanpak.

Werken aan doorstroming van senioren / 1. Een integrale aanpak

Om tot een integrale, samenhangende aanpak te kunnen komen, is inzicht nodig in de opties die er zijn. In bijlage 1 staat een uitleg over de verschillende instrumenten die ingezet kunnen worden. We maken een onderscheid tussen instrumenten die binnen de sociale huisvesting en de particuliere woningmarkt ingezet kunnen worden. Waar het gaat om de sociale huisvesting zijn er tal van bewezen praktijken. Deze instrumenten zijn beschreven in de Gereedschapskist Doorstroming die Aedes en Plaform31 in 2023 opstelden. Hoe doorstroming binnen de particuliere sector is te stimuleren, is nog niet bekend. Met het experiment ‘Doorstroming van senioren in de particuliere sector’ beoogt Platform31 deze kennislacune te dichten. Platform31 werkt hiervoor in het experiment samen met tien gemeenten en een provincie.

Ontwikkeling van de aanpak Er zijn twee manieren om tot een doorstroomaanpak te komen: – Sommige gemeenten maken een plan van aanpak waarin zij een (naar verwachting) samenhangende aanpak formuleren en in gang zetten. Denk aan de combinatie van een bewustwordingscampagne, de inzet van een seniorenmakelaar en een verhuiskostenvergoeding. – Andere organisaties bouwen de aanpak meer stapsgewijs op en beginnen bijvoorbeeld eerst met bewustwordingsgesprekken met inwoners en kijken op basis van de gevoerde gesprekken welke vervolgstappen zij kunnen nemen. In beide gevallen is het belangrijk helder te hebben welke organisaties en initiatieven allemaal actief zijn rondom senioren en welke inzet zij al plegen waar het gaat om het passend wonen van ouderen (door woningaanpassingen en/ of doorstroming). Zo kan in de doorstromingsaanpak worden voortgebouwd op elementen die al in de praktijk aanwezig zijn.

Inhoud

Inleiding

Deze toolkit

1. Integrale aanpak

2. Opgave en resultaten

3. Het gedrag

Instrumenten

Betrek senioren in het gesprek

Aanpak

De ene senior is de andere niet; maatwerk wenselijk is. Senioren verschillen immers in hun behoeften en wensen. Dat bepaalt ook hoe je hier als gemeente, woningcorporatie, projectontwikkelaar of zorg-welzijnsorganisatie het beste op kan inspelen. Hoe kun je ervoor zorgen dat je de juiste maatregelen treft? Helder, door met senioren zelf in gesprek te gaan en te horen wat hen beweegt, wat zij nodig hebben bij het vormgeven van hun toekomst, of dat nu in de huidige of een andere woning is.

Dit onderdeel bestaat uit vier werkbladen en twee praatplaten. Het is niet noodzakelijk deze allemaal te gebruiken. Mogelijk is al voldoende bekend welke partijen allemaal een rol kunnen spelen in het stimuleren van doorstroom of wil men starten met een kleine kerncoalitie. Bepaal dus aan de hand van de lokale situatie, de behoeften en wensen welke werkbladen en praatplaten het beste kunnen worden gebruikt.

Dit kan op verschillende manieren; variërend van raadplegen tot en met meebeslissen. Bij elke trede van de participatieladder horen andere instrumenten. Rondom doorstroming beperkt de inzet zich vaak tot het informeren van senioren. Bijvoorbeeld over een nieuwe regeling, het raadplegen van de huurdersorganisatie over het doorstromingsbeleid of een advies van de ouderenbond over het beleid Langer Thuis. Maar senioren kunnen zelf ook een belangrijke bijdrage leveren door bijvoorbeeld gesprekken te voeren met andere senioren.

Werkblad _ Organisaties Welke organisaties leveren een bijdrage aan het passend wonen van senioren of kunnen daar een bijdrage aan leveren?

Werk samen met andere organisaties die ook het geschikt wonen van senioren tot doel hebben!

Denk aan: • (Andere) gemeenten • Provincies • Woningcorporaties • Zorgaanbieders • Welzijnsorganisaties • Bewonersinitiatieven Denk ook aan kleinere organisaties die bijvoorbeeld niet in de gehele gemeente maar vooral in een kern of wijk actief zijn.

Figuur 2 Participatieladder

(mee)beslissen coproduceren adviseren raadplegen informeren

Werken aan doorstroming van senioren / 1. Een integrale aanpak

Werkblad Organisaties Welke organisaties leveren een bijdrage aan het passend wonen van senioren of kunnen daar een bijdrage aan leveren? Toon het werkblad via een presentatie of door een print voor te leggen en bespreek welke organisaties nu betrokken zijn bij het langer zelfstandig wonen van senioren en welke in het kader van doorstroming er nog eventueel bij betrokken kunnen worden.

Inhoud

Inleiding

Deze toolkit

Werkblad _ Ambities Zelfstandig thuis wonen ook wanneer gezondheid en mobiliteit minder wordt

Woning aanpassen

Wat zien we als onze gezamenlijke opgave?

Verhuizen

Wat willen we bereiken? Wat is onze ambitie op doorstroming?

Gemiddeld duurt het twee jaar voordat senioren een verhuisbeslissing nemen

Veel ouderen verhuizen pas als er sprake is van nood. Bijvoorbeeld door een val, ziekte of verlies van de partner

Voorkom noodverhuizingen door te sturen op wensverhuizingen

Welke doelen stellen we?

Wat zijn de aandachtspunten waar we rekening mee moeten houden?

1. Integrale aanpak

2. Opgave en resultaten

3. Het gedrag

Instrumenten

Houdt bij het bepalen van de ambitie ook rekening met ‘vasthouders’ en ‘vastzitters’. Voor beide groepen is een andere doorstroomaanpak nodig. – Vasthouders zijn inwoners zonder een actieve verhuiswens, die een woning bewonen waar veel vraag naar is. – Vastzitters zijn inwoners die wél willen verhuizen, maar geen passende woning kunnen vinden. Welke doelen stellen we? Vertaal de ambitie waar mogelijk naar concrete doelen. Bijvoorbeeld: We willen dat binnen 5 jaar 95 procent van de senioren geschikt woont. Of: we willen het aantal verhuizingen door senioren binnen 2 jaar met 5 procent laten toenemen.

Werkblad Ambities Toon het werkblad via een presentatie of door een print voor te leggen. Bespreek de vragen met elkaar om helder te krijgen waar de samenwerkende organisaties en initiatieven zich op willen richten. Wat zien we als gezamenlijke opgave? Hier draait het om de vraag wat de opgave is. Zijn er in de gemeente veel senioren die niet geschikt wonen? Of is het vraagstuk dat er woningnood is en er een beduidend aantal huishoudens, waaronder senioren, relatief groot wonen. Zijn er specifieke wijken, buurten of kernen waar de problematiek groot is. Noteer deze informatie. Wat willen we bereiken? Wat is onze ambitie op doorstroming? Op basis van de opgave kunnen de deelnemers met elkaar in gesprek over de ambitie: wat wil je met elkaar bereiken? Willen de betrokken organisaties zich op het passend wonen van ouderen of het beter benutten van de bestaande woningvoorraad?

Werken aan doorstroming van senioren / 1. Een integrale aanpak

Wat zijn aandachtspunten waar we rekening mee moeten houden? In het gesprek over de opgave, ambitie en doelen kunnen zaken besproken zijn die de deelnemers van belang vinden bij de verdere ontwikkeling van de doorstroomaanpak. Deze kunnen hier worden genoteerd. Denk bijvoorbeeld aan het betrekken van een partij die nu nog niet aan tafel zit. Of aan het combineren van de doorstroomaanpak met de verduurzaming van bepaalde wijken. Wanneer huurders vanwege de verduurzaming van een complex, tijdelijk moeten verhuizen, dan leggen woningcorporaties hen soms de vraag voor of zij terug willen keren naar hun ‘oude’ woning of dat zij willen verhuizen naar een geschikte woning.

Inhoud

Inleiding

Deze toolkit

Werkblad _ Contactmomenten Op welke manier heb jij als organisatie contact met senioren? Op welke manier help jij ze verder?

1. Integrale aanpak

2. Opgave en resultaten

Welke instrumenten zijn mogelijk om doorstroming te bevorderen? Organisatie: Instrumenten voor de sociale sector

Interventiecategorie

Doel

1 Passend aanbod

Zorgen voor voldoende passend aanbod om prettig oud te worden

2 Op weg helpen

Bewustwording, luisteren en informeren

3 Ontzorgen

Begeleiden en uit handen nemen

• • • • •

De inzet van een wooncoach sociaal (bv. door een verhuisplanning te maken en begeleiden verhuisdag) Hanteren van ﬂexibele eisen (bv. door soepele eisen aan het opleveren van de woning of een voucher voor een klusdienst of verhuisbedrijf)

4 Prijsprikkel

Financiën geen belemmering laten zijn

• •

Huurprijsgewenning/huurprijsbehoud Verhuiskostenvergoeding

5 Voorrang en (kleine) uitzonderingen

Minder lang wachten op een woning

•

Voorrangsregeling (door het labelen van woningen en/of het voorrang geven van bepaalde huishoudens) Hanteren van ﬂexibele eisen (bv. een langere reactietermijn voor een woning

•

Senior

Huidige woning

Woonwens

Instrumenten

Menukaart Sociaal

Klantreis

Houd rekening met de klantreis van senioren! Elke stap vraagt een andere inzet.

3. Het gedrag

Woningzoeken

Verhuizen

Nieuw thuis!

• • • • • • •

•

Onderzoek woonbehoeften (en discrepantie met aanbod) Woningbouwprogrammering seniorenwoningen (bv. aan de hand van woonproﬁelen) (Pre-)mantelzorgwoningen toestaan Woning ruilen Woning delen en/of splitsen stimuleren/faciliteren Informatie- en voorlichtingscampagnes Website met informatie over verhuizen en geschikt woningaanbod in de regio De inzet van een wooncoach sociaal (bv. door het voeren van woonwenseninventarisatiegesprekken)

Werkblad Contactmomenten

Praatplaat Menukaart sociaal

Senioren doorlopen verschillende fasen wanneer zij gaan verhuizen. Dit noemen we de klantreis. Deze begint in de bestaande woning, met het nadenken over de toekomst en welke woning daarbij past: wil men in de huidige woning oud worden of geeft men de voorkeur aan een andere woning? Wanneer iemand mogelijkerwijs in een andere woning oud wil worden, dan is er een woonwens.

Deze praatplaat is een voorbereiding op het werkblad ‘Stimuleren’ en kan ook tijdens het invullen van dit werkblad worden gebruikt. De praatplaat laat zien welke interventiecategorieën er zijn binnen de sociale huisvesting, en per categorie wat het doel is en welke instrumenten er zijn. De getoonde instrumenten zijn nader beschreven in bijlage 1.

Dit werkblad is optioneel. Het kan gebruikt worden in opmaat naar het werkblad ‘Stimuleren’. Nadenken over welke organisaties op welk moment contact hebben met een senior, kan helpen om de inzet van verschillende organisaties beter met elkaar te verbinden. De seniorencoach vanuit welzijn weet wellicht al wie een verhuiswens heeft en kan deze personen in contact brengen met een wooncoach. Of de zorgorganisatie ziet bij welke senioren de woning niet veilig is, en vraagt de bewoner om een ‘toekomstbestendig wonen-scan’ te laten doen, zodat helder is of (en zo ja, hoe) de woning kan worden aangepast of dat verhuizen noodzakelijk is.

Werken aan doorstroming van senioren / 1. Een integrale aanpak

Inhoud

Inleiding

Deze toolkit

1. Integrale aanpak

Menukaart Particulier

2. Opgave en resultaten

3. Het gedrag

Instrumenten

Werkblad _ Stimuleren Welke bijdragen kun je als organisatie leveren aan het stimuleren van senioren om na te denken over wat zij nodig hebben bij het zelfstandig blijven wonen en/of het faciliteren van senioren die een verhuiswens hebben? Organisatie:

Welke instrumenten zijn mogelijk om doorstroming te bevorderen? Interventiecategorie

Doel

1 Passend aanbod

Zorgen voor voldoende passend aanbod om prettig oud te worden

Instrumenten voor de particuliere sector Klantreis • • • • • • • •

2 Op weg helpen

3 Ontzorgen

Begeleiden en uit handen nemen

•

Inzet van particuliere schoonmaak-, klusdienst- en verhuisbedrijven Inzet van een wooncoach particulier: ▪ Maken van een verhuisplan ▪ Begeleiden van de verhuisdag

4 Prijsprikkel

Financiën geen belemmering laten zijn

• •

Informatie delen over seniorenhypotheek Vehuiskostenvergoeding

•

Afspraken met verkopende partijen en particuliere verhuurders over voorrang senioren Mogelijk dat de verruiming van de Huisvestingswet (verwacht 2024) kansen biedt om senioren met lokale binding (vaker) voorrang te geven

•

Huidige woning

Informatiecampagnes (bv. folders, advertenties) Wesite met informatie over verhuizen en geschikt woningaanbod in de regio Doorstroom-/woonevenementen op buurt- of wijkniveau Inzet van een (online) wooncoach particulier

Bewustwording, luisteren en informeren

•

Senior

Woonwens

Woningzoeken

Verhuizen

Nieuw thuis!

1 Passend aanbod

2 Op weg helpen

3 Ontzorgen

4 Prijsprikkel

5 Voorrang

Minder lang wachten op een woning

•

5 Voorrang

Praatplaat Menukaart particulier

Werkblad Stimuleren

Ook deze praatplaat is een voorbereiding op het werkblad ‘Stimuleren’ en kan tijdens het invullen van het werkblad worden gebruikt. De praatplaat laat zien welke interventiecategorieën er zijn binnen de particuliere sector en per categorie wat het doel is en welke instrumenten er zijn. De getoonde instrumenten zijn nader beschreven in bijlage 1. De instrumenten zijn gericht op woningeigenaren en niet op een doorstroomaanpak gericht op particuliere verhuurders.

Na het bestuderen van de praatplaat sociaal of particulier, afhankelijk van het doel van de bijeenkomst, kunnen de partijen met elkaar de slag om te kijken welke instrumenten al worden ingezet en welke instrumenten eventueel aanvullend nodig zijn. Het werkblad ‘Stimuleren’ toont de klantreis en de verschillende interventiecategorieën. Elke organisatie kan aangeven per stap in de klantreis wat de organisatie al doet en wat de organisatie eventueel nog meer kan doen. Gebruik hiervoor bijvoorbeeld twee verschillende kleuren. Daarna kunnen de werkbladen van de verschillende deelnemende organisaties naast elkaar worden gelegd en worden besproken. Per stap in de klantreis kan besproken worden wie wat al doet, en wat er nog meer gedaan zou kunnen of moeten worden. Deze werkwijze verschaft inzicht in inzet van de verschillende betrokkenen. Dat maakt het tevens mogelijk om te bedenken hoe men elkaars inzet kan versterken. Bij het bespreken van de ingevulde werkbladen wordt ook helder in delen van de klantreis op dit moment nog inzet ontbreekt.

Werken aan doorstroming van senioren / 1. Een integrale aanpak

Inhoud

Inleiding

Deze toolkit

1. Integrale aanpak

2. Opgave en resultaten

3. Het gedrag

Instrumenten

Werkblad _ Organisaties Welke organisaties leveren een bijdrage aan het passend wonen van senioren of kunnen daar een bijdrage aan leveren?

Werk samen met andere organisaties die ook het geschikt wonen van senioren tot doel hebben!

Werken aan doorstroming van senioren / 1. Een integrale aanpak

Inhoud

Inleiding

Deze toolkit

1. Integrale aanpak

2. Opgave en resultaten

3. Het gedrag

Instrumenten

Werkblad _ Ambities Zelfstandig thuis wonen ook wanneer gezondheid en mobiliteit minder wordt

Woning aanpassen

Wat zien we als onze gezamenlijke opgave?

Verhuizen

Wat willen we bereiken? Wat is onze ambitie op doorstroming?

Gemiddeld duurt het twee jaar voordat senioren een verhuisbeslissing nemen

Veel ouderen verhuizen pas als er sprake is van nood. Bijvoorbeeld door een val, ziekte of verlies van de partner

Werken aan doorstroming van senioren / 1. Een integrale aanpak

Voorkom noodverhuizingen door te sturen op wensverhuizingen

Welke doelen stellen we?

Wat zijn de aandachtspunten waar we rekening mee moeten houden?

Inhoud

Inleiding

Deze toolkit

1. Integrale aanpak

2. Opgave en resultaten

3. Het gedrag

Instrumenten

Werkblad _ Contactmomenten Op welke manier heb jij als organisatie contact met senioren? Op welke manier help jij ze verder?

Organisatie:

Klantreis Senior

Houd rekening met de klantreis van senioren! Elke stap vraagt een andere inzet.

Huidige woning

Werken aan doorstroming van senioren / 1. Een integrale aanpak

Woonwens

Woningzoeken

Verhuizen

Nieuw thuis!

Inhoud

Inleiding

Deze toolkit

1. Integrale aanpak

2. Opgave en resultaten

3. Het gedrag

Instrumenten

Menukaart Sociaal Welke instrumenten zijn mogelijk om doorstroming te bevorderen? Interventiecategorie

Doel

Instrumenten voor de sociale sector •

1 Passend aanbod

Zorgen voor voldoende passend aanbod om prettig oud te worden

2 Op weg helpen

Bewustwording, luisteren en informeren

• • • • • • •

3 Ontzorgen

Begeleiden en uit handen nemen

• • • • •

4 Prijsprikkel

Financiën geen belemmering laten zijn

• •

Huurprijsgewenning/huurprijsbehoud Verhuiskostenvergoeding

5 Voorrang en (kleine) uitzonderingen

Minder lang wachten op een woning

•

Voorrangsregeling (door het labelen van woningen en/of het voorrang geven van bepaalde huishoudens) Hanteren van ﬂexibele eisen (bv. een langere reactietermijn voor een woning

Werken aan doorstroming van senioren / 1. Een integrale aanpak

•

Inhoud

Inleiding

Deze toolkit

1. Integrale aanpak

2. Opgave en resultaten

3. Het gedrag

Instrumenten

Menukaart Particulier Welke instrumenten zijn mogelijk om doorstroming te bevorderen? Interventiecategorie

Doel

1 Passend aanbod

Zorgen voor voldoende passend aanbod om prettig oud te worden

Instrumenten voor de particuliere sector •

2 Op weg helpen

Bewustwording, luisteren en informeren

• • • • • • • • •

Onderzoek woonbehoeften (en discrepantie met aanbod) Woningbouwprogrammering seniorenwoningen (bv. aan de hand van woonproﬁelen) Opstellen pre-mantelzorg beleidsregels Woning delen en/of splitsen stimuleren / faciliteren Informatiecampagnes (bv. folders, advertenties) Wesite met informatie over verhuizen en geschikt woningaanbod in de regio Doorstroom-/woonevenementen op buurt- of wijkniveau Inzet van een (online) wooncoach particulier

3 Ontzorgen

Begeleiden en uit handen nemen

•

Inzet van particuliere schoonmaak-, klusdienst- en verhuisbedrijven Inzet van een wooncoach particulier: ▪ Maken van een verhuisplan ▪ Begeleiden van de verhuisdag

4 Prijsprikkel

Financiën geen belemmering laten zijn

• •

Informatie delen over seniorenhypotheek Vehuiskostenvergoeding

•

5 Voorrang

Werken aan doorstroming van senioren / 1. Een integrale aanpak

Minder lang wachten op een woning

•

Inhoud

Inleiding

Deze toolkit

1. Integrale aanpak

2. Opgave en resultaten

3. Het gedrag

Instrumenten

Huidige woning

1 Passend aanbod

2 Op weg helpen

3 Ontzorgen

4 Prijsprikkel

5 Voorrang

Werken aan doorstroming van senioren / 1. Een integrale aanpak

Woonwens

Woningzoeken

Verhuizen

Nieuw thuis!

Inhoud

Inleiding

Deze toolkit

1. Integrale aanpak

2. Opgave en resultaten

3. Het gedrag

Instrumenten

2 Werken aan doorstroming van senioren / 2. Zicht op de opgave en resultaten

Inhoud

Inleiding

Deze toolkit

1. Integrale aanpak

2. Opgave en resultaten

3. Het gedrag

Instrumenten

2. Zicht op de opgave en resultaten Doel

Inzicht krijgen in de opgave en bepalen hoe een monitor kan worden vormgegeven.

Doelgroep

Gemeenten en woningcorporaties

Vraagstuk

Welke indicatoren zijn relevant om te registreren, wie legt deze vast en hoe voer je gezamenlijk een analyse uit? Dit moet leiden tot een basale monitor op basis waarvan de deelnemers hun vorderingen kunnen meten en gericht interventies kunnen inzetten.

Te bereiken resultaat

Overzicht van indicatoren die nodig zijn om de opgave in beeld te brengen en indicatoren waarvan het gewenst is dat die in een monitor worden opgenomen.

Inhoud Hoeveel senioren wonen ongeschikt? Als senioren willen verhuizen naar een geschikte woning, hoeveel keuze hebben zij dan? En hoeveel van hen stromen inderdaad door naar een geschikte woning? Welke instrumenten dragen effectief bij aan doorstroming? Dit zijn vragen die deels op basis van databronnen beantwoord kunnen worden. Maar dan moeten de registraties daar wel op ingericht zijn. In dit onderdeel gaan we aan de slag met het in kaart brengen van de data die al beschikbaar is, en bepalen welke aanvullende informatie nog wenselijk is. We onderscheiden daarbij het inzichtelijk maken van de opgave en het monitoren en evalueren van de aanpak.

Werken aan doorstroming van senioren / 2. Zicht op de opgave en resultaten

Inzichtelijk maken opgave Het inzichtelijk maken van de opgave helpt om oplossingen te ontwikkelen die passen bij diezelfde opgave. Ook helpt een goede probleembeschrijving bij het zorgen dat de inzet en investeringen in verhouding staan tot de mogelijke effecten, de impact, ervan. Een stevige inzet op doorstroming van senioren kan tot wachtlijsten leiden, als er onvoldoende geschikt of aantrekkelijk aanbod beschikbaar is. Daar komt bij dat regio’s van elkaar verschillen en in iedere regio andere accenten in de aanpak nodig kunnen zijn. Om hier goed mee aan de slag te gaan, is het belangrijk de opgave en de lokale kansen in beeld te hebben.

Monitoren en evalueren van de aanpak Aan de hand van een beschrijving van de (lokale / regionale) opgave en de gestelde doelen kan de aanpak worden bepaald. Om te weten of deze aanpak ook werkt, is het belangrijk om te monitoren en evalueren. Aanpakken worden al steeds vaker geëvalueerd, maar de monitoring blijft vaak nog achter. Het is handig om aan de voorkant te bepalen welke monitoringsinformatie wenselijk is, zodat de registratiesystemen hier eventueel op kunnen worden ingericht. Om te bepalen hoe succesvol de inzet is, is het belangrijk aan de voorkant met elkaar helder te hebben wat eigenlijk van de inzet verwacht wordt: met welke resultaten en effecten is de organisatie tevreden? Op basis hiervan kan gaandeweg door monitoring bepaald worden of de organisatie(s) op de goede weg zijn of dat er meer nodig is om de gestelde ambitie te realiseren. Evaluaties helpen, net als monitoring, om te leren van de ingezette aanpak en het inzichtelijk krijgen van wat werkt en wat beter kan: is het belangrijk om bij een nieuwbouwcomplex bij senioren in de nabije omgeving persoonlijk

Inhoud

Inleiding

Deze toolkit

langs te gaan of ontstaat er ook al genoeg animo door een brief te sturen, een filmpje van het te ontwikkelen complex online te zetten of een informatiebijeenkomst te organiseren voor de potentiële nieuwe bewoners, zodat zij elkaar al leren kennen? Er is hier geen standaard antwoord op, omdat de lokale context hierop van invloed is. Daarom wordt vaak bij een evaluatie naast een kwantitatieve analyse (de cijfers) een kwalitatief onderzoek uitgevoerd. Dit helpt om het verhaal achter de cijfers inzichtelijk te krijgen. Dit levert informatie op, zoals in de publicatie ‘Senioren vertellen over doorstroming op de woningmarkt’ staat. In deze publicatie komen acht senioren aan het woord die vertellen over hun verhuiservaringen en tips geven aan woningcorporaties en andere senioren. De gesprekken hebben interessante aanknopingspunten opgeleverd voor andere senioren, gemeenten en woningcorporaties.

Enkele tips – Verschillende onderzoeken hebben vaak andere resultaten waar het gaat om de toename van de vergrijzing, de mate waarin mensen ongeschikt wonen en dergelijke. Dit is het gevolg van verschillen in de definities, gebruikte bronnen en/of onderzoeksmethoden. Zet de cijfers op een rij en bepaal waardoor de verschillen zijn ontstaan. Maar blijf daarna niet hangen in discussies over cijfers. Vaak is de richting helder en is het zaak om door te gaan met het ontwikkelen van de doorstroomaanpak. – Het is belangrijk om inzicht te hebben in de cijfers, maar beperk je daar niet toe. Ga vooral ook in gesprek met senioren om meer zicht te krijgen op de redenen waarom senioren (nog) niet verhuizen. Los van de bekende redenen als het ontbreken van aanbod of de financiële consequenties, kunnen er allerlei praktische redenen meespelen, die relatief makkelijk op te lossen zijn. Ook seniorenconsulenten kunnen hierin inzicht verschaffen.

Werken aan doorstroming van senioren / 2. Zicht op de opgave en resultaten

1. Integrale aanpak

2. Opgave en resultaten

3. Het gedrag

Instrumenten

– Bij het evalueren van de doorstroomaanpak is het lastig om een causale relatie te leggen. Als er sinds de start van de doorstroomaanpak meer senioren zijn verhuisd, hoeft dat niet te komen door de aanpak, maar kan bijvoorbeeld ook het gevolg zijn van de oplevering van een complex voor senioren. Toch heeft evalueren zin: door het ophalen van ervaringen bij professionals en senioren kan worden bepaald wat goed is aan de aanpak en wat beter kan.

Enkele relevante dashboards – Monitor ouderenhuisvesting: geeft inzicht in de woonsituatie van ouderen, de ondernomen verhuizing en een schatting van het aantal ouderen met een fysieke beperking. – Dashboard woningmarkt: geeft inzicht in het aantal koopwoningen, aantal aangeboden en afgemelde woningen en de vraagprijs (per m²). – Dashboard woonprofielen senioren: geeft inzicht in de lokale vraag naar tien woonprofielen voor senioren. De woonprofielen geven aan welke vraag en voorkeuren senioren hebben op het gebied van wonen. – Dashboard verhuisketens: geeft inzicht in hoe verhuizingen onderling samenhangen. Hierbij worden de verschillende manieren waarop een verhuisketen gestart kan worden onderscheiden. Verder is het mogelijk om de resultaten te bekijken per type eigendom, type woning en per gemeente. Let bij het gebruik van deze dashboards goed op het jaartal waarover het dashboard gegevens toont. Bij de Monitor Ouderenhuisvesting is er ook een verschil tussen registratiedata (d.w.z. harde gegevens) en schattingen.

Inhoud

Inleiding

Deze toolkit

1. Integrale aanpak

Aanpak De werkbladen ‘Wat is de opgave?’ en ‘Wat willen we monitoren?’ hebben tot doel te bepalen welke data de samenwerkende partijen willen verzamelen om inzicht te krijgen in de opgave, de resultaten en waar mogelijk de effecten van de doorstroomaanpak. Welke cijfers zijn relevant om de aanpak in beeld te brengen? En welke cijfers wil je hebben om de ontwikkelingen te monitoren? Op de werkbladen worden verschillende indicatoren genoemd. De lijst is niet volledig en tegelijkertijd is het ook niet noodzakelijk al deze indicatoren te gebruiken om de opgave in kaart te brengen of de aanpak te monitoren. Bespreek goed welke informatie je écht nodig hebt om te leren welke onderdelen van de aanpak zeker behouden moeten worden en welke misschien niet, om de aanpak te verantwoorden. Wees (extra) kritisch bij die indicatoren die nog niet in registraties zijn opgenomen: is de informatie die het oplevert, de extra investeringen waard? Kruis vervolgens aan welke indicatoren je wilt gebruiken in je monitor. Door aan te kruizen of de indicator al beschikbaar is in systemen, weet je voor welke indicatoren je de registratie nog moet inregelen. In het toelichtingsgedeelte kun je aandachtspunten die in het gesprek naar voren zijn gekomen, noteren.

3. Het gedrag

Instrumenten

Werkblad _ Wat is de opgave?

Doel

Wat is de opgave? Wat willen we monitoren?

2. Opgave en resultaten

Indicatoren Beschikbaar?

Zelfstandig blijven wonen

Toelichting

Opnemen? Aantal oudere huishoudens dat geschikt woont Aantal oudere huishoudens dat ongeschikt woont Aantal oudere huishoudens dat in een woning woont die aanpasbaar is Aantal oudere huishoudens met een verhuiswens Aantal oudere huishoudens dat verhuisd is Verhuisbeweging: naar welk type woning, en eventueel afstand tussen oude en nieuwe woning Aantal woningen dat (potentieel) geschikt is voor oudere huishoudens, aantrekkelijkheid van deze woningen

Intensiever benutten bestaande bouw

Aantal woningen dat geschikt is om eventueel te splitsen en/of delen Aantal 1 en 2 persoonshuishoudens dat in een eengezinswoning woont Aantal huishoudens dat ongeschikt woont in deze eengezinswoningen Aantal aanvragen voor woningsplitsing en/of plaatsen mantelzorgwoning

Wat is de opgave? Dit werkblad heeft tot doel te bepalen welke data de samenwerkende partijen beschikbaar hebben om de opgave in beeld te brengen, en welke ze eventueel nog willen toevoegen. Op dit werkblad staat een (niet volledig) overzicht van indicatoren die de opgave in beeld brengen. We hebben daarbij een onderscheid gemaakt naar het doel van de doorstroomaanpak. Dit kan het op geschikte wijze zelfstandig blijven wonen van senioren zijn en/of het beter benutten van de bestaande bouw. Met het werkblad ‘Ambities’ is al bepaald welk doelen de gezamenlijke partijen nastreven. Deze kan hier worden aangevinkt. Vervolgens kan per indicator worden bepaald of een van de samenwerkende partijen de genoemde indicator al heeft (beschikbaar) en of deze dient te worden opgenomen in een beschrijving van de opgave. Als de indicatoren nog niet beschikbaar is, maar wel gewenst is, kan worden bepaald hoe de informatie alsnog kan worden verzameld. Dit kan worden genoteerd onder ‘Toelichting’, evenals de exacte definitie van de indicator en eventuele aandachtspunten die niet mogen worden vergeten.

Werken aan doorstroming van senioren / 2. Zicht op de opgave en resultaten

Inhoud

Inleiding

Deze toolkit

Werkblad _ Wat willen we monitoren? 1/3

Onderwerp Beschikbaar? Verhuizingen

Indicatoren

Toelichting

1. Integrale aanpak

2. Opgave en resultaten

Omvang nieuwe huishouden

Opnemen? Aantal verhuizingen Lengte van de verhuisketen (hoeveel verschillende verhuizingen zijn in gang gezet door het verhuizen van een senior) Omvang nieuwe huishouden in vrijgekomen woning

Redenen

Reden van verhuizing (uitvragen bij doorstromer) Spontane verhuizing of door maatregelen (noodzakelijk, zetje in de rug, ook zonder maatregelen verhuisd) (uitvragen bij doorstromer)

Aantekeningen

3. Het gedrag

Instrumenten

Uit hoeveel personen bestaat het nieuwe huishouden dat de vrijgekomen woning betrekt. Relevant wanneer het doel van de aanpak is dat woningen beter worden benut. Wanneer een eenpersoonshuishouden de woning verlaat, en opnieuw een eenpersoonshuishouden de woning betrekt, dan is de woning niet ‘beter benut’. Wel kan het (in positieve zin) hebben bijgedragen aan het passender wonen van een of beide huishoudens.

Onderdeel redenen

Werkblad ‘Wat willen we monitoren?’ 1/3 Onderdeel verhuizingen Aantal

Het aantal senioren (conform definitie van de samenwerkende partijen) dat is verhuisd in periode x, bijvoorbeeld in 2023. Interessant is om te zien of na de start van de doorstroomaanpak het aantal verhuizingen toeneemt. Het aantal verhuizingen is relatief makkelijk uit databestanden te halen.

Lengte verhuisketen

Het aantal verhuizingen dat in gang is gezet door de verhuizing van een senior. Dit vraagt uitgebreide registratie door de woningcorporatie of uitgebreid data-onderzoek. Deze informatie is relevant, maar ook tijdrovend of kostbaar om helder te krijgen. Dit kan een reden zijn om de verhuisketen niet in kaart te brengen, maar hier enkel in de aanpak op te sturen.

Werken aan doorstroming van senioren / 2. Zicht op de opgave en resultaten

Reden van verhuizing

Inzicht in de redenen van de huishoudens om te verhuizen kan helpen bij het verbeteren van de doorstroomaanpak. Dit inzicht kan worden verkregen door dit in een evaluatieonderzoek uit te vragen bij senioren die zijn verhuisd.

Spontaan of door maatregelen

Zijn de genomen maatregelen effectief of zouden senioren ook zonder deze maatregelen (d.w.z. spontaan) zijn verhuisd? Dit geeft inzicht in de impact van de maatregelen: zijn deze noodzakelijk, een zetje in de rug, of wellicht niet nodig? Dit inzicht kan worden verkregen door dit in een evaluatieonderzoek uit te vragen bij senioren die zijn verhuisd.

Inhoud

Inleiding

Deze toolkit

Werkblad _ Wat willen we monitoren? 2/3

Onderwerp Beschikbaar?

Verhuizers

Indicatoren

1. Integrale aanpak

2. Opgave en resultaten

Locatie Toelichting

Opnemen? Leeftijdscategorie (tot 55, 56-65, 66-75, 76-85, 85+) Woning: type woning, oppervlakte, (sociale) huur/koop en eventueel huurklasse in oude en nieuwe situatie Locatie: wijk/buurt/kern achtergelaten en nieuwe woning

Eerste contact/ zoekgedrag

Eigen initiatief senior, eventueel via Woningnet

3. Het gedrag

Instrumenten

In welke wijk/buurt/kern staan de achtergelaten woningen en waar de nieuwe woningen. Verschillen in verhuisbewegingen tussen of binnen wijken kunnen ook relevante inzichten opleveren. Bepaalde wijken zijn wellicht heel populair onder senioren en andere wijken niet. Kan daarbij worden aangesloten bij de programmering van ouderenhuisvesting?

Doorverwijzing zorgpartij vanwege passend wonen Benaderd door woningcorporatie vanwege renovatie Benaderd door woningcorporatie vanwege passend wonen Aantal senioren benaderd door woningcorporatie vanwege sloop

Onderdeel eerste contact Eigen initiatief senior

De senior met een (latente) verhuiswens die zich meldt bij een wooncoach of seniorenmakelaar voor een gesprek over de eigen woonsituatie

Benaderd door zorgpartij vanwege passend wonen

Aantal senioren dat door een zorgorganisatie is gewezen op de ongeschiktheid van de woning en in dit kader is doorverwezen naar een wooncoach of seniorenmakelaar

Benaderd door woningcorporatie vanwege renovatie

Aantal senioren dat vanwege een renovatieproject is gevraagd of de voorkeur uitgaat naar terugkeer in de eigen woning of naar een verhuizing naar een andere (en geschikte) woning

Benaderd door woningcorporatie vanwege passend wonen

Aantal senioren dat door de woningcorporatie is benaderd in het kader van gesprekken over passend wonen, bijvoorbeeld omdat men een bepaalde leeftijd heeft bereikt

Aantal senioren benaderd door woningcorporatie vanwege sloop

Aantal senioren dat vanwege de sloop van woningen door de woningcorporatie is benaderd voor een alternatieve (geschikte) woning.

Werkblad ‘Wat willen we monitoren?’ 2/3 Onderdeel verhuizers Leeftijdscategorie

Woning

Door in te zoomen op de leeftijdscategorieën kan inzichtelijk worden of er binnen de groep senioren specifieke leeftijdsgroepen zijn die vaker verhuizen dan anderen. Sommige organisaties hanteren ook een andere aanpak voor de verschillende leeftijdscategorieën: bij de 55+-ers richten zij zich bijvoorbeeld meer op algemene voorlichting in het kader van bewustwording, terwijl zij bij 75+-ers een persoonlijkere aanpak hanteren. Informatie over de achtergelaten en/of de nieuwe woningen (type woning, oppervlakte van de woning, (sociale) huur/ koop en eventueel huurklasse) kan inzichtelijk maken wat de verhuisbewegingen zijn. Deze informatie is bijvoorbeeld relevant voor de woningbouwprogrammering.

Werken aan doorstroming van senioren / 2. Zicht op de opgave en resultaten

Inhoud

Inleiding

Deze toolkit

Werkblad _ Wat willen we monitoren? 3/3

Onderwerp Beschikbaar?

Indicatoren

Toelichting

Opnemen?

Voorlichting

Aantal verstuurde brieven/uitgedeelde folders/hits op website

Wooncoach / seniorenmakelaar

Aantal gesprekken / huisbezoeken Aantal trajecten (d.w.z. aantal huishoudens waarmee gesprekken zijn gevoerd) Verhouding aantal trajecten tot het totaal aantal verhuizingen door senioren

Voorrangsregel

Aantal toewijzingen op basis van voorrangsregel

1. Integrale aanpak

2. Opgave en resultaten

Interventie

Indicatoren

Voorlichting

– Aantal verstuurde brieven/uitgedeelde folders/hits op website

Wooncoach / seniorenmakelaar

– Aantal gesprekken / huisbezoeken – Aantal trajecten (d.w.z. aantal huishoudens waarmee gesprekken zijn gevoerd) – Verhouding aantal trajecten tot het totaal aantal verhuizingen door senioren

Voorrangsregel

– Aantal toewijzingen op basis van voorrangsregel (bijvoorbeeld van Groot naar Beter) – Verhouding tot het totaal aantal verhuizingen door senioren

Woonlastengewenning

– Aantal huishoudens dat woonlastengewenning heeft gekregen – Verhouding toewijzingen op basis van voorrangsregel t.o.v. totaal aantal woningtoewijzingen

Verhuisvergoeding

– Aantal huishoudens dat een verhuisvergoeding heeft gekregen – Aandeel hiervan t.o.v. het aantal verhuizingen zonder vergoedingen

Flexibele eisen

– Aantal maal dat een flexibele eis is toegepast. Bijvoorbeeld aantal keer dat een leeftijdsgrens is aangepast of mild is omgegaan met opleveringseisen

Interventie x

– Aantal keer dat een interventie die niet in deze lijst staat, maar lokaal wel wordt ingezet, is gebruikt

Verhouding tot het totaal aantal verhuisingen door senioren Woonlastengewenning

Aantal huishoudens dat woonlastengewenning heeft gekregen Verhouding toewijzingen op basis van voorrangsregel t.o.v. totaal aantal woningtoewijzingen

Verhuisvergoeding

Aantal huishoudens dat vergoeding heeft gekregen Aandeel hiervan t.o.v. het aantal verhuizingen zonder vergoedingen

Flexibele eisen

Aantal keer dat een ﬂexibele eis is toegepast

Interventie x

Aantal keer dat interventie x is gebruikt

Werkblad ‘Wat willen we monitoren?’ 3/3 Op dit werkblad staan verschillende instrumenten die mogelijk worden ingezet of ingezet gaan worden. Per interventie is het interessant om het gebruik bij te houden en dit te relateren aan het totaal aantal verhuizingen (door senioren). In een evaluatie kan het daarnaast van waarde zijn om deze resultaten te relateren aan de investeringen. Wat zijn de totale kosten aan verhuisvergoedingen in verhouding tot de opbrengsten?

Werken aan doorstroming van senioren / 2. Zicht op de opgave en resultaten

3. Het gedrag

Instrumenten

Inhoud

Inleiding

Deze toolkit

1. Integrale aanpak

2. Opgave en resultaten

Werkblad _ Wat is de opgave?

Doel

Indicatoren Beschikbaar?

Zelfstandig blijven wonen

Intensiever benutten bestaande bouw

Werken aan doorstroming van senioren / 2. Zicht op de opgave en resultaten

Toelichting

3. Het gedrag

Instrumenten

Inhoud

Inleiding

Deze toolkit

1. Integrale aanpak

2. Opgave en resultaten

Werkblad _ Wat willen we monitoren? 1/3

Onderwerp Beschikbaar? Verhuizingen

Indicatoren Opnemen? Aantal verhuizingen Lengte van de verhuisketen (hoeveel verschillende verhuizingen zijn in gang gezet door het verhuizen van een senior) Omvang nieuwe huishouden in vrijgekomen woning

Redenen

Reden van verhuizing (uitvragen bij doorstromer) Spontane verhuizing of door maatregelen (noodzakelijk, zetje in de rug, ook zonder maatregelen verhuisd) (uitvragen bij doorstromer)

Aantekeningen

Werken aan doorstroming van senioren / 2. Zicht op de opgave en resultaten

Toelichting

3. Het gedrag

Instrumenten

Inhoud

Inleiding

Deze toolkit

1. Integrale aanpak

2. Opgave en resultaten

Werkblad _ Wat willen we monitoren? 2/3

Onderwerp Beschikbaar?

Verhuizers

Indicatoren Opnemen? Leeftijdscategorie (tot 55, 56-65, 66-75, 76-85, 85+) Woning: type woning, oppervlakte, (sociale) huur/koop en eventueel huurklasse in oude en nieuwe situatie Locatie: wijk/buurt/kern achtergelaten en nieuwe woning

Eerste contact/ zoekgedrag

Eigen initiatief senior, eventueel via Woningnet Doorverwijzing zorgpartij vanwege passend wonen Benaderd door woningcorporatie vanwege renovatie Benaderd door woningcorporatie vanwege passend wonen Aantal senioren benaderd door woningcorporatie vanwege sloop

Werken aan doorstroming van senioren / 2. Zicht op de opgave en resultaten

Toelichting

3. Het gedrag

Instrumenten

Inhoud

Inleiding

Deze toolkit

1. Integrale aanpak

2. Opgave en resultaten

Werkblad _ Wat willen we monitoren? 3/3

Onderwerp Beschikbaar?

Indicatoren Opnemen?

Voorlichting

Aantal verstuurde brieven/uitgedeelde folders/hits op website

Wooncoach / seniorenmakelaar

Aantal gesprekken / huisbezoeken Aantal trajecten (d.w.z. aantal huishoudens waarmee gesprekken zijn gevoerd) Verhouding aantal trajecten tot het totaal aantal verhuizingen door senioren

Voorrangsregel

Aantal toewijzingen op basis van voorrangsregel Verhouding tot het totaal aantal verhuisingen door senioren

Woonlastengewenning

Aantal huishoudens dat woonlastengewenning heeft gekregen Verhouding toewijzingen op basis van voorrangsregel t.o.v. totaal aantal woningtoewijzingen

Verhuisvergoeding

Aantal huishoudens dat vergoeding heeft gekregen Aandeel hiervan t.o.v. het aantal verhuizingen zonder vergoedingen

Flexibele eisen

Aantal keer dat een ﬂexibele eis is toegepast

Interventie x

Aantal keer dat interventie x is gebruikt

Werken aan doorstroming van senioren / 2. Zicht op de opgave en resultaten

Toelichting

3. Het gedrag

Instrumenten

Inhoud

3 Werken aan doorstroming van senioren / 3. Vergeet het gedrag niet

Inleiding

Deze toolkit

1. Integrale aanpak

2. Opgave en resultaten

3. Het gedrag

Instrumenten

Inhoud

Inleiding

Deze toolkit

1. Integrale aanpak

2. Opgave en resultaten

3. Het gedrag

Instrumenten

3. Vergeet het gedrag niet Doel

In gesprek gaan met senioren over het zelfstandig blijven wonen nu en in de (nabije) toekomst en gewenste ondersteuning bij een eventuele verhuizing.

Doelgroep

Gemeenten, woningcorporaties of andere partijen die in gesprek zijn of gaan met senioren, zoals bijvoorbeeld welzijnsorganisaties of burgerinitiatieven.

Vraagstuk

Senioren verhuizen niet zomaar. Hoe kun je als partijen individueel en gezamenlijk rekening houden met het gedrag van mensen, zodat ingezette maatregelen effectief zijn.

Te bereiken resultaat

Bewustwording van senioren van het zelfstandig blijven wonen en het belang van een beschikte woning daarbij, en het concreet maken van wat de eventuele wensen en behoeften van individuele senioren daarbij zijn.

Inhoud Geregeld wordt gezegd dat het bij senioren lang duurt voordat zij besluiten over een woning en daadwerkelijk verhuizen. Maar dat is best logisch. Als je morgen gevraagd wordt of je wilt verhuizen, hoe lang duurt het dan voordat je de stap maakt? Dat vraagt tijd. Zo ook bij senioren, zeker wanneer zij om allerlei redenen nog helemaal niet hebben nagedacht over hoe zij in de

Werken aan doorstroming van senioren / 3. Vergeet het gedrag niet

(nabije) toekomst willen wonen en wat dat van de woning vraagt. Maar ook om hun vertrouwde plek achter te laten. Wat heeft de senior nodig om eventueel de stap te maken naar een nieuwe woning? Sluiten beleid en werkprocessen wel aan op het gedrag van senioren? Of belemmeren deze de doorstroming van senioren op de woningmarkt?

Gesprekken over de toekomst In het kader van het zelfstandig thuis blijven wonen van senioren hebben met name zorg- en welzijnsorganisaties en woningcorporaties in de afgelopen jaren gesprekken gevoerd met senioren over het zelfstandig blijven wonen. Ook in het kader van doorstroming zijn deze gesprekken van belang. Geleerde les is daarbij dat als iemand niet zelf het gesprek heeft aangevraagd, het belangrijk is om een open gesprek te voeren. Dus niet enkel gericht op verhuizen, maar op hoe iemand de eigen toekomst ziet. Het wonen (of de woning) is daarbij een van de onderwerpen die kan worden uitgediept. De gesprekken kunnen worden gevoerd in het kader van bewustwording, gericht op het laten nadenken van senioren over hoe zij hun toekomst zien ook wanneer hun gezondheid minder wordt. Daarnaast kunnen de gesprekken worden ingezet om op te halen wat senioren die willen verhuizen nodig hebben om de stap daadwerkelijk te maken. In dat geval kan er concreter worden doorgepraat over wat de wensen en behoeften zijn van een oudere, zowel qua nieuwe woning als in het proces daarnaar toe.

Enkele tips Er is niet één goede manier om met senioren in gesprek te gaan over hun toekomst, maar er zijn wel handige tips. In de Wijkkrant van 2021 geeft Vilans hierover onder meer de volgende tips:

Inhoud

Inleiding

Deze toolkit

– Ga het gesprek open in. Stel open vragen. Luister, vat samen en vraag door. – Pols in het begin van het contact of iemand prettig woont in de huidige woning of vraag of men al eens heeft nagedacht over hoe te wonen in de (nabije) toekomst. In het begin gaat het voornamelijk om bewustwording en om te laten zien dat mensen voor het thema wonen bij jou terecht kunnen. – Stel later wat specifiekere vragen zoals: Zou u alleen willen blijven wonen? Zou u samen met andere leeftijdsgenoten willen wonen? Wat mist u aan uw huidige woning of wijk? Heeft u al eens met naasten of anderen uit uw sociaal netwerk gesproken over wonen en wat uw wensen zijn? Bent u al ingeschreven voor de woonvorm die u aanspreekt of kan ik daarbij helpen? – Noteer wat de acties zijn uit het gesprek en wie die opvolgt. Kom daar in een volgend gesprek op terug. – Haal uit elkaar wat er op korte en lange termijn moet/kan gebeuren. Breng zo orde in de vragen die mensen hebben.

Gedragsprincipes Naar de psychologie van doorstroming is nog vrijwel geen onderzoek gedaan. Daardoor zijn er geen wetenschappelijke bewijzen van wat werkt. Dat betekent niet dat we hier met lege handen staan. Vanuit bijvoorbeeld de psychologie, marketing en gedragseconomie is zeer veel kennis naar voren gekomen over hoe mensen zich gedragen. Deze principes zijn wetenschappelijk onderbouwd, én worden door professionals die met senioren in gesprek zijn, zoals seniorenmakelaars, herkend en in hun eigen praktijk vertaald naar hoe te handelen. In de publicatie ‘Een nieuw (t)huis’ staan vijf gedragsprincipes uitgelicht, die van waarde zijn voor de beleid en praktijk gericht op doorstroming van senioren op de woningmarkt. Voorbeelden van die principes zijn verliesaversie en onrealistisch optimisme. Elk principe wordt kort uitgelegd en vervolgens staat benoemd hoe hiermee in beleid en praktijk kan worden omgegaan.

Werken aan doorstroming van senioren / 3. Vergeet het gedrag niet

1. Integrale aanpak

2. Opgave en resultaten

3. Het gedrag

Instrumenten

Aanpak Platform31 heeft drie praatplaten ontwikkeld die onder meer door ouderen-/ seniorenconsulenten en wooncoaches kunnen worden gebruikt in hun gesprekken met senioren. Verschillende organisaties binnen zorg en welzijn hebben een eigen gespreksleidraad voor dergelijke gesprekken ontwikkeld, of maken gebruik van instrumenten als de Zelfredzaamheidsmatrix of de gesprekstool Positieve Gezondheid. Houd daar dan vooral aan vast en kijk of er elementen zijn in de praatplaten die de gesprekken met senioren over wonen kunnen versterken.

Werkblad _ Hoe ziet u uw toekomst?

Mentale gezondheid

Daginvulling

Wonen

Ontmoeten

Mobiliteit

Lichamelijke gezondheid

Financiën

Maatschappelijke participatie

Hoe ziet u uw toekomst? Direct een gesprek starten over de geschiktheid van de woning leidt tot weerstand. Start bij voorkeur het gesprek in den brede: hoe zien mensen hun eigen toekomst? Waar zijn ze positief over, en waar worden ze misschien somber van? De verschillende onderwerpen op de praatplaat kunnen worden langs gelopen, afhankelijk van waar de senior prijs op stelt. Wanneer de senior aangeeft dat de huidige woning misschien niet goed aansluit op wat er in de toekomst nodig is, dan kan de volgende praatplaat erbij worden gepakt.

Inhoud

Inleiding

Deze toolkit

Werkblad _ Hoe wilt u wonen in de (nabije) toekomst?

Wil ik een gelijkvloerse woning?

2. Opgave en resultaten

3. Het gedrag

Instrumenten

Werkblad _ Als u wilt verhuizen, wat heeft u dan nodig?

In wat voor omgeving wil ik wonen? Heb ik behoefte aan een tuin of balkon? Vind ik het leuk om de tuin met anderen te delen?

1. Integrale aanpak

Klantreis Senior

Is een ontmoetingsruimte in het gebouw of vlakbij ﬁjn?

Huidige woning

en reid g? orbe in bij vo rhuiz Hulp g op ve in won

Woningzoeken

Woonwens

le rmu bij fo ? Hulp wonen u wilt

ho ren

Verhuizen

atie

form n in eke ? bij zo aken Hulp uzes m en ke

ing rhuiz n? ke bij ve Hulp n, inpak le rege

Nieuw thuis!

n va

te rich et in g? bij h nin Hulp uw wo ie de n

Wil ik in deze wijk of buurt blijven wonen? Of op een andere plek? Wat vind ik nog meer belangrijk voor de toekomst?

Hoe wilt u in de (nabije) toekomst wonen?

Als u wilt verhuizen, wat heeft u dan nodig?

Dit werkblad kan gebruikt worden in een individueel gesprek met een senior. De praatplaat is bedoeld om op te halen wat voor woonplek de senior op het oog heeft. Wat is belangrijk bij een eventuele volgende woning? Op de praatplaat staan onderwerpen waarover kan worden doorgepraat, maar wellicht heeft de senior ook andere woonwensen die hier niet genoemd zijn.

Stel dat de senior daadwerkelijk wil verhuizen, dan kan het goed zijn om het proces door te lopen en te bespreken waar eventueel hulp bij nodig is. Zijn er zaken die de senior denkt zelf niet op te kunnen lossen? Noteer deze dan en bespreek met elkaar wat eventueel oplossingen zouden kunnen zijn.

Werken aan doorstroming van senioren / 3. Vergeet het gedrag niet

Inhoud

Inleiding

Deze toolkit

1. Integrale aanpak

2. Opgave en resultaten

3. Het gedrag

Instrumenten

Werkblad _ Hoe ziet u uw toekomst?

Mentale gezondheid

Daginvulling

Wonen

Ontmoeten

Mobiliteit

Lichamelijke gezondheid

Werken aan doorstroming van senioren / 3. Vergeet het gedrag niet

Financiën

Maatschappelijke participatie

Inhoud

Inleiding

Deze toolkit

1. Integrale aanpak

2. Opgave en resultaten

3. Het gedrag

Instrumenten

Werkblad _ Hoe wilt u wonen in de (nabije) toekomst?

In wat voor omgeving wil ik wonen? Heb ik behoefte aan een tuin of balkon? Vind ik het leuk om de tuin met anderen te delen?

Wil ik een gelijkvloerse woning?

Werken aan doorstroming van senioren / 3. Vergeet het gedrag niet

Is een ontmoetingsruimte in het gebouw of vlakbij ﬁjn?

Wil ik in deze wijk of buurt blijven wonen? Of op een andere plek? Wat vind ik nog meer belangrijk voor de toekomst?

Inhoud

Inleiding

Deze toolkit

1. Integrale aanpak

2. Opgave en resultaten

3. Het gedrag

Instrumenten

Werkblad _ Als u wilt verhuizen, wat heeft u dan nodig?

Klantreis Senior

Huidige woning

en reid g? e b r oo zin bij v verhui p l u H op ing won

Werken aan doorstroming van senioren / 3. Vergeet het gedrag niet

Woningzoeken

Woonwens

ul form j i b ? Hulp wonen t l u wi

ho eren

Verhuizen

atie

rm info n e ? oek bij z maken p l u s H euze en k

izing u h r ? e bij v pakken p l u in H len, rege

Nieuw thuis!

ten rich n i t e ? bij h ning Hulp euw wo i de n

van

Inhoud

Inleiding

Deze toolkit

1. Integrale aanpak

2. Opgave en resultaten

3. Het gedrag

Instrumenten

Bijlage: Overzicht van instrumenten Deze bijlage geeft een overzicht van de verschillende instrumenten en interventies die onderdeel kunnen uitmaken van een doorstroomaanpak. We besteden daarbij zowel aandacht aan de sociale huisvesting als de particuliere sector. Binnen de sociale huisvesting is al veel geëxperimenteerd met doorstromingsaanpakken en is er al veel bekend. Dit geldt niet voor de particuliere sector. Het stimuleren van doorstroming onder woningeigenaren staat nog in de kindervoeten.

Passend wonen Algemene beschrijving

Een belangrijke voorwaarde om doorstroming op gang te brengen is de beschikbaarheid van voldoende aantrekkelijke en geschikte woningen. Senioren wonen immers al ergens, en zullen alleen verhuizen wanneer er woningen zijn die zij aantrekkelijk vinden én die geschikt zijn voor hun oude dag. De beschikbaarheid van deze woningen kan worden gerealiseerd door het bouwen van nieuwe woningen, het toevoegen van flexwoningen en door het beter benutten van de bestaande woningvoorraad, bijvoorbeeld door het optoppen van woningen, woningensplitsen en/of -delen. Ook kan het toevoegen van woningen op hetzelfde perceel, bijvoorbeeld door toevoeging van een mantelzorgwoning, doorstroming op gang brengen. Platform31 belichtte in dit artikel de 7 varianten van woningsplitsen en -delen In de woningbouwprogrammering is het belangrijk om rekening te houden met de woonbehoeften van senioren. Deze kunnen in kaart worden gebracht door in een woonbehoefteonderzoek specifiek op deze doelgroep in te zoomen. Dit onderzoek brengt in kaart wat de discrepantie is tussen het actuele aanbod en de vraag. Door hier in de woningbouwprogrammering rekening mee te houden, worden ook daadwerkelijk de woningen gebouwd waar vraag naar is. Gemeenten kunnen ook op andere manieren een bijdrage leveren aan het vergroten van passend aanbod. Bijvoorbeeld door het opstellen van een pre-mantelzorgbeleid.

In zo’n vijftig (vooral landelijke) gemeenten is het sinds kort mogelijk om vóór het aanbreken van de mantelzorgrelatie een mantelzorgwoning te bewonen. In tegenstelling tot de reguliere mantelzorgwoning, is voor deze woning wél een vergunning vereist.

Uitwerking in de sociale sector

Woningcorporaties maken prestatieafspraken met gemeenten, ook over de woningbouw. Naast het afspraken over nieuwbouw kunnen ook afspraken worden opgenomen over het beter benutten van de bestaande woningvoorraad.

Uitwerking in de particuliere sector

Naast woonwensen en woningmarktonderzoek en de vertaling hiervan naar de woningbouwprogrammering, kan de gemeente het eigen beleid en regels tegen het licht houden om te bezien of er actiever beleid gevoerd kan worden op het beter benutten van de bestaande woningvoorraad.

Werken aan doorstroming van senioren / Bijlage: Overzicht van instrumenten

Inhoud

Geleerde lessen

Inleiding

Deze toolkit

1. Integrale aanpak

2. Opgave en resultaten

3. Het gedrag

Instrumenten

– Dé senior bestaat niet. Zij hebben verschillende leefstijlen die te vertalen zijn naar verschillende woonprofielen. Zorg voor voldoende variatie de woningbouwprogrammering, zodat er voor verschillende senioren aantrekkelijk aanbod is. – Het bouwen van gelijkvloerse, toekomstbestendige woningen voor met name empty-nesters brengt in de praktijk de langste verhuisketens op gang. Zij laten namelijk vaak een (grote) eengezinswoning achter, wat ervoor zorgt dat meerdere huishoudens een stapje in hun wooncarrière kunnen maken. – Woningen hoeven niet heel groot te zijn om te delen. De motivatie om een woning te delen is vaak de wens om anderen te helpen en/of eenzaamheid te verminderen.

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/13730126/1