Toekomstperspectief 2040
Tekst van het document
Toekomstperspectief Wat wil
Uitkomsten raadpleging IJsselsteinse samenleving januari - februari 2022 9 maart 2022
COLOFON
Deze verkenning is begeleid door RUIMTEVOLK in opdracht van de gemeenteraad van IJsselstein, vertegenwoordigd door een stuurgroep met leden van alle raadsfracties. Hoewel aan de inhoud en samenstelling van dit rapport de grootst mogelijke zorg is besteed, is het mogelijk dat informatie onjuist of onvolledig is. RUIMTEVOLK aanvaardt geen enkele aansprakelijkheid voor de volledigheid en juistheid van de gegeven informatie. Aan de inhoud van dit rapport kunnen geen rechten worden ontleend.
9 maart 2022
2
Toekomstperspectief
Inhoudsopgave
Uitkomsten raadpleging IJsselsteinse samenleving januari - februari 2022
Inleiding Tussen stad en Groene Hart IJsselsteiners over... identiteit wonen en leven voorzieningen ondernemen, scholing en profilering duurzaamheid en mobiliteit Toekomstbeeld 2040
blz. 4 blz. 6
Bijlagen A - Factsheets B - Resultaten digitale enquête C - Resultaten Swipocratie D - Uitkomsten Dag van IJsselstein
blz. 19 blz. 20 blz. 30 blz. 38 blz. 39
Bronnenlijst
blz. 41
blz. 8 blz. 10 blz. 12 blz. 14 blz. 16 blz. 18
3
Inleiding
De gemeente IJsselstein wil richting geven aan haar toekomst. Tal van grote maatschappelijke opgaven staan de komende jaren te wachten. Denk aan diverse verstedelijkingsopgaven zoals het voorzien in de woonbehoefte, het vormgeven aan het gewenste voorzieningenniveau, de energietransitie, transitie van het buitengebied en mobiliteitsvraagstukken. Om grip te krijgen op deze ontwikkelingen en gewenste koers heeft de gemeente de laatste jaren nieuw beleid ontwikkeld en tegelijkertijd diverse dialogen gevoerd en studies verricht naar de positionering en bestuurskracht van de gemeente. Met het oog op de omvang en impact van de maatschappelijke opgaven die voor liggen, orienteert de gemeente zich daarbij steeds vanuit een zelfstandige positie op de regio en buurgemeenten. Daarbij is de constatering dat de gemeente IJsselstein ‘te’ ambivalent is in haar oriëntatie en steeds “op twee benen hinkt”; de gemeente staat met één been in de verstedelijking van de metropoolregio Utrecht en met het andere been in de Lopikerwaard en het Groene Hart. Een conclusie en positionering die overigens niet opgevat hoeft te worden als ‘goed’ of ‘fout’, maar gezien de omvangrijke opgaven en investeringen waar de gemeente voor staat, de bijbehorende (politieke) keuzes, de regionale component van diverse opgaven en de bestuurlijke dynamiek in de regio (zoals bestuurlijke en ambtelijke 4
samenwerkingsverbanden in de Lopikerwaard en U10/ U16-verband), wel een bestuurlijk vraagstuk dat hoog op de agenda staat van de gemeenteraad van IJsselstein. De gemeenteraad vindt het belangrijk om in deze fase voor de gemeenteraadsverkiezingen van 16 maart 2022 - de inwoners en ondernemers van IJsselstein te consulteren en te bevragen op hoe zij aankijken tegen de toekomst en de gewenste ontwikkeling van de gemeente. Bureau RUIMTEVOLK is gevraagd deze consultatie vorm te geven. Het onderzoek is in relatief korte tijd (4 januari - 14 februari 2022) en ten tijde van verschillende maatregelen ten gevolge van het Corona-virus uitgevoerd. Om zoveel mogelijk IJsselsteiners te bereiken zijn verschillende middelen ingezet: een digitale enquête (waaraan 588 mensen hebben deelgenomen, waaronder 79 ondernemers) een vragenlijst door middel van Swipocratie met name gerichte op jonge IJsselsteiners (511 inwoners hebben deze ingevuld, waarvan ruim driekwart jonger dan 35 jaar), een bijeenkomst met een selectie van maatschappelijke partners en twee interactieve digitale bijeenkomsten in kader van de ‘Dag van IJsselstein’ waaraan in totaal circa 60 inwoners en ondernemers hebben meegedaan. De resultaten van deze consultatie zijn in dit document per thema opgeschreven; een kompas voor de bestuurlijke en politieke agenda voor de komende jaren.
Bestuur en raad hebben aangegeven dit Toekomstperspectief te
willen gebruiken bij het maken van afwegingen in relatie tot diverse maatschappelijke opgaven en over de manier waarop de gemeente haar taken uitvoert en hoe zij daarbij samenwerkt, in de stad en in de regio. Naast een inhoudelijke component gaat het dan ook om de zogenoemde ‘hoe-vraag’: ‘Op welke manier wil de gemeente IJsselstein vorm geven aan maatschappelijke opgaven en haar ambities?’ Deze vraag wordt in een later stadium beantwoord, waarbij wederom de inwoners en ondernemers van IJsselstein zullen worden geconsulteerd.
5
Tussen stad en Groene Hart
6
De geschiedenis van IJsselstein begint met de bouw van kasteel IJsselstein in de 12e eeuw. Verschillende ontwikkelingen in de middeleeuwen droegen bij aan de groei van de stad. Het moerassige omliggende gebied werd ontgonnen, waardoor de Lopikerwaard ontstond en de Lek werd bedijkt zodat overstromingen minder vaak voorkwamen. Door de aanleg van de Nieuwe Vaart en Vaartsche Rijn ontstonden kortere routes naar onder andere Utrecht. Dankzij deze ontwikkelingen en de ligging aan de Hollandsche IJssel kon IJsselstein uitgroeien tot een handelsstad voor de streek. IJsselstein had de rechten om drie vaste jaarmarkten te organiseren, wat bijdroeg aan de groei van de lokale economie. Grachten, straten en gebouwen getuigen van deze rijke geschiedenis, waaronder de kasteeltoren, de toren van de (oude) Sint-Nicolaaskerk en natuurlijk de stadsgracht en restanten van de vestingwerken.1
De contouren van de vestingstad bepaalden tot in de 20e eeuw het aanzien en de omvang van IJsselstein. Daarna groeit IJsselstein van een stadje met 3.500 inwoners naar een plaats van 35.000 inwoners. Vooral in de tweede helft van de 20e eeuw maakt IJsselstein een groeispurt. Eerst door de komst van de radio- en televisiemasten van de Nozema en de Wereldomroep: werknemers vinden een woning in de nieuwe wijken Nieuwpoort en Kasteelkwartier en er wordt een industrieterrein aangelegd ten zuiden van de hoofdontsluitingsweg. Vanaf de jaren ‘60 krijgt IJsselstein de status groeikern, wat woningzoekenden uit de regio naar de stad trekt. Ten oosten, noorden en westen van de binnenstad wordt een flink aantal nieuwe wijken gebouwd en tegelijkertijd verbonden met Nieuwegein en Utrecht door de aanleg van de sneltram.2 En dan, vanaf de jaren 90, gaat het echt hard; een derde van het huidige inwoneraantal is in de afgelopen dertig jaar in IJsselstein komen
wonen3. Grote industrie gaat failliet en/of verdwijnt uit de stad en met de Vinex-wijk Zenderpark wordt ook naar het zuiden toe uitgebreid, wat samengaat met de aanleg van een nieuwe hoofdontsluitingsweg. Hiermee staat de Gerbrandytoren, de hoogste constructie van Nederland, niet langer in het buitengebied en gaat deel uitmaken van de ruimtelijke structuur van IJsselstein. Sterker nog, het wordt een echte identiteitsdrager van de stad als grootste kerstboom van Nederland. Naast de vele waardevolle historische panden die de binnenstad rijk is, krijgt de toren in 2017 als enige naoorlogse bouwwerk ook de status van rijksmonument. Zo groeit IJsselstein uit tot woonplaats tussen de grote stad en Groene Hart.
1850
1960
1990
1900
1970
2020
2168 ha. gemeentelijk oppervlak 33.819 inwoners
gem. inkomen per inwoner is €28.900 14.383 huishoudens
3.140 bedrijfsvestigingen Bron: CBS, gegevens uit 2021
7
IJsselsteiners over identiteit
Schakel tussen stedelijk gebied en het Groene Hart IJsselstein is een prachtige historische kern met een karakteristiek buitengebied. De gemeente maakt zowel onderdeel uit van de stedelijke agglomeratie Utrecht als het oer-Hollandse polderlandschap van de Lopikerwaard. IJsselstein is daardoor de schakel tussen het Groene Hart en het stedelijk gebied van Utrecht. Deze kwaliteiten en unieke positie is bepalend voor de identiteit van de gemeente, maar maakt IJsselstein voor veel huishoudens ook een gewilde plek om te wonen en leven. De IJsselsteiner is vooral inwoner van stedelijke regio Van oudsher is IJsselstein met name georiënteerd geweest op de Lopikerwaard. Maar de groeispurt van de stad in de tweede helft van de 20e eeuw en de verstedelijking in de gehele regio Utrecht, hebben er mede voor gezorgd dat IJsselstein steeds meer opgenomen is in de stedelijke systemen. Wie de regio en stad niet kent en deze op een doordeweekse dag bezoekt, krijgt het gevoel dat IJsselstein onderdeel is van een grotere stedelijke agglomeratie. En ondanks dat de wortels van IJsselstein in de polder liggen, en de IJsselsteiner zich ook echt ‘IJsselsteiner’ voelt, blijkt dat een groot deel van de inwoners zich tegelijkertijd ook identificeert als inwoner van de grote stedelijke (metropool)regio. Slechts een kleine minderheid voelt zich primair inwoner van het Groene Hart of de Lopikerwaard.
De Lopikerwaard zien de meeste inwoners als een waardevol buitengebied, de achtertuin die ze koesteren en wat bewaard moet blijven. Kleinschalig en toch alle voorzieningen nabij De groei van IJsselstein heeft bijgedragen aan een vitale
8
IJsselstein is voor mij vooral een...
Ik voel mij naast mijn eigen gemeente het meest verbonden met...
bevolkingsopbouw en (draagvlak voor) een goed voorzieningenniveau. Maar tegelijk met de voordelen van de stedelijke voorzieningen genieten de inwoners - zo bleek ook tijdens de Dag van IJsselstein - van (wat velen noemen) de ‘dorpse kwaliteiten’ van de stad. Veel mensen noemen daarbij termen als ‘gezelligheid’, ‘gastvrijheid’, ‘saamhorigheid’ en ‘authentiek’ maar ook het historische, groene en open karakter van de binnenstad en wijken. Inwoners van IJsselstein genieten van ‘het beste van twee werelden’. Een van de deelnemers aan de Dag van IJsselstein verwoordde het treffend “Ik geniet van zowel de voordelen van de nabijheid van de voorzieningen van de grote stad Utrecht, als de gezelligheid en kleinschaligheid van IJsselstein en het mooie landschap van het Groene Hart om de hoek.” Historische binnenstad bepalend voor identiteit Wanneer je de IJsselsteiner echter vraagt wat nu binnen deze context echt bepalend is voor de identiteit van het IJsselstein van vandaag, dat geeft het overgrote deel de historische binnenstad aan. IJsselsteiners zijn trots op hun historische, ‘levendige’, ‘compacte’ en ‘gezellige’ stadskern met veel voorzieningen, kwalitatief hoogwaardige winkels en goede horeca. De IJsselsteinse binnenstad wordt op grote afstand gevolgd door het omliggende landschap en de centrale ligging in het land.
Mede daardoor vinden de meeste IJsselsteiners dat de profilering van IJsselstein binnen en buiten de regio vooral opgehangen dient te worden aan het historische karakter en levendige centrum. Veel inwoners en ondernemers zien kansen hiermee IJsselstein nog beter op de kaart te zetten en om het gastvrije karakter te benutten door meer ruimte te bieden aan toerisme, horeca, overnachtingen en activiteiten.
Wat vindt IJsselstein? Trots op de sfeer en saamhorigheid, maar je bent niet zomaar een ‘apenluider’ Het bourgondische karakter en het rijke verenigingsleven zijn belangrijke stuwende krachten voor tal van initiatieven van ondernemers en inwoners. Zij maken van IJsselstein een leefbare, levendige en sociaal sterke stad. Veel mensen kennen elkaar; IJsselstein voelt stads en is ook klein genoeg om vertrouwd aan te voelen. Vragend aan de deelnemers aan de Dag van IJsselstein wat een van de respondenten met ‘IJsselstein moet IJsselstein blijven’ zou hebben bedoeld, kwamen veelvuldig termen als ‘gezelligheid’, ‘cultuur’, ‘gastvrijheid’, ‘vriendelijkheid’ en ‘sfeer’ naar voren. Ongeveer zes van de tien inwoners vindt ‘omgang met elkaar’ en ‘het verenigingsleven’ in meer of mindere mate bepalend voor het karakter van IJsselstein. Inwoners en maatschappelijke organisaties ervaren over het algemeen een goede sociale cohesie in de gemeente, terwijl dit volgens onderzoek relatief laag is.4 In verdiepende gesprekken tijdens de Dag van IJsselstein bleek ook dat een deel van de inwoners een scheiding ervaart tussen de mensen die geboren en getogen zijn in IJsselstein en nieuwkomers.
Ondanks de gastvrijheid mag je je niet zomaar een ‘Apenluider’ noemen, wat voor velen illustratief is voor de gevoelsmatige scheiding tussen oorspronkelijke en nieuwe IJsselsteiners en dat steeds minder bewoners willen of kunnen investeren in gemeenschapszin. Enkele maatschappelijke organisaties gaven ook aan dat bewonersinitiatieven en vrijwilligerswerk in de
gemeente rust op relatief weinig en steeds minder schouders. IJsselsteiner ziet verstedelijking als kans Tijdens de Dag van IJsselstein kwam regelmatig het gevoel ter sprake dat de gemeente steeds stedelijker (een beeld wat ook naar voren kwam in de enquête) en anoniemer is geworden en het dorpse karakter volgens sommigen wat aan het verliezen is. Overigens vindt niet iedereen dit problematisch. Dat bleek ook tijdens de Dag van IJsselstein toen een meerderheid aangaf het oneens te zijn met de stelling ‘Het karakter van IJsselstein gaat verloren wanneer er grote nieuwe woonwijken worden gebouwd’. Ook daaruit komt een beeld naar voren dat de meeste IJsselsteiners de verstedelijking als onvermijdelijk en deels ook als gewenst zien. Als IJsselstein flink zou groeien doet dat volgens veel inwoners geen afbreuk aan de identiteit van de stad.
Bouwstenen voor de toekomst •
De gemiddelde IJsselsteiner voelt zich meer stedeling en daardoor net wat vaker onderdeel van de stedelijke regio Utrecht dan inwoner van het Groene Hart of de Lopikerwaard. De Lopikerwaard zien de meeste inwoners als een waardevol buitengebied, de achtertuin die ze koesteren en wat bewaard moet blijven.
•
De historische binnenstad met het voorzieningenaanbod en de fijne (‘gezellige’) sfeer is in belangrijke mate bepalend voor de identiteit en karakter van IJsselstein. Behoud en waar mogelijk versterking van het centrum is een belangrijk vertrekpunt bij vormgeven aan maatschappelijke opgaven en accommoderen van functies (wonen, werken, winkelen, ontmoeten) en activiteiten.
•
IJsselstein heeft een sterke eigen ‘stadse’ identiteit. Nieuwe woonwijken of verdichting vormen voor de meeste bewoners geen afbreuk aan die identiteit. Wel geeft een belangrijk deel aan dat het groene karakter van de wijken bewaard moet blijven.
9
IJsselsteiners over wonen en leven
‘Gezinsstad’ in transitie IJsselstein werd in de jaren ‘60 aangewezen als groeikern en het bouwen voor eigen woningbehoefte maakte plaats voor ‘groei door ontwikkeling’. Grote woonwijken met veel eengezinswoningen werden opgetrokken en tot op de dag van vandaag ervaren IJsselsteiners de stad als een echte gezinsstad. Maar vergrijzing en ontgroening heeft een steeds grotere impact op de samenstelling van de huishoudens. De vergrijzing is de afgelopen jaren relatief harder toegenomen dan in de rest van de regio 5 en in combinatie met andere trends heeft dit tot gevolg dat de komende decennia het aantal kleine huishoudens toeneemt. Dat betekent dat er in IJsselstein steeds meer een- en tweepersoonshuishoudens zullen wonen en steeds minder gezinnen. Er is nog steeds sprake van huishoudensgroei, maar in tegenstelling tot bijvoorbeeld Utrecht en Nieuwegein zal het totaal aantal inwoners tot 2030 en 2050 nauwelijks meer toenemen en mogelijk zelfs afnemen. Daarmee sluit IJsselstein feitelijk meer aan op de ontwikkeling in de Lopikerwaard dan in het stedelijk gebied. Echter over de hele regio Utrecht komen er juist flink wat inwoners en arbeidsplaatsen bij.
Hiervoor wordt ingezet op het realiseren van woonwijken en bedrijfslocaties rond OV-knooppunten en gezond stedelijk leven, waarbij de hoeveelheid groen in en om de stad meegroeit.6 De gemeente IJsselstein wil in de komende tien jaar voor deze regionale opgave 2.500 woningen bouwen, zowel in de bestaande stad als in het buitengebied door de realisatie van het Kromme IJssel Park. Ook wil de gemeente inzetten op een gezonde, klimaatadaptieve leefomgeving, die uitnodigt tot bewegen.7
10
Inwoners zijn tevreden over het wonen in IJsselstein De inwoners van IJsselstein zijn best tevreden over wonen in IJsselstein: de kwaliteit van wonen, de woonomgeving, maatschappelijke voorzieningen, de saamhorigheid en bereikbaarheid krijgen gemiddeld een zeven als rapportcijfer. Ook jongeren blijken ook over het algemeen tevreden te zijn over wonen en de woonomgeving in IJsselstein. Het omliggende landschap vinden zij daarbij een belangrijke waarde.
voor de doorstroming binnen de gemeente, zodat bijvoorbeeld senioren hun woning over kunnen dragen aan een gezin of jong stel’ werd een aantal keren geopperd. Andere vinden het belangrijk dat er snel meer betaalbare woningen voor (door)starters moet komen. In de gesprekken tijdens de Dag van IJsselstein gaven inwoners ook aan dat het wenselijk is dat er nieuwe woonvormen en concepten toegevoegd worden in de wijken, eventueel door transformatie, splitsing of samenvoeging van bestaande woningen.
Onvoldoende geschikte woningen voor jongeren en senioren Tegenover het feit dat de meeste inwoners best tevreden zijn over het wonen in de wijken, geeft meer dan de helft van de inwoners aan dat er in de gemeente op dit moment onvoldoende geschikte woningen zijn die passen bij de behoefte. Slechts een kwart is tevreden over het aanbod. Met name voor senioren en jongeren vinden de inwoners het aanbod schraal, wat ook overeenkomt met de relatief grote voorraad grote (middel)dure eengezinswoningen in de gemeente. Wel is men over het algemeen te spreken over de kwaliteit van de woonwijken. Tijdens de Dag van IJsselstein gaven veel inwoners aan dat dit met name komt door het groene karakter en het feit dat je vanuit elke wijk in IJsselstein relatief snel bij het centrum en de voorzieningen bent.
Inbreiding voor uitbreiding mits groene karakter behouden blijft Ongeveer vier van de tien inwoners van de gemeente wil graag dat nieuwbouw zoveel mogelijk binnen bestaand stedelijk gebied gebeurt. Wel wordt daarbij meteen ook aangegeven dat dit samen moet gaan met behoud en versterking van het van het groene karakter. Een iets groter aandeel van de inwoners vindt dat nieuwe woningen best aan de rand van de stad en in de Lopikerwaard gebouwd mogen worden. Jongeren zijn hierover iets minder verdeeld: 58% vindt dat er in de bestaande stad gebouwd moet worden gebouwd in plaats van in het buitengebied; ook mag er van 60% van de jongeren hoger gebouwd worden. In de gesprekken over de afwegingen in relatie tot inbreiding en uitbreiding tijdens de Dag van IJsselstein vinden de meesten elkaar in het standpunt dat eerst de mogelijkheden in bestaand stedelijk gebied benut moeten worden (‘met behoud van het groene karakter!’) voordat er gebouwd kan worden aan de randen van de stad.
Wonen belangrijkste thema komende jaren In de gesprekken met de inwoners en maatschappelijke organisaties gaf het merendeel aan dat woningbouw de hoogste prioriteit verdient en het woningbouwprogramma primair ingezet moet worden voor de groei aan kleine huishoudens en de behoefte aan betaalbare woningen. ‘Bouw
Hoogbouw kan best Er mag volgens de IJsselsteiners hier en daar best wat hoger
Wat vindt IJsselstein? gebouwd worden, mits dit goed wordt ingepast in de bestaande stad en er tegelijkertijd in groen wordt geïnvesteerd. Ook moet er ruimte komen voor creatieve oplossingen zoals woningsplitsing en het bouwen van gedeelde woonvormen voor jongeren en alleenstaanden en ouderen, zodat de doorstroming op gang komt. Buiten de stad moet er volgens de meeste inwoners zoals gezegd ook ruimte zijn om te bouwen, maar dan wel door zorgvuldig met het groen om te gaan en in samenhang met andere opgaven zoals klimaatadaptatie, natuur en recreatie. Nieuwe woningen vooral voor eigen behoefte Opvallend is dat veel inwoners aangeven dat met bouwen van woningen voor de regionale groei de gemeente niet te ambitieus moet zijn. Slechts 20% is het eens met de stelling dat er in IJsselstein ook gebouwd moet worden voor de regionale behoefte. Zij zien bijvoorbeeld kansen voor het aantrekken van jonge huishoudens en voor de draagvlak van voorzieningen. Anderen zien een bedreiging voor de eigenheid, de ontspannen en groene woonkwaliteit en de toegang en kwaliteit van het buitengebied (Lopikerwaard) of vinden het vanzelfsprekender wanneer de groei in de stad Utrecht of gemeenten als Nieuwegein en Woerden wordt opgevangen. Tijdens de Dag van IJsselstein kwam het thema veelvuldig aan de orde.
Net als in de enquête kwam in de gesprekken een beeld naar voren dat het overgrote deel van de IJsselsteiners niet zit te wachten op extra woningbouw voor een regionale behoefte en een extra groei aan inwoners. En als er dan toch buitenstedelijk gebouwd wordt, doe dat dan op een gezonde manier en zorg voor een goede bereikbaarheid.
Naast de locatie Kromme IJssel Park werden ook Rijnenburg en de westkant van IJsselstein als locaties genoemd.
Bouwstenen voor de toekomst •
Veel inwoners van IJsselstein zijn tevreden over het wonen in de gemeente, met name als het gaat om de (groene) wijken en voorzieningen. Inwoners zijn een stuk kritischer over het huidige woningaanbod, de beschikbaarheid ervan en de mate waarin het aansluit op de woningbehoefte van met name jonge huishoudens en senioren. Dit brengt een uitdaging met zich mee vooral in te zetten op complementaire woningen en woonmilieus (typologie, segmentering, concept etc.), alsmede om werk te maken van de aanpassing van minder gewilde woningen in de bestaande woningvoorraad.
•
Woningbouw is voor veel IJsselsteiners het belangrijkste thema voor de komende jaren. Nieuwe woningen moeten daarbij primair voorzien in de eigen woningbehoefte. Relatief weinig IJsselsteiners zijn (uitgesproken) voorstander van bouwen voor de regio of extra groei.
•
Over waar deze woningen het beste gebouwd kunnen worden zijn de meningen verdeeld. Een deel van de
IJsselsteiner ziet deze bij voorkeur in het bestaand stedelijk gebied worden toegevoegd. Ook zijn er veel inwoners die (vooral) kansen zien in bouwen in het buitengebied. Voor bijna iedereen staat als een paal boven water dat woningbouw niet ten koste mag gaan van het groene karakter van de gemeente. De meeste inwoners vinden wel dat eerst goed naar binnenstedelijke mogelijkheden gekeken moet worden alvorens nieuwe uitbreidingslocaties aan te wijzen. •
Ondanks dat veel IJsselsteiners het belangrijk vinden dat er woningen voor kleine huishoudens, senioren en jongeren worden toegevoegd, ligt hoogbouw in bestaand stedelijk gebied gevoelig. Er zijn ongeveer evenveel voor als tegenstanders. Als het dan toch gebeurt, dan dient het hoogwaardig te worden uitgevoerd (architectuur, stedenbouw), dient het de doorstroming binnen de gemeente te bevorderen, het groene karakter behouden en moet het plan kunnen rekenen op draagvlak bij de omwonenden.
11
IJsselsteiners over voorzieningen
Inwoners tevreden over voorzieningen IJsselstein kent een rijk voorzieningenniveau, met de historische binnenstad als middelpunt en ontmoetingsplek, waar winkel- en horecagelegenheden zijn geconcentreerd. Het Fulcotheater en stadhuis verbinden het centrum met de wijken en de sneltram, waaraan ook de drie wijkwinkelcentra van IJsselstein zijn gelegen. De gemeente heeft twee grote sportparken en een binnenzwembad. Naast de vele basisscholen verspreid over de buurten heeft IJsselstein twee middelbare scholen. De drie woonzorgcentra liggen niet ver van het centrum, daarnaast zijn er enkele kleinschalige beschermd wonen-voorzieningen in de wijken. Het Sint-Antoniusziekenhuis in Nieuwegein is het dichtstbijzijnde ziekenhuis en via de tram makkelijk bereikbaar. In 2018 had IJsselstein in de detailhandel een van de laagste leegstandspercentages (3%, WVO) van de regio (gemiddeld 10% WVO).8 De IJsselsteiner is over het algemeen tevreden over de voorzieningen, wat vooral geldt voor de sport- en onderwijsvoorzieningen, maar ook voor de zorg- en welzijnsvoorzieningen en culturele voorzieningen. Jongeren zijn zeer tevreden over de scholen en sportverenigingen (beide 83%) en het overwegend eens met de stelling dat er voldoende ontmoetings- en uitgaansplekken zijn (ruim 60%). Over het aanbod aan cultuur (films, optredens etc.) is men kritischer.
Op de Dag van IJsselstein bleek verder dat veel inwoners blij zijn met het Fulcotheater, wat IJsselstein de mogelijkheid geeft voor een brede culturele programmering en wat te-
12
culturele voorzieningen, zorg en onderwijs. Op de Dag van IJsselstein werd de kwaliteit van de voorzieningen onderstreept en het belang om het voorzieningenniveau in de toekomst op peil te houden. Sommige IJsselsteiners maken zich zorgen hierover. Zijn er met het oog op de vergrijzing in de toekomst voldoende vrijwilligers voor de sportverenigingen? En een deel van de inwoners vragen zich daarbij af: willen jonge en nieuwe IJsselsteiners zich nog wel inzetten in het verenigingsleven? Op de bijeenkomst met maatschappelijke partners werd gewezen op het belang om actief vrijwilligers te werven onder de nieuwe generatie.
vens een goede basis is voor een avondje uit met een hapje en een drankje. Maar er zijn ook zorgen over toekomst voorzieningen Tal van maatschappelijke en economische ontwikkelingen, een veranderende behoefte van de (vergrijzende) samenleving en uiteenlopende decentralisaties (zorg, werk en inkomen, jeugd Omgevingswet) zal de gemeente en samenleving in IJsselstein de komende jaren dwingen keuzes te maken en de vraag te beantwoorden welke voorzieningen noodzakelijk en gewenst zijn, en op welke manier de gemeente hierin met de regio, markt of inwoners zelf wil optrekken. Denk daarbij aan het in stand houden of verbeteren van zwem- en sportvoorzieningen,
In de gesprekken blijkt dat inwoners over het algemeen veel waarde hechten aan het vormgeven van een inclusieve samenleving waarbij iedereen mee kan doen. Dat betekent niet alleen dat de woningvoorraad hierop toegerust moet zijn, maar ook de belangrijke (dagelijkse) voorzieningen en ontmoetingsplekken op wijkniveau. Voorzieningen en laagdrempelige ontmoetingsplekken op wijkniveau vinden inwoners belangrijk. Ouderen en kwetsbare doelgroepen moeten in hun eigen wijk kunnen blijven wonen dankzij aangepaste woningen, ontmoetingsplekken en zorg die vanuit de wijkzorgcentra en de verpleeghuizen geleverd kan worden.
Wat vindt IJsselstein? Veranderend gedrag consumenten uitdaging winkels en centrum Ook het MKB ziet zich uitgedaagd om in te spelen op veranderende behoefte, veranderend winkelgedrag en de opkomst van de digitalisering en online aankopen. Winkelvoorzieningen zullen veranderen en de rol van het stadscentrum en de wijkwinkelcentra zal veranderen van ‘places to buy’ naar ‘places to meet’: ontmoetingscentra waar het prettig verblijven is en je verschillende voorzieningen bij elkaar vindt. Zorgvoorzieningen zullen met het oog op de vergrijzing steeds belangrijker worden: zowel intramurale voorzieningen als voorzieningen nabij levensloopbestendige woningen voor ambulante zorg.
Inwoners maken regelmatig gebruik van voorzieningen Nieuwegein en Utrecht Wat betreft het gebruik van voorzieningen, werk en scholing in de regio is de gemiddelde inwoner van IJsselstein primair gericht op Utrecht en Nieuwegein en nauwelijks op andere buurgemeenten. Verder valt op dat jongeren regionaal georienteerd zijn en bijvoorbeeld regelmatig aangeven ook buiten IJsselstein te sporten en winkelen. Wat betreft maatschappelijke en winkelvoorzieningen in algemenere zin (waaronder zorg, zwembad en cultuur) maken veel inwoners soms tot regelmatig gebruik van voorzieningen in Nieuwegein en Utrecht en nauwelijks in Montfoort/Lopik en Vianen. Wat betreft sociale contacten is zijn de inwoners, jong en oud, vooral op IJsselstein zelf gericht en nauwelijks op de buurgemeenten. Veel inwoners kunnen zich goed voorstellen dat in de toekomst bepaalde voorzieningen regionaal worden gedeeld. Veel inwoners kunnen zich bijvoorbeeld voorstellen dat ze in de toekomst gaan zwemmen in Nieuwegein, en dat de historische binnenstad en het aanbod van cultuur en horeca een regionale functie krijgt. Belangrijk is wel dat er goede OV- en fietsverbindingen tussen de steden en wijken zijn.
Bouwstenen voor de toekomst •
Inwoners van IJsselstein zijn over het algemeen (erg) tevreden over de voorzieningen binnen de gemeente en regio. Hoewel mensen het belangrijk vinden dat het voorzieningenniveau minimaal gehandhaafd blijft, kunnen veel bewoners zich voorstellen dat een aantal voorzieningen op termijn gedeeld wordt met de buurgemeenten. Denk daarbij bijvoorbeeld aan het bieden van een breed en complementair cultureel aanbod, zwembaden, sportaccommodaties etc..
•
Een groot deel van de IJsselsteiners maakt ook al regelmatig gebruik van voorzieningen in de nabij gelegen gemeenten zoals Nieuwegein en Utrecht en zijn over het algemeen bereid daarvoor te reizen, bijvoorbeeld voor winkels of cultuuraanbod.
•
De combinatie van de historische binnenstad, de aanwezige voorzieningen (winkels, horeca, etc) in de binnenstad en het Fulcotheater wordt als erg waardevol gezien en vormen een belangrijk drager onder de levendigheid, aantrekkelijkheid en identiteit van IJsselstein. Echter binnensteden en retail staan onder druk en het gedrag van de consument verandert. Dit brengt voor de middenstanders en de binnenstad van IJsselstein uitdagingen en kansen met zich mee. Het vraagt om begeleiden van en (planologische) ruimte bieden aan nieuwe functies, slimme programma’s en samenwerking tussen partijen: ondernemers, maatschappelijke organisaties, inwoners en de gemeente.
13
IJsselsteiners over ondernemen, scholing en profilering
Sterke groei werkgelegenheid IJsselstein is zowel een forenzen- als werkgemeente. Inwoners werken vooral in eigen gemeente, Nieuwegein en Utrecht. Maakindustrie en dienstverlening bieden veel werkplekken in de gemeente, die zich concentreert op de bedrijventerreinen en in de binnenstad met haar horeca en detailhandel.9 De weekmarkt en evenementen trekken bezoekers en bestedingen aan. Ook het buitengebied trekt recreanten aan: te voet, op de fiets of al varend over de Hollandse IJssel. De bedrijventerreinen in IJsselstein kennen weinig tot geen leegstand, wat tot voor de coronacrisis ook gold voor de winkels in de binnenstad. Tot 2040 neemt de werkgelegenheid in de regio toe met 80.000 arbeidsplaatsen, waarvan 70.000 in de stad Utrecht. Dit vraagt om ruimte: intensivering, menging of uitbreiding van bedrijventerreinen.10 Inwoners geven weinig prioriteit aan economie Uit de enquete blijkt dat economie en ondernemen minder hoog op de agenda staat van de gemiddelde IJsselsteiner. Sterker nog: werkgelegenheid en ondernemerschap krijgt de laagste prioriteit van de voorgelegde maatschappelijke thema’s. Dit wordt mede veroorzaakt door een relatief beperkt aandeel ondernemers die de enquête heeft ingevuld (13% van de respondenten). Desalniettemin vinden de meeste inwoners dat de gemeente voldoende en kwalitatief hoogwaardige 14
ruimte moet bieden aan ondernemingen. Maar indien er sprake is van veroudering en verloedering van bedrijventerreinen zijn dat de aangewezen locaties om te transformeren naar woonbuurten. Uitdagingen voor het bedrijfsleven Verschillende ontwikkelingen zoals een veranderende behoefte, automatisering, robotisering, digitalisering en flexibilisering hebben een grote impact op de bedrijfsvoering en arbeidsmarkt. Het leidt tot nieuwe producten, verdienmodellen en verandert de behoefte aan arbeid. Bovendien zullen bedrijven en vastgoed moeten verduurzamen. Door materialen opnieuw te gebruiken en te zorgen voor kortere en lokale consumptie- en productieketens wordt de impact van bedrijven en bewoners op de omgeving verkleind.11 Zoals als eerder opgemerkt zal de historische binnenstad door trends in de detailhandel steeds meer veranderen van ‘place to buy’ in een ‘place to meet’: evenementen, authenticiteit en beleving spelen hierin een belangrijke rol.
Ondernemers: fijne gemeente, maar weinig binding Ondernemers vinden IJsselstein weliswaar een fijne gemeente om te ondernemen, maar de meeste ondernemers voelen zich met hun bedrijf niet sterk verbonden met de stad. Over de dienstverlening van de gemeente zijn de ondernemers opvallend neutraal en/of onuitgesproken. Tijdens de Dag van IJsselstein werd daarbij door sommige deelnemers wel gewezen op de waardevolle samenwerking tussen ondernemers en gemeente in de historische binnenstad (Bedrijven Investeringszone, BIZ IJsselstein BIJ).
Wat vindt IJsselstein? Toerisme als kans Wat betreft de positionering van IJsselstein liggen er volgens veel inwoners en ondernemers kansen om de stad als toeristische bestemming beter op de kaart te zetten. Tijdens de Dag van IJsselstein gaven veel deelnemers aan dat de allure van IJsselstein met haar karakteristieke binnenstad, goede winkels en horeca beter verzilverd kan en mag worden. Bijvoorbeeld door samen te investeren in een goed binnenstadsprogramma, inclusief evenementen, cultuur, horeca en verblijf. Tijdens de Dag van IJsselstein werd geopperd om de vestingwerken beter zichtbaar en beleefbaar te maken, net als andere historische blikvangers. Er liggen kansen om zowel dagjesmensen te bedienen, als mensen die meerdere dagen in de regio Utrecht willen bezoeken.
Bouwstenen voor de toekomst •
•
Voor de gemiddelde inwoner van IJsselstein leeft het thema economie en werkgelegenheid weinig. Mensen zijn meer bezig met thema’s als wonen en voorzieningen. Dit kan gevolgen hebben voor het draagvlak voor investeringen in de economische infrastructuur en de (her)ontwikkeling van werklocaties. Wel vinden inwoners en ondernemers dat de gemeente aanwezige bedrijven en werklocaties moet koesteren als deze van goed belang en hoge kwaliteit zijn. Ondernemers vinden IJsselstein weliswaar een fijne gemeente om te ondernemen, maar zien de stad niet als een echte ondernemersstad. Slechts een minderheid voelt zich met hun onderneming specifiek verbonden met IJsselstein.
•
De veranderende economie en werkgelegenheid brengen grote uitdagingen met zich mee voor bedrijfsleven en overheden. Dit vraagt om een gemeenschappelijke visie en (nieuwe) samenwerkingen.
•
Uit het traject komt een beeld dat ondernemers en gemeente elkaar weinig opzoeken. Dat uit zich bijvoorbeeld in het feit dat slechts weinig ondernemers gebruiken maken van danwel een opvatting hebben over de dienstverlening en samenwerking met de gemeente. Dit verdient meer aandacht. Er liggen kansen om zowel op lokaal als regionaal niveau de koppeling tussen onder-
wijs en bedrijfsleven te versterken, zodat jonge IJsselsteiners een goede aansluiting vinden op de lokale arbeidsmarkt en ondernemingen kunnen putten uit voldoende arbeidspotentieel. •
Ondernemers zien IJsselstein niet echt als een ondernemersstad. Belangrijk voor een lokale en regionale economie is de verbondenheid, samenwerking en profilering. Daar is werk aan de winkel bij alle partijen, zowel op lokaal als regionaal niveau.
•
Recreatie en toerisme zijn kansrijke pijlers onder de IJsselsteinse economie die volgens inwoners en ondernemers nog beter benut kunnen en mogen worden. Dit vraagt om een goede programmering van de historische binnenstad met hoogwaardige winkelvoorzieningen, horeca, cultuur, evenementen en overnachtingsmogelijkheden. Maar ook om een slimme koppeling tussen en verbinding met het unieke Hollandse polderlandschap en het stedelijk aanbod van Utrecht. Op dit vlak ligt het dan ook voor de hand om de samenwerking te zoeken met de omliggende gemeenten, Utrecht en natuurlijk de Lopikerwaard. Door meer overnachtingsmogelijkheden te creëren, de historische binnenstad en fietsroutes te versterken en in te zetten op evenementen kunnen bestaande kwaliteiten volgens deelnemers worden versterkt.
15
IJsselsteiners over duurzaamheid en mobiliteit
Verduurzaming vraagt om veel ruimte en investeringen Het behoeft nauwelijks toelichting dat de energietransitie een van de grootste opgaven voor de komende decennia is. Door de relatief jonge woningvoorraad zit IJsselstein in de voorhoede van de regio wat betreft energieprestaties van woningen: alleen de gemeente Houten heeft een hoger aandeel woningen met energielabel A en B. Binnen IJsselstein hebben woningen in centrum, de aangrenzende wijken (Nieuwpoort en Kasteelkwartier) en IJsselveld-Oost en West de laagste energielabels.12 Ten aanzien van zonnepanelen op woningen loopt IJsselstein achter ten opzichte van de regio. IJsselstein wekt op dit moment 6.5% van haar energieverbruik duurzaam op.13 In de Regionale Energiestrategie is vastgesteld dat in 2030 als regio 1,8 TWh duurzame elektriciteit opgewekt wordt. De ruimte op IJsselsteins grondgebied voor grootschalige opwek is beperkt. De gemeente zet haar omgevingsvisie in op samenwerking in de Lopikerwaard, waar zonnepanelen en windturbines langs snel- en provinciale wegen als optie worden gezien.14 Verduurzamen in eerste instantie eigen verantwoordelijkheid Een belangrijk deel van de inwoners geeft aan dat hierin de gemeente en lokale gemeenschap een verantwoordelijkheid dragen om in de lokale energiebehoefte te voldoen.
Het verduurzamen van de woningvoorraad is volgens de IJsselsteiners in eerste instantie een verantwoordelijkheid 16
van woningeigenaren en verhuurders en daarna pas van de gemeente. Over de stelling ‘de gemeente moet investeren in (grootschalige) collectieve opwek in de vorm van zonnevelden en windmolens en de ‘opbrengst delen met de samenleving’ zijn de IJsselsteiners verdeeld. Voor jonge IJsselsteiners is het thema belangrijker. Een deel van de jongeren en jong volwassen vindt het belangrijk dat de gemeente investeert in duurzame energie door de gemeente. Benut de daken Tijdens de Dag van IJsselstein bleek dat dat de deelnemers wel een verantwoordelijkheid voelen voor de energietransitie en dat zelfvoorzienend zijn in de energiebehoefte een goede ambitie is, los van de haalbaarheid. Daarbij zou er alleen ook naar andere mogelijkheden gekeken moet worden. Vooral zonne-energie op dak werd veel genoemd: er zijn nog veel dakoppervlaktes in IJsselstein die onbenut zijn. Er is weinig enthousiasme voor windmolens. Ook werd er aandacht gevraagd voor netcapaciteit en opslagmogelijkheid met accu’s.
Inwoners tevreden over bereikbaarheid IJsselstein ligt in het stedelijk kerngebied van de regio, met een directe aansluiting op de A2. Hier sluit ook de N210 aan, de belangrijkste verbindingsweg voor de Lopikerwaard. De sneltram zorgt voor een openbaar vervoerverbinding met Nieuwegein en Utrecht. IJsselstein heeft geen directe OV-verbindingen met de nabij gelegen gemeenten Woerden, Houten en Vianen. Wat betreft mobiliteit zijn IJsselsteiners tevreden met de hoeveelheid en kwaliteit van de fietspaden binnen de gemeente. Ook worden de fiets- en OV-verbindingen met omliggende gemeenten door de meesten goed gevonden. Verbeteren regionale OV-verbindingen Tijdens de Dag van IJsselstein werd onder meer een
Wat vindt IJsselstein? onderscheid gemaakt tussen mobiliteit en bereikbaarheid binnen IJsselstein zelf en de verbinding met de regio. Het is goed om binnen IJsselstein zo veel mogelijk in te zetten op de fiets en voetganger, waarbij Houten als voorbeeld werd genoemd. De schaal van IJsselstein leent zich daar ook voor: ‘IJsselstein is klein genoeg om verkeer binnen de gemeente met de fiets en lopend te doen’. Voor de verbinding met de regio moeten de OV-verbindingen sneller en breder worden, waarbij met name de busverbindingen met Woerden, Houten, Vianen en Lopikerwaard werden genoemd. Ook werd aandacht gevraagd voor maatwerk voor doelgroepen: fijnmaziger, slimmer OV met individuele voorzieningen. (Jonge) IJsselsteiners: extra inzet op duurzame mobiliteit Met name jonge IJsselsteiners vinden het belangrijk dat er wordt geïnvesteerd in openbaar vervoer en een snellere tramverbinding met Utrecht CS, maar ook richting de gemeenten in de Lopikerwaard en plaatsen als Woerden en Vianen. Een ruime meerderheid is het eens met de stelling dat de gemeente IJsselstein met alle inwoners en ondernemers volop in moet zetten op duurzame mobiliteit. Naast verbetering van de OV-verbindingen liggen er hierbij kansen door snelfietsverbindingen met Utrecht/ Nieuwegein en Vianen te realiseren, om het gebruik van de fiets, e-bike en speed-pedelec te stimuleren.
Een belangrijke boodschap was dat de auto niet moet worden vergeten. Doordat het OV achterloopt, nemen veel men-
sen de auto. Die goed faciliteren blijft belangrijk, maar tegelijkertijd zou het fijn zijn als het steeds aantrekkelijker wordt om de auto te laten staan, vooral binnen de stad.
Bouwstenen voor de toekomst •
Verduurzaming van de gemeente is met name voor jonge IJsselsteiners een belangrijk thema. Een belangrijk deel van de inwoners geeft aan dat hierin de gemeente en lokale gemeenschap een verantwoordelijkheid dragen om in de lokale energiebehoefte te voldoen.
•
Het overgrote deel van de IJsselsteiners vindt dat woning- en vastgoedeigenaren (alsmede verhuurders) primair verantwoordelijk zijn voor hun vastgoed.
•
In de bestaande stad zijn de meeste daken bedekt met zonnepanelen. Vooral op het bedrijventerrein is een flinke inhaalslag gemaakt. In het buitengebied zijn zonnevelden zo goed mogelijk ingepast in het landschap.
•
De meeste inwoners zijn - afgezien van enkele knelpunten zoals de N210) op hoofdlijnen tevreden over de infrastructuur en verbindingen met de regio en de stad Utrecht. Wel zien inwoners verbetermogelijkheden, bijvoorbeeld als het gaat om de openbaar vervoersverbindingen. Een snellere tramverbinding met Utrecht staat hoog op het wensenlijstje van met name jonge IJsselsteiners.
17
GROENE VERSTEDELIJKING op de fiets naar school, werk of het zwembad via de nieuwe doorfietsroute
wonen in Rijnenburg met groene buffer
frequentere sneltram brengt voorzieningen in Utrecht en Nieuwegein nog dichterbij
D L E
EN
R
EV AN T
investeringen in kwalitatief groen en de verbinding daarnaartoe
18
verdichten waar kan, op sommige plekken ook best wat hoger bv. Oranje
Na ss a
saamhorigheid, samenwerking en korte lijnen tussen gemeente, inwoners en ondernnemers zonnecollectoren op alle daken
historische binnenstad: bruisend centrum met voorzieningen, ontmoetingsplekken en ruimte voor toerisme.
groene, duurzame, klimaatadaptieve en gezonde woonwijken
bezoekers uit de regio gaan een hapje eten, naar het Fulco Theater en overnachten in de binnenstad
nieuwe woningen en woonvormen voor senioren en starters
BE ST collectieve en natuurinclusieve opwek van zonne-energie
op excursie leren scholieren over energieneutrale rioolwaterzuivering
es ad uk
WEE WE
creatie van natuur door nieuwe initiatieven, zoals een blotevoetenpad
gemakkelijk met streekvervoer naar het buitenzwembad in Montfoort
toekomstbestendige werklocaties met voldoende werkgelegenheid
Lekstrand Kromme IJsselpark: wonen, water, natuur en recreatie in samenhang
voldoende draagvlak en vrijwilligers voor voorzieningen in de wijken
DIG N E T TBES KELIJK A A KLIM ANTREK ART EN A OENE H GR
Toekomstbeeld IJsselstein 2040
Bijlagen
BIJLAGEN
A - Factsheets B - Resultaten digitale enquête C - Resultaten Swipocratie D - Uitkomsten Dag van IJsselstein
blz. 20 blz. 30 blz. 38 blz. 39
19
A
Factsheets
Beschrijving van de lokale en regionale ontwikkelingen en opgaven aan de hand van uiteenlopende thema’s: wonen, bereikbaarheid, energietransitie, transitie buitengebied, leefbaarheid, vergrijzing, etc.
20
ngebied Zuid
Huidige situatie • Sinds groeikern-status echte gezinsstad • Gemiddeld % sociale huur en doelgroep • Afgelopen 10 jaar vergrijsd en ontgroend
Wonen Huidige situatie Sinds IJsselstein de status van groeikern kreeg heeft de stad veel gezinnen aangetrokken. Ook in de Vinexperiode bleef IJsselstein een gezinsstad. In vergelijking met de regio (33%) heeft de gemeente nog altijd een hoog aandeel gezinnen (41%). Het aandeel 65-plussers ligt met 16% op het regionaal gemiddelde. Wel is IJsselstein in de afgelopen tien jaar harder ontgroend en vergrijsd dan de meeste andere gemeenten in de regio Utrecht. De doelgroep voor sociale woningbouw ligt met 36% lager dan het regionaal gemiddelde, wat ook geldt voor het aandeel corporatiewoningen (25%) in de woningvoorraad. Ontwikkelingen en opgaven De gemeentelijke woonvisie zet in op het realiseren van 2.500 woningen tot 2030, gericht op het bouwen van wervende woonmilieus voor zowel eigen inwoners als vestigers. Hiermee wil de gemeente haar bevolkingsopbouw en voorzieningenniveau op peil houden. Dit ligt fors boven de provinciale prognose van de autonome behoefte van 650 woningen, waarmee de bevolking afneemt maar het aantal huishoudens door verdunning als gevolg van vergrij4.1 Sterke bevolkingsgroei zing nog wel groeit. De vergrijzing vraagt om levensloopgeschikte De demografische groei zet onverminderd woningen nabij voorzieningen. Binnenstedelijk is er nog capacidoor, daarnaast zorgen vergrijzing en de teit voor 600 tot 800 woningen.
Buitenstedelijk wil de gemeente van het aantal eenpersoonshuishouinzetten op realisatie van een groei groenstedelijk woonmilieu in het voor eenmet toenemende vraag Kromme IJsselpark. IJsselsteindens wil bouwen behoud van de naar identiteit en het groene karakter. woningen. De druk op de nu al overbelas-
Wonen in de Lopikerwaard - Omgevingsagenda Lopikerwaard (2020)
"Momenteel is er een ha Ontwikkelingen scheiding tussen stad en la • Binnenstedelijke capaciteit voor IJsselstein. randen zijn 600-800 woningen (ouderen,De starters) groeiambitie 2.500 woningen openbaar toegankelijk en zo (gezinnen) • Inzet U16: wonen en werken rond ecologisch waardevoller ku OV-knooppunten uitleglocaties • zijn. Ontsluiting We willen daarom een z • Kromme IJsselpark en Rijnenburg (geleidelijke) overgang van d naar het buitengebied.
te woningmarkt neemt dus toe, minder
De Regio Utrecht groeit in de komende decennia tot dreigen 2040 met koopkrachtige groepen geen plek 135.000 inwoners, wat zich vertaalt in een groei van 100.000 te kunnen vinden. Onderzoek toont aan huishoudens. De verstedelijkingsstrategie Utrecht en Utrecht dat er vooral een groeiende behoefte is Nabij zetten in op een concentratie van wonen en werken in het aan centrum-stedelijke stedelijke kerngebied, waar IJsselstein onderdeel vanwoonmilieus uitmaakt, in en rondom de stad Utrecht enzijn goed rondom grote regionale OV-knooppunten. Vooralsnog er bereikgeen regionale uitbreidingslocaties in IJsselsteinnabij voorzien; bare woonmilieus, centra,wel in de overi20 is het Kromme IJsselpark opgenomen in het Integraal Ruimtege regionale steden en dorpen. lijk Perspectief (IRP), in relatie Als metwe omlegging N210. bouwOp kijken naarvan de de concrete termijn zal de gemeente Utrecht in het aangrenzende Rijnenburg plannen en naar de plannen die in 2018 woningen realiseren; op de korte termijn is in het noordelijk deel in voorbereiding waren dan zien we dat een energielandschap voorzien.
Een goede (ov)ontsluiting van raag te kunnen voldoen in de regio tot 2030 woningen Rijnenburg is een belangrijke er randvoorwaarde voor67.000 ontwikkeling Dit gebied biedt ruimte om meervoudige oplossingen te rioriteit te geven aandeel; dit oppakken gebouwd zullen worden alle randin het zuidelijk in samenhang met mits ontwikkelinvinden voor vraagstukken als de energietransitie. Niet voorwaarden ontwikkeling op orde gen in IJsselstein zou de bereikbaarheid vanvoor IJsselstein kunnen van het zuidelijke vergroten en het voorzieningenniveau in de gemeente kunnen alle delen zijn geschikt voor energieopwekking, maar zijn. Het grootste deel van deze plannen novatieve groen-stedelijke ondersteunen. is gesitueerd in het stedelijk kerngebied
Hierbij zoeken we de meente Lopik
voor de snelwegzone worden de mogelijkheden de komende jaren verder verkend.
Bron: Ku
en nabij knooppunten. Aanvullend zijn de afgelopen twee jaar nog plannen voor
Toename inwoneraantal per gemeente 2015-2030 - Uned (2020), Utrecht Nabij 20 Onderzoek woningbehoefte en woonmilieus U10/U16, Companen 2020.
Afbeelding 7 - Toename inwoneraantal per gemeente 2015-2030.
Het IJssel Park is de locatie waar groen, cultureel erfgoed
Kromme IJsselpark - gemeente IJsselstein (2021), Omgevingsvisie IJsselstein
21
Huidige situatie
Voorzieningen
•
Bruisend centrum (met lage leegstand)
•
Compleet voorzieningenniveau in de wijken
•
Deels eigen voorzieningen, deels in de regio
Huidige situatie IJsselstein kent een rijk voorzieningenniveau, met de historische binnenstad als middelpunt en ontmoetingsplek, waar winkel- en horecagelegenheden zijn geconcentreerd. Het Fulcotheater en stadhuis verbinden het centrum met de sneltram, waaraan ook de drie wijkwinkelcentra van IJsselstein zijn gelegen. De gemeente heeft twee grote sportparken en een binnenzwembad. Naast de vele basisscholen verspreid over de buurten heeft IJsselstein twee middelbare scholen. De drie woonzorgcentra liggen niet ver van het centrum, daarnaast zijn er enkele kleinschalige beschermd wonen-voorzieningen in de wijken. Het Sint-Antoniusziekenhuis in Nieuwegein is het dichtstbijzijnde ziekenhuis en via de tram makkelijk bereikbaar. In 2018 had IJsselstein in de detailhandel een van de laagste leegstandspercentages (3%, WVO) van de regio (gemiddeld 10% WVO).
Ontwikkelingen
Legenda
•
Minder winkel(m2)s, meer ontmoeting
•
Voorzieningen en zelfredzaamheid
•
Gezinsvoorzieningen onder druk
Winkelfunctie Bijeenkomstfunctie Kantoorfunctie Industriefunctie Zorgfunctie Onderwijsfunctie Sportfunctie Overige functie
Functies anders dan wonen in IJsselstein
Ontwikkelingen en opgaven Door de opkomst van online aankopen en veranderend winkelgedrag neemt de behoefte aan fysieke winkels af en corona heeft deze trend alleen maar versterkt. Centra worden van places to buy steeds meer places to meet: ontmoetingscentra waar het prettig verblijven is en je alle voorzieningen bij elkaar vindt. Zorgvoorzieningen zullen met het oog op de vergrijzing steeds belangrijker worden, zowel intramurale voorzieningen als voorzieningen nabij levensloopbestendige woningen voor ambulante zorg.
22
Hoofdvoorzieningen in en om IJsselstein
Onderwijs in IJsselstein - Gemeente in beeld (2021), IJsselstein
Economie:
Economie:
Samenstelling beroepsbevolking IJsselstein Belangrijkste economische sectoren IJsselstein Beroepsniveau van inwoners, % van totale beroepsbevolking, 2019 Aantal banen per sector[1](x1000); Dec 2019 Grootste sector
Aantal banen (2019)
HandelIJsselstein
10.500
Economie & bedrijvigheid Huidige situatie IJsselstein is zowel een forenzen- als werkgemeente. Inwoners werkenEconomie: vooral in de eigen gemeente, Nieuwegein en Utrecht. De maakindustrie en dienstverlening bieden veel werkplekken in de gemeente, die zich concentreert op de bedrijventerreinen (68 hectare) en in de binnenstad met haar horeca en detailhandel. De bedrijventerreinen in IJsselstein kennen weinig tot geen leegstand en op bedrijventerrein De Kroon is nog ruimte voor nieuwe bedrijven.
Nederland
Huidige situatie 1,1
Bron van inkomen van inwoners IJsselstein Gezondheidsen
19.000
Gemiddeld besteedbaar inkomen1, 2018 banen per persoon in Aantal beroepsbevolking (2019)
Informatie en €48.400 Belangrijkste economische sectoren IJsselstein communicatie 0,59
Ontwikkelingen en opgaven Automatisering en robotisering hebben een grote impact op de Grootste sector arbeidsmarkt en leiden tot ander soort werk in de maakindustrie. Tot 2040 zullen er 80.000 arbeidsplaatsen in de regio bij komen, waarvan er 70.000 landen in de stad Utrecht. Duurzaam ruimtegebruik is hierbij dus van belang. Er is behoefte aan 216 ha aan bedrijventerreinen, dit vraagt om intensivering, menging of uitbreiding. Intensivering en menging bieden kansen voor de verduurzaming van gebouwen en omgeving. Daarnaast ligt er een grote opgave in de circulaire economie. Door meer materialen opnieuw te gebruiken en te zorgen voor kortere en lokale consumptie- en productieketens wordt de impact van maakprocessen gereduceerd.
Handel
2.400 banen
72,0%
Nederlands gemiddelde €43,000
Sterkst oververtegenwoordigde sector t.o.v. Nederlands gemiddelde
Informatie en communicatie +185%
0,4
-
Onderwijs
0,4
-
6,4%
complexiteit Vervoer 42%en opslag
0,2
+52% -39% -40%
0,1
+80%
0
slager, kapper +2,2%
+15%
-0,1 0,1 en robotisering Automatisering
Inkomen:
Verhuur en handel van onroerend goed
0,1
-79%
0
+19%
veranderen de maakindustrie 14,1% 0 0
Bron vaneninkomen van inwone • menging Intensivering Landbouw, bosbouw en visserij
5,1%
16,3%
15,5%
bevat o.a. glazenwasser, vuilnisman, frietbakker
LageDelfstoffenwinning complexiteit 0 9% Energievoorziening 0% 2,9% Waterbedrijven en afvalbeheer 0% Nederland
bedrijfslocaties
•
-100%
0
-100%
0
-100%
0
-100%
2013 2016 Duurzaamheid en2019 circulariteit: re-use,
2013onbekend is 2016 2019 1 Zelfstandigen zijn hierin niet meegenomen. Wanneer data van een sector wordt deze niet weergegeven. Bron: CBS Sectoren; it’s public analyse
Aantal banen per sector[1](x1000); Dec 2019
Bijstandsgerelateerd korte/lokale consumptie- en
Arbeidsongeschikt3 % bevolking
0%
Daarmee behoort IJsselstein tot de
Aantal banen
23%
AOW
Overige dienstverlening
•
+31% -9%
0,2
0,3 Ontwikkelingen Middellage % bevolkingbevat o.a. politieagent,
Cultuur, sport en recreatie
-3,5%
-16%
Horeca
leegstand
Amersfoort
Bron: CBS regionale kerncijfers; CBS Arbeidsdeelname; it’s public analyse
4
3,8%
productieketens +0,4% Ontwikkeling t.o.v. 2014
1,1 2013
Bouwnijverheid
2016
1
3,8%
0,5
1,4% 2019
2013
2016
2019
Vergelijking NL
Gemiddeld besteedbaar inkomen1, 2018
0 3,9%
Werkzame b percentage
% bevolking
2,4
Handel
gemeente van Nederland met het gemiddeld besteedbaar Verhuurhoogste en overige zakelijke diensten inkomen
0,1
2013
+38%
€48.400 1,9%
1,8%
2016
2019
-18%
+145%
Nederlands gemiddelde €43,000
1 Het besteedbaar inkomen bestaat uit het bruto-inkomen verminderd met betaalde premies en belastingen 2 Werkloze beroepsbevolking als aandeel van de totale beroepsbevolking. 3 Het totaal aantal personen dat een arbeidsongeschiktheidsuitkering (WAO, WIA, WAZ, Wajong, Wet Wajong) ontvangt. 4 Het aantal personen tot de AOW-gerechtigde leeftijd dat een uitkering ontvangt in het kader van de Participatie wet, IOAW, IOAZ, WWIK of Bbz. Bron: CBS Regionale Kerncijfers; CBS inkomensverdeling; it’s public analyse.
Informatie en communicatie
1
Gezondheids- en welzijnszorg
0,9
Industrie
0,8
Horeca
0,7
Specialistische zakelijke diensten
0,6
Sterkst groeiende sector in absoluut aantal banen in 2015-2020
Gezondheids- en welzijnszorg +1.900 banen
+185%
0,1 0,7 nauwelijks Bedrijventerreinen,
-48%
-0,3
Openbaar bestuur en overheidsdiensten
t.o.v. Nederlands gemiddelde 73,1% 72,0% Lage complexiteit 6%
•
0,8
Industrie
0
% beroepsbevolking
+145% +185%
0,2 Maakindustrie, dienstverlening, horeca
0,6bevat o.a. technisch personeel, 0,5 fysiotherapeut
Werkloosheidspercentage2
Middellage +1,1% complexiteit Sterkst oververtegenwoordigde sector 41%
0,1
•
complexiteit Financiële dienstverlening 18%
welzijnszorg +1.900 banen
-18%
ingenieur, sales 0,9 manager
Middelhoge Specialistische zakelijke diensten
Middelhoge complexiteit 18%
Werkzame bevolking als percentage van 15 tot 75 jarigen
+38% 0,5
Lokaal georiënteerde arbeidsmarkt 1bevat o.a. arts, 0,1
32% Gezondheids- en welzijnszorg
Sterkst groeiende sector in absoluut aantal banen in 2015-2020
Vergelijking NL
0
1
Bouwnijverheid
•
Informatie communicatie Hoge en complexiteit
Hoge complexiteit 35%
Beroepsbevolking (2019)
Ontwikkeling t.o.v. 2014 2,4
Verhuur en overige zakelijke diensten
2.400 banen
Inkomen:
Aantal banen
Handel
0,1
0,2
-16% 0,1
0,4
-
Onderwijs
0,4
-
0,2
-9% 0,2
Openbaar bestuur en overheidsdiensten
0,3
+31%
0
0,5
Overige dienstverlening
-39%
Daarmee behoort IJsselstein tot de
0,1 0 -0,1
+52%
23%
-40%
0,1
Verhuur en handel van onroerend goed
0,1
0
Landbouw, bosbouw en visserij
0
0
-100%
0
-100%
0
-100%
Delfstoffenwinning
0 0%
Waterbedrijven en afvalbeheer
0%
Economie in IJsselstein - Gemeente in beeld (2021), IJsselstein
1 Zelfstandigen zijn hierin niet meegenomen. Wanneer data van een sector onbekend is wordt deze niet weergegeven. Bron: CBS Sectoren; it’s public analyse
+80% +15%
gemeente -79% van Nederland met het hoogste gemiddeld besteedbaar inkomen +19%
Vervoer en opslag
Energievoorziening
+185%
-48%
-0,3
Financiële dienstverlening
Cultuur, sport en recreatie
72,0%
2013
1 Het besteedbaar inkomen bestaat uit het bruto-inkomen verminderd met betaalde premies en belastinge (WAO, WIA, WAZ, Wajong, Wet Wajong) ontvangt. 4 Het aantal personen tot de AOW-gerechtigde leeftijd Bron: 0 CBS Regionale Kerncijfers; CBS -100% inkomensverdeling; it’s public analyse.
Economie in de Lopikerwaard - Omgevingsagenda Lopikerwaard (2020)
23
Huidige situatie •
Energie & klimaat
Jonge woningvoorraad is energetisch voorsprong
•
IJsselveld grote verduurzamingsopgave
•
Tegelijkertijd wijk met minder hittestress
Huidige situatie Woningvoorraad: IJsselstein zit in de voorhoede van de regio als het gaat om duurzaamheid van woningen. De relatief jonge woningvoorraad speelt hierin een rol. Alleen de gemeente Houten heeft een hoger aandeel woningen met een energielabel A en B. Binnen IJsselstein hebben het centrum en aangrenzende wijken (Nieuwpoort en Kasteelkwartier) en IJsselveld-Oost en West de laagste energielabels. Ten aanzien van zonnepanelen op woningen loopt IJsselstein achter ten opzichte van de regio. Wat betreft hittestress scoren het Centrum, de vroegnaoorlogse wijken en het Zenderpark minder goed ten opzichte van de wijken uit de jaren ‘70, ‘80 en begin jaren ‘90. Vooral IJsselveld heeft veel (volwassen) groen dat de hele wijk dooradert.
Ontwikkelingen •
buitengebied (stiltegebied en woonambitie) •
Zon op dak is grote kans voor energie opwek
•
Ontwikkelingen en opgaven IJsselstein wekt op dit moment 6.5% van haar energieverbruik duurzaam op. In de Regionale Energiestrategie is vastgesteld dat in 2030 als regio 1,8TWh duurzame elektriciteit opgewekt wordt. IJsselstein levert hier een bijdrage aan van 0,05 TWh door middel van zon op dak, zonnevelden en windturbines. De ruimte voor windturbines in het buitengebied is beperkt: ten noorden van IJsselstein ligt een stiltegebied, terwijl aan de zuidkant natuur- en woningbouwontwikkeling is voorzien (IJsselpark). Zonnevelden zouden mogelijk zijn in het noordelijk buitengebied, maar doen wel afbreuk aan beleving van het landschap. In de regio Lopikerwaard worden zonnepanelen en windturbines langs snelen provinciale wegen als optie gezien. Om hittestress tegen te gaan is het belangrijk om binnenstedelijk te vergroenen, middels het plaatsen van meer bomen en groenvlakken/bakken in straten en op pleinen, het reduceren van betegelde voor- en achtertuinen en het vergroenen van daken.
24
Beperkt ruimte voor zon en wind in
Klimaatadaptieve gebouwde omgeving
Vergelijking percentages zonnepanelen en energielabels met de regio - BRON?
Hittestress kaart IJsseslstein - BRON?
Energielabels per wijk in IJsselstein - BRON?
Huidige situatie
Mobiliteit & bereikbaarheid
(Snel)tram Nieuwegein/Utrecht
•
Geen OV-verbindingen met Woerden, Houten, Vianen
•
Filevorming N210
Ontwikkelingen
Huidige situatie De regio Utrecht wordt ook wel de ‘draaischijf’ van Nederland genoemd. De belangrijkste Noord-Zuid en Oost-Westverbindingen over zowel weg als spoor (en in zekere mate ook water) kruisen elkaar hier. IJsselstein ligt in het stedelijk kerngebied van de regio met een directe aansluiting op de A2. Hier sluit ook de N210 aan, de belangrijkste verbindingsweg voor de Lopikerwaard. Hieromheen vindt dan ook vaak filevorming plaats. Het OV als alternatief is goed geregeld richting Nieuwegein en Utrecht, met zowel de sneltram als een busverbinding. IJsselstein heeft echter geen directe OV-verbindingen met nabij gelegen regioplaatsen als Woerden, Houten en Vianen. Ontwikkelingen en opgaven Binnen het ontwikkelperspectief Utrecht nabij wordt de realisatie van een centrale as nageleefd; de Grote U. De focus ligt de komende jaren voornamelijk op de ontwikkeling richting Nieuwegein, met de A12-zone in het verlengde van het grootste binnenstedelijke project Merwedekanaalzone. De A12-zone vormt een cruciale schakel en behoeft o.a. een noodzakelijke verbetering van de bereikbaarheid met het HOV. Hierbij wordt gedacht aan een kruising van de sneltram Utrecht-Nieuwegein/IJsselstein en de lijn tussen Leische Rijn en USP. In het Integraal Ruimtelijk Perspectief is de ambitie opgenomen om de sneltram 10 minuten sneller te laten rijden naar Utrecht.
Daarnaast dient de opzet van de sneltram binnen IJsselstein te worden onderzocht en het regionale openbaar vervoer verbeterd. Ook nieuwe fietsverbindingen kunnen de bereikbaarheid van zowel werk en voorzieningen als recreatie verbeteren. Verder ligt de nadruk op de binnenstedelijke bereikbaarheid van IJsselstein, waarbij een afname van het autogebruik tot doel wordt gesteld. Een ander speerpunt is het opzetten van basismobiliteit; IJsselstein toegankelijk voor iedereen door het ontwikkelen en aanbieden van een ‘stadsservice’ van deur tot deur voor mensen die geen auto en/of fiets hebben of daar niet zelfstandig gebruik van kunnen maken.