IVOR IJsselstein

terug naar vorig beeld

INTEGRALE VISIE OPENBARE RUIMTE (IVOR) 2021 - 2031 colofon

voorwoord

1

inleiding uitleg

2

visie

3

ambities

samenvatting

'DE RUIMTE DIE ONS VERBINDT'

4

organisatie

5

bijlagen

1 2 3 4 5

terug naar vorig beeld

COLOFON INTEGRALE VISIE OPENBARE RUIMTE

OPDRACHTNEMER

idverde Advies B.V. Willemsplein 2-4 5211 AK ‘s-Hertogenbosch advies@idverde.nl

OPDRACHTGEVER

Gemeente IJsselstein Overtoom 1 3401 BK IJsselstein

PROJECTNUMMER

722200197

STATUS VERSIE DATUM

eindconcept 1 maart 2021

pagina 2

1 2 3 4 5

Klik hier om naar de voorpagina (met de inhoudsopgave) te gaan

terug naar vorig beeld

UITLEG

Klik hier om terug te gaan naar de pagina die u als voorlaatste heeft bezocht

Klik hier om direct naar de eerste pagina van een hoofdstuk te gaan

Op deze pagina staat uitgelegd welke interactieve functies u in deze PDF kunt gebruiken. Natuurlijk is het ook mogelijk om door het document te bladeren zoals u dat met andere PDF's gewend bent. Klik hier voor de vorige pagina

Klik hier voor de volgende pagina

1

inleiding

Met deze knoppen op de voorpagina kunt u direct naar een hoofdstuk klikken

Met het muiswieltje kunt u ook door de pagina's scrollen

Als dit onderaan de pagina staat weet u dat het hoofdstuk op de volgende pagina verder gaat

pagina 3

Vervolg hoofdstuk op volgende pagina ->

1 2 3 4 5

terug naar vorig beeld

VOORWOORD De openbare ruimte is het visitekaartje van de stad. In IJsselstein wonen, werken en leven ruim 34.000 mensen. Met elkaar maken we gebruik van de openbare ruimte. We wonen graag in een wijk die schoon is en waar kinderen leuk kunnen spelen; we genieten van een groene wijk met een diversiteit aan bomen, gras en planten; we parkeren de auto het liefste dicht bij huis; we stappen op de fiets naar ons mooie monumentale stadje en we willen graag water in de buurt om een hengeltje uit te gooien én een vijver of sloot die vaak noodzakelijk is voor de opvang van regenwater. Dit zijn slechts een paar kenmerkende voorbeelden in de beleving van onze openbare ruimte. En ik zeg met nadruk een ‘paar’ voorbeelden, want het blijkt uit deze opsomming wel hoe veel omvattend het begrip ‘Openbare Ruimte’ is. Daarbij komt dat de druk op de openbare ruimte toeneemt, door ontwikkelingen als de gewenste nieuwbouw van woningen, biodiversiteit, energietransitie en klimaatadaptatie. Dat vraagt om andere keuzes, ook voor de openbare ruimte.

Iedereen heeft een eigen mening bij bovengenoemde onderwerpen. IJsselsteiners zijn betrokken bij hun stad en uiten hun mening graag. En ik juich dat toe en zeg altijd: “IJsselstein heeft 34.000 ambassadeurs voor de openbare ruimte”. Daarom hebben we een integrale visie openbare ruimte opgesteld. En omdat de IJsselsteiners hun stad het beste kennen hebben we inwoners gevraag mee te denken en hebben Klimaat Neutraal IJsselstein en het Groenplatform IJsselstein waardevolle input geleverd. In de IVOR is beschreven wat we met z’n allen belangrijk vinden voor de openbare ruimte in onze stad. Op hoofdlijnen hebben we keuzes gemaakt die bepalend zijn voor elke ontwikkeling in onze openbare ruimte. Én de IVOR biedt ons ook kansen om kennis en krachten te bundelen. Ik ben blij met deze IVOR. Ik ben er van overtuigd dat de IVOR er mede voor gaat zorgen dat ons visitekaartje een gouden randje krijgt. Wethouder Openbare Ruimte Peter Bekker

pagina 4

1 2 3 4 5

terug naar vorig beeld

SAMENVATTING Deze visie gaat over de openbare ruimte van de gemeente IJsselstein die we samen delen en gebruiken. De openbare ruimte is het eigendom van de gemeente en zij verzorgt het onderhoud. De openbare ruimte bestaat uit verschillende onderdelen. Denk bijvoorbeeld aan straten, parken, bruggen, én ook verkeersborden en kunst. Een goed ingerichte openbare ruimte voldoet aan de wensen en behoeften van inwoners. De maatschappij verandert constant dus veranderen deze wensen en behoeften ook mee. In deze integrale visie openbare ruimte, ook wel IVOR genoemd, verwoorden we onze ambities voor de komende tien jaar (2021-2031). De overkoepelende visie voor de openbare ruimte luidt:

“IJsselstein heeft een openbare ruimte die ons verbindt en die bijdraagt aan een gezonde en leefbare woon- en werkomgeving, voor nu én in de toekomst.” Het woord ‘integraal’ in de IVOR geeft aan dat de visie meerdere vakgebieden omvat, zoals groen, water en wegen. Dit woord zegt ook wat over het bijbehorende proces. Om een breed gedragen plan te maken moet dit inspelen op de wensen en behoeften van inwoners. Een volledig, ofwel integraal plan, vraagt ook om een integraal proces. Dat is precies wat wij hebben uitgevoerd voor de totstandkoming van de IVOR. Wij hebben alle IJsselsteiners gevraagd mee te praten. De IVOR is daarmee juist met inbreng van inwoners samengesteld. Gezamenlijk zijn 4 ambities benoemd: Onder deze overkoepelende ambities vallen verschillende thema’s die meer gericht op een onderwerp ingaan. De eerste ambitie Toekomstbestendig luidt: De openbare ruimte is toekomstbestendig; klimaatadaptief, duurzaam en natuurlijk groen zijn de norm. Deze ambitie is gericht op het doordacht en duurzaam inrichten en beheren van onze openbare ruimte. Keuzes die we vandaag maken moeten morgen ook nog goed werken. Duurzaamheid, klimaatadaptatie en groen natuurlijk zijn de drie thema’s die hier onder vallen. De tweede ambitie, Gezond en leefbaar, luidt: IJsselstein is een gezonde, veilige en vitale stad waar ruimte is voor ontmoeting, ontspanning en beweging.

Deze ambitie is gericht op het stimuleren van een gezonde leefstijl en op het creëren van een leefbare woon- en werkomgeving. De twee thema’s die onder deze ambitie vallen zijn dan ook Gezonde en prettige leefomgeving en Gebruik en beleving.

pagina 5

De derde ambitie, Samenwerking, gaat in de kern over de samenwerking tussen gemeente, inwoners en/of bedrijven. Het gewenste effect van deze ambitie is het creëren van bewustwording, gedeelde verantwoordelijkheid en eigenaarschap bij inwoners. Ook is het doel inwoners en bedrijven actiever te betrekken bij initiatieven vanuit de gemeente en initiatieven vanuit hen te beoordelen. De vierde ambitie hebben we Echt IJsselstein genoemd. Want trots, dat zijn we op ons stadje een sterke identiteit heeft, mede gevormd door de volgende kernkwaliteiten: • IJsselstein, een stad met een sterke sociale samenhang. • IJsselstein, een stad met een karakteristieke historische ruimtelijke kwaliteit (vestingstad). • IJsselstein heeft een unieke ligging in zowel het Groene Hart als het stedelijk gebied van Utrecht. Het gewenste effect van deze ambitie luidt: De cultuurhistorische waarden in IJsselstein blijven zichtbaar en vormen een inspiratiebron voor toekomstige ontwikkelingen in de openbare ruimte. Het laatste hoofdstuk van dit document gaat in op de invloed van de gemaakte keuzes in de IVOR op de gemeentelijke organisatie. Om de IVOR tot een succes te maken is het belangrijk om als organisatie uitdagingen aan te durven gaan, creatief te zijn en ook wel eens “out of the box” te denken. Enkele betrokken medewerkers van de gemeente zullen gaan functioneren als ambassadeurs van de IVOR.

Het is daarbij belangrijk dat de IVOR-ambities vroegtijdig in planprocessen onder de aandacht worden gebracht. De IVOR is geen boekwerk dat in de kast moet komen te staan;het is een plan dat actief en in een continu proces moet worden uitgedragen. De doorvertaling van de keuzes in de IVOR naar wat dit betekent voor het beheer en de uitvoering is daarbij ook erg belangrijk. Met betrekking tot beheer en onderhoud volgt er nog een integraal beheerplan openbare ruimte, ook wel IBOR genoemd. Maatschappelijke thema’s die van invloed zijn op de IVOR, zijn dit ook op het beheer van de openbare ruimte. Het afronden van de IVOR betekent dus niet het einde van het proces. Het luidt juist de start in van de uitvoering van een verbindende en toekomstbestendige visie.

1 2 3 4 5

terug naar vorig beeld

INLEIDING De openbare ruimte in IJsselstein is voor iedereen. Iedere dag opnieuw wordt in de openbare ruimte gespeeld, gewerkt en geleefd. Onze maatschappij en daarmee ook de wensen en behoeften van de gebruikers (inwoners en ook andere bezoekers) zijn continu in beweging. Een goed ingerichte openbare ruimte beantwoordt aan de vraag van haar gebruikers, kan inspireren, aanzetten tot een gezonde leefstijl en gewenst gedrag beïnvloeden. Met de inrichting en het beheer van de openbare ruimte willen we daarin meebewegen. In deze Integrale Visie Openbare Ruimte (IVOR) verwoorden we onze ambities voor de komende tien jaar (2021-2031).

HET BELANG VAN EEN GOED INGERICHTE OPENBARE RUIMTE VAN DE GEMEENTE IJSSELSTEIN

De openbare ruimte speelt een belangrijke rol in het dagelijks leven van de inwoners en bezoekers van IJsselstein. We verplaatsen ons erdoor naar school of werk, we zoeken er een plek om te ontspannen of te recreëren en het is het visitekaartje van onze gemeente. Het vormt een fysieke basis die ook op sociaal en economisch gebied van belang is voor onze gemeente. Een goed ingerichte openbare ruimte kan gedrag beïnvloeden. Mensen pakken bijvoorbeeld eerder de fiets naar werk als er een goede fietsverbinding is. Voor de jongere doelgroep draagt een goede schoolomgeving bij aan verkeersveiligheid en meer buitenspelen. In een goed ingericht centrum zullen mensen langer verblijven, ze bezoeken bijvoorbeeld terrassen en steunen daarmee de lokale economie. Deze aantrekkelijke ruimte heeft een positief effect op inwoners en toeristen. Tot slot heeft onze openbare ruimte ook effect op dieren en planten, op flora en fauna. Hier willen en moeten we ook zeker rekening mee houden; zowel wettelijk gezien (wet natuurbescherming), maar ook omdat een gezond ecosysteem ook een gezonde leefomgeving betekent. Kortom: een goed ingerichte openbare ruimte heeft meerwaarde, voor jong en oud, inwoner of bezoeker, mens en dier!

pagina 6

Wat is de openbare ruimte? De openbare ruimte bestaat uit verschillende onderdelen in de buitenruimte waarvan de gemeente eigenaar is en/of waar de gemeente het onderhoud van verzorgt. Dit zijn bijvoorbeeld: • • • • • • • • • • •

straten, fietspaden en wegen grasvelden, bloemperken, bomen en struiken parken, plantsoenen en landschapselementen (bos en parken in het buitengebied worden vaak onderhouden door derden) bermen en sloten bruggen en bruggetjes stadswateren en oevers bankjes en fietsenrekken afvalbakken en ondergrondse containers verkeersborden en andere bewegwijzering kunst in de openbare ruimte lichtmasten en verkeersregelinstallaties

terug naar vorig beeld

INLEIDING

De inrichting en het beheer van de openbare ruimte komen voort uit de wensen en WAAROM DEZE BROCHURE? behoeften van gebruikers. Inruimte verband met komst van Omgevingswet in 2022 De werkzaamheden van de de leden van De openbare is het bindmiddel in de de NVRD en Stadswerk spelen zich af onze samenleving. Het vormt de basis wordt in 2021 een omgevingsvisie opgesteld voor de gemeente IJsselstein. Vanuit in het fysieke domein. Van oorsprong voor het openbare leven. Het is de plek in het afval- en groenbeheer, maar ook waar mensen elkaar ontmoeten, de Omgevingswet is het belangrijk datnaarverschillende vakgebieden samenwerken; steeds meer in het integraal beheer van hun werk gaan, spelen, sporten en ontintegraliteit noemen spannen. we dat. Devanomgevingsvisie is een integrale langetermijnvisie van de openbare ruimte. We bevinden ons nu Het beheer de openbare in een overgangsfase waarin het besef ruimte is daarmee één van de belangeen gemeente, provincie of het Rijk. De omgevingsvisie is gericht op de hele fysieke groeit dat de openbare ruimte een cruciale rijkste werkterreinen van de gemeente. rol kan spelen bij talloze maatschappelijke belang wordt nog groterDeze als we deintegrale leefomgeving en het Het grondgebied. visie op de openbare ruimte sluit uitdagingen.

In deze transitie is er meer openbare ruimte gaan zien als middel om aan op de uitgangspunten van de uitdagingen omgevingsvisie IJsselstein die aandacht voor een overkoepelende visiebetrekking hebben op andere maatschappelijke aan op de openbare ruimte waarbij het gebruik de openbare ruimte. te pakken. en de gebruiker centraal staan. Hierdoor Met deze brochure tonen we de waarde en het belang van slim beheer aan. We laten zien aan welke maatschappelijke opgaven (beheer van) de openbare ruimte bijdraagt én waar kansen liggen voor de sector.

Geef meerwaarde door functies in de openbare ruimte te stapelen Voorbeeld: Parkeervak

Klimaatadaptatie

Aanleiding voor het opstellen van deze IVOR Energietransitie

1.1

verschuift de focus van schoon-heel-veilig als doel naar het realiseren van een waardevolle leefomgeving met school-heelveilig als middel.

Inspelen op maatschappelijke thema’s De openbare ruimte kan bijdragen aan veel maatschappelijke thema’s. In de bestaande beleidskaders is daar onvoldoende aandacht voor. In deze IVOR leggen we nadrukkelijk wel die link, met thema’s als vergrijzing, veiligheid, klimaatverandering HET MOMENT IS NÚ van de fysieke leefomgeving Thema’s stadium als hittestress, wateroverlast, en de energietransitie. Als we in een vroegtijdig van de ontwikkeling en die in de naoorlogse periode zijn gebouwd nu circulaire economie en biodiversiteit inrichting goed samenwerken en de juiste keuzes maken wordt openbare ruimte vervanging toe. Dit is daarom hét staan momenteel stuk voor stuk hoog de aan om de verbinding te zoeken de agenda. Gedegen beheer draagt bij multifunctioneel. Multifunctioneel betekentop dat we functies als hetmoment ware kunnen tussen de inrichting en het beheer van de aan het oplossen van deze grote maatopenbare ruimte en de maatschappelijke schappelijke uitdagingen. Sterker nog, samenvoegen op één plek. opgaven op andere beleidsterreinen. Het slim beheer is noodzakelijk om veel van de doelstellingen te behalen. Tegelijkertijd zijn grote delen van de infrastructuur, woningen, beplantingen en andere delen

is zaak als beheerder deze kansen met beide handen aan te grijpen.

Zo zijn er nog meer belangrijke maatschappelijke thema’s waar de openbare ruimte een bijdrage aan kan leveren, mits er rekening mee gehouden wordt bij de inrichting en het beheer. Denk aan een circulaire economie, door het toepassen van circulair materiaal en door grondstoffen scheiden mogelijk te maken; of aan de HET BELANG VOOR DE BEHEERDER energietransitie, doorDoor ruimte te bieden aan nieuwe vormen van duurzame energie en Zo bieden ze meerwaarde voor hun aanmet beheer van de openbare ruimte de mogelijkheid in eigen ‘achtertuin’ te deelhouders, onderscheiden ze zich van experimenteren met het verbinden ook van aan te haken bij maatschappelijk door met energieneutraal materieel tebelangwerken En daarnaast thema’s die meer de markt en, in een maatschappij waar thema’s stijgt de maatschappelijk en maatschappelijke thema’s. Tenslotte sociaal van aard zijn, rijke zoals omgaan vergrijzing, eenzaamheid het effect op onze steeds minder afval zal vrijkomen, zorgen hebben ze de verantwoordelijkheid voor en bestuurlijke relevantie van demet beheerder. ze voor continuïteit en bedrijfszekerheid. en de vervanging van komen budgetten minder snel gezondheid.

Genoeg Hierdoor aanleiding om wensenhet enonderhoud behoeften tijdig samen te brengen en stedelijke systemen van water, tot groen, Gemeenten hebben de kans om de aanonder druk te staan, heeft de beheerder dacht manier te verschuiven uit van hette dagelijkse grondstoffen en energie en daarmee de mogelijkheid zelf zaken agenderen de inrichting en het beheer van deteopenbare ruimte op een integrale fysieke beheer naar daadwerkelijke regie de know-how, middelen en uitvoeen de kans om vroeg in het besluitvorvoeren. over de grote stedelijke uitdagingen. ringskracht om succesvolle pilots op te mingsproces als volwaardige gesprekspartner mee te praten.

schalen.

Stadsbeheerders hebben een unieke positie. Ze zijn dagelijks actief in de buitenruimte en fungeren zo als de ogen en oren van de stad. Verder hebben ze

Voor publieke bedrijven biedt de taak-

verbreding naar beheer en de verbinding Huidige beleid voldoet niet meer met andere beleidsterreinen de mogelijkheid om synergievoordelen te realiseren.op te stellen, is Een andere aanleiding om deze integrale visie openbare ruimte het verouderde en niet complete bestaande beleid vanuit de gemeente. Voor verschillende deelterreinen is beleid ontwikkeld (zie ook paragraaf 1.3), maar het ontbreekt momenteel aan een overkoepelende, integrale visie op onze openbare ruimte. Daarnaast is veel bestaand beleid verouderd en voldoet dit niet meer aan

NVDR_001-2_BOR_folder_v4.indd 1-3

pagina 7

Vervolg hoofdstuk op volgende pagina ->

PARKEERVAK

BIJDRAGE AAN

Parkeren

Mobiliteit en toegankelijkheid

+ geen varkensrug, scherpe hoeken

Efficiënt beheer

++ waterdoorlatende verharding

Klimaatadaptatie

+++ verharding van secundaire grondstoffen

Circulaire economie

++++ laadpaal elektrische auto

Energietransitie

+++++ voldoende verlichting

Veiligheid

++++++ beplanting

Biodiversiteit

+++++++ adoptie/zelfbeheer

Participatie en zelfbeheer

++++++++ bomen planten voor gezonde lucht

Gezondheid

+++++++++ inzet van mensen met afstand tot de arbeidsmarkt

Inclusieve samenleving

++++++++++ parkeren verplaatsen naar rand van de stad

Verstedelijking en krimp

NVRD en Vereniging Stadswerk Nederland hebben deze brochure samen uitgebracht om het belang van beheer van de openbare ruimte op de kaart te zetten. Met deze brochure willen we beheerders een instrument in handen geven waarmee ze in gesprek kunnen met hun collega’s en samenwerkingspartner. Zo hopen we bij te dragen aan een waardevolle leefomgeving waarbij het beheer een belangrijke bijdrage levert.

ontwerp en illustraties: Het Lab ontwerp + advies

1 2 3 4 5

BRON: NVRD/ STADSWERK 2018

B d

Sla op

1 2 3 4 5

terug naar vorig beeld

INLEIDING de huidige wensen en behoeften. Er is behoefte aan een integraal beleid om zo ook kaders te scheppen om meer integraal te kunnen werken. Verschillende wensen en behoeften op elkaar afstemmen Wensen en behoeften vanuit verschillende vakgebieden zoals grijs, groen, water en sport, kunnen soms botsen. Daardoor is de totstandkoming van de IVOR een grote puzzel. Zo willen we graag een openbare ruimte met veel groen, maar ook genoeg ruimte om de auto te kunnen parkeren. Daarnaast hebben inrichtingskeuzes die we maken boven de grond invloed op de beschikbare ruimte onder de grond. Zo is bijvoorbeeld de ruimte voor kabels en leidingen vaak in concurrentie met groeiruimte voor bomen of plaatsing van ondergrondse afvalcontainers. Deze puzzel hebben we in deze IVOR proberen te leggen.

1.2

Doelstelling

Met de IVOR geven we richting aan de toekomstige inrichting en het beheer en onderhoud van de openbare ruimte. We leggen samen de kaders vast voor de komende tien jaar. Een goede samenwerking en breed draagvlak zijn hierbij cruciaal. De doelstellingen van deze IVOR zijn: • Een visie voor de openbare ruimte vaststellen (waar willen we naar toe?); • Op basis van de omgevingsvisie belangrijke thema’s uitdiepen en binnen die thema’s keuzes maken, het beoogd effect benoemen en de belangrijkste inrichtings- en beheerrichtlijnen vaststellen; • Basis leggen voor het integrale beheerplan openbare ruimte; • Een integrale visie op de openbare ruimte vraagt om een goede en integrale samenwerking tussen verschillende afdelingen en disciplines. Dat geldt voor zowel de driehoek ontwerp, uitvoering en beheer; als voor de driehoek beleid, beheer en organisatie.

1.3

Kaders

De openbare ruimte heeft raakvlakken met veel beleidsvelden, denk aan gezondheid, veiligheid, wonen, etc. In de omgevingsvisie is tussen al deze beleidsvelden een afweging gemaakt en is voor IJsselstein aangegeven welke kant we op willen. In deze IVOR focussen we op de openbare ruimte zelf. Waar nodig leggen we in de tekst de link met andere beleidsvelden.

pagina 8

Waar het in de IVOR in hoofdzaak over gaat zijn de ‘traditionele’ vakgebieden: reiniging, groen, wegen, speeltoestellen, water en riolering. Toegevoegd is het vakgebied Klimaatadaptatie. Zoals gezegd zoeken we hierbij steeds meer naar een integrale en gezamenlijke aanpak. In de IVOR doen we voor deze disciplines uitspraken over inrichting en beheer. In de IVOR praten we over de inrichtingselementen in de openbare ruimte en het beheer daarvan. De gemaakte keuzes kunnen gevolgen hebben voor andere vakgebieden binnen de gemeente. De IVOR geeft kaders voor nieuw beleid en indirect (via het IBOR) voor het beheer. De IVOR geeft ook kaders voor nieuwe ontwikkelingen en herstructureringsgebieden. Na het opstellen van deze IVOR volgt een Integraal beheerplan openbare ruimte (IBOR), waarin de vertaling vanuit de IVOR gemaakt wordt richting het beheer. Daarin geven we dus ook aan hoe we de ambities uit deze IVOR gaan behalen. In de IVOR doen we hier een aanzet voor middels de inrichtingsen beheerprincipes.

1 2 3 4 5

terug naar vorig beeld

INLEIDING Kaders vanuit het vastgestelde gemeentelijke beleid zijn: Atlas van IJsselstein, bouwstenen voor de Omgevingsvisie (2020) De Atlas van IJsselstein is het resultaat van de eerste stap in de totstandkoming van de omgevingsvisie IJsselstein. Deze eerste fase is met name gericht op het ophalen en beschrijven van de identiteit en kernkwaliteiten van IJsselstein. Daarnaast worden in de Atlas het huidige beleid en de belangrijkste opgaven geïnventariseerd. Uiteindelijk vormt dit samen een bouwsteen voor de omgevingsvisie.

en mobiliteit. Mobiliteit dienen we in evenwicht te brengen met de gewenste omgevingskwaliteit.

Beleidsplan Duurzaamheid (2016) Het Beleidsplan Duurzaamheid beschrijft de stappen om een klimaatneutraal IJsselstein in 2050 dichterbij tebrengen. Daarbij is het landelijk beleid als referentiekader en hulpmiddel gebruikt om te komen tot realistische lokale doelen.

Op weg naar een klimaatbestendig Utrecht (2020) Dit Beleidsplan beschrijft de ambities om bij te dragen aan een klimaatbestendige en waterveilige provincie Utrecht in 2050. De gemeente IJsselstein draagt hieraan bij door de ambities te vertalen naar uitwerkingen.

Gemeentelijk rioleringsplan IJsselstein (2019-2023) Het gemeentelijk rioleringsplan beschrijft hoe we in IJsselstein omgaan met ons afvalwater. Daarnaast is het rioleringsstelsel ook gericht op het verwerken van hemelwater, afkomstig van bijvoorbeeld daken en verharding.

Plan van aanpak Energietransitie (2020) In het Plan van aanpak Energietransitie IJsselstein 2020-2023 heeft de gemeente vastgelegd hoe zij de energietransitie voor de gemeente IJsselstein wil uitwerken. Op hoofdlijnen is geschetst uit welke pijlers de energietransitie is opgebouwd en welke uitgangspunten de gemeente hanteert bij de uitwerking van die pijlers.

Groenstructuurplan (2009) Het Groenstructuurplan is een visiedocument en levert de randvoorwaarden en uitgangspunten voor de beleids- en beheerplannen voor alle groene deelproducten. Natuurwaardekaart (2020) De natuurwaardekaart vormt een beleidsdocument dat bijdraagt aan het inzicht in de natuurwaarden binnen onze gemeente. Door de natuurwaarde vast te leggen, kunnen we hiermee beter rekening houden met ontwikkelingen. Bovendien kunnen we onze natuurwaarde ook versterken. Speelruimtebeleidsplan 2020-2030 (2020) In het speelruimtebeleidsplan zijn kaders opgenomen over spelen en sporten in de openbare ruimte. We kiezen voor goede buurtplekken, aangevuld met blokplekken; en maken sporten en bewegen in de openbare ruimte mogelijk. Mobiliteitsplan IJsselstein ‘Gezond op weg’ (2020) Mobiliteit is het verplaatsen van personen en/of goederen. In het Mobiliteitsplan worden nadrukkelijk verbanden gelegd tussen de verschillende beleidsvelden pagina 9

Woonvisie (2019-2030) In de Woonvisie 2019-2030 legt de gemeente IJsselstein de prioriteiten van het lokale woonbeleid voor de komende jaren vast. De visie geeft inhoud en richting aan de ontwikkelingen op de woningmarkt.

Afwegingskader voor zon- en windenergie (in ontwikkeling) In het toets- en afwegingskader stellen we waar, en onder welke voorwaarden, we in IJsselstein ruimte willen bieden aan zonnevelden en windturbines. Hierbij gaat het niet direct om locaties, maar hebben we per landschappelijke zone vastgesteld of, en zo ja onder welke voorwaarden, we ruimte bieden aan zonnevelden en windturbines. Algemene uitganspunten: • We werken conform wettelijke eisen. Denk hierbij vooral aan zorgvuldig handelen bij bomen en speelvoorzieningen en de veiligheid van verkeers situaties; • We voorkomen kapitaalvernietiging. We willen voorkomen dat we meer kosten moeten maken, omdat we niet op tijd (klein) onderhoud hebben uitgevoerd; • De openbare ruimte is schoon, heel en veilig; • Daarnaast zoeken we steeds meer mogelijkheden om ook andere ambities en doelstellingen waar te maken in of door de openbare ruimte; • We zoeken naar een effectief gebruik van de openbare ruimte (stapelen functies).

1 2 3 4 5

terug naar vorig beeld

INLEIDING 1.4

Werkwijze en participatie proces

Voor het opstellen van deze IVOR is een proces doorlopen dat past in het gedachtegoed van de Omgevingswet. Tijdens het proces zijn inwoners, belangengroepen, de gemeenteraad en medewerkers van de gemeente gevraagd hun inbreng te geven voor de IVOR. Op deze manier vormen we samen een IVOR die draagvlak heeft. Waar vroeger alleen op het stadhuis het beleid werd opgesteld, gaan we vandaag de dag anders om met dergelijke processen. Als gemeente hebben we gedegen kennis in huis, of halen we die in huis. Inwoners beschouwen we als gebiedsdeskundigen. Zij kennen hun eigen omgeving het beste. Daarnaast bevinden zich onder inwoners ook veel (semi)- experts. Samen weten we meer en komen we tot een integrale visie op de openbare ruimte waarin inwoners zich herkennen. Inbreng van gemeentelijke afdelingen, inwoners en Raad zien we als gelijkwaardige signalen. Iedere belanghebbende heeft zijn eigen kijk op het beleid en dat vinden wij daarom even belangrijk. Niet elk signaal hebben we kunnen opnemen in de IVOR. Wel is duidelijk wat veel IJsselsteiners belangrijk vinden, die hoofdsignalen zijn meegenomen. Het proces heeft plaatsgevonden in verschillende fases: Fase 1: input ophalen Als aftrap van deze IVOR heeft de gemeente met verschillende afdelingen een werksessie gehouden om de eerste contouren te schetsen.

Inwoners hebben de mogelijkheid gehad via een interactieve website (Storymap) en enquête te reageren op onderwerpen die in de IVOR voorkomen. Op deze wijze hebben inwoners en belangengroepen gerichte inbreng kunnen geven voor de IVOR van hun gemeente. De uitkomsten van eerder uitgevoerde vragenlijsten en onderzoeken zijn ook meegenomen in het maken van afwegingen voor de IVOR. Denk aan de mobiliteitsvisie en Urgentieagenda. Er zijn gesprekken gevoerd met belangengroepen om input op te halen. Daarnaast heeft een bijeenkomst met de gemeenteraad plaatsgevonden, waarbij onze volksvertegenwoordigers gerichte inbreng hebben gegeven. Tijdens deze avond is gebruik gemaakt van stellingen waarop Raadsleden konden stemmen. Parallel aan het participatieproces zijn alle huidige beleidskaders geanalyseerd. Vanuit bestaande beleidsplannen, overkoepelende strategische visies en coalitieakkoorden herleiden we de raakvlakken uit deze plannen gericht op de openbare ruimte. Met pagina 10

name de Atlas van IJsselstein, als onderdeel van de Omgevingsvisie, hebben we als leidraad gebruikt en vertaald naar de IVOR. Fase 2: van concept IVOR naar definitieve versie Op basis van alle input zijn meerdere conceptversies opgesteld. Deze zijn telkens teruggekoppeld aan de ambtelijke werkgroep en vervolgens is er weer tot een volgend concept gekomen. De latere conceptversies zijn gedeeld en besproken met een aantal belangengroepen en enkele experts. Ook is er een online terugkoppelmoment geweest voor inwoners en raadsleden waar het concept is gepresenteerd. Op basis hiervan is er een slag gemaakt naar de definitieve versie. Toegevoegd zijn onder andere een infographic en concretere doelstellingen.

1.5

Leeswijzer

De IVOR bestaat uit de volgende onderdelen. Aansluitend op deze inleiding, komen we tot de kern van dit document. De kern bestaat uit een visie die de belangrijkste ambities samenbrengt. Vanuit deze visie komen we terecht bij onze vier ambities. Binnen elke ambitie bevinden zich één of meerdere thema’s. De thema’s bevatten gerichte keuzes die we samen in het proces hebben gemaakt. Vanuit deze keuzes wordt duidelijk wat we willen bereiken en wat dat betekent voor gemeente en inwoners. Het laatste onderdeel van de kern van dit document is de organisatie. Daarin staat centraal hoe we vervolg gaan geven aan de visie. Onze beleidshandvatten komen terug in de thema’s en stellingen. Elk thema is opgebouwd uit de volgende onderdelen: • Uitleg van het desbetreffende thema • Wat vinden IJsselsteiners belangrijk bij dit thema? Deze zaken komen voort uit het brede participatietraject. • Dilemma. We werken met een schaalbalk, met aan beide uiteinden een stelling. De gemeente maakt een keuze, door het ‘schuifje’ op de schaalbalk te plaatsen. • Toelichting op de gemaakte keuze. De keuze op de schaalbalk wordt uitgelegd. • Wat willen we bereiken? • Wat gaan we als gemeente hiervoor doen? Hierbij werkt de gemeente met inrichtings- en beheerprincipes. • Wat betekent dit voor inwoners?

1 2 3 4 5

terug naar vorig beeld

INLEIDING

pagina 11

1 2 3 4 5

terug naar vorig beeld

VISIE Hoe zien we de openbare ruimte van IJsselstein over 10 jaar voor ons? Die vraag staat in dit hoofdstuk centraal. We hebben daarbij voortgebouwd op de thema’s uit de Atlas van IJsselstein en de (concept) omgevingsvisie. Vier ambities vormen vervolgens de kapstok, waaronder een of meerdere thema’s vallen.

2.1

Totstandkoming visie, ambities en thema’s

Gelijktijdig met het opstellen van deze IVOR is de omgevingsvisie voor de gemeente IJsselstein tot stand gekomen. Als startpunt hiervoor is de Atlas van IJsselstein opgesteld waarin een ‘foto’ van IJsselstein is genomen. De Atlas benoemt drie belangrijke kernkwaliteiten van IJsselstein, te weten: • IJsselstein is een stad met een sterke sociale samenhang. • IJsselstein is een stad met een karakteristieke historische ruimtelijke kwaliteit (vestingstad). • IJsselstein heeft een unieke ligging in zowel het Groene Hart als het stedelijk gebied van Utrecht. De Atlas doet uitspraak over de openbare ruimte en daarnaast ook over andere ruimtelijke ontwikkelingen zoals woningbouw en de energietransitie. Vanuit deze kernkwaliteiten en gericht op de openbare ruimte is de visie tot stand gekomen. Onze werkwijze is als het ware van achter naar voren gegaan en dat deden we bewust. Voordat tot de visie is gekomen, zijn de thema’s inhoudelijk uitgewerkt. De inhoudelijke uitwerking van thema’s heeft inzicht gegeven in de vier belangrijkste ambities. Een of meerdere thema’s hebben we bewust gekoppeld aan één ambitie. Op deze manier is een duidelijke structuur ontstaan en een visie die voortkomt uit een inhoudelijk proces.

2.2

Onze visie

Gemeente IJsselstein is een compacte stad en dat wordt gewaardeerd door inwoners. Gezelligheid is een veel genoemde term uit het participatietraject. IJsselstein kent daarnaast een karakteristiek centrum en een aantal wijken met een duidelijk eigen stijl. De kern is centraal gelegen met verschillende vervoersmogelijkheden naar de buurgemeenten Nieuwegein en Utrecht. Aangrenzend aan de compacte kern bevindt zich de openheid van het Groene Hart.

pagina 12

IJsselstein is een stad waarmee inwoners en ondernemers zich verbonden voelen. Waar de sociale samenhang kracht heeft. Waar de ruimtelijk-historische uitstraling een ‘thuis’ biedt. En waar de gemeente als partner aan de zijde van inwoners en ondernemers staat. Dit komt ook naar voren in hoe wij onze openbare ruimte zien. Onze visie voor de openbare ruimte luidt: “IJsselstein heeft een openbare ruimte die ons verbindt en die bijdraagt aan een gezonde en leefbare woon- en werkomgeving, voor nu én in de toekomst.” De huidige openbare ruimte van IJsselstein heeft een heel aantal kwaliteiten die bijdragen aan de visie. Dat komt goed naar voren in het volgende tekstkader waarin een bezoeker meegenomen wordt door IJsselstein. Daarnaast wordt ook vooral beelden weergegeven hoe IJsselstein eruit gaat zien. Deze goede elementen willen we behouden en versterken. Om de visie waar te kunnen maken, moeten we op een aantal aspecten extra stappen zetten. Naast inhoudelijke wensen, is het noodzakelijk om efficiënt om te gaan met de middelen die we hebben. Dit vraagt ook om het maken van keuzes. Om invulling te geven aan de visie, hebben we daarom de volgende ambities geformuleerd: 1. De cultuurhistorische waarden in IJsselstein blijven zichtbaar en vormen een inspiratiebron voor toekomstige ontwikkelingen in de openbare ruimte. 2.

De openbare ruimte is toekomstbestendig; klimaatadaptief, duurzaam en groen natuurlijk zijn de norm. 3. IJsselstein is een gezonde, veilige en vitale stad waar ruimte is voor ontmoeting, ontspanning en beweging. 4. Samen werken we aan een openbare ruimte van en voor iedereen. In de hoofdstukken die volgen, werken we dit uit per thema. Daarin is per thema op één of meerdere dilemma’s een keuze gemaakt.

1 2 3 4 5

terug naar vorig beeld

VISIE Samen met een inwoner wandel ik als bezoeker door IJsselstein. Ik ben net aangekomen met de sneltram en uitgestapt op tramhalte binnenstad. Voor de bibliotheek slaan we rechtsaf en komen langs het wandelpad fruitbomen tegen met daaronder een bloeiend bloemenmengsel. Het is voorjaar en samen met het alle bloemen in het gras vormen de bomen een grote kleurrijke wolk aan bloesem. De bloemen en bloesem van de fruitbomen trekken veel bijen en andere insecten aan. We lopen een stukje terug en passeren de stadsgracht met op de oever beeldbepalende bomen. We zijn in het centrum dat historie uitstraalt. Onderweg zijn we voornamelijk fietsers en wandelaars tegengekomen. Een openbare ruimte waar de mens centraal staat. In het centrum ontmoeten we mensen die per fiets naar IJsselstein zijn gekomen. Onderweg door het buitengebied hebben ze genoten van het open landschap. Kenmerken van het landschap zijn zichtbaar op een aantal plekken in de stad.. We lopen verder richting de Hollandse IJssel. Onderweg lopen we door een prachtig park en tevens belangrijke ontmoetingsplek; het Kloosterpark. Niet alleen kinderen en ouders zijn er te vinden, ook mensen van andere leeftijden sporten of recreëren er. We lopen verder en komen bij de IJsselkade. Daar lenen we paddle-surfboards. Een nieuwe manier op over het water een plek te leren kennen.

We gaan noordwaarts en zien vanaf het water verschillende wijken met elk een eigen identiteit. De Hollandse IJssel maakt ene bocht en langs paddelen we het buitengebied in. IJsselstein, wat een beleving!

pagina 13

1 2 3 4 5

terug naar vorig beeld

VISIE: IJSSELSTEIN IN 2031

pagina 14

1 2 3 4 5

terug naar vorig beeld

AMBITIES In dit hoofdstuk wordt de visie op de openbare ruimte vertaald naar vier ambities. Elke ambitie kent een aantal onderliggende thema’s en deze zijn vervolgens uitgewerkt in deelambities.

ECHT IJSSELSTEIN

De cultuurhistorische waarden in IJsselstein blijven zichtbaar en vormen een inspiratiebron voor toekomstige ontwikkelingen in de openbare ruimte. ECHT IJSSELSTEIN

TOEKOMSTBESTENDIG

GEZOND EN LEEFBAAR

De openbare ruimte is toekomst-

IJsselstein is een gezonde, veilige

bestendig; klimaatadaptief,

en vitale stad waar ruimte is voor

duurzaam en groen natuurlijk zijn

ontmoeting, ontspanning en

de norm.

beweging.

TOEKOMSTBESTENDIGE

GEZONDE EN PRETTIGE

OPENBARE RUIMTE

LEEFOMGEVING

KLIMAATADAPTIEF

GEBRUIK EN BELEVING

GROEN NATUURLIJK

pagina 15

SAMENWERKING

Samen werken we aan een openbare ruimte van en voor iedereen

SAMENWERKING

1 2 3 4 5

terug naar vorig beeld

AMBITIES: ECHT IJSSELSTEIN De cultuurhistorische waarden in IJsselstein blijven zichtbaar en vormen een inspiratiebron voor toekomstige ontwikkelingen in de

openbare ruimte.

Deze ambitie is gericht op onze identiteit. Elk gebied, elke woonplaats heeft z’n eigen identiteit, laten we zeggen ons DNA als gemeente. Die identiteit komt ook terug in de kernkwaliteiten van de Atlas van IJsselstein, hieronder nogmaals benoemd: • IJsselstein is een stad met een sterke sociale samenhang. • IJsselstein is een stad met een karakteristieke historische ruimtelijke kwaliteit (vestingstad). • IJsselstein heeft een unieke ligging in zowel het Groene Hart als het stedelijk gebied van Utrecht. Binnen deze ambitie werken we met een thema dat hieraan bijdraagt, te weten:

pagina 16

Echt IJsselstein Naast de kernkwaliteiten komt de IJsselsteinse identiteit duidelijk naar voren in het participatietraject. Inwoners voelen zich verbonden! Of het nu ons karakteristieke centrum is, onze wijken met elk een eigen stijl, de aanwezigheid van de collectie openbare fruitbomen. Samen maken ze IJsselstein. De openbare ruimte speelt een belangrijke rol als decor voor deze herkenbaarheid. De deelambitie luidt dan ook: De cultuurhistorische waarden in IJsselstein blijven zichtbaar en vormen een inspiratiebron voor toekomstige ontwikkelingen in de openbare ruimte . Gewenst effect van deze ambitie: IJsselsteiners zijn trots op hun woonplaats, hun wijk en dragen dit ook uit.

1 2 3 4 5

terug naar vorig beeld

AMBITIES: ECHT IJSSELSTEIN 3.1

Echt IJsselstein

IJsselstein kenmerkt zich als “het gemiddelde van Nederland” dat kiest voor “de gulden middenweg” (Bron: Atlas van IJsselstein). Aan de ene kant heeft IJsselstein de voorzieningen (en drukte) van de metropoolregio Utrecht. Aan de andere kant bieden de open landschappen van de Lopikerwaard en het Groene Hart rust en ruimte. Bij eerdere planvorming (Structuurvisie en Toekomstvisie) hebben IJsselsteiners aangegeven dat zij vinden dat de ontwikkelingen in de gemeente moeten passen bij de identiteit en de kwaliteit van de leefomgeving. Onderwerpen die daarbij horen zijn in de plannen samengevat: De identiteit van IJsselstein • Gezellig en gastvrij • Sociaal en saamhorig • Open en groen • Historisch en authentiek • Eigenwijs en actief

Kernkwaliteiten van IJsselstein: • IJsselstein is een stad met een sterke sociale samenhang. • IJsselstein is een stad met een karakteristieke historische ruimtelijke kwaliteit (vestingstad). • IJsselstein heeft een unieke ligging in zowel het Groene Hart als het stedelijk gebied van Utrecht.

Bovenstaande kenmerken van de identiteit en kernkwaliteiten van IJsselstein geven een beeld voor de gehele gemeente. Wat vinden IJsselsteiners belangrijk bij dit thema? • Ons oude stadscentrum • Historische groenelementen • Gezelligheid • Behouden historie en identiteit • Unieke collectie openbare fruitbomen Binnen dit thema gaan we twee dilemma’s behandelen, waarbij een gerichte keuze is gemaakt. Allereerst volgt het dilemma omgang met historie, vervolgens gaan we in het dilemma scheiding tussen stad en land.

pagina 17

1 2 3 4 5

terug naar vorig beeld

AMBITIES: ECHT IJSSELSTEIN Dilemma: Omgang met historie Door de nodige nieuwe ontwikkelingen en aanpassingen in de openbare ruimte, kan het karakter van een wijk, bedrijventerrein of het centrum veranderen. De gemeente moet vernieuwen en verjongen, maar heeft ook een bepaald (met name cultuurhistorisch) karakter wat wordt gewaardeerd. Hoe gaan we daarmee om? Er kan gekozen worden om het landelijke buitengebied en het stedelijke gebied te scheiden of juist met elkaar te verweven. Een harde overgang zorgt voor een duidelijk onderscheid in de functie van het gebied. Wanneer de grens zachter is wordt de gemeente meer een geheel.

Het historische karakter van IJsselstein moet behouden blijven in de openbare ruimte

Toelichting op gemaakte keuze: Aandacht voor behouden van historische karakter, maar er mogen best vernieuwende elementen in voorkomen. Het historische karakter wordt hoog gewaardeerd. Dit betekent echter niet dat er geen sprake kan zijn van vernieuwing. We kiezen hier daarom voor een middenweg tussen historie en vernieuwing. Wat willen we bereiken? • Onze openbare ruimte blijft vertrouwd voor inwoners en herkenbaar voor bezoekers. • We geven meer mensen de kans elkaar te ontmoeten in ons gezellige centrum, dit verhoogt de sociale cohesie. • Op historische plekken is de uitstraling belangrijker dan comfort (veiligheid blijft gewaarborgd). • Het karakteristieke groene beeld (vooral bomen) blijft behouden. Het beeld van de onderbegroeiing (bijv. gazons) kan er anders uit gaan zien. • Water blijft beeldbepalend, de waterrand kan een ander beeld krijgen; strak en toch natuurlijker. Ook kan water de beleefbaarheid verhogen. • Meubilair en speelvoorzieningen sluiten aan bij de omgeving en bij de gebruikers.

pagina 18

Het historische karakter van IJsselstein moet vernieuwd worden in de openbare ruimte

Wat gaan we daarvoor doen? Inrichtingsprincipe: • Op historische pekken is uitstraling belangrijker dan comfort. Denk daarbij aan het gebruik van passende verhardingsmaterialen en straatmeubilair. • In de binnenstad is de openbare ruimte gericht op ‘de mens centraal’ gelet op verblijf en vervoer. Dat betekent minder verkeer en parkeren, wel rekening houdend met calamiteitenvoertuigen. • Kades, stadsmuren en andere historische elementen zijn duidelijk aanwezig in de openbare ruimte. • We gebruiken vaak verhardingsmateriaal dat bijdraagt aan de uitstraling. Op enkele plekken wijken we bewust af door nieuwe duurzame materialen toe te passen. • De identiteit van de wijk wordt versterkt: elke wijk in IJsselstein stamt uit een bepaalde tijdsperiode, in de openbare ruimte gaan we hiermee rekening houden. Dit betekent verschillen in uitstraling per wijk. • We gaan onderzoeken of we drijvende bakken met groen toe kunnen passen langs sommige kades. Het eerder genoemde beeld van de kades moet op hoofdlijnen behouden blijven. • We blijven ruimte bieden aan kunst in de openbare ruimte. Beheerprincipe: • Inrichtingskeuzes en materiaalkeuze moeten vooraf met beheerders worden afgestemd. Uiteindelijk zouden investeringen moeten leiden tot kostenefficiënt beheer over lange termijn.

• In de IBOR gaan we keuzes maken over het gewenste beheerregime en beheerniveau, waarbij we met bovenstaande rekening houden. • De bestaande bijzondere bomenlijst wordt geüpdatet en geformaliseerd zodat beeldbepalende bomen worden beschermd. Wat betekent dit voor inwoners? • Inwoners ervaren een vertrouwd straatbeeld. Wel kunnen bepaalde materialen of inrichtingselementen als vernieuwend worden ervaren. Die keuze kan ook te maken hebben met een duurzame inrichting; duurzaam en circulair materiaal. Meer info onder het thema duurzaam.

1 2 3 4 5

terug naar vorig beeld

AMBITIES: ECHT IJSSELSTEIN Dilemma: scheiding tussen stad en land Door het jarenlange landelijke beleid waarbij woningbouw zoveel mogelijk werd geclusterd, is een strakke scheidslijn ontstaan tussen stad en land. Willen we dat? Of dient het buitengebied op sommige plekken ‘naar binnen te worden gehaald’? Daarmee wordt de overgang geleidelijker. Bovendien draagt zo’n overgang bij aan het creëren van koele luchtstromen de stad in, iets dat een positief effect heeft op onze gezondheid. Toelichting op gemaakte keuze: Waar mogelijk mag de overgang geleidelijker. Suggestie van natuurlijk beheer naar binnen krijgen (groene wiggen). IJsselstein kenmerkt zich momenteel door een harde grens tussen het bebouwde gebied en het buitengebied. Aan de randen van het bebouwd gebied zien we al wel wat groene ‘wiggen’ die de gemeente in steken. Dat willen we versterken en ook bij eventuele nieuwe ontwikkelingen meenemen. Het karakter van het buitengebied mag aan de randen van de stad meer zichtbaar worden gemaakt in de openbare ruimte (polderlandschap, natuurlijk beheer). Wat willen we bereiken? • Gebruikers van de openbare ruimte gaan nadrukkelijker de relatie met het buitengebied ervaren in de stadsrand. • In de randzone ontstaat een landelijkere uitstraling. Zo heeft het openbaar groen in de randzones een landelijke uitstraling; ‘niet strak maar los’.

En oevers dragen bij aan de natuurlijke ‘zachte’ overgangen • Speelplekken ogen, waar mogelijk, natuurlijk door het materiaalgebruik.

pagina 19

Er moet een harde (duidelijke) overgang van de stad naar het buitengebied zijn

Wat gaan we daarvoor doen? Inrichtingsprincipe: • Gebieden aanwijzen voor ecologisch beheer (met name bermen). • We hebben waar dit kan geen harde oevers aan de stadsranden, maar een zachte scheiding tussen binnen en buitengebied. • Er blijft hierbij aandacht voor de verkeersveiligheid van kwetsbare gebruikers (zoals wandelaars en fietsers). • Speelplekken versterken en vullen de omgeving aan (in speelvorm en fysieke ruimte). Zo zijn er aan de randen van de stad meer natuurlijke speelplekken. • In de randzone gaan we vaker halfverharding toepassen. • Beplanting rondom oevers wordt doorgetrokken richting het buitengebied (natuurlijke vegetatie). Hierbij houden we rekening met de voorwaarden qua beplanting van het waterschap. Beheerprincipe: • Het maaibeheer wordt integraal afgestemd en op kaart gezet. Mogelijkheden voor meer extensief beheer worden verkend om zo kosten te besparen en meer biodiversiteit te creëren. • We gaan natuurlijkere typen beplanting toepassen en ook extensiever beheren (bijv. minder vaak maaien). Wat betekent dit voor inwoners? • In de wijken/straten aan de rand van het buitengebied krijgt de inrichting een landelijkere uitstraling.

Er moet een zachte (geleidelijke) overgang van de stad naar het buitengebied zijn

1 2 3 4 5

terug naar vorig beeld

Logo OG (master) H= 10, Y= 2x shift

AMBITIES: TOEKOMSTBESTENDIG

De openbare ruimte is toekomstbestendig; klimaatadaptief, duurzaam en groen natuurlijk zijn de norm. Deze ambitie is gericht op het doordacht en duurzaam inrichten en beheren van onze openbare ruimte. Keuzes die we vandaag maken zouden morgen ook nog goed moeten werken. En onze openbare ruimte zou niet voor meer vervuiling moeten zorgen. Duurzaamheid, klimaatadaptatie en groen natuurlijk zijn de drie thema’s die hier onder vallen. Per thema hebben we deelambities geformuleerd. Duurzaam • We maken onze openbare ruimte weerbaar voor de toekomst. Hiervoor zetten we in op een robuuste inrichting. • We kiezen voor duurzame materialen die uiteindelijk herbruikbaar zijn. Circulair noemen we dat. • Ook richten we de openbare ruimte zo in dat duurzame mobiliteit gestimuleerd wordt. Klimaatadaptatie • We zoeken concreet naar ruimte voor (tijdelijke) waterberging. Daar waar geen ruimte is in de openbare ruimte zoeken we naar andere oplossingen om water te bergen zoals berging van water op de straten met een hol wegprofiel of het stimuleren en faciliteren van maatregelen bij particulieren, zoals groene daken en vergroening van tuinen. • Daarnaast creëren we robuust groen waarmee we verkoeling bieden aan onze inwoners en bezoekers. Op deze manier ontstaat een robuuste integrale inrichting. Groen Natuurlijk • We proberen de achteruitgang van biodiversiteit te stoppen.

Daarom zoeken we in onze gemeente gericht naar plekken waar het natuurlijk inrichten en beheren van groen en waterranden een kans van slagen heeft. Hiervoor hanteren we een afwegingskader en de natuurwaardekaart. • Bomen hebben een belangrijke functie voor een toekomstbestendige openbare ruimte: de fruitbomencollectie is uniek en willen we behouden en ook met het overige bomenbestand gaan we zuinig om. pagina 20

Over het geheel heeft deze ambitie ook een nadrukkelijk verband met de ambitie gezond en leefbaar. Gewenst effect van deze ambitie: • Investeringen vooraf leiden tot een lange levensduur en herbruikbaarheid als restwaarde. • Instandhouding van de natuurwaarden in IJsselstein

1 2 3 4 5

terug naar vorig beeld

Logo OG (master) H= 10, Y= 2x shift

AMBITIES: TOEKOMSTBESTENDIG 3.2

Toelichting op gemaakte keuze: We gaan onze openbare ruimte duurzaam en daarmee slim inrichten. Een lange levensduur en herbruikbaarheid van materialen zijn daarin bepalend.

Duurzame openbare ruimte

Het (her)inrichten van de openbare ruimte kost veel tijd, inspanning en geld. Wat we aanleggen moet tientallen jaren met zo min mogelijk aanpassingen kunnen blijven liggen. Daarom proberen we bij het inrichten en beheren van de openbare ruimte altijd naar de toekomst te kijken. Sommige toekomstige ontwikkelingen kunnen we voorspellen omdat ze al langzaam zichtbaar worden. Voorbeelden hiervan zijn klimaatverandering (extreem weer), de woningbouwopgave (meer woningen), circulaire economie (herbruikbare materialen) en de energietransitie (elektrische laadpalen). Hier proberen we bij de inrichting van de openbare ruimte zoveel mogelijk rekening mee te houden.

Duurzaamheid is leidend in de (her)inrichting van de openbare ruimte

We erkennen ook de waarde van groen waarbij bomen de belangrijkste categorie zijn, dit onderdeel is terug te vinden onder het thema groen natuurlijk. Wat vinden IJsselsteiners belangrijk bij dit thema? • Duurzaam materiaalgebruik. • Zonnepanelen mogen zichtbaar zijn vanuit óf in de openbare ruimte.

Dilemma: beeldkwaliteit versus duurzame maatregelen Toekomstbestendige maatregelen zoals het gebruik van duurzame (of circulaire) materialen, het zichtbaar afkoppelen van hemelwater, plaatsen van windturbines of zonnepanelen en het inpassen van laadpalen zijn belangrijk voor een duurzame maatschappij. De manier waarop we ons verplaatsen verandert, we gebruiken vaker andere vervoersvormen. Mobiliteit noemen we dat. De openbare ruimte wordt op termijn afgestemd op duurzame mobiliteit. Deze ingrepen zijn nodig om de stad voor lange termijn veilig, gezond en leefbaar te houden. Aan de andere kant vinden sommige mensen dat dit het beeld van de gemeente aantast.

pagina 21

Bij het (her)inrichten van de openbare ruimte is beeldkwaliteit leidend boven duurzaamheid

Wat willen we bereiken? • We kijken steeds meer naar de totale levensduurkosten van elementen in de openbare ruimte, waarbij we zowel de eenmalige inrichtingskosten, de beheer- en onderhoudskosten als de levensduur en vervangingskosten meenemen. • Bij inrichting kijken we naar de mogelijkheden om materialen te hergebruiken (circulair). • We reserveren ruimte voor andere (duurzame) energievormen, zoals laadpalen en zonnepanelen. Die worden vaker zichtbaar en vragen een andere energie-infrastructuur die ruimte vraagt, zoals buurtbatterijen of een lokaal warmtenet. • Inwoners en bezoekers van IJsselstein kunnen zich op een duurzame, gezonde en veilige manier verplaatsen.

1 2 3 4 5

terug naar vorig beeld

Logo OG (master) H= 10, Y= 2x shift

AMBITIES: TOEKOMSTBESTENDIG Wat gaan we daarvoor doen? Inrichtingsprincipe: • We werken zoveel mogelijk met circulaire materialen, waardoor deze producten uiteindelijk weer herbruikbaar zijn. • We investeren in (her)inrichtingen die leiden tot structureel lagere beheerkosten. Denk aan het dichtvoegen van tegels om onkruid tegen te gaan of het planten van bomen waar ook op lange termijn voldoende groeiruimte is. We hanteren het principe van beheerbewust ontwerpen. • We onderzoeken de mogelijkheid om afvalscheiding in de openbare ruimte te faciliteren. • We maken als gemeente ruimte voor zon-/wind energie, dit gaan we zien in de openbare ruimte. • Bij de inrichting van de openbare ruimte houden we rekening met duurzame mobiliteit volgens het STOP*-principe. Dit heeft invloed op de toekomstige inrichting. (zie ook mobiliteitsvisie) • Bij het inrichten van verkeersstromen maken we keuzes op basis van de verkeersfunctie van de locatie: • Is de leidende functie vervoer, dan gaan we vanuit verkeersveiligheid langzame en snelle vervoersstromen scheiden. • Is de leidende functie verblijf, dan gaan we vervoersstromen bundelen. Denk aan een fietsstraat waar de auto te gast is, of voetgangersgebieden waar bevoorrading op rustige tijden plaatsvindt. Kortom: Het nieuwe 30. • Een veilig ingerichte openbare ruimte is altijd een basiseis.

*STOP STAAT VOOR; EERST STAPPEN, DAN TRAPPEN, DAARNA OPENBAAR VERVOER EN ALS LAATSTE GEBRUIK MAKEN VAN DE PERSONENAUTO

pagina 22

Beheerprincipe: • We maken uitzonderingen op het gestelde kwaliteitsniveau als dit leidt tot toekomstbestendig behoud van voorzieningen. • We gaan zuinig om met ons materiaal en materieel; indien mogelijk worden zaken hergebruikt. • We zoeken naar circulaire mogelijkheden bij de inrichting en het beheer van de openbare ruimte. Wat betekent dit voor inwoners? • Inwoners en bedrijven gaan (meer) informatie ontvangen/kunnen vinden over hoe zij kunnen bijdragen aan een duurzame leefomgeving. • Inwoners (en bezoekers) Worden uitgedaagd om zich op een duurzame manier te verplaatsen. • Inwoners gaan naar verwachting ook op eigen terrein veranderingen zien zoals zonnepanelen op daken (wel of niet gecombineerd met groendag), laadpalen voor de deur of installaties voor koude/warmteopslag en natuurinclusief bouwen.

1 2 3 4 5

terug naar vorig beeld

Logo OG (master) H= 10, Y= 2x shift

AMBITIES: TOEKOMSTBESTENDIG 3.3

Klimaatadaptief

Zowel op landelijk niveau als binnen de gemeente IJsselstein speelt het veranderende klimaat een steeds grotere rol. Door de klimaatverandering hebben we vaker te maken met extreem weer: zomers zijn vaker en langer heet, buien zijn heviger en we hebben meer last van verdroging van de bodem. Vooral in de stedelijke omgeving zijn de gevolgen hiervan steeds duidelijker te zien en te voelen.

anderzijds zal niet iedereen dit zomaar begrijpen, wat kan leiden tot klachten. Hoe belangrijk vinden we als gemeente deze klimaatmaatregelen?

De keuzes die we maken bij de inrichting en onderhoud van de openbare ruimte kunnen de effecten van klimaatverandering gedeeltelijk opvangen. Denk bijvoorbeeld aan het vasthouden, bergen en afvoeren van water zodat het water gecontroleerd kan wegzakken. Dit overeenkomend met de Regionale Adaptatie Strategieën (RAS) of aan het planten van bomen voor schaduw op warme dagen. Klimaatadaptatie is meer dan alleen inspelen op de negatieve effecten van de klimaatverandering. Het betekent ook dat de openbare ruimte er mogelijk anders uit komt te zien omdat we gebruik moeten gaan maken van andere materialen en beplantingssoorten. Sommige plantensoorten kunnen bijvoorbeeld beter tegen droogte, en andere soorten kunnen weer beter overleven in een waterbergingsgebied. Bij de keuze voor (plant)materialen moeten we dus in de toekomst andere keuzes maken. Dit kan leiden tot een andere uitstraling van de openbare ruimte. Wat vinden IJsselsteiners belangrijk bij dit thema? • Water opvangen • Gebruik materialen die bijdragen aan het klimaat; minder opwarmen, waterpassende stenen. Binnen dit thema maken we keuzes bij de onderwerpen zichtbaarheid klimaatadaptie en verantwoordelijkheid.

Dilemma: beperking functies openbare ruimte versus klimaatadaptieve maatregelen We vinden het belangrijk om maatregelen te nemen om overlast door extreem weer te voorkomen. Klimaatadaptieve inrichting vraagt om multifunctioneel ruimtegebruik waarbij functies in de openbare ruimte bij extreem weer tijdelijk belemmerd worden ten gunste van waterberging. Bijvoorbeeld een speelveldje dat bij een regenbui onder water komt te staan. Enerzijds is dit om wateroverlast in woningen te voorkomen, pagina 23

Klimaatbewuste inrichting

Toelichting op gemaakte keuze: Het vermijden van overlast door extreem weer is leidend voor de (her)inrichting van de openbare ruimte. Bij (her)inrichting gaan we bewust kijken naar in te passen maatregelen voor klimaatadaptatie. Wat willen we bereiken? • Het voorkomen van overlast door klimaatverandering; wateroverlast, hitte en droogte. • Bewustwording creëren bij inwoners door zichtbare klimaatadaptieve (her) inrichting en hierover actief te communiceren. Voorbeeld: zichtbaar en bovengronds af laten stromen van regenwater naar (beplante) tijdelijke waterbergingsvoorzieningen (wadi’s). • Klimaatadaptieve inrichting leidt tot minder financiële schade (wateroverlast, droogteschade beplanting) bij extreem weer. • Klimaatadaptieve inrichting leidt bij extreem weer tot minder gezondheidsklachten en zelfs sterfgevallen (hittestress). Wat gaan we daarvoor doen? Inrichtingsprincipe: • Bij (her)inrichtingen houden we rekening met klimaatadaptatie door de hiervoor benodigde ruimte te reserveren. • Bevorderen van gescheiden waterafvoer-systemen voor riolering en oppervlaktewater.

1 2 3 4 5

terug naar vorig beeld

Logo OG (master) H= 10, Y= 2x shift

AMBITIES: TOEKOMSTBESTENDIG • We zoeken eerst naar ruimte voor (tijdelijke) waterberging in groenvakken en/of wadi’s. Is die ruimte er niet, dan bergen we tijdelijk water op straten (zie toelichting hieronder) • Recent beschikbare (klimaat)data vormt de basis voor klimaatadaptieve inrichting. Hierbij valt te denken aan; o Aanbrengen van enkele bomen op plekken waar het warm is. Hierin is de kwaliteit van de boom leidend. Liever 1 boom die volwassen kan worden, dan 10 bomen die nooit de volwassen leeftijd halen en duur zijn in onderhoud (zie verbeelding van het verschil kwaliteit vs kwantiteit bij bomen) o Komvormige bermen, waarin tijdelijk water kan staan tijdens/na piekbuien (indien de bodem infiltratie/ waterberging toelaat). o Komvormige straten, waarin tijdelijk water kan staan tijdens/na piekbuien (indien er geen ruimte is voor waterberging in groenvakken). o Parkeren op open bestrating (indien de bodem infiltratie/ waterberging toelaat). o Bij het plaatsen van ondergrondse containers rekening houden met voorkomen van wateroverlast.

pagina 24

Heel belangrijk: het vermijden van overlast door veranderde klimaat mag leidend zijn voor de inrichting van de openbare ruimte.

Niet heel belangrijk: Klimaatmaatregelen mogen genomen worden waar al ruimte is.

• Verharding die niet of nauwelijks wordt gebruikt vervangen we door groen. Beheerprincipe: Inrichtingskeuzes worden vooraf afgestemd met beheerders. Bijvoorbeeld een aangeplante wadi (tijdelijke waterberging). Regulier beheer door afdeling groen, grootschalig onderhoud door afdeling water. Wat betekent dit voor inwoners? • Waterberging in de openbare ruimte kan tijdelijk leiden tot ongemak of waterhinder. Hierover communiceren we vooraf. Aan de andere kant geeft dit ook waterpret voor spelende kinderen. • De openbare ruimte gaat er de komende decennia anders uitzien doordat we ons moeten aanpassen op het veranderde klimaat.

1 2 3 4 5

terug naar vorig beeld

Logo OG (master) H= 10, Y= 2x shift

AMBITIES: TOEKOMSTBESTENDIG uitvoering van het beheer door deze partijen elkaar raakt. • Juist voor dit thema is een integrale aanpak noodzakelijk. Klimaatadaptieve inrichting vraagt om ander beheer. Daarom is integrale afstemming vooraf belangrijk.

Dilemma klimaatadaptatie, verantwoordelijkheid ligt bij de gemeente versus het is een gedeelde verantwoordelijkheid Welke rol moet de gemeente spelen om ook andere partijen te betrekken bij het tegengaan van overlast door extreem weer? Klimaatadaptief handelen is een gezamenlijke verantwoordelijkheid, als gemeente hebben we de rol dit te stimuleren en waar mogelijk te faciliteren.

Verantwoordelijkheid bij de gemeente: De gemeente handelt klimaatadaptief binnen de openbare ruimte maar legt geen verantwoordelijkheid bij inwoners.

Wat willen we bereiken? • Inwoners worden klimaatbewust, met als gevolg meer groene tuinen (en daken) en het afkoppelen van regenwater (kleinere kringloop). • Inwoners worden zuiniger met water en krijgen meer waardering voor het groen. • We stimuleren inwoners om zelf klimaatadaptieve maatregelen te nemen. . Wat gaan we daarvoor doen? Inrichtingsprincipes: • Gemeente zoekt nauwe afstemming en samenwerking in met name het regionale Netwerk Water & Klimaat in het kader van kennisdeling en gerichte (her)inrichtingsvraagstukken. • Als gemeente stellen we een klimaatadaptatieplan op, waarbij we uitwerken hoe IJsselstein klimaatadaptief gaan krijgen. • We zoeken in projecten naar mogelijkheden om klimaatadaptief in te richten. Zo leren we al doende en kunnen we steeds een stapje bij zetten. Beheerprincipes: • Gemeente zoekt nauwe afstemming en samenwerking met waterschap en andere beheerders, met name via het regionale Netwerk Water & Klimaat. Dit gebeurt vooral daar waar de

pagina 25

Gedeelde verantwoordelijkheid: Inwoners dragen verantwoordelijkheid voor het klimaatbewust handelen op eigen grond en de gemeente adviseert en faciliteert hierin

Wat betekent dit voor inwoners? • We informeren inwoners over inrichtingsprojecten en de wijze waarop we rekening houden met het veranderende klimaat. • We informeren inwoners over wat ze zelf kunnen doen en bieden hier waar mogelijk ondersteuning aan. Dit werken we uit in het klimaatadaptatieplan. Denk aan het plaatsen van een regenton, het vergroenen van een tuin, etc. We haken daarbij aan bij landelijk bekende initiatieven als klimaatklaar en operatie steenbreek.