Rapport project Financiële beheersmaatregelen uitvoer Jeugdwet definitief 2.0

Rapport Project Financiële beheersmaatregelen uitvoering Jeugdwet Meer aandacht, minder zorg: Niet iedere dag hoeft een 10 te zijn 1

Inhoud Inhoud......................................................................................................................................................................2 Voorwoord ...............................................................................................................................................................4 1.

Samenvatting ..................................................................................................................................................4 1.1

Eindconclusie ...........................................................................................................................................6

1.1.1 Advies .....................................................................................................................................................7 1.1.2 Financieel effect .....................................................................................................................................8 1.1.3 Monitoring .............................................................................................................................................9 2.

Achtergrond ..................................................................................................................................................10 2.1 Aanleiding ....................................................................................................................................................10 2.2 Doelstelling project .....................................................................................................................................10 2.3 Opdracht en afbakening ..............................................................................................................................11 2.4 Scenario’s kostenbeheersing .......................................................................................................................12 1.

Scenario “Status Quo” ...........................................................................................................................12

2.

Scenario “Basispakket” ......................................................................................................................12

3.

Scenario “Basispakket plus” ...............................................................................................................12

3. Thema 1: Aanscherpen verordening en beleidsregels .......................................................................................13 3.1 Jeugdwet en jeugdhulpplicht ......................................................................................................................13 3.1.1 Jeugdwet en andere wetten ................................................................................................................15 3.2.1 Jeugdwet en Ambulante inzet Jeugdhulp ............................................................................................15 4.

Thema 2: Versterken Lokaal team ................................................................................................................17

5.

Thema 3: Eigen team voor maatwerkbegeleiding ........................................................................................18

6.

Uitwerking in scenario’s ................................................................................................................................19 4.1 Scenario 1 ....................................................................................................................................................19 4.1 Scenario 2 ....................................................................................................................................................19 4.2 Scenario 3 ....................................................................................................................................................20 4.3 Overige maatregelen ...................................................................................................................................20 4.3.1 Pilot Huisartsen – Sociaal Team ...........................................................................................................20 4.3.2 Jeugdhulp in het onderwijs ..................................................................................................................20 4.3.3 Preventieve aanpak thuiszitters ...........................................................................................................21

Bijlage 1. Jeugdhulp en andere wetten .................................................................................................................22 1.

Jeugdwet en Onderwijs .............................................................................................................................22 1.1

Welke voorwaarden zijn er? ..............................................................................................................23

1.

Lees- en leerproblemen .........................................................................................................................24

Producten versus wetten en verantwoordelijkheden: ................................................................................30 1.

Jeugdwet en Zorgverzekeringswet ............................................................................................................33

3. Jeugdwet en Wet langdurige zorg (Wlz)........................................................................................................34 2

Aanvragen Wlz ..............................................................................................................................................35 Jeugdige in de Wlz.........................................................................................................................................35 Een jeugdige heeft een Wlz-indicatie ...........................................................................................................35 4.

Jeugdwet en Wet Maatschappelijke Ondersteuning (Wmo) .................................................................36 Verlengde Jeugdzorg .....................................................................................................................................37

Bijlage 2. Alternatieven binnen het voorveld. .......................................................................................................37 Wat ondervangen kan worden in het preventieve voorveld ............................................................................37 Lichte psychische klachten ............................................................................................................................38 Een jongere die thuiszit, welke sociale contacten verliest: ..........................................................................38 Alles rondom scheiding (relatie en scheidingsdesk) .....................................................................................38 Opvoedondersteuning ouders ......................................................................................................................38 Bij misdrijven, verkeersongevallen of zelfdoding (iemand gevonden bijvoorbeeld): Slachtofferhulp .........38 Sporten met autisme: prikkelvrij zwemmen .................................................................................................38 Bijlage 3.

Financiële onderbouwing scenario’s 1 en 2 ...........................................................................................40 Indicaties scenario 1 ..........................................................................................................................................40 Indicaties scenario 2 ..........................................................................................................................................41 Kosten scenario 1 ..............................................................................................................................................42 Kosten scenario 2 ..............................................................................................................................................43

3

Voorwoord Als ouder of verzorger gids je je dochter of zoon door het leven, door de puberteit op weg naar volwassenheid. De ene ouder gaat dat gemakkelijker af dan de andere. En dat geldt ook voor de kinderen. Als papa of mama doen we ‘gewoon’ ons uiterste best. En het kind? Hij of zij stormt op zijn eigen manier op de toekomst af. Met vallen en opstaan, met butsen en builen. Een ingewikkeld samenspel van opgroeien en opvoeden tussen ouder en kind in een uitdagende samenleving. En daarbij beleven kind en ouder pieken en dalen. Die horen er een beetje bij. Dat samenspel kan ook ergens op dat pad naar volwassenheid gaan haperen of zelfs plotseling tot stilstand kan komen. Omdat er zorgen zijn of spanning waardoor kind of ouder zelf niet meer verder komt. Bijvoorbeeld omdat er thuis iets ingrijpends gebeurt of er iets in de ontwikkeling niet goed lijkt te gaan. Wat dan? Waar vind je hulp als jeugdige of als ouder? En wie betaalt dat dan? De gemeente IJsselstein ondersteunt die gezinnen graag bij het vinden van een oplossing. Niet alleen omdat we daar sinds 2015 een wettelijke verplichting in hebben, maar ook omdat we het belangrijk vinden dat ieder kind en ieder gezin mee kan doen; thuis en in onze IJsselsteinse samenleving. Daar hebben we met elkaar een verantwoordelijkheid in. De verantwoordelijkheid van de gemeente zit hem erin, dat we de ondersteuning slim organiseren.

Dat betekent dat hulpvragers ons gemakkelijk kunnen vinden en dat onze medewerkers de kennis en kunde hebben om de problematiek snel te kunnen doorgronden en snel een passend ondersteuningsaanbod kunnen bieden. Daarom werken wij nauw samen met (bijna allemaal) lokale hulpinstanties. Samen bieden zij een breed palet aan hulp; dichtbij en op maat. Ouders/verzorgers kunnen daar vaak snel geholpen worden wanneer zij problemen hebben. Bijvoorbeeld op het vlak van: geld, taal, gezondheid, relatie of eenzaamheid. Huisartsen en andere deskundigen zullen daarom steeds vaker doorverwijzen naar de gemeente omdat wij een compleet beeld van het hele ‘veld’ hebben en sneller kunnen zien waar een jeugdige of een ouder mee geholpen is. Zo ziet het college van IJsselstein de ondersteuning aan gezinnen en jeugdigen. Kennis, kunde en organisatie op orde brengen en een sterke, lokale samenwerking om de ondersteuning dichtbij te kunnen aanbieden. Slim organiseren dus. Dat betekent ook dat we gezinnen helpen om problemen vanuit hun eigen kracht (proberen) aan te pakken. We kunnen samen dus heel veel – ieder vanuit zijn eigen verantwoordelijkheid. Maar we moeten nog een slag maken. We komen uit een situatie waarin we sinds 2015 hard bezig zijn de Jeugdhulp goed in te richten. Toen kregen gemeenten onder de Wet Jeugdhulp de opdracht om te voorkomen dat er geen kind tussen wal en schip raakte.

Maar de wet kreeg langzaam maar zeker tot gevolg dat we, door de systematiek van de wet, steeds minder gebruik gingen maken van de mogelijkheden die andere wetten boden of de mogelijkheden die we zelf lokaal in huis hadden. Zo ontstond er landelijk meer vraag naar- en aanbod van jeugdhulp. De kosten liepen daardoor enorm op. Het Rijk heeft dit soort ongewenste effecten in beeld gebracht. Dit leidde in 2024 tot de vaststelling van de Hervormingsagenda Jeugd. Deze helpt ons om onze gemeentelijke rol te herdefiniëren en scherpere keuzes te maken. Het college is blij met die ruimte. In dit rapport geven we richting aan hoe we jeugdhulp dichter bij het gezin en de jeugdige kunnen organiseren. Slim, laagdrempelig, snel en op maat, onder 1 loket van het Sociaal Team, en met een beroep op de eigen verantwoordelijkheid van de hulpvrager(s). Deze aanpak blijkt kostenefficiënt uit te vallen. We verwachten dat we in 2028 per saldo de kosten met 1,1 miljoen terug kunnen brengen en – heel belangrijk – zonder daarbij op de kwaliteit van de jeugdhulp in te boeten en zonder jeugdigen tussen wal en schip te laten vallen. Namen het college nodig ik u van harte uit om de analyse, conclusies en voorgestelde richting van het projectteam te lezen. En vergeet tijdens het lezen niet om de zorg voor kind en gezin te blijven voelen. Eveline Schell, wethouder Jeugd

1. Samenvatting 4

De Jeugdhulpkosten stijgen jaarlijks fors. In 2023 zagen we al een flinke overschrijding van de begroting en als we hier niets aan doen loopt dit op naar 1,3 miljoen in 2028 (scenario 1). Dit dwingt de gemeente, net als vele andere gemeenten, om te kijken naar de mogelijkheden die er zijn om deze stijging af te buigen en waar mogelijk binnen de begroting te krijgen. Er zal meer grip op de uitgaven in de Jeugdhulp moeten komen. Dit is echter wel heel simpel gesteld maar niet eenvoudig te realiseren. Dit vergt als eerst inzicht in het systeem, inzicht in de uitgaven en dan met name de stijgers, maar ook een andere manier van kijken naar Jeugdhulp. De belangrijkste vraag die wij ons moeten stellen is of de gemeente wel de oplossing moet zijn voor alle opvoedings- en opgroeiproblemen. Ja, de maatschappij is de laatste jaren veranderd en veel jeugdigen hebben grote uitdagingen. Ook de Corona jaren hebben hier niet in positieve zin aan bijgedragen. Maar opvoeden en opgroeien gaat in fases en met verschillende uitdagingen, voor zowel de ouders als ook voor de jeugdigen. Lang niet altijd hoeft er dan ook een beroep gedaan te worden op de gemeente of de Jeugdhulp. Veel uitdagingen horen gewoon bij het leven en bij opgroeien in deze tijd. Zoals Koningin Maxima recent al zei: “niet iedere dag hoeft een 10 te zijn”.

Om hier meer duidelijkheid in te krijgen heeft de gemeente een projectteam opgericht om dit in kaart te brengen. Dit projectteam heeft alles bekeken langs drie lijnen: de afbakening van de Jeugdhulp zelf, de versterking van het Sociaal/Lokaal team en als laatste de mogelijkheden om zelf meer zaken op te pakken als Sociaal team. Dit komt ook samen met de wens van de Hervormingsagenda Jeugd1 waaraan landelijk ook wordt gewerkt en die ondersteunt wordt door de aankomende nieuwe Jeugdwet. Voor de duidelijkheid: dit project is niet alleen ingestoken uit kostenbesparing. Het is geen platte bezuinigingsoperatie, ondanks de noodzaak om naar de stijging van de kosten te kijken. Uitgangspunt is en blijft dat alle jeugdigen hulp en ondersteuning moeten kunnen krijgen indien de situatie dit vereist en de uitdagingen de draagkracht van de jeugdigen en hun ouders/verzorgers of het netwerk rond de jeugdige te boven gaat. Dit neemt niet weg dat we wel scherper kunnen kijken naar wanneer we die niet vrij toegankelijke Jeugdhulp inzetten en welke uitgaven hiermee gemoeid zijn. Om een goed inzicht te krijgen heeft de projectgroep allereerst gekeken naar de huidige verordening Jeugd en Maatschappelijke ondersteuning binnen de gemeente. Recente uitspraken van de Centrale Raad van Bestuur hebben in verschillende gemeenten al geleid tot de noodzaak de verordening aan te passen.

Met name de onderdelen “eigen kracht/probleemoplossend vermogen” en “formele en informele zorg” waren niet goed omschreven. Het goed omschrijven van deze begrippen zorgt er voor dat wij als gemeente voldoende kunnen motiveren waarom wij wel of geen Jeugdhulp inzetten. Ook doet dit recht aan de rechtspositie van de jeugdige en de ouders/verzorgers als zij een beroep doen op de gemeente voor jeugdhulp. Met de aanpassingen die nu zijn gedaan is er meer duidelijkheid over wanneer er een beroep gedaan kan worden op jeugdhulp en wanneer niet. Daarnaast is door het projectteam gekeken naar wat nu eigenlijk onder de Jeugdwet valt. In 2015 bij de decentralisatie van de Jeugdwet heeft het kabinet de Jeugdhulp overgedragen aan de gemeenten. Hierbij is ook juridisch en door de Tweede Kamer aangegeven dat de gemeenten alleen maar uitvoering moesten geven aan wat voorheen ook onder de AWBZ en de ZVW viel ten aanzien van Jeugdhulp. In de loop der jaren is echter vanuit het verantwoordelijkheidsgevoel van de gemeenten veel meer opgepakt op het gebied van Jeugdhulp dan feitelijk door de wetgever is gesteld. Dit leidde tot een forse stijging in vraag, aanbod en dus ook een stijging in de kosten van de Jeugdhulp per gemeente. Waar in 2015 nog gemiddeld 1 op de 27 jeugdigen Jeugdhulp nodig had, steeg dit in de afgelopen 9 jaar naar 1 op de 12.

Daarnaast komt ook een deel van de stijging door verhoging van kosten i.v.m. inflatie, CAO loonstijgingen etc. In IJsselstein wordt gemiddeld in 1 op de 14 a 15 jongeren Jeugdhulp ingezet. Het projectteam heeft een drietal scenario’s uitgewerkt. Een scenario waarbij we de huidige situatie in stand laten en doorgaan op de huidige voet, een scenario waarin we echt alleen maar de hulp inzetten zoals deze door de wetgever in 2015 is overgedragen (basis scenario) en een scenario waarin we de wettelijke taken uitvoeren samen met hulpvragen die kenmerkend zijn voor IJsselstein of waarvan de gemeente vindt dat we

1 www.vng.nl/artikelen/over-de-hervormingsagenda-jeugd

5

die moeten blijven doen. Dit laatste scenario is niet verder onderzocht omdat uit het onderzoek blijkt dat er voor IJsselstein geen afwijkende en specifiek kenmerkend hulpvragen waren. Het projectteam adviseert u scenario 2 verder uit te werken. Dit scenario geeft richting aan een nieuwe koers die, ons helpt de de schaarse Jeugdhulpmiddelen daar in te zetten waar ze het hardst nodig zijn. Een keuze voor scenario 1 leidt tot een tekort van 1,3 miljoen euro op de begroting. Dat houdt in dat die stijging dan ten koste gaat van uitgaven op andere gemeentelijke domeinen. We kunnen als gemeente nu eenmaal het geld maar één keer uitgeven. Scenario 2 (basis) en het scenario 3 (basis plus) laten duidelijk zien dat wij scherper kunnen gaan kijken naar waar de verantwoordelijkheid van de jeugdige en de ouders zelf ligt. Zo wordt er gekeken naar wat kan de jeugdige op eigen kracht en de draagkracht van de ouder(s)/verzorger(s). De belangrijkste conclusies die er getrokken kunnen worden uit het volgen van scenario 2: ➢ ➢ ➢

➢

Het gemiddeld aantal indicaties daalt in scenario 2 van 1.250 nu naar 950 (gemiddeld) in 2028. In scenario 1 is een heel beperkte daling voorzien naar 1.200, deze daling was al ingezet de laatste jaren. In kosten per indicatie wordt geen verschil tussen de scenario’s verwacht. Deze stijgende trends zetten wel door. Dit komt met name door CAO loonstijgingen en inflatie. De geprognotiseerde kostenstijging in scenario 1 was ongeveer 4% per jaar. In scenario 2 wordt dit afgebogen, totale kosten blijven t/m 2028 stabiel op iets minder dan 10 miljoen per jaar. En zou daarmee binnen de meerjarige begroting blijven (exclusief mogelijke investering in het voorveld). De stabilisatie in kosten is rekening houdend met prijsinflatie. Relatief gezien is er in scenario 2 dus sprake van een forse kostendaling. De totale besparing van scenario 2 t.o.v. scenario 1 kan oplopen op tot 1,4 miljoen in 2028. Hierdoor stabiliseren de uitgaven en blijven we binnen de meerjarige begroting, ook wanneer we de begroting in de komende jaren zouden corrigeren voor de daling in het aantal kinderen.

Dit houdt wel in dat we als gemeente soms ‘nee’ zullen moeten zeggen als er een beroep gedaan wordt op de Jeugdhulp. Hierbij hebben we dan ook gekeken naar de alternatieven die er zijn in het voorveld bij de vrij toegankelijke voorzieningen. Bij de uitwerking van scenario 2 zullen deze alternatieven worden toegelicht. Dit gaat niet ten koste van de kwaliteit van de Jeugdhulp of ondersteuning. De gemeente zal in dat geval verwijzen naar het voorveld waar wij ook genoeg algemene voorzieningen hebben die de jeugdige of de ouders/verzorgers kunnen ondersteunen en weer op weg helpen. Indien het naar oordeel van de het Sociaal Team wel onder de Jeugdhulp valt zal hier ook direct op ingegaan worden ongeacht de zwaarte van het probleem. Met om dit scenario met succes te implementeren zijn 2 zaken van belang; het aanpassen van de verordening en het versterken van het sociaal team. Zoals in de Hervormingsagenda al wordt aangegeven is het logisch dat het eigen Sociaal team meer zelf gaat doen. Voorheen maakte het Sociaal Team vooral de analyse en verwees door naar een zorgaanbieder. Dit wordt nu verschoven naar het voorveld en meer eigen inzet van het Sociaal Team bij ondersteuning of begeleiding bieden tot aan specialistische hulp. Het Sociaal Team kent namelijk het beste de lokale problematiek in IJsselstein, is laagdrempelig en kan vaak sneller acteren.

Ook heeft het Sociaal team de contacten met de eerstelijns zorg (huisartsen en jeugdartsen), het voorveld en de Jeugdbescherming/Jeugdreclassering. Door die samenwerkingen te intensiveren, zoals huisartsen die in het geval van een jeugdigen eerst doorverwijzen naar het Sociaal team i.p.v. gelijk naar een zorgaanbieder, zorgen we ervoor dat het Sociaal Team beter in positie komt. Echter meer invloed zorgt ook voor meer verantwoordelijkheid. Om te kunnen zorgen dat de aanvragen tijdig worden behandeld maar ook op de juiste manier worden bekeken, zal hiervoor ook een investering nodig zijn in het Sociaal Team in capaciteit en kennis/kunde. Dit houdt in vooral capaciteit om de huisbezoeken te kunnen doen, aanvragen te bekijken en beantwoorden en beschikbaar te zijn voor huisartsen, jeugdartsen en GI’s bij vragen.

1.1

Eindconclusie 6

Verandering gaat niet vanzelf en heeft tijd nodig. Ook een systeemverandering zoals ingezet in 2015 toen de Jeugdhulp over werd gedragen aan de gemeente. Niet alleen kreeg de gemeente toen het hele pakket, maar vooruitlopend had het kabinet ook forse besparingen al ingeboekt. Dus hetzelfde werk voor veel minder geld. Ondanks dat heeft de gemeente het jarenlang goed gedaan maar zagen wel de kosten stijgen. Doordat de gemeente de zorg laagdrempelig instak, toegankelijk naar de inwoners en de vraag naar Jeugdhulp door een veranderende maatschappij ook fors toenam, namen de kosten te snel en te hard toe. Dit geeft op de langere termijn een onhoudbaar stelsel wat niet meer betaalbaar is. Daarnaast moeten we concluderen dat de gemeente op basis van haar verantwoordelijkheidsgevoel ook veel naar zich toe heeft getrokken. De wens was en is dat geen enkel kind tussen wal en schip mag vallen en in een veilige en stimulerende omgeving moet kunnen opgroeien. We zijn nu op een punt beland waarin we moeten kijken of wat we doen daadwerkelijk nodig is (doen we niet teveel). Is Jeugdhulp altijd nodig? Hoe gaan we om met de stijgende kosten van de jeugdhulp? Er is een analyse gedaan of we in het verleden te snel Jeugdhulp hebben ingezet om jeugdigen te ondersteunen. Hierdoor rijst nu de vraag of dit wel terecht is.

Hebben we in onze ijver niet teveel verantwoordelijkheid genomen en te weinig vertrouwd op de draagkracht van de jeugdige en zijn netwerk? Opgroeien en opvoeden gaat nu eenmaal gepaard met hobbels en uitdagingen. We mogen meer vertrouwen in de zelfredzaamheid van de jeugdige en zijn netwerk. Of kan hij toe met hulp van partners in het voorveld die ondersteuning kunnen bieden bij de opgroei en opvoedvraagstukken. Lichte ondersteuning of gesprekken waardoor een jeugdige vaak net zo goed of soms zelfs veel beter af is. Zo kunnen we jeugdhulp blijven inzetten voor diegene die het echt nodig hebben én blijft het stelsel betaalbaar. Dit vergt zoals gezegd een andere benadering. Een benadering van duidelijkheid over de mogelijkheden van de jeugdige en van de omgeving. Er kan veel meer zelf! En dit is soms lastig en uitdagend, maar zo is nu eenmaal soms ook het leven. Niet elke dag hoeft perfect te zijn. Het gaat vooral om meer aandacht en minder zorg! Op basis van het onderzoek van het projectteam is de conclusie dan ook te rechtvaardigen dat de denkrichting moet gaan veranderen. De gemeente is niet oplossing voor alle problemen en heeft ook niet alle oplossingen. Te beginnen door uit te gaan van de draagkracht van de jongere en het netwerk.

1.1.1 Advies Het advies is om scenario 2 te gaan volgen conform de uitwerking en de doelstellingen. In scenario 2 passen we zowel de verordening en de beleidsregels aan (thema 1). Hierdoor heeft het Sociaal Team meer duidelijkheid en handvatten. Daarnaast zit in dit scenario ook de versterking van het Sociale Team opgenomen (thema 2). Op het moment dat dit goed is ingebed, kunnen we ook verder met scenario 3 waarbij we meer zelf gaan doen (thema 3) wat ook in lijn is met de landelijke ontwikkelingen. Meer thuis nabij en lokaal voor de jeugdigen, minimale uithuisplaatsingen en minder onder toezicht stellingen (OTS) door Jeugdbescherming. Dit leidt er ook toe dat we een forse vermindering kunnen realiseren in de uitgaven. Dit loopt op tot een mogelijke besparing van € 1.400.000 euro op jaarbasis in 2028. Hierbij is wel uitgegaan dat de totale besparing niet per direct gerealiseerd kan worden. Er zijn bijvoorbeeld nog lopende beschikkingen en de nieuwe werkwijze zal ook in het sociaal team geïmplementeerd moeten worden. We zijn daarom uitgegaan dat vanaf Q1 2025 ieder kwartaal 10% van de totale besparing gerealiseerd wordt. De volledige besparing is dan medio 2027 gerealiseerd. Kanttekening hierbij is wel dat er een versterking en investering in het voorveld dient plaats te vinden omdat de capaciteit daar mogelijk niet toereikend is. Hiermee is ook rekening gehouden.

Op dit moment biedt het voorveld nog genoeg ruimte ook al omdat het voorveld nog wordt uitgebreid. De berekening laat zien dat indien de verschuiving naar het voorveld plaatsvindt, hier een maximale extra uitgave gedaan dient te worden oplopend tot € 300.000 euro in 2028 (zie paragraaf 1.1.2 en bijlage 3). Dit is echter een fractie van de besparing die we realiseren in de Jeugdhulp. De verwachting is echter wel door afname van de indicaties dat het maximale bedrag van € 300.000 euro niet volledig benut zal hoeven worden. De berekening is conservatief gemaakt. 7

Buiten de scenario’s zijn er op dit moment ook al ontwikkelingen die bovenstaande alleen maar zullen versterken. Zo loopt er al een pilot met huisartsen, waarbij zij alles eerst doorverwijzen naar het Sociaal Team en wordt door intensivering van de samenwerking met het onderwijs ook al veel Jeugdhulp inzet voorkomen. Niet alleen de gemeente maar ook het onderwijs werkt hieraan hard mee door hun verantwoordelijkheid te nemen. Hierdoor hebben we ook weer meer grip op de uitgave binnen de Jeugdhulp. Blijven we geld houden voor andere domeinen binnen de gemeente en houden we de kwaliteit van de Jeugdhulp op peil.

1.1.2 Financieel effect Onderstaande tabellen geven op hoofdlijnen het financieel effect weer van scenario 1 en scenario 2. Bijlage 3 geeft een meer gedetailleerd overzicht. Scenario 1

2023

2024

2025

2026

2027

2028

Begroting*

€8.561.000

€9.184.000

€9.420.000

€9.566.000

€9.785.000

€10.011.000

Prognose Scenario 1**

€9.391.000

€9.746.000

€10.139.000

€10.527.000

€10.944.000

€11.393.000

Resultaat scenario 1

€-830.000

€-562.000

€-719.000

€-961.000

€-1.159.000

€-1.382.000

*huidige begroting is vanaf 2026 aangepast voor verwachte indexaties (inflatie) en ontwikkeling aantal kinderen ** Vanaf 2024 zijn de kosten gebaseerd op een prognose

8

Scenario 2

2025

2026

2027

2028

Begroting*

€9.420.000

€9.566.000

€9.785.000

€10.011.000

Prognose Scenario 2

€9.866.000

€9.750.000

€9.669.000

€9.962.000

Maximale investering voorveld

€ 60.000

€ 180.000

€ 300.000

€ 300.000

Resultaat scenario 2

€-506.000

€-364.000

€-184.000

€-251.000

*huidige begroting is vanaf 2026 aangepast voor verwachte indexaties (inflatie) en ontwikkeling aantal kinderen Besparing scenario 2

2025

2026

2027

2028

Prognose scenario 1

€10.139.000

€10.527.000

€10.944.000

€11.393.000

Prognose scenario 2

€9.866.000

€9.750.000

€9.669.000

€9.962.000

Besparing scenario 2

€ 273.000

€ 777.000

€ 1.275.000

€ 1.431.000

De begrotingscijfers zijn gebaseerd op de begrotingen van eerdere jaren en op de (concept)begroting 2025. Het ziet alleen toe op de cliëntgebonden kosten. De budgetten voor algemene voorzieningen jeugd en bedrijfsvoering RBL (ca. 1 miljoen Euro per jaar) zijn hier buiten beschouwing gelaten. Vanaf 2026 hebben wij de begrotingscijfers aangepast op basis van de verwachte BBP index (verhoging) en de daling van het aantal kinderen (verlaging). Per saldo zorgt dit voor een beperkte jaarlijkse verhoging van de begrotingscijfers. Deze correcties maken we om een goede vergelijking te kunnen maken met de kostenprognoses. Eventuele impact van de hervormingsagenda jeugd is hierin niet meegenomen. Uit de financiële doorrekening van scenario 1 blijkt dat we af stevenen op een tekort van ruim 1,3 miljoen Euro in 2028. Door te kiezen voor scenario 2 verwachten we een besparing van 1,4 miljoen Euro te realiseren in 2028. We houden er rekening mee dat er extra investeringen in het maatschappelijk voorveld nodig zijn om dit waar te kunnen maken. Dit kunnen we nog niet precies bepalen maar we schatten dit in op maximaal €0,3 miljoen. Dit kan mogelijk lager uitvallen als we de capaciteit en mogelijkheden van het voorveld optimaal benutten. Inclusief deze investering daalt het tekort naar ongeveer €0,2 miljoen.

1.1.3 Monitoring Om te waarborgen dat de doelen van het project gehaald worden is het van belang dat we monitoren of de effecten van het voorgestelde beleid in de praktijk ook het effect hebben dat we op dit moment verwachten. Hierbij hebben we aandacht voor zowel de beleidsmatige als de financiële kanten van het plan. Bij het maken van de kostenprognoses en het berekenen van het besparingspotentieel hebben wij een instrument ontwikkeld die we ook kunnen gebruiken voor de financiële monitoring. dit instrument geeft ons actueel inzicht in de ontwikkeling van het zowel het aantal indicaties als de kosten hiervan per periode. We gaan per kwartaal de ontwikkeling monitoren. Dit doen we in een driehoeksoverleg tussen het sociaal team (uitvoering), het beleidsteam samenleving en een financial controller. In dit overleg bespreken we eventuele afwijkingen van prognoses, de oorzaken hiervan, en welke acties in de uitvoering of in beleid nodig zijn om bij te sturen. Ook besteden we hierbij aandacht aan de vraag of het maatschappelijk voorveld in staat in de extra hulpvraag op te vangen.

9

2. Achtergrond Om nu en in de toekomst passende zorg te kunnen blijven bieden aan jeugdigen die het nodig hebben, is het noodzakelijk om de beheersbaarheid van het jeugdstelsel te vergroten. Dit doen we door een effectievere en meer doelmatige sturing door de (samenwerkende) gemeente(n), als door aanpassingen in het stelsel. Dit vraagt actie op landelijk, regionaal maar vooral ook op lokaal niveau. Door de stijgende kosten voor jeugdhulp en maatschappelijke ondersteuning staat de financiële positie van IJsselstein verder onder druk. Er is onvoldoende ruimte binnen de begroting om de stijgingen op te vangen. Landelijk herkennen we dit beeld, in heel Nederland kampen gemeenten met grote financiële tekorten binnen de jeugdhulp. De discrepantie tussen de rijksinkomsten en de gemeentelijke uitgaven wordt steeds groter. Dit zorg ervoor dat ook IJsselstein keuzes moet gaan maken. Geen keuze is ook een keuze. Alleen zorgt die keuze er wel voor dat dit ten koste gaat van andere domeinen aangezien Jeugdhulp een open einde regeling is. Het gaat er om dat we met elkaar goed omgaan met de schaarste van middelen en dat we doen wat nodig is. We blijven kijken wat iemand zelf kan, wat het netwerk kan betekenen en welke mogelijkheden het voorliggend veld biedt.

Als dat onvoldoende is dan bepalen we wat we als Sociaal Team zelf kunnen doen om de inwoner ondersteuning te bieden om zelf verder te komen. Als dat allemaal niet passend is dan zetten we specialistische (gecontracteerde) hulp in. Eigen kracht van de jeugdigen, maar ook van de ouders of opvoeders blijft hierbij leidend.

2.1 Aanleiding In 2020 is gestart met de taskforce jeugd. Deze was gericht op het inzetten van een aantal maatregelen om kostenbesparing te realiseren en meer zicht en sturing te krijgen op de inzet van de jeugdhulpmiddelen. De maatregelen uit deze taskforce zijn inmiddels geborgd en er is meer inzicht en sturing gekomen op de jeugdhulpbudgetten. Dit neemt niet weg dat IJsselstein nog steeds te maken heeft met stijgende jeugdhulpkosten. Op bestuurlijk niveau is gevraagd om te beoordelen of er nog aanvullende maatregelen uitgewerkt kunnen worden om te komen tot kostenbeheersing van het jeugdhulpbudget.

2.2 Doelstelling project De doelstelling van dit project is om te komen tot aanvullende maatregelen voor kostenbeheersing van het jeugdhulpbudget gemeente IJsselstein en van een stijgende lijn in jeugdhulpkosten naar een dalende lijn in jeugdhulpkosten te gaan.

10

2.3 Opdracht en afbakening Om de doelstelling van deze opdracht te behalen zijn er drie thema’s benoemd. 1. 2. 3.

Aanscherpen verordening en beleidsregels Versterken Lokaal Team Eigen team voor maatwerkbegeleiding

Deze thema’s hebben onderlinge afhankelijkheden maar hebben ook hun eigen tijdspad en besluitvormingsroute. Thema 1 heeft de hoogste prioriteit en parallel daaraan thema 2. Voor thema 3 zal de uitwerking starten als de basis (o.a. capaciteit) op orde is (zie toelichting onder thema 3). Daar het hier gaat om een integrale aanpak van maatregelen waarbij er afhankelijkheden zijn op beleidsmatig en uitvoerend niveau, is gekozen om het ambtelijk opdrachtgeverschap toe te wijzen aan zowel de teamleider Samenleving als de teamleider Sociaal Domein. De bestuurlijk opdrachtgever is de wethouder Jeugd.

11

2.4 Scenario’s kostenbeheersing Om de thema’s uiteindelijk goed uit te werken, zullen de thema’s terug gebracht worden naar drie scenario’s. Op basis van deze scenario’s kan de gemeenteraad een keuze maken. Dit heeft geleid tot de volgende scenario’s:

1. Scenario “Status Quo” Oftewel we veranderen niets aan de situatie. Dit zal onherroepelijk leiden tot een blijvende stijging van de kosten voor de jeugdzorg. Dit zal dan ook leiden tot een jaarlijkse overschrijding van het begroting of een continue bijstelling van die begroting. Gevolg hiervan is dat Jeugdzorg een steeds groter deel van het gemeentelijk budget zal vergen en dit dus ten koste gaat van andere gemeentelijke domeinen.

2. Scenario “Basispakket” Hierbij gaat het om het minimale pakket wat de gemeente dient te doen in de niet vrij toegankelijke voorzieningen conform de gedecentraliseerde Jeugdwet. Alles wat niet meer volgens de wet hoeft, wordt eruit gehaald. Hierbij moet gedacht worden aan taken die bovenop de gedecentraliseerde zorg nu worden uitgevoerd, taken die onder een andere wet vallen of zaken die in de preventieve sfeer al worden gedaan. Hierdoor zal er meer gekeken worden naar de draagkracht en draaglast van de jeugdige en het netwerk. Tevens zal er meer aanspraak gemaakt worden op het algemene voorzieningen.

3. Scenario “Basispakket plus” Dit is hetzelfde als scenario 2 waarbij ook thema 3 wordt betrokken: meer maatwerk door het Sociaal team. We blijven scherp kijken naar de verwijzingen en daarnaast zal in het kader van begeleiding of lichte behandeling het Sociaal Team dit zelf oppakken in plaats van het doorverwijzen naar zorgaanbieders. Onder scenario 1 en 2 ligt ook een doorrekening. Scenario 3 kent dezelfde doorrekening als 2. Uitgangspunt blijft ten alle tijden dat wij binnen de kaders van de Jeugdwet de zorg blijven inzetten die het beste aansluit bij de hulpvragen van de jeugdigen in IJsselstein. We kunnen als gemeente ondersteuning en handvatten bieden, maar opvoeden blijft ook in deze uitdagende tijden een taak van ouders. Dit project en de voorgestelde scenario’s hebben wel een financiële basis vanwege de oplopende uitgaven binnen de jeugdzorg, echter zijn niet alleen financieel gedreven. Door ook scherper te kijken naar of iets wel of geen jeugdhulp is, maar vooral in overleg met de jeugdigen en hun omgeving te kijken naar wat ze nodig hebben (verklarende analyse) kunnen de hulpvraag effectiever invullen. Besparingen zitten namelijk ook in direct inzetten wat nodig is en hierdoor minder langdurige trajecten inzetten.

Dit vergt echter ook investeringen in het Sociaal Team en voorveld en een betere samenwerking en aansturing van de aanbieders van specialistische zorg en het voorveld.

12

3. Thema 1: Aanscherpen verordening en beleidsregels Om de verordening en de beleidsregels te kunnen aanscherpen dient er scherp gekeken te worden naar wat er onder de jeugdwet valt en wat niet. In 2015 heeft het Rijk de taken voor de jeugdzorg gedecentraliseerd naar de gemeenten. Hierdoor werden de gemeenten zowel in uitvoering als in budget verantwoordelijk. De reikwijdte van de jeugdhulpplicht die daar uit volgt, vormt al jaren een belangrijk onderwerp in de gesprekken over de jeugdzorg. In de Hervormingsagenda Jeugd staat dat de wetgever de Jeugdwet gaat aanpassen om deze reikwijdte te verduidelijken en af te bakenen c.q. te begrenzen. Dit wetgevingstraject neemt tijd in beslag. Tijd die wij als gemeente niet hebben. Om hier al stappen in te nemen en beter af te bakenen wat de reikwijdte is kan de gemeente en de gemeenteraad met de verordening al vast aan de slag. Belangrijk is te kijken naar het juridisch kader van het afbaken van de jeugdhulpplicht in het kader van de Jeugdwet, de verhouding van de Jeugdwet tot andere wetten. Ook hoe verhoudt zich de politieke besluitvorming en met name waar ligt de ruimte voor deze afbakening. Hierbij dient vooral gekeken te worden naar normalisering, eigen kracht, draagkracht en informele/formele hulp. De grootste aanpassing in de verordening2 is de manier waarop de gemeente gaat kijken naar de hulpvraag van de jeugdige en het netwerk.

Hierbij gaat het om “draagkracht en draaglast”. Bij het bepalen of een jeugdige of de ouders in aanmerking komen voor Jeugdhulp zijn die twee begrippen doorslaggevend. Zoals al eerder opgemerkt is de gemeente niet de oplossing voor alle uitdagingen en zal er eerst gekeken moeten worden naar wat de jeugdige en het netwerk om de jeugdige zelf kan (draagkracht). Daarnaast wordt gekeken naar wat de jeugdige en het netwerk ook aan kan (draaglast). Indien dit niet toereikend is voor het oplossen van de hulpvraag, dan pas zal er gekeken worden naar een passende voorziening. Hierbij geldt ook dat er dan eerst gekeken zal worden naar vrij toegankelijke voorzieningen in het voorveld alvorens gecontracteerde jeugdhulp ingezet zal worden.

3.1 Jeugdwet en jeugdhulpplicht Om duidelijk te krijgen wat er nu onder Jeugdhulp wordt verstaan moeten we eerst duidelijk hebben wat het juridisch kader is voor afbakening van de jeugdhulpplicht in de gemeentelijke verordening zoals deze voortvloeit uit de Jeugdwet. Voor de duidelijkheid: kinderbeschermingsmaatregelen en jeugdreclassering zijn wel jeugdzorg maar geen jeugdhulp! Artikel 2.3 lid 1 van de Jeugdwet vormt de basis van het juridische kader: “Indien naar oordeel van het college een jeugdige of een ouder jeugdhulp nodig heeft in verband met opgroeien opvoedingsproblemen, psychische problemen en stoornissen en voor zover de eigen mogelijkheden en het probleemoplossend vermogen ontoereikend zijn, treft het college ten behoeve van de jeugdige die zijn woonplaats heeft binnen zijn gemeente, voorzieningen op het gebied van jeugdhulp en waarborgt het college een deskundige toeleiding naar, advisering over, bepaling van en het inzetten van de aangewezen voorziening, waardoor de jeugdige in staat wordt gesteld: a. b. c.

Gezond en veilig op te groeien Te groeien naar zelfstandigheid, en Voldoende zelfredzaam te zijn en maatschappelijk te participeren.

Rekening houdend met zijn leeftijd en ontwikkelingsniveau”.

2 Zie verordening Jeughulp en Wmo 2024

13

Het college (B&W) dient dus een voorziening Jeugdhulp te treffen voor de jeugdige of de ouder die daarvoor in aanmerking komt. Uit de wetsgeschiedenis blijkt dat de wetgever de volgende vormen van jeugdhulp heeft gedecentraliseerd naar de gemeenten: “De provinciale (geïndiceerde) jeugdzorg, de gesloten jeugdzorg, de geestelijke gezondheidszorg voor jeugdigen (jeugd-ggz), de zorg voor jeugdigen met verstandelijke beperking, de begeleiding, de persoonlijke verzorging van jeugdigen, vervoer bij begeleiding en persoonlijke verzorging van de jeugdigen, kortdurend verblijf ten behoeve van jeugdigen, ggz in het kader van het jeugdstrafrecht, zoals deze nu onder de AWBZ en de ZVW viel” “In termen van AWBZ-aanspraken gaat het hierbij om begeleiding voor alle kinderen (kinderen met somatisch, lichamelijke, zintuiglijke, verstandelijke of psychische aandoening of beperking”. De wetgever bedoelde dus niet dat er méér vormen van jeugdzorg naar gemeenten gingen in 2015, dan de vormen van jeugdzorg die bekend waren voor de decentralisatie.

Er is wel een resultaatverplichting opgelegd aan de gemeenten (via artikel 2.3 van de Jeugdwet), maar ook deze resultaat verplichting wilt niet zeggen dat gemeenten voor meer vormen verantwoordelijk is dan zoals deze bestonden voor de decentralisatie3 Kort gesteld houdt dat in dat: als het college bijvoorbeeld een voorziening begeleiding heeft georganiseerd zoals voorheen georganiseerd in de AWBZ én deze leidt tot het beschreven resultaat bij een specifieke hulpvraag, dan kan de gemeente aan haar resultaatverplichting voldoen en hoeft zij niet een andere door de jeugdige of ouder gewenste voorziening als begeleiding te verstrekken. Het is wel aan de gemeente om de vormen van jeugdhulp nog te vertalen naar binnen die gemeente beschikbare voorzieningen zodat het college deze in de praktijk ook indien nodig kan verstrekken. Daarbij mag zij ook in méér vormen voorzien dan die onder de hiervoor genoemde norm vallen. Als blijkt dat een bepaalde vorm van jeugdhulp niet nodig is binnen een gemeente gezien de hulpvraag van jeugdigen en ouder binnen de gemeente, dan hoeft de gemeente die vorm van jeugdhulp bovendien juist weer niet in voorzieningen te organiseren.

Het minimum dat de gemeente moet regelen (bij verordening) is dus een aanbod aan voorzieningen, bestaande uit vormen van jeugdhulp zoals deze zijn gedecentraliseerd, die aansluiten bij de behoefte van jeugdigen en ouders in de gemeente. Dit is het minimale pakket.

3 Zie uitspraak van de Centrale Raad van Beroep (CRvB) op 24-10-2018: De raad ziet in de wetsgeschiedenis geen

aanknopingspunten voor het oordeel dat de wetgever bij de overheveling van de dyslexiezorg naar de Jeugdwet een ruimer of ander bereik van de dyslexiezorg heeft beoogd.

14

3.1.1 Jeugdwet en andere wetten Sinds 2015 heeft de gemeente in haar uitvoering van de Jeugdwet feitelijk meer gedaan dan juridisch noodzakelijk is, zoals hiervoor al beschreven. Naast de gedecentraliseerde vormen van Jeugdhulp heeft de gemeente ook binnen het grijze gebied veel naar zich toegetrokken en dit onder Jeugdhulp geschaard. Als we dan gaan kijken naar wat er formeel onder de Jeugdwet valt en wat onder andere wetten dan krijgen we een ander beeld van het minimale pakket waar de gemeente aan moet voldoen. Veel zaken vallen namelijk al onder andere wetgeving of is daadwerkelijk niet de verantwoordelijkheid van de gemeenten. Duidelijke afbakening en normalisatie van gebruikelijke hulpvragen is dus van belang. Tenslotte als iets al onder een andere wetgeving valt, hoeft het niet door de gemeente onder de jeugdwet uitgevoerd te worden en zijn de kosten hiervoor ook niet altijd voor de gemeente. In Bijlage 1: Jeugdwet en andere wetten wordt uiteengezet waar de verantwoordelijkheden liggen en hoe dit is afgesproken met andere partners.

3.2.1 Jeugdwet en Ambulante inzet Jeugdhulp Om een goed beeld te krijgen wat tot de Jeugdwet behoort en wat valt onder een ander kader van wetgeving of onder het kader van opvoeden en opgroeien dan wel onder het onderwijs volgt hieronder een overzicht met de hoeveelheid indicaties. In dit geval staat een client niet gelijk aan een indicatie. Er kunnen namelijk meer indicaties per (unieke) client zijn. Wel is zichtbaar dat het aantal indicaties afneemt.

indicaties

2021

2022

2023

2024

2025

2026

2027

2028

1306

1254

1272

1242

1232

1222

1212

1204

Onderzoek Het projectteam heeft onderstaande conclusie getrokken door de beschikkingen van de producten afzonderlijk door te nemen. Wij hebben van de 10 casussen Begeleiding licht er 8 bekeken, van de 84 casussen op Begeleiding Midden er 67 bekeken en van Behandeling regulier er ruim 100 van de 290 casussen steekproefsgewijs te bekijken.. Nader inzoomend op de lijst van producten diensten die zijn ingekocht als voorziening en bij een scherpere afbakening van de Jeugdwet zijn met name de producten Begeleiding Licht, midden A en Behandeling regulier interessante categorieën om nader te bekijken. Onder de productbeschrijving van Begeleiding licht staat: Dit product kan worden ingezet voor jeugdigen (en ouders) met enkelvoudige ondersteuningsvragen rondom opvoeden en opgroeien. Dit product kan worden ingezet wanneer er behoefte is aan een vinger aan de pols functie. Dit product kan veelal worden ingezet als afschaling van de zwaardere begeleiding en/of behandeling. Het gaat hier specifiek om voorspelbare, veilige situaties waarbij de risico's goed zijn in te schatten. Met als doel: Op basis van de hulpvraag (en mogelijk eerdere ondersteuningsplannen) bepaalt het sociaal team samen met het gezin welke ondersteuning/ waakvlamfunctie nodig is en legt dit vast in een ondersteuningsplan.

In het ondersteuningsplan worden de te behalen doelen beschreven, en op welke wijze wordt gewerkt naar zelfstandigheid. Daarnaast wordt aangegeven wat de omvang en duur van de begeleiding is. Elementen die dat bepalen zijn: Behoefte aan nazorg na eerdere begeleiding/behandeling Mate van verzorging en begeleiding die een jeugdige nodig heeft Mate van zelfredzaamheid: toets eigen mogelijkheden en die van het eigen netwerk. Begeleiding midden A gaat over: De hulpverlening is gericht op herstel, verbetering, ontwikkeling, stabiliseren, voorkomen van verergering en/of acceptatie/hanteerbaar maken van het probleem of de beperking. Begeleiding is gericht op het 15

herstellen van het evenwicht tussen de draaglast en de draagkracht. Daarnaast/tegelijkertijd wordt inzet specifiek gericht op de opvoedingsvaardigheden van de ouder(s). De hulp richt zich dan op het gedrag en handelen van de ouder(s) in de opvoeding. Het gaat hierbij om het bieden van veiligheid, het stimuleren van de sociale en affectieve ontwikkeling van de jeugdige, gedragsregulatie, gezondheid en gezonde interacties binnen het gezin en de context. Kijkend naar de jeugdwet, wordt “eigen kracht” en “probleemoplossend vermogen”, genoemd als voorwaarde voor de Jeugdhulp ingezet wordt. Daarnaast is in de Hervormingsagenda een grotere taak belegd bij het Sociaal Team. Dit leidt tot de stelling dat binnen deze vormen van begeleiding de vraag gesteld kan worden of dit onderJeugdhulp valt, of dater sprake is van een opvoedkundige taak van ouders (normalisatie), of de begeleiding door het Sociaal team of voorveld kan worden uitgevoerd? Uit nadere analyse van deze dossiers blijkt dat vaak basis GGZ ingezet wordt. Als er sprake is van een jeugdige met licht psychische klachten kan in veel voorkomende gevallen een gesprek met de huisarts of indien nodig en Praktijk ondersteuner GGZ Jeugd (POH J-GGZ) uitkomst bieden. Die kosten vallen dan onder de zorgverzekering. Vanuit de aanvullende verzekering is in sommige gevallen ook een vergoeding mogelijk.

In dat geval is de Zorgverzekeringswet altijd voorliggend aan de Jeugdwet. Uit de analyse wordt eveneens duidelijk dat er in sommige dossiers sprake is van een begeleidingsvraag gericht op onderwijs ondersteuning of verbetering van het leervermogen. Deze ondersteuning valt niet onder de Jeugdwet maar onder de Onderwijswet of de wet Passend onderwijs. Daarnaast zien we binnen begeleiding Midden A veel vraagstukken liggen naar aanleiding van scheidingsproblemen tussen ouders. Hierbij kunnen we constateren dat in 80% van de gevallen er geen sprake is van Jeugdhulp, het kind heeft wel last van de scheiding maar behoeft zelf geen ondersteuning. Hierbij is inzet van de scheidings-/ en relatiedesk zoals we die kennen in de vrij toegankelijke voorzieningen veel effectiever. Ten aanzien van Behandeling Regulier zien we dat hier met name Jeugdhulp ingezet wordt voor sociale vaardigheidstrainingen. Dit zijn trainingen die bij uitstek gegeven worden in het voorveld en met name in groepsverband. Bij nadere bestudering van de casussen blijkt dat ruim 60% hiervan geen Jeugdhulp hoeft te zijn maar ook geleverd kan worden in het voorveld. Hier is geen verplichting voor het college om Jeugdhulp in te zetten, maar zijn er genoeg alternatieven in bij onze partners.

Om een goed beeld te krijgen van de alternatieven voor bovenstaande voorzieningen is er een overzicht gemaakt in Bijlage 2: Alternatieven binnen het voorveld.

16

4. Thema 2: Versterken Lokaal team We zijn duidelijk in onze doelstelling: jeugdigen en hun ouders moeten voor jeugdhulp laagdrempelig en dicht bij huis terecht kunnen. We willen dit onder meer bereiken door in te zetten op een stevig Sociaal Team met voldoende kennis en expertise en verbinding met specialistische hulp, gericht op het versterken van het gewone leven en de veerkracht van gezinnen en jongeren. Het Sociaal Team doet dit in goede verbinding met de lokale voorzieningen die beschikbaar zijn voor het brede sociaal domein; en verder in verbinding met welzijn, (kinder)opvang en onderwijs; daarnaast met volwassenenggz en ggz-ondersteuning. Een van de belangrijkste maatregelen om grip te krijgen op de kosten van Jeugdhulp, is een stevige positionering van de toegang. Het normaliseren van ‘tegenslagen’ in het leven en het strakker formuleren en sturen op cliëntdoelen bij gemeentelijke instroom en herindicatie, vormt hierin een belangrijke sleutel. In 2019 is landelijk ingezet op de “de vijf basisfuncties van het sociaal team4”, deze zijn verankerd in de norm voor opdrachtgeverschap en nu ook onderdeel van de hervormingsagenda. Gemeenten zijn zelf verantwoordelijk voor de inrichting van hun teams en de bekostiging. IJsselstein heeft al een aantal stappen gezet in het versterken van het Sociaal Team. Zo is met de implementatie van de inkoop o.a.

ingezet op eenduidig werken, monitoring op inzet van begeleiding en is vanuit het Toekomstscenario kind en gezin(Veiligheidsketen) ook een ontwikkellijn ingezet op het versterken van de lokale teams. Binnen het project is in eerste instantie getoetst en inzichtelijk gemaakt hoever het Sociaal Team staat in de ontwikkeling naar een sterk lokaal team; wat gaat goed en wat is nog nodig? De ontwikkeling van een sterk Sociaal Team loopt ook vanuit het Toekomstscenario kind en gezin. Die kent een andere focus (veiligheidsketen) maar heeft ook veel raakvlakken, dit kan dus op een aantal punten samenvallen en daarmee ook efficiënt georganiseerd worden. Het versterken van het Sociaal Team richt zich onder andere op onderstaande onderwerpen waarbij nader onderzocht moet worden hoe en of je dit financieel kunt vertalen. We weten dat met bijv. normaliseren, integraal werken, kennis en kunde en trajectevaluatie een stijging in jeugdhulpkosten voorkomen kan worden. Maar hoe duiden we dit financieel of gaan we dit kwalitatief monitoren. Wat in ieder geval wel nodig is dat we monitoren hoe we komen tot en het behouden van een sterk Sociaal Team.

• • • • •

4 Veilige leefomgeving.

Tijdig signaleren van de vraag. Vindbare en toegankelijke hulp. Handelen met een brede blik. Leren en verbeteren

17

5. Thema 3: Eigen team voor maatwerkbegeleiding Binnen de aanvullende maatregelen wil IJsselstein ook onderzoeken of de inzet van een eigen team voor maatwerkbegeleiding een bijdrage kan leveren aan het terugdringen van de jeugdhulpkosten. Binnen het project ligt het accent op de mogelijkheden om met de inzet van begeleiding uit de eerste lijn het aantal tweedelijns maatwerkvoorzieningen terug te dringen. Hierdoor wordt hulp en ondersteuning lokaal en dichtbij georganiseerd, laagdrempelig en als onderdeel van en in aansluiting op de sociale basisinfrastructuur. Om goed te onderbouwen of een bepaalde inzet ook dat oplevert wat wordt beoogd, dient een businesscase te worden opgezet. Een businesscase zet de kosten en baten op een rij van een bepaalde keuze of investering. Daarbij is er aandacht voor de risico’s die het resultaat kunnen beïnvloeden. Ook toetst een businesscase of bepaalde vooronderstellingen die leven wel kloppen. Op basis van een businesscase kan weloverwogen een besluit worden genomen om een bepaalde weg in te slaan De businesscase is gericht op minder en korter indiceren naar de tweede lijn door middel van inzet van voldoende eigen begeleiding door het lokaal team. Meer gaan begeleiden en uitbreiden op capaciteit daarop is uiteraard geen doel op zich, maar slechts een middel om transformatie vorm te geven.

Het gaat hier niet om meer en ook niet om hetzelfde doen door een andere partij (lokaal team i.p.v. specialistische zorgaanbieder) maar om anders (transformatie). Voor het onderzoeken en opstellen van een businesscase of en op welke wijze een eigen team voor maatwerkbegeleiding haalbaar is, moet het Sociaal Team in de basis op orde zijn. Er zit hier dan ook een afhankelijkheid in de uitkomsten en tempo van thema 1 en 2 Voorlopig zullen we hier niet mee starten. Logischer wijze zou scenario 3 wel synchroon gaan lopen met het tijdspad in scenario 2. Hiermee zouden we medio 2028 als Sociaal team meer taken zelf moeten hebben opgepakt. Zoals gesteld is dit nu niet meegenomen in de doorrekeningen. Zodoende hebben we ook nog geen zicht op de kosten en opbrengsten van scenario 3. Relevante achtergrond informatie: De reeds ingezette maatregelen sinds 2020 ten aanzien van zicht en sturing op de kosten jeugdhulp blijven van kracht en worden voortgezet. Daarnaast wordt gekeken hoe de aanvullende maatregelen aansluiten op de bestaande beleidsstukken en visies de afdeling samenleving en de afdeling sociaal domein, zoals de jeugdnota 2023-2026, koersdocument Sociaal Domein, Regiovisie jeugdhulp, Inkoopvisie en strategie regio Lekstroom, plan toeleiding en plan leveranciersmanagement, IJsselstein Gezond en Vitaal 2021-2025.

Ook zijn de landelijke ontwikkelingen ten aanzien van de hervormingsagenda jeugd en het toekomstscenario Kind en Gezin (Jeugdbescherming) van invloed op de keuzes en ontwikkelingen die IJsselstein maakt. De uitwerking vraagt op onderdelen een ingroeipad en flexibiliteit om tussentijds en later te kunnen bijstellen. Voorbeeld hiervan is de landelijke afbakening huidige jeugdwet vooruitlopend op de afbakening van de nieuwe jeugdwet. De modelverordening vanuit het ministerie voor afbakening voor de huidige jeugdwet en daarmee keuzes voor de verordening worden in najaar 2024 verwacht. De nieuwe Jeugdwet zelf staat voor 2025 gepland.

18

6. Uitwerking in scenario’s 4.1 Scenario 1 Scenario 1 is de situatie wanneer wij niet ingrijpen. De situatie blijft zoals deze nu is en we nemen geen financiële maatregelen of scherpen de verordening aan. Dit leidt onherroepelijk tot een stijging van de Jeugdhulp kosten zoals wij die nu kennen en dus een overschrijding van de begroting ten aanzien van de Jeugdhulpkosten. Op basis van de huidige doorrekeningen en begrotingen, waarbij wel aangemerkt dat alles vanaf 2024 op basis van een prognose is, stijgen de kosten naar een overschrijding van 1,3 miljoen op de begroting tav de Jeugdhulpkosten. Voor een overzicht van de ontwikkeling in kosten en begrotingssaldo verwijzen wij naar de samenvatting en naar bijlage 3.

4.1 Scenario 2 Scenario 2 gaat over het ‘basispakket”. Hieronder verstaan wij het minimale pakket dat de gemeente dient te leveren. Dit is uiteraard geen zwart wit lijst. Hier zit een grijs gebied in omdat met name in het onderwijs en in de ambulante vormen die de gemeente heeft ingekocht er overlap zit in wetgeving. Bijvoorbeeld in het geval dat een jeugdige op de nominatie staat voor een plaatsing op een Speciaal Onderwijs (SO), echter die plek op dit moment nog niet beschikbaar is. SO valt onder de wet passend onderwijs, echter is dat nu nog niet van toepassing. In dat geval wordt er voor de jeugdige een voorziening getroffen om te zorgen dat deze niet onnodig thuis komt te zitten. Een samenwerking is dan nodig tussen gemeente en het samenwerkingsverband, waarbij de gemeente dan de tijdelijke kosten voor de dagbesteding financiert en het samenwerkingsverband de kosten die gemoeid zijn met het onderwijsdeel (inzet onderwijsondersteuning etc). Zodra echter een plaatsing op het SO een feit is vervallen dan de kosten voor de gemeente aangezien de wet Passend Onderwijs voorliggend is. In het vorige hoofdstuk is de verhouding van de Jeugdwet ten opzichte van de andere wetten en tevens ten opzicht van de ingekochte ambulante zorg gemaakt. Hierbij werd ook duidelijk welke zorg wel en niet onder de Jeugdwet vallen.

Uitvoerig heeft het projectteam de huidige casussen bekeken en de analyse gemaakt of iets wel of geen jeugdhulp is. Tevens is er gekeken van de huidige casussen of er dan een alternatief is in de toegankelijke voorzieningen in het voorveld. In de tabel in bijlage 3 zijn alle jeugdvormen opgenomen die op dit moment kunnen worden ingezet. Hierbij wordt met name gefocust op de producten: Begeleiding Licht en Midden A en behandeling regulier. In de doorrekening richting 2028 is duidelijk zichtbaar dat het anders inzetten van bovengenoemde producten en de verschuiving naar het voorveld kan leiden tot een besparing van ruim € 1,4 miljoen op Jeugdhulp in het jaar 2028. Ook is goed zichtbaar dat door deze besparing de totale kosten voor de Jeugdhulp binnen de meerjarenbegroting blijft. Dit staat uiteraard niet op zichzelf. Dit valt of staat ook met een andere benadering vanuit het Sociaal Team en insteek in de samenwerking met andere verwijzers en dan met name de partners in het voorveld. Bij hulpvragen zal meer ingezet worden op mogelijkheden van de jeugdige en het netwerk zelf. En als dit niet mogelijk is eerst gekeken worden naar mogelijkheden in het voorveld. We zetten in op minder zorg, meer aandacht voor de jeugdige en ouders en meer zelf doen.

Het voordeel is ook dat deze partners lokaal zijn georganiseerd, laagdrempelig zijn en zoals al geconstateerd een fors besparing kunnen opleveren in de kosten zonder dat dit ten kost gaat van de kwaliteit. Uiteraard kan het Sociaal Team indien er sprake is van andere hulpvragen altijd deze producten blijven inzetten indien die noodzakelijk is. 19

Kanttekening hierbij is wel dat er een versterking en investering in het voorveld dient plaats te vinden omdat de capaciteit daar mogelijk niet toereikend is. Hiermee is ook rekening gehouden. Op dit moment biedt het voorveld nog genoeg ruimte ook al omdat het voorveld nog wordt uitgebreid. De berekening laat zien dat indien de verschuiving naar het voorveld plaatsvindt, hier een maximale extra uitgave gedaan dient te worden oplopend tot € 300.000 euro in 2028 (zie financiële bijlage 3). Dit is echter een fractie van de besparing die we realiseren in de Jeugdhulp. De verwachting is echter wel door afname van de indicaties dat het maximale bedrag van € 300.000 euro niet volledig benut zal hoeven worden. De berekening is conservatief gemaakt.

4.2 Scenario 3 Scenario 3 is feitelijk een uitbreiding van scenario 2. Hierbij doen we alleen extra uitgaven die specifiek zijn voor IJsselstein of waar de gemeente of het Sociaal Team een (wettelijke) verplichting heeft ten aanzien van het inzetten van Jeugdhulp. In onderzoek door het projectteam is gebleken dat er geen specifieke casussen zijn waarin IJsselstein afwijkt van omliggende gemeenten. Hierdoor is er geen product of dienst die moet worden ingezet of behouden specifiek voor IJsselstein dat afwijkt van scenario 2. Defacto vervalt dan ook scenario 3 aangezien dit scenario inhoudelijk dan nu gelijk oploopt met scenario 2. Wel biedt scenario 3 de mogelijkheid om dan Thema 3 (meer eigen maatwerk door Sociaal Team) verder te gaan uitwerken. Hierbij volgen we de lijn van de Hervormingsagenda Jeugd en het Toekomstscenario Kind en Gezin. We verwijzen zoals beschreven in scenario 2 meer door naar het voorveld maar pakken daarnaast ook begeleidingszaken zelf op. Begeleidingszaken die het Sociaal Team normaal zou doorgeleiden naar specialistische basis Jeugdhulp. Hiermee is de aanname dat we wederom meer efficiëntie en effectiviteit kunnen bereiken en hierdoor ook kunnen besparen in de kosten. Kanttekening hierbij is wel dat om dit niveau te bereiken er eerst een investering gedaan dient te worden in het Sociaal Team om hen op niveau te brengen en houden.