Gebiedsperspectief+ Kromme IJsselgebied
Tekst van het document
Gebiedsperspectief+ Kromme IJsselgebied Verdieping op gebiedsperspectief Gemeente IJsselstein 17 maart 2025
INHOUDSOPGAVE
1
INLEIDING
4
1.1 1.2 1.3
Aanleiding Doel Leeswijzer
4 4 5
2
GEBIEDSSCHETS EN OPGAVEKADERS
6
2.1 2.2 2.3
Gebieds- en opgaveschets 2.1.1 Kromme IJsselgebied 2.1.2 Opgaven Verdiepende onderwerpen Relevantie initiatieven en ontwikkelingen
6 6 7 8 10
3
VERDIEPENDE KAARTENATL AS
14
3.1 3.2 3.3
3.4
Verdieping op cultuurhistorie Bestemmingsplan “Landelijk Gebied Noord en Zuid” Verdieping op ruimtelijke thema’s 3.3.1 Recreatie 3.3.2 Erfgoed en monumenten 3.3.3 Stedelijke voorzieningen 3.3.4 Bebouwing 3.3.5 Natuurstructuur 3.3.6 Groenstructuur 3.3.7 Infrastructuur & mobiliteit 3.3.8 Geomorfologie 3.3.9 Water 3.3.10 Landbouw Hinder en veiligheid
14 16 19 19 21 25 27 28 33 35 41 43 47 48
4
VERDIEPENDE GEBIEDSATELIERS EN ENQUÊTE
52
4.1 4.2 4.3 4.4 4.5
Gebiedsatelier 1 Gebiedsatelier 2 Gebiedsatelier 3 Enquête Verkennend en inventariserend overleg met overheden
52 54 56 58 59
5
AANGESCHERPT GEBIEDSPERSPECTIEF+
60
5.1 5.2 5.3 5.4 5.5
Bouwsteen 1. Opwaarderen Kromme IJsselzone Bouwsteen 2. Open velden en lijnverbindingen creëren Bouwsteen 3. Versterken duurzame mobiliteit en ontsluiten Kromme IJsselgebied Bouwsteen 4. Een cultuurhistorisch woonlandschap Aangescherpte visiekaart
62 67 74 78 88
BIJL AGE ( N ) I II III IV V VI
Samenvatting gebiedsperspectief Resultaten en presentatie gebiedsatelier 1 Resultaten en presentatie gebiedsatelier 2 Resultaten en presentatie gebiedsatelier 3 Resultaten digitale Enquête Verslaglegging gesprek met overheden
1 INLEIDING
1.1
Aanleiding
Het Kromme IJsselgebied ligt in de gemeente IJsselstein. Om dit gebied in de toekomst goed te kunnen gebruiken en waarderen, is er een plan gemaakt in 2022-2023. Dit betrof het gebiedsperspectief dat samen met bewoners, ondernemers, grondeigenaren en andere betrokkenen opgesteld. Het gebiedsperspectief geeft richting bij de toekomstige inrichting en het gebruik van het Kromme IJsselgebied.
1.2 Doel De gemeenteraad van IJsselstein heeft op 8 juni 2023 het gebiedsperspectief vastgesteld. Dit document is te vinden via de volgende link, onder agendapunt 6: https://ijsselstein.raadsinformatie. nl/vergadering/1022515. Bij de vaststelling heeft de raad verzocht om een aanscherping van het gebiedsperspectief op verschillende onderwerpen omdat concreetheid ontbreekt. De raad heeft gevraagd om het plan op sommige punten verder uit te werken omdat er nog details missen. Het adviesbureau Witteveen+Bos heeft samen met de gemeente IJsselstein het gebiedsperspectief verder aangescherpt tot een gebiedsperspectief+. Dit heeft plaatsgevonden in een traject met bewoners en andere betrokkenen. Er is voortgebouwd op eerdere keuzes en informatie. Uit deze aanscherping volgen relevante ruimtelijke kaders en uitgangspunten voor de ruimtelijke vervolgtrajecten. Daarvoor zijn bouwstenen opgesteld onder begeleiding van kaders en uitgangspunten die zich richten op: - Een duurzaam en cultuurhistorisch woonlandschap; - een toekomstbestendig buitengebied.
Nadere onderzoeken ter aanscherping tot gebiedsperspectief+ Om het gebiedsperspectief aan te scherpen, heeft de gemeente IJsselstein het document ‘Beschouwingen’ gemaakt. Dit document hoort bij het besluit van de gemeenteraad over het gebiedsperspectief. Om een scherper beeld te geven van de keuzes worden in dit document verschillende onderwerpen belicht, waarbij ook alternatieven zijn aangegeven. Deze beschouwingen hebben input gegeven voor de vervolgonderzoeken die nodig zijn om tot het gebiedsperspectief te concretiseren en zijn in dit voorliggende document doorvertaald.
4 | 93
Witteveen+Bos | 141891/25-004.127 | Gebiedsperspectief+ Kromme IJsselgebied
1.3
Leeswijzer
Hoofdstuk 2 beschrijft globaal de kenmerken van het Kromme IJsselgebied en de ruimtelijke opgaven. De verdiepende vraagstukken worden hier toegelicht, die afgeleid zijn van de beschouwingen en de basis bieden voor de verdieping. Relevante initiatieven en ontwikkelingen in de bredere omgeving worden omschreven. Het Kromme IJsselgebied, de ruimtelijke opgaven en de te verdiepen onderwerpen en vraagstukken. Het hoofdstuk sluit af met relevante initiatieven en ontwikkelingen. Daarmee is een schets gegeven van het speelveld waarbinnen het Kromme IJsselgebied wordt ontwikkeld. Hoofdstuk 3 bevat de kaartenatlas van ruimtelijke thema’s zoals erfgoed, stedelijke voorzieningen, bebouwing, natuur, groen, infrastructuur, mobiliteit, bodem, water en landbouw. Ook evaluaties van overlast en veiligheid in het gebied zijn opgenomen. Deze analyses vormen de basis voor verdere uitwerking van het plan. Hoofdstuk 4 geeft een samenvatting van de resultaten uit het participatieproces, zoals gebiedsateliers en een digitale enquête. De volledige verslagen zijn te vinden in bijlagen. In hoofdstuk 5 wordt het aangescherpte gebiedsperspectief gepresenteerd. Het perspectief bestaat uit vier bouwstenen met randvoorwaarden en uitgangspunten. Het document eindigt met een integrale visiekaart. Bijlagen: - Bijlage I. Samenvatting gebiedsperspectief - Bijlage II.
Resultaten en presentatie gebiedsatelier 1 - Bijlage III. Resultaten en presentatie gebiedsatelier 2 - Bijlage IV. Resultaten en presentatie gebiedsatelier 3 - Bijlage V. Resultaten digitale Enquête - Bijlage VI. Verslaglegging gesprek met overheden
5 | 93
Witteveen+Bos | 141891/25-004.127 | Gebiedsperspectief+ Kromme IJsselgebied
2 GEBIEDSSCHETS EN OPGAVEKADERS
2.1
Gebieds- en opgaveschets
A2
Park Oudegein
IJsselstein IJsselbos
Lopikerwaard
Lopikerkapel
Afbeelding 2.1 Landschapstypologieën
2.1.1
Kromme IJsselgebied
Het Kromme IJsselgebied ligt in het zuiden van de gemeente IJsselstein, net buiten de stad en zuidelijk van de N210. Dit gebied verbindt het oude polderlandschap van de Lopikerwaard, het rivierlandschap van de Lek en de stad IJsselstein en Nieuwegein. Het gebied wordt begrensd door de N210, de A2 en de Lekdijk. Het is een groen en agrarisch gebied met een historische uitstraling. Er zijn fruitboomgaarden en karakteristieke huizen langs de weg naar de Lek. De inwoners van IJsselstein waarderen dit gebied vanwege de openheid, de historische waarde, de uitzichten langs boerderijen, de kronkelende Kromme IJssel en de rust in deze drukke regio.
6 | 93
Witteveen+Bos | 141891/25-004.127 | Gebiedsperspectief+ Kromme IJsselgebied
Polder Over-Oudland Dit poldergebied bevindt zich op de hogere stroomruggronden van de Hollandsche IJssel. Deze polder is bedijkt met de Hoge Biezendijk en Lage Dijkzuid. Dit gebied is vooral in gebruik voor landbouw en is relatief open. De kavels liggen loodrecht op de Lage Dijk en hebben een onregelmatig, blokachtige patroon. Kenmerkend voor dit gebied zijn de boerderijerven, erfbeplantingen, boomgaarden, houtsingels en hagen. Rivierengebied langs de Kromme IJssel Dit is een gebied met gemengd gebruik langs de Kromme IJssel. Hier is recreatie, landbouw en natuur. De IJssel heeft brede oevers aan beide kanten van de rivier. Afzettingen van de IJssel hebben gezorgd voor een brede stroomrug aan weerzijden van de waterloop. Kenmerkend zijn de erfbeplantingen, boomgaarden, houtsingels en hagen. Ook zijn de oevers van de Kromme IJssel over delen bebost. Het buurtschap Klaphek bevat enkele markante boerderijwoningen en bedrijfsgebouwen. De Kromme IJssel is een afsplitsing van de Hollandsche IJssel en als kleine rivier minder in het landschap herkenbaar. Polder Hoge Biezen Van deze oorspronkelijk grote polder is na de uitbreiding van IJsselstein nog maar een kleine driehoek over, omringd door de Hogebiezendijk en Biezendijk. Het is een open veenweidegebied met een onregelmatige indeling. Hier staat ook het Nozemagebouw, een zendstation.
2.1.2 Opgaven Het Kromme IJsselgebied staat voor verschillende uitdagingen en ontwikkelingen. De landbouwtransitie vraagt van agrarische ondernemers na te denken over hun bedrijfsmodel en verduurzaming. Het gebied biedt mogelijkheden om de regionale energieopgave in te vullen door de gemeente IJsselstein. Klimaatverandering vereist ook maatregelen om droogte, neerslag en opwarming in de toekomst aan te pakken. Daarnaast is het gebied door de gemeente aangewezen als zoeklocatie voor woningbouw om aan lokale en regionale behoeften te voldoen. Er is behoefte aan meer recreatie en groen vanwege de groeiende vraag naar recreatie dichtbij huis en het belang van biodiversiteit. De Omgevingsvisie van IJsselstein wijst het gebied aan als natuur- en recreatiegebied en deels als ontwikkelingsgebied met prioriteiten voor water, natuur, recreatie en wonen. Een korte samenvatting van de resultaten uit het gebiedsperspectief, gemaakt tussen 2022 en 2023 en goedgekeurd op 8 juni 2023 door de gemeenteraad van IJsselstein, staat in bijlage I van dit document. In deze bijlage staan de visiekaart en een samenvatting van de bouwstenen.
7 | 93
Witteveen+Bos | 141891/25-004.127 | Gebiedsperspectief+ Kromme IJsselgebied
2.2
Verdiepende onderwerpen
De onderstaande onderwerpen zijn gebruikt om het gebiedsperspectief te verbeteren tot een gebiedsperspectief+ tijdens het onderzoekstraject. Deze zijn afgeleid van het eerdere gebiedsperspectief, raadsbesluiten en experts. De resultaten zijn verwerkt in het aangepaste ontwerp en de bouwstenen, te vinden in het laatste hoofdstuk van dit document. Cultuurhistorie en landschap zijn leidend in de ontwikkeling Cultuurhistorische en landschappelijke waarden van het Kromme IJsselgebied zijn leidend bij de verdere ontwikkeling. Het behouden, versterken en ontwikkelen van deze waarden is essentieel voor het Kromme IJsselgebied en de stadsrand (woongebied). Ligging en omvang nieuw stedelijk gebied staat vast Het uitgangspunt is dat minimaal 80% (maximaal 85%) buitengebied blijft, terwijl het resterende deel verstedelijkt kan worden. De nieuwe stadsrand komt in de nabijheid van stedelijke voorzieningen tegen de N210 aan, zodat korte afstanden ontstaan. Dit maakt alternatieven op de eigen auto, zoals ov, (bak)fiets en voet gemakkelijker en logischer. Een zachte landschappelijke overgang tussen stad en buitengebied Het is belangrijk dat bestaande landschapselementen worden gebruikt bij het vormgeven van de stadsrand. De stadsrand opent zich naar het landschap en keert het niet de rug toe. Groen- en waterstructuren sluiten goed aan op het buitengebied zodat er een zachte overgang ontstaat.
Woningbouw houdt voldoende afstand tot bronnen van hinder en gevaar, zoals de N210, bedrijvigheid, tankstations, enzovoort. Dit is van belang voor leefbaarheid en veiligheid. Stimuleren van een gezonde leefstijl Bij de verdere stedelijke uitbreiding moet duidelijk rekening worden gehouden met een inrichting die bijdraagt aan de gezondheid en een gezonde leefstijl stimuleert. Er is aandacht voor groen en water in het kader van hittestress. En er is ruimte voor recreatie. Een inrichting die bijdraagt aan ontspannen, ontmoeten, sport en spel. Versterken mobiliteitsaanbod en infrastructuur voor langzaam verkeer Verdere belasting van de wegen door woningbouw wordt beperkt door meer aanbod van openbaar vervoer, (deel)mobiliteit en aanpassingen aan de infrastructuur. Dit zorgt voor korte afstanden voor langzaam verkeer zoals fietsen en lopen, en stimuleert gebruik van openbaar vervoer. Dit helpt ook om een gezonde leefomgeving te creëren. Een recreatieve impuls geven aan het gebied Er is meer recreatie nodig in het buitengebied vanwege de toenemende vraag. Dit betekent dat er op lokaal niveau meer wandelroutes, sport- en speelplekken. Op regionaal niveau zijn goede recreatieve routes in alle richtingen en genoeg voorzieningen nodig.
8 | 93
Witteveen+Bos | 141891/25-004.127 | Gebiedsperspectief+ Kromme IJsselgebied
Een samenhangend natuurnetwerk creëren Het behouden en vergroten van natuur en biodiversiteit is belangrijk voor een gezonde leefomgeving. In het Kromme IJsselgebied komt een goed, verbonden natuurnetwerk dat samenwerkt. Ondersteunen van, en mogelijkheden bieden aan de landbouwtransitie Landbouw verandert door strengere milieu- en klimaatdoelen, wat gevolgen heeft voor het toekomstperspectief voor lokale boeren. Deze veranderingen zullen leiden tot minder (grote) landbouw met vee in het gebied. Daarom zijn alternatieven zoals verandering of uitbreiding van agrarische activiteiten gewenst. Ontwikkeling van stad en landschap gaan samen op Uitgangspunt is het principe ‘groen groeit mee met de bebouwing’. Dit betekent dat woningbouw of functieverandering samen gaan met verbeteringen en investeringen in het landschap. De fasering voor het Kromme IJsselgebied is goed doordacht. Niet alles kan betaald worden met geld van de woningbouw, dus er moet ook naar andere manieren van financiering worden gezocht. Duurzame woningbouw Stedelijke ontwikkeling en woningbouw hebben invloed op ons klimaat en milieu. Het is daarom erg belangrijk om deze impact zo klein mogelijk te maken, zowel tijdens de bouw als bij het gebruik van de woningen. De gemeente IJsselstein werkt hieraan en heeft het Convenant Duurzame Woningbouw ondertekend.
Dit convenant geeft richtlijnen aan betrokken partijen om duurzaamheid in de woningbouw te integreren, met nadruk op circulariteit, energie, aanpassing aan klimaatverandering, duurzame mobiliteit, natuur in de stad en gezondheid. Stedelijke woonmilieus en doelgroepen Uit de woonvisie blijkt dat er behoefte is aan woningen voor verschillende groepen mensen. Op de korte termijn zijn vooral starters, jonge gezinnen en senioren belangrijk met een vraag naar betaalbare woonruimte. Deze behoefte kan een plek krijgen in het Kromme IJsselgebied.
9 | 93
Witteveen+Bos | 141891/25-004.127 | Gebiedsperspectief+ Kromme IJsselgebied
2.3
Relevante initiatieven en ontwikkelingen
Deze paragraaf beschrijft belangrijke initiatieven en ontwikkelingen in en rondom het Kromme IJsselgebied om de ruimtelijke samenhang te waarborgen. Energie uit water bij RWZI Het waterschap HDSR, de gemeenten Nieuwegein en IJsselstein onderzoeken samen met de provincie Utrecht de mogelijkheden voor warmte uit water bij de RWZI. Dit kan door thermische energie uit oppervlaktewater (TEO) en thermische energie uit afvalwater (TEA). Boezemgemaal Lek Het waterschap onderzoekt de mogelijkheid om een nieuw boezemgemaal te bouwen bij de Lek. Op de ‘waterpraatkaart’ van het waterschap HDSR staat een ‘zoeklocatie nieuw of uitbreidingslocatie bestaand boezemgemaal’. Transformatie Zevenhovenpark Het zendstation en het omliggende terrein worden omgevormd tot een innovatiecampus voor zakelijke, culturele en recreatieve activiteiten. Dit gebied zal functioneren als een ‘living lab’ waar producten kunnen worden getest. Het hoofdgebouw, het monumentale zendstation, zal worden gebruikt voor zakelijke en culturele bijeenkomsten. De kantoorvleugels zijn bedoeld voor kleine kantoren en creatieve activiteiten. De bunker biedt culturele voorzieningen en recreatiemogelijkheden voor kleine groepen. Het buitenterrein wordt gebruikt voor culturele en educatieve functies. Er komt ook een parkeervoorziening langs de N210, omgeven door groen zodat deze niet zichtbaar is.
Figuur 4.1 Afbeelding 2.2 Plankaart transformatie zevenhovenpark Landschappelijk ontwerp
4.2.1 | Landschap
10 93
Witteveen+Bos | 141891/25-004.127 | Gebiedsperspectief+ Kromme IJsselgebied
Het terrein ligt op de overgang van de hoger gelegen oeverwallen en stroomruggen langs Lek, Kromme IJssel en Enge IJssel naar de lager gelegen rivierkomvlakte. Het voormalige NOZEMA-
Bedrijventerrein de Kroon Het landbouwgebied van ongeveer 9 hectare tussen de A2, N210 (Weg der Verenigde Naties) en de Hollandsche IJssel wordt een bedrijvenpark. Dit park, De Kroon, sluit aan op het bestaande bedrijventerrein Over Oudland. Het plan is om een hoogwaardig bedrijvenpark te maken met aandacht voor de historische indeling van het land, zichtlijnen naar het landschap, recreatieve routes, goede gebouwen en genoeg parkeerplaatsen. De carpoolplaats wordt groter. Fiets- en openbaar vervoerverbindingen worden beter. Het bestemmingsplan is onherroepelijk, d.d. 05-11-2023.
Afbeelding 2.3 Plankaart van bedrijventerrein de Kroon
Ontwerpbestemmingsplan bedrijventerrein Lage Dijk-Noord Het ontwerp bestemmingsplan gaat over de herontwikkeling van het gebied bij de hengstenhouderij aan de Lage Dijk-Noord 28-28a in IJsselstein naar een bedrijventerrein. Het plangebied ligt aan de zuidoostkant van IJsselstein, naast de N210 en dicht bij de Techniekweg. Het gebied is ongeveer 2 hectare groot. Het wordt een bedrijventerrein voor bedrijven tot milieucategorie 3.2. Er mogen geen zelfstandige kantoren, winkels, horeca, sportvoorzieningen of bedrijfswoningen komen.v
Afbeelding 2.4 Plankaart uit ontwerpbestemmingsplan
14
11 | 93
Witteveen+Bos | 141891/25-004.127 | Gebiedsperspectief+ Kromme IJsselgebied
2.2
Toekomstige situatie Met de beëindiging van de agrarische activiteiten op het adres Lopikerweg Oost 199 doet zich de kans voor om door middel van het realiseren van een nieuwe woonbuurt de vitaliteit van Lopikerkapel in stand te houden. Het planproces is door middel van participatie vormgegeven. In dit proces is door de bewoners van Lopikerkapel en andere geïnteresseerden de voorkeur uitgesproken voor een stedenbouwkundige opzet in de vorm van het ‘wonen in de boomgaard’. Dit principe heeft geleid tot de ontwikkeling van het plan ‘De Kapelse Gaard’. De identiteit van De Kapelse Gaard is groen en intiem, passend bij de karakteristieken van de omgeving. De woningen liggen aan het groen met doorzichten naar het landschap, waardoor de bewoners een sterk gevoel De Kapelse Gaard, gemeente Lopikerkapel hebben van ‘buiten leven’. Het plangebied ligt aan de noordoostrand van Lopikerkapel en grenst aan agrarische gronden, woningen, campings en bedrijven. In de huidige situatie wordt het gebied gebruikt voor agrarische doeleinden. De toekomstige situatie omvat de bouw van maximaal 53 woningen in een groene en intieme setting, passend bij de omgeving. De nieuwe woonwijk, De Kapelse Gaard, zal bestaan uit verschillende woningtypen.
Afbeelding 2.5 Plankaart ‘De Kapelse Gaard’
Dijkversterkingsopgave Sterke Lekdijk Het dijkversterkingsproject Jaarsveld-Klaphek (JAK) is onderdeel van het programma Sterke Lekdijk (SLD). De Lekdijk voldoet nu niet aan de nieuwe waterveiligheidsnormen en wordt daarom versterkt. In de Stedenbouwkundig plan ‘De Kapelse Gaard’ (Bron: SAB). verkenningsfase worden ook wensen en ideeën onderzocht om te kijken of deze gecombineerd kunnen worden met de dijkversterking. Er wordt gekeken naar wat mogelijk is, hoe het betaald kan worden en de planning. Voorbeelden hiervan zijn het herinrichten van wegen, het aanleggen van rustpunten, het verbeteren van wandelroutes, het versterken van waardevolle plekken langs de dijk, het vergroten van de biodiversiteit en onderhoudsmaatregelen. Voor de Kromme IJssel wordt onderzocht: · Locatie sluis IJsseldam inrichten als recreatieve plek · Parkeerplaats rustpunt op brede bermen · Af- en oprit uitbreiding IJsselstein op bermen. 8 · Brede berm combineren met duurzame energie · Profiel IJsseldam inrichten als dam en niet als dijk. · Mogelijkheden tochtsloot Enge IJssel zichtbaar maken door voorlandverbetering · Doorgaande route langs de Hollandsche IJssel aansluiten op ringparkstructuur voor recreatief verkeer Wegprofiel Lekdijk Door de maatregelen die we moeten treffen aan de dijk wordt op een deel van het traject ook de huidige weg geraakt.
Uitgangspunt is dat we na het treffen van de maatregel de oorspronkelijke wegindeling terug brengen. Dit heeft dan ook geen gevolgen voor de verkeersveiligheid. Mogelijk ontstaat door ander materiaalgebruik van de bermverharding meer passeerruimte voor verkeer.
12 | 93
Witteveen+Bos | 141891/25-004.127 | Gebiedsperspectief+ Kromme IJsselgebied
Ontwikkeling zonnevelden bij de Gebrandytoren Het gebied van ongeveer 11,2 hectare ligt aan de zuidkant van IJsselstein en wordt nu gebruikt als weiland. In dit gebied staat de Rijksmonumentale Gerbrandytoren, die goed zichtbaar is vanaf de omliggende wegen en huizen. In de toekomst wordt dit gebied ontwikkeld tot een zonneveld om duurzame energie op te wekken en te helpen bij de regionale energieopgave. Een particuliere initiatiefnemer heeft hiervoor een plan gemaakt en dit plan gedeeld met de gemeente.
Afbeelding 2.6 Landschappelijk inpassingsplan Zonneveld
13 | 93
Witteveen+Bos | 141891/25-004.127 | Gebiedsperspectief+ Kromme IJsselgebied
3 VERDIEPENDE KAARTENATL AS
3.1
Verdieping op cultuurhistorie
Afbeelding 3.1 Historische bebouwingslinten en verkaveling (bron: ontwerp Visie Landelijk Gebied, 2 april 2019)
Rivierenlandschap van de Hollandsche IJssel Het rivierenlandschap van de Hollandsche IJssel heeft een belangrijke rol gespeeld in de hoofdstructuur van het buitengebied en het Kromme IJsselgebied. Dit landschap wordt gekenmerkt door hoger gelegen stroomruggen en komvormige laagten. Deze kenmerken zijn het resultaat van de afzettingen van de meanderende Hollandsche IJssel. De rivier heeft brede stroomruggen gecreëerd aan weerszijden van haar loop. Op hoger gelegen delen in het landschap, de oeverwallen en stroomruggen zijn de nederzettingen ontstaan. Achter deze hoger gelegen gebieden ligt een van oorsprong natter gebied, waarvan de bodem voornamelijk uit klei en veen bestaat, bekend als de kommengebieden. Rond het jaar 1300 was al het moeras in de omgeving van Lopikerwaard ontgonnen, waardoor het gebied in grote lijnen de uitstraling van vandaag de dag had. Oorspronkelijk werden de rivieren begeleid door bosstroken van wel 800 tot 2.000 meter breed. Deze zijn tijdens de Romeinse tijd voor een groot deel gekapt.
14 | 93
Witteveen+Bos | 141891/25-004.127 | Gebiedsperspectief+ Kromme IJsselgebied
Nederzettingen op hooggelegen delen De historische bewoning van het gebied is nauw verbonden met de opbouw van de bodem en het reliëfrijke landschap dat is ontstaan door de invloed van de Hollandsche IJssel. In de vroege periode (voor de middeleeuwen) werden voornamelijk de oeverwallen bewoond. Deze lagen namelijk hoger en droger in het landschap. Na de bedijking konden ook de achterliggende kommen worden ontwaterd en ontgonnen. De linten Hoogland, Lage Dijk-Zuid (ook wel de Zuid IJsseldijk genoemd) en Hoge Biezendijk zijn gelegen op de hoger gelegen delen, de stroomruggen. Deze linten lopen parallel aan de Hollandsche IJssel en de Kromme IJssel. Hoewel diverse ruimtelijke ontwikkelingen deze linten hebben onderbroken of opgenomen in het stedelijke weefsel, zijn ze vaak nog zichtbaar in het (stedelijke) landschap. Wisselend landgebruik over de tijd heen De aanwezige natuurlijke verschillen in het landschap zijn door het bodemgebruik, ontwatering en bedijkingen versterkt. Na de ontginning werden de stroomruggronden voornamelijk gebruikt voor akkerbouw en fruitteelt, terwijl de komgronden werden ingezet voor beweiding. De nattere delen waren alleen geschikt voor hooilanden, grienden en eendenkooien. Met de technologische ontwikkelingen van de afgelopen eeuw is de landbouw veel minder afhankelijk geworden van de natuurlijke omstandigheden.
Ook het Europese landbouwbeleid heeft invloed gehad op het grondgebruik en het landschappelijke beeld. Hierdoor is het akkerland vrijwel volledig verdwenen en worden de kommen nu volledig gebruikt voor beweiding. De Lopikerwaard kan tegenwoordig worden beschreven als een melkveehouderijgebied. Tot 1960 had de fruitteelt in het gebied van IJsselstein nog een aanzienlijke omvang, maar sindsdien is het belang van deze agrarische bedrijfstak sterk afgenomen. Afdammen van de Hollandsche IJssel Rond 1200 was de Hollandsche IJssel nog een zijrivier van de Lek, die begon bij Het Klaphek in IJsselstein. Op de plek waar de winterdijk twee duidelijke bochten heeft, werd de Hollandsche IJssel tussen 1285 en 1289 afgedamd. Door deze afdamming daalde het waterpeil in de IJssel aanzienlijk, wat gunstig was voor het afwateren en ontginnen van de polders. De aanleg van de IJsseldam maakte het bovendien mogelijk om de stad IJsselstein te stichten op een deel van de westelijke uiterwaard van de IJssel. De IJssel heeft lange tijd gediend voor transport over het water, o.a. bedoeld voor de trekschuit. Rondom de historische dam en aan de Lek zijn diverse waterbouwkundige historische elementen te vinden. Vanaf de Lekdijk is een sloot te zien die aansluit op de Kromme en Enge IJssel. De sloot is enkele honderden meters lang.
Dit was min of meer de oorspronkelijk de loop van de Hollandsche IJssel in het landschap, voordat deze werd afgedamd. Hoogwaterveiligheid en de Lek Na zware overstromingen en dijkdoorbraken in 1230 werd langs de Lek een zware dijk aangelegd. Toch braken de dijken in 1321 en 1332 weer door. Om meer ruimte voor de rivier te maken, werd de noordelijke Lekdijk verplaatst. Ook daarna bleven dijkdoorbraken een probleem. Op 13 maart 1751 was er de laatste grote dijkdoorbraak. Bij Klaphek, aan de voet van de IJsseldam, is er een waterplas (“Wiel”) die ontstond door een dijkdoorbraak in 1496. Deze is nog zichtbaar in het landschap.
15 | 93
Witteveen+Bos | 141891/25-004.127 | Gebiedsperspectief+ Kromme IJsselgebied
3.2
Bestemmingsplan ‘Landelijk Gebied Noord en Zuid’
Afbeelding 3.2 Bestemmingsplan Landelijk gebied noord en zuid, waarvan alleen het zuidelijke deelgebied is weergeven
Het bestemmingsplan gaat over het hele landelijke gebied van de gemeente IJsselstein, zowel ten noorden als ten zuiden van het centrum van IJsselstein. De uiterwaarden van de Lek vallen hier niet onder. Het bestemmingsplangebied wordt aan de zuidkant begrensd door de Lekdijk. Aan de westkant vormt de grens met de gemeenten Lopik (zuidwest) en Montfoort (noordwest) de plangrens. Dit bestemmingsplan is op 17 december 2015 door de gemeenteraad vastgesteld, na een uitspraak van de Raad van State.
16 | 47
Witteveen+Bos | Gebiedsperspectief+ Kromme IJsselgebied
Afbeelding 3.3 Fruitteelt aan de Hoogland
17 | 93
Witteveen+Bos | 141891/25-004.127 | Gebiedsperspectief+ Kromme IJsselgebied
Afbeelding 3.4 Recreatieve voorzieningen in en rond het Kromme IJsselgebied
Legenda
18 | 47
Witteveen+Bos | Gebiedsperspectief+ Kromme IJsselgebied
3.3
Verdieping op ruimtelijke thema’s
3.3.1
Recreatie
De recreatieve voorzieningen in het gebied zijn kleinschalig en vaak verbonden met de historische kenmerken en kwaliteiten. Voorbeelden hiervan zijn een landwinkel, het rustpunt ‘De Lage Linde’, kampeergelegenheid ‘De Bruin’ aan de Radiolaan, en de tuindersvereniging ‘Ons Belang’ bij de RWZI. Er zijn weinig rust- en zitpunten, behalve bij de overgang van de Biezendijk naar de Lopikerweg Oost, waar een rustpunt is. Recreatieve trekkers in de omgeving Buiten het Kromme IJsselgebied trekken grotere groenstructuren en historische kernen recreanten aan. Deze zijn met elkaar verbonden door recreatieve routes. Ten oosten van de A2 ligt het IJsselbos. Bossenwaard bevindt zich in de uiterwaarden van de Lek en heeft een strand en wandelroutes die populair zijn bij mensen uit IJsselstein. Via de A2 brug over de Lek kunnen recreanten Middelwaard bereiken, gelegen in de uiterwaarden van de Lek aan de kant van Vianen. De nabijgelegen kernen van IJsselstein en Nieuwegein trekken mensen aan door hun gemengde functies en historische karakter. Daar kan gewinkeld worden en er zijn diverse horecagelegenheden. Recreatieve routes in het gebied Het Kromme IJsselgebied wordt doorkruist door twee recreatieve fietsroutes. De eerste route loopt via de Biezendijk richting IJsselstein-Zuid en heeft een vrijliggend fiets- en voetpad.
De tweede route loopt via de Lage Dijk-Zuid en Hoogland richting het IJsselbos. Deze weg heeft een gemengd gebruik door fietsers, voetgangers en gemotoriseerd verkeer, inclusief incidenteel agrarisch zwaar verkeer. Richting de tunnel onder de A2 verandert deze route in een smal fiets- en voetpad. De Lekdijk kent een vergelijkbaar gemengd gebruik. Deze route is ook aangemerkt als recreatieve fietsroute. In het gebied zijn er geen wegen, die alleen voor voetgangers en wandelaars bedoeld zijn. Alleen langs de zuidoevers van de Kromme IJssel, ter hoogte van de RWZI, is er nu een korte wandelroute. De staat van onderhoud van deze route is echter beperkt. Extensieve waterrecreatie Kromme IJssel De Kromme IJssel wordt ook gebruikt door kleine vaartuigen, zoals kano’s. De doorvaarthoogten zijn namelijk (erg) laag. De Kromme IJssel biedt een doorgaande route van Lopikerkapel naar Gouda. Waar de Kromme IJssel de Doorslag ontmoet, wordt de doorvaarthoogte hoger.
19 | 93
Witteveen+Bos | 141891/25-004.127 | Gebiedsperspectief+ Kromme IJsselgebied
Afbeelding 3.5 Erfgoed en monumenten in en rond het Kromme IJsselgebied
Legenda
20 | 93
Witteveen+Bos | 141891/25-004.127 | Gebiedsperspectief+ Kromme IJsselgebied
3.3.2
Erfgoed en monumenten
Hoogwaterveiligheid en erfgoed Binnen de grenzen van het Kromme IJsselgebied zijn een aantal monumentale objecten aanwezig. Dat is het rijksmonumentale Dijkmagazijn ’t Klaphek uit 1860. Dit gebouw werd gebruikt als opslag voor materiaal en gereedschap voor het onderhoud en beheer van de dijken. Verder zijn er twee hardstenen monumentale grenspalen, vermoedelijk uit de 19e eeuw. Deze staan onderaan aan de binnenkant van de Lekdijk en markeren de grens van de Hoogheemraadschappen Lekdijk Bovendams en Benedendams. Overige waardevolle objecten Verder zijn er objecten zonder formele wettelijke status die gerelateerd zijn aan de waterbouwkundige historie. Deze objecten liggen op de voormalige inlaatlocatie van de Hollandsche IJssel met de Lek, in de omgeving van Klaphek. Zo is er een gedenkzuil, wachthuis nr. 1, grenspalen en de waterpartij het Wiel bij ’t Klaphek, ontstaan tijdens een doorbraak van de Lekdijk in 1321. Buiten de Kromme IJssel het Nozemagebouw - het zendstation Het voormalige hoofdgebouw van de Binnenlandse Radio-Omroep in Lopik werd in 1939 in gebruik genomen door de Nederlandse Omroep Zendermaatschappij. Het gebouw is ontworpen in de stijl van het Nieuwe Bouwen. Op het terrein staat ook een zendbunker uit 1971, gebouwd tijdens de Koude Oorlog om uitzendingen bij een atoomoorlog voort te zetten.
Het zendstation had twee masten van meer dan 100 meter, gebruikt voor Hilversum I en II. Het station bleef in gebruik tot 2015, toen middengolfuitzendingen verouderd raakten door nieuwe technologieën. De tuiblokken van de drie zendmasten zijn nog zichtbaar in het landschap, onder andere in de polder “Hooge Biezen”. Boerderijen en opstallen met waarde - In het gebied staan diverse beeldbepalende boerderijen langs de linten. De boerderij aan Klaphek 5 is gemeentelijk monument. De boerderij heeft een unieke hoofdvorm en symmetrische voorgevel met een erf dat een varkensstal en een smeedijzeren hekwerk omvat. - De (gemeentelijk) monumentale langhuisboerderij ‘Busgeshof’ aan de Lagedijk - Zuid 34 heeft een symmetrische voorgevel met glas-in-lood bovenlichten, mozaïekversierde boogtrommels, en een erf met een boomgaard, smeedijzeren hekwerk, leilinden en een hooiberg. - De haaks op de Enge IJssel gelegen (gemeentelijk) monumentale T-huisboerderij aan de Lage Duik-Zuid 42, heeft een symmetrische voorgevel, een erker, en wordt vergezeld door twee historische schuren en een gemetselde boenstoep. - De (gemeentelijk) monumentale arbeiderswoning aan Lage Dijk Zuid 44 heeft een dwars geplaatste bouwlaag met stolpvensters in de voorgevel, roedenvensters in de zijgevels, en een houten aanbouw aan de rechterkant.
Gerbrandytoren Aan de Hogebiezendijk staat de Gerbrandytoren, ook bekend als de televisietoren of televisiezendmast. De toren en de drie tuiblokken zijn rijksmonumenten en erfgoed uit de wederopbouwperiode. De televisietoren is gebouwd in 1961. De betonnen toren is 100 meter hoog, met daarbovenop een stalen mast van 260 meter. Historische kernen Buiten het Kromme IJsselgebied zijn in de verschillende kernen en stedelijke gebieden diverse monumentale objecten aanwezig, zoals in de kern van IJsselstein en in het lint van Lopikerkapel.
21 | 93
Witteveen+Bos | 141891/25-004.127 | Gebiedsperspectief+ Kromme IJsselgebied
Afbeelding 3.6 Monumentale entree van het zendstation
22 | 93
Witteveen+Bos | 141891/25-004.127 | Gebiedsperspectief+ Kromme IJsselgebied
23 | 93
Witteveen+Bos | 141891/25-004.127 | Gebiedsperspectief+ Kromme IJsselgebied
Afbeelding 3.7 Stedelijke voorzieningen in - en nabij het plangebied.
Legenda
24 | 93
Witteveen+Bos | 141891/25-004.127 | Gebiedsperspectief+ Kromme IJsselgebied
3.3.3
Stedelijke voorzieningen
In IJsselstein zijn commerciële voorzieningen vaak gecombineerd met andere functies in gemengde clusters. Maatschappelijke voorzieningen, zoals basisscholen en kinderdagopvangcentra, zijn verspreid over de gehele gemeente en vaak zelfstandig gelegen in woongebieden. Aan de westzijde van IJsselstein, aan de rand van de bebouwde kom, ligt het sportpark Groenvliet. Clusters buiten gemeentegrenzen Buiten de gemeentegrenzen, op ongeveer 900 meter afstand, bevindt zich een voorzieningencluster bij de eind- en tramhalte Nieuwegein-Zuid. Dit cluster omvat een sporthal, winkels, een apotheek en een brede school. Historische kern met voorzieningen Buiten de gemeentegrenzen, op ongeveer 900 meter afstand, bevindt zich een voorzieningencluster bij de eind- en tramhalte Nieuwegein-Zuid. Dit cluster omvat een sporthal, winkels, een apotheek en een brede school. Cluster Zenderpark In de wijk Zenderpark, bij de tramhalte IJsselstein Zuid, is er een plek met winkels, zorg en scholen. Er is een apotheek, tandarts, winkels en een paar scholen. Het cluster ligt ongeveer 850 meter van de onderdoorgang van de Hogebiezendijk en 650 meter van het Moeder Teresaplein. Paardenveld en Panoven In de wijken Paardenveld en Panoven, bij het bedrijventerrein op de kruising van de Baronieweg en de Boerhaaveweg, zijn er grotere winkels en voorzieningen.
Deze zijn speciaal voor mensen die met de auto komen en hebben grote winkels zoals woonboulevards met opslag. Dit ligt ongeveer 650 tot 800 meter van de onderdoorgang van de Lagedijk.
25 | 93
Witteveen+Bos | 141891/25-004.127 | Gebiedsperspectief+ Kromme IJsselgebied
Afbeelding 3.7 Hoogtekaart met bebouwing
Legenda
26 | 93
Witteveen+Bos | 141891/25-004.127 | Gebiedsperspectief+ Kromme IJsselgebied
3.3.4
Bebouwing
Boerderijerven met wisselende schaal In het Kromme IJsselgebied staan vooral boerderijen met bijgebouwen zoals schuren en stallen. Deze gebouwen zijn meestal laag en hebben schuine daken. Aan de oostkant van de Hoge Biezendijk zijn de boerderijen groter en hebben ze grotere stallen voor vee. Aan de westkant van de Hoge Biezendijk zijn de boerderijen kleiner. Dit geldt ook voor de Lage Dijk-Zuid en Hoogland. Hoogteaccenten In de gemeente IJsselstein hebben de meeste gebouwen niet meer dan vier verdiepingen. Er zijn echter uitzonderingen, zoals op het bedrijventerrein Over-Oudland en De Corridor bij de N210. Daar zijn gebouwen met vijf of zes verdiepingen normaal. In de stad IJsselstein zijn er ook enkele hoge appartementencomplexen. Een voorbeeld hiervan is het gebouw met acht verdiepingen aan de Baronieweg. Lintstructuur Hogebiezendijk De Hogebiezendijk, ten noorden van de N210, heeft een lintstructuur met een mix van vrijstaande huizen, rijtjeshuizen en voormalige boerderijen. Dit gebied heeft een open en groen karakter, met sloten langs de straten. Het Hoge Biezenpark ligt tussen de woningen en de achterliggende woonbuurten. Zenderpark Zenderpark ligt ook ten noorden van de N210 en grenst aan het Kromme IJsselgebied. Deze wijk heeft verschillende buurten, elk met hun eigen kenmerken. Het Hart heeft een stedelijke sfeer met appartementen.
Zenderpark-Oost combineert veel huizen met groene, toegankelijke openbare ruimtes. Zenderpark-West heeft een parkachtige uitstraling met veel groen en water, wat zorgt voor een rustige en natuurlijke woonomgeving.
27 | 93
Witteveen+Bos | 141891/25-004.127 | Gebiedsperspectief+ Kromme IJsselgebied
3.3.5
Natuurstructuur
Algemeen beeld Kromme IJsselgebied Het Kromme IJsselgebied wordt aan de randen omgeven door natuurgebieden met een wettelijke status, zoals het rivierengebied van de Lek en IJssel, maar ook in de richting van het veenweide gebied. Deze natuurgebieden worden verderop behandeld. Op nog geen 4 kilometer afstand ligt het Natura 2000-gebied ‘Uiterwaarden Lek’, met een zeldzaam habitattype stroomdalgraslanden. Deze paragraaf is opgesteld aan de hand van het natuurbeheerplan van de provincie Utrecht Weidevogels Het Kromme IJsselgebied is geen formeel weidevogel-kerngebied met een wettelijke status. Deze soorten weidevogelgebieden liggen op grote afstanden tot het Kromme IJsselgebied en zijn voornamelijk gelegen in het veenweidegebied. Natuurdoelen natuurbeheerplan In en rondom het Kromme IJsselgebied liggen verschillende natuurgebieden aangewezen als NNN-gebied (Natuurnetwerk Nederland, een nationale wettelijke beschermde natuurstatus). Dit betreft de Kromme IJsselzone, natuurstrook parallel aan de N210 en bosschage in de Hoge Biezen. De NNN-gebieden zijn opgedeeld in verschillende natuurtypen gebaseerd op abiotische natuurcondities (waterhuishouding en voedselrijkdom). De natuurtypen zijn onderverdeeld in natuurbeheertypen, bedoeld voor aansturing van toepasbaar en hanteerbaar natuurbeheer. In de onderstaande tabel zijn de verschillende natuurbeheertypen per gebied omschreven.
Gebied
Natuurbeheertype
Omschrijvijng
Natuurstrook parallel aan N210
L01.02 Houtwal en houtsingel
Dit is een dunne strook parallel aan de N210 die ter hoogte van Biezendijk wordt beëindigd. Deze lijnvormige elementen zijn belangrijk voor flora en fauna in het cultuurlandschap, bieden oriëntatie voor vleermuizen en dienen als verbindingszone voor diverse dieren zoals zoogdieren, insecten, vogels, reptielen en amfibieën.
Bosschage strook ingesloten door Hogebiezendijk en Biezendijk
N16.04 Vochtig bos met productie
Vochtig bos met productie bestaat uit loofbossen die gedomineerd worden door diverse boomsoorten zoals populier, es, esdoorn, beuk, haagbeuk, eik, iep en els. Het is een grotendeels gesloten bos met een weelderige ondergroei. Dit bostype is de productievariant van delen van het haagbeuken- en essenbos en beek- en rivierbegeleidend bos. Langs de oevers van de Kromme IJssel (met name aan de noordelijke oevers) en langs de Biezendijk bevindt zich vochtig bos met productie.
Kromme IJsselzone
N14.03 Haagbeuken- en essenbos
Haagbeuken- en essenbos betreft rijke bossen op klei- of leemgrond en/of op bodems waar aanrijking plaatsvindt met basen door periodiek hoge grondwaterstanden buiten de invloed van beek of rivier. Het bostype is vaak rijk in structuur
28 | 93
Witteveen+Bos | 141891/25-004.127 | Gebiedsperspectief+ Kromme IJsselgebied
en kent een opvallende voorjaarsflora. Haagbeuken- en essenbos komt op verschillende bodemtypen voor met een basisch en vochtig tot vrij nat karakter, en wordt gedomineerd door diverse boomsoorten zoals haagbeuk, gewone es, esdoorn en gladde iep.
Uiterwaarden Lek (buiten het plangebied)
Rivier Lek (buiten het plangebied)
29 | 93
N16.04 Vochtig bos met productie
Zie bovenstaand.
N16.03 Droog bos met productie
Aan de zijde van Nieuwegein langs de oevers van de Kromme IJssel. Droog bos met productie bestaat uit verschillende, veelal van oorsprong aangeplante, bosopstanden van den, (winter)eik, beuk, Douglas, lariks of fijnspar. De voedselarmere delen worden grotendeels gedomineerd door den, eik en beuk, op de wat rijkere bodems is er een hogere groei van beuk, Douglas, lariks en spar, met betere mengingsmogelijkheden.
N04.02 Zoete plas
De Kromme IJssel als waterlichaam valt onder zoete plas. Hierbij gaat het om grote en kleine wateren met voedselrijk, vrij helder, (vrijwel) stilstaand water, waarin waterplanten groeien en verlanding vanaf de oever plaatsvindt. Wind en peilverschillen veroorzaken mogelijk langzame en cirkelvormige stromingen
N12.02 Kruiden- en faunarijk grasland
Kruiden- en faunarijk grasland omvat graslanden die kruidenrijk zijn, maar niet tot de schraallanden, vochtig hooiland, zilt grasland en overstromingsgrasland of glanshaverhooiland behoren. Dit omvat een klein deel van de plas-dras oever van de huidige afgesloten waterplas (het historisch waterlichaam) achter de Lekdijk.
N05.04 Dynamisch moeras
Dynamische moerassen zijn moerassen met een hoge waterstand en een dynamisch waterpeil. Ze worden periodiek overstroomd met oppervlaktewater. Hierdoor is er minder sprake van verzuring en verbossing, waardoor de beheerintensiteit in deze gebieden lager is dan in veenmoerassen.
N02.01 Rivier
Rivier omvat al het stromend water van de rivieren Rijn en zijtakken, Maas en Overijsselse vecht. Het gaat om alle buitendijkse wateren met hun oevers in de uiterwaarden van deze rivieren. De Lek heeft als zijtak van de Rijn in de zomer een wat constantere wateraanvoer. Rivieren zijn internationaal en nationaal van groot belang als leefgebied voor trekvogels, vissen, libellen, kokerjuffers, steenvliegen en haften.
Witteveen+Bos | 141891/25-004.127 | Gebiedsperspectief+ Kromme IJsselgebied
Afbeelding 3.8 Natuurkaart met landelijke en gemeentelijke waardering.
Legenda
30 | 93
Witteveen+Bos | 141891/25-004.127 | Gebiedsperspectief+ Kromme IJsselgebied
31 | 47
Witteveen+Bos | Gebiedsperspectief+ Kromme IJsselgebied
Afbeelding 3.9 Groenstructuren met opgaande objecten in het plangebied.
Legenda
32 | 93
Witteveen+Bos | 141891/25-004.127 | Gebiedsperspectief+ Kromme IJsselgebied
3.3.6
Groenstructuur
De gemeente IJsselstein hecht waarde aan haar eigen groen. Belangrijke gemeentelijke groengebieden zijn het Hogebiezenpark, de groene parkstrook achter de woningen aan de Hogebiezendijk en het groen tussen de N210 en de A2. Dit laatste gebied overlapt met het natuurgebied van de rivier Kromme IJssel. Het agrarische landschap is nu grotendeels open, met hier en daar fruitbomen. Dichter bij de Kromme IJssel wordt het landschap meer afgesloten door de bomen en struiken langs de rivier. Linten worden begeleid door wisselende bomenrijen De linten in het plangebied, zoals de Biezendijk, Hogebiezendijk, Lage Dijk-Zuid en Hoogland, hebben vaak een bomenrij in verschillende uitvoeringen. Deze bomenrijen zijn vaak onderbroken, vooral langs de Lage Dijk-Zuid in zuidelijke richting. Aan de Hogebiezendijk zijn de bomenrijen meer aaneengesloten. De bomenrij aan de Lage Dijk-Zuid is enkelvoudig, terwijl de Hogebiezendijk en Biezendijk afwisselende bomenrijen en onderbeplanting hebben. Langs de randen van het plangebied zijn ook bomenlanen, bijvoorbeeld richting Lopikerkapel en het Zendstation. Groene afschermende zoomen In het open landschap wordt de bebouwing afgeschermd met (hoge) groene beplanting. Dit zorgt ervoor dat gebouwen minder opvallen en draagt bij aan een groene uitstraling van het landschap.
Deze groene randen zijn toegepast bij de RWZI, het Zendstation terrein en de meeste boerderijen.
33 | 93
Witteveen+Bos | 141891/25-004.127 | Gebiedsperspectief+ Kromme IJsselgebied
Afbeelding 3.10 Wegenstructuur in en rond het Kromme-IJsselgebied
Legenda
34 | 93
Witteveen+Bos | 141891/25-004.127 | Gebiedsperspectief+ Kromme IJsselgebied
3.3.7
Infrastructuur & mobiliteit
Bovenregionale bereikbaarheid De N210 is een provinciale weg die het achterland ten westen van IJsselstein én het zuiden van IJsselstein verbindt met de A2. Plaatsen zoals Jaarsveld, Lopik, Benschop en Graaf zijn bereikbaar via de N210. Er zijn doorstromingsproblemen tijdens de spits, vooral bij de Baronieweg. Deze problemen zullen naar verwachting toenemen, zelfs zonder nieuwe woningen ontwikkelingen. Het Kromme IJsselgebied is niet direct aangesloten op de N210. Maar deze is wel bereikbaar via de Hogebiezendijk en de Baronieweg. Vanaf daar kan men via de aansluiting Nieuwegein de A2 bereiken, die naar Utrecht (noord) en Noord-Brabant (zuid) leidt. In het zuiden is de Lekdijk aangesloten op de aansluiting ‘Nieuwegein-Zuid’ met de A2. Vanuit het Kromme IJsselgebied is deze aansluiting bereikbaar via de Radiolaan of de Lage Dijk-Zuid. Deze route wordt soms als sluiproute gebruikt. Verkeersbeeld Kromme IJsselgebied Het Kromme IJsselgebied heeft smalle, historische wegen die door verschillende soorten verkeer worden gebruikt, zoals auto’s, voetgangers, fietsers en landbouwvoertuigen. Belangrijke wegen zijn de Biezendijk, Lage Dijk-Zuid, Hoogland, Klaphek en Lekdijk. De Hogebiezendijk is de breedste weg voor auto’s. De maximaal toegestane snelheid is 60km/u buiten de bebouwde kom. Daarnaast zijn er wegen die alleen voor langzaam verkeer bedoeld zijn.
Openbaar vervoer binnen plangebied Het Kromme IJsselgebied heeft weinig openbaar vervoer. Er is één lokale buslijn, bus 505, met beperkte dienstregeling. De bus rijdt één keer per uur en alleen tijdens werktijden. De bus rijdt over de Hogebiezendijk en stopt bij ‘Radiozender’ en ‘Knoppers’. Deze lijn verbindt IJsselstein met Oudewater en Woerden via Lopikerkapel. In IJsselstein centrum kan men overstappen op bussen naar bijvoorbeeld Utrecht. Er zijn geen andere bushaltes in de directe omgeving, behalve richting de Baronieweg en het centrum. Openbaar vervoer buiten plangebied Het eindstation van de tram ligt in IJsselstein-Zuid, ongeveer 950 meter hemelsbreed van de onderdoorgang Hogebiezendijk bij de N210, wat neerkomt op ongeveer 20 minuten lopen. Voor een reis naar Utrecht Centraal is de tram echter niet concurrerend met de auto of bus. Het busstation in het centrum van IJsselstein ligt op 1,2 kilometer van deze onderdoorgang. Vanaf dit busstation zijn er snelbussen naar Utrecht Centraal, Gouda en Rotterdam, die vaker en uitgebreider rijden.
35 | 93
Witteveen+Bos | 141891/25-004.127 | Gebiedsperspectief+ Kromme IJsselgebied
Afbeelding 3.11 Openbaarvervoer in en rond het Kromme-IJsselgebied
Legenda
36 | 93
Witteveen+Bos | 141891/25-004.127 | Gebiedsperspectief+ Kromme IJsselgebied
37 | 93
Witteveen+Bos | 141891/25-004.127 | Gebiedsperspectief+ Kromme IJsselgebied
Afbeelding 3.12 Wandel- en fietstunnel onder de A2
38 | 93
Witteveen+Bos | 141891/25-004.127 | Gebiedsperspectief+ Kromme IJsselgebied
39 | 93
Witteveen+Bos | 141891/25-004.127 | Gebiedsperspectief+ Kromme IJsselgebied
Afbeelding 3.13 Landschaptypen in het Kromme-IJsselgebied
Legenda
40 | 93
Witteveen+Bos | 141891/25-004.127 | Gebiedsperspectief+ Kromme IJsselgebied
3.3.8
Geomorfologie
Het Kromme IJsselgebied bestaat vooral uit stroomruggen aan beide zijden van de Kromme IJssel en Enge IJssel. Rondom de Kromme IJssel is de oude rivierbedding nog zichtbaar tussen de oeverwallen. De stroomruggen volgen het historische verloop van de Kromme IJssel richting de Lek. Bij de overgang naar de Enge IJssel wordt dit landschapstype deels onderbroken. Hier stroomt de rivier door de komgronden en stroomrug van de Lek. Verder van de Kromme IJssel verandert het landschap in rivierkomvlakten.
Afbeelding 3.14 De plek waar de Kromme IJssel vroeger aftakte van de lek. Dit water is het overblijfsel van het historisch verloop
41 | 93
Witteveen+Bos | 141891/25-004.127 | Gebiedsperspectief+ Kromme IJsselgebied
Afbeelding 3.15 Peilvakken met zomer- en winterpeilen
Legenda
42 | 93
Witteveen+Bos | 141891/25-004.127 | Gebiedsperspectief+ Kromme IJsselgebied
3.3.9
Water
De Kromme IJssel is onderdeel van het watersysteem van de Gekanaliseerde Hollandse IJssel. Via de Doorslag is de Kromme IJssel verbonden met de Koninginnensluis, die weer in verbinding staat met de Lek en het Amsterdam-Rijnkanaal door sluizen. Bij teveel water wordt het overtollige water afgevoerd naar het Amsterdam-Rijnkanaal. Bij watertekort krijgt het gebied water vanuit het Amsterdam-Rijnkanaal en de Lek. Aan de westkant is de boezem verbonden met de Waaiersluis in Gouda, waar ook water kan worden afgevoerd en toegevoerd. Het water via deze route is echter van mindere kwaliteit. Peilbesluiten en -vakken Het Kromme IJsselgebied bestaat uit 6 tot 7 aparte peilgebieden. De peilhoogten van de vakken dalen richting de rivierkom, wat komt door de geomorfologie en hoogteligging van de bodem. In de rivierkommen ligt het oppervlaktewaterpeil onder NAP. Het laagste waterpeil binnen het plangebied bevindt zich in de driehoek tussen de Hogebiezendijk en Biezendijk, tegenover het Zendstation. Dit gebied is verbonden met een noordelijk gebied dat onder de N210 doorloopt. Het hoogste peil is rondom de Kromme IJssel. Kromme IJssel Aan de Kromme IJssel zijn drie inlaten en één gemaal die de peilvakken met elkaar verbinden. Water stroomt vanaf deze inlaten eerst naar de primaire watergangen en vervolgens het gebied in via secundaire en tertiaire watergangen.
Dit is bijvoorbeeld te zien bij Lage Dijk-Zuid en de Biezendijk. De primaire watergang loopt parallel aan de N210 en sluit verderop aan. Het verhoogde lint Hoogland volgt van oudsher het verloop van de dijk. Tegenwoordig wordt de Kromme IJssel aan beide kanten begeleid door waterstaatswerken op korte afstand van de rivier.
43 | 93
Witteveen+Bos | 141891/25-004.127 | Gebiedsperspectief+ Kromme IJsselgebied
Afbeelding 3.16 Aan- en afvoer water in watersysteem
Legenda
44 | 93
Witteveen+Bos | 141891/25-004.127 | Gebiedsperspectief+ Kromme IJsselgebied
45 | 93
Witteveen+Bos | 141891/25-004.127 | Gebiedsperspectief+ Kromme IJsselgebied
Afbeelding 3.17 Landbouw in- en rond het Kromme-IJsselgebied
Legenda
46 | 93
Witteveen+Bos | 141891/25-004.127 | Gebiedsperspectief+ Kromme IJsselgebied
3.3.10
Landbouw
Het grootste deel van het agrarische gebruik in het Kromme IJsselgebied bestaat uit graslanden. Akkerbouw en fruitteelt zijn ongeveer evenveel vertegenwoordigd. Fruitteelt, vooral appels en peren, vindt plaats rond de Kromme IJssel en op de stroomruggen bij Hoogland en de A2. Akkerbouw komt vooral voor op de stroomruggen en minder in de rivierkommen, waarschijnlijk betreft dit voornamelijk wisselteelten. Graslanden zijn verspreid over het hele gebied. In de rivierkommen zijn de graslanden groot en bestaan uit lange, uitgestrekte weiden. Op de stroomruggen en in de restgeulen zijn de graslanden kleinschaliger. Ten noorden van de RWZI, dicht bij de Kromme IJssel, liggen volkstuinen op vruchtbare kalkhoudende grond. Afbeelding 3.18 Open grasvelden afgewisseld met fruitteelt rechts
47 | 47
Witteveen+Bos | Gebiedsperspectief+ Kromme IJsselgebied
3.4
Hinder en veiligheid
Globale schets hinder- en veiligheid In en rondom het Kromme IJsselgebied zijn er verschillende bedrijfsactiviteiten en verkeersbewegingen met milieueffecten, zoals geuremissie, geluid en explosie- en brandgevaar. Deze bronnen beperken de mogelijkheden voor ruimtelijke ontwikkelingen. De in deze paragraaf kaart toont de wettelijke invloedgebieden van deze effecten. In de tabel staan de emissiebronnen met de activiteiten en de bijbehorende richtafstanden. Bij ruimtelijke ordening wordt onderscheid gemaakt tussen twee soorten woongebieden: 1. gemengd gebied met wonen; 2. rustig woongebied. Omschrijving ‘gemengd gebied met wonen’ en ‘rustig woongebied’ Voor percelen in gemengd gebied geldt dat de richtafstanden met één afstandsstap mag worden verkleind ten opzichte van een rustig woongebied. Een gemengd gebied heeft verschillende functies zoals woningen, winkels, horeca en bedrijven. Ook lintbebouwing kan hierbij horen. Een rustige woonwijk is vooral voor wonen en heeft strenge milieuregels. In een gemengd gebied zijn de milieuregels minder streng om bedrijven mogelijk te maken. Het Kromme IJsselgebied is nu een gemengd gebied, maar na ontwikkeling kan het een rustig woongebied worden. Uitgangssituatie rustig woongebied In deze paragraaf is uitgegaan van de richtafstanden voor een “rustig woongebied” met de strengste milieunormen.
Dit is gedaan met het oog op de toekomstige ontwikkeling van het Kromme IJsselgebied. De richtafstanden zijn de maximale toegestane afstanden volgens milieuregels. De werkelijk vergunde situatie is niet onderzocht. In de bijgevoegde tabel staan de richtafstanden per bron en activiteit. De tabel richt zich alleen op geur-, geluid- en stofemissies. Bronnen met veiligheidsrisico’s, zoals het tankstation en lpgopslag, staan direct op de kaart. Voor de volledigheid zijn ook de richtafstanden voor een gemengd gebied met wonen (met minder strenge milieunormen) op de kaart weergegeven. Hiermee wordt een volledig beeld afgegeven. Geluidsnormen en -waarden De standaardwaarden en grenswaarden zijn in het Bkl (Besluit Kwaliteit Leefomgeving) bepaald op basis van geluidsbron en geluidsgevoelige activiteiten. Bij een provinciale weg geldt een standaardwaarde van 50 dB Lden en een grenswaarde van 65 dB Lden. Bij voorkeur blijft de belasting onder de standaardwaarde. Bij geluidsbelastingen tussen de standaard- en de grenswaarde vindt een bestuurlijke afweging plaats. Bij deze afweging geldt een aantal eisen, zoals het beperken van effecten op geluidsgevoelige objecten. Geluid boven de grenswaarde is wettelijk niet toegestaan. De onderstaande tabel is op basis van nametingen gemaakt van de kaart “Geluidscontouren 2030 wegverkeer” (bron: ODRU).
De grenswaarde wordt alleen op zeer korte afstanden tot de N210 overschreden. De standaardwaarde wordt overschreden bij afstanden korter dan 145 meter tot N210.
Geluidscontourlijn ligging
Indicatieve afstand tot N210 in meters
Bron
> 63 dB
ca. 24 meter
nameting kaart ODRU
53 dB
ca. 120 meter
nameting kaart ODRU
58 dB 50 dB
48 | 47
ca. 60 meter
ca. 145 meter
Witteveen+Bos | Gebiedsperspectief+ Kromme IJsselgebied
nameting kaart ODRU eigen berekening o.b.v. bovenstaande waarden
Afbeelding 3.19 Hinder en veiligheidscontouren in en rond het Kromme IJsselgebied
49 | 93
Witteveen+Bos | 141891/25-004.127 | Gebiedsperspectief+ Kromme IJsselgebied
Tabel 3.1 Handreiking Bedrijven en Milieuzonering VNG-Handreiking rustig woongebied1
richtafstanden aangenomen act.
milieu cat.
stof
geluid
geur
maatgevend
intensieve veehouderij fokken en houden van rundvee intensieve veehouderij intensieve veehouderij veehandel, veehouderij intensieve veehouderij manage (paardenfokkerij) aannemer, loonbedrijf agrarisch loonbedrijf Spuitzonering generiek
3.2 3.2
30 30
30 30
100 100
100 100
3.2 3.2 3.2 3.2 3.1 3.1 3.1 -
30 30 30 30 30 10 10 50
30 30 30 30 30 50 50 -
100 100 100 100 50 30 30 -
100 100 100 100 50 50 50 50
ca. 160.000 i.e. bewerkingsinrichting van darmen en vleesafval maximale gebruiksruimte milieu bij 3.1
4.2 4.2
10 0
300 100
200 300
300 300
3.1
0-50
0-50
0 - 50
50
Lage Dijk-Noord 2828a - bedrijventerrein Lage Dijk-Noord De Kroon algemeen
maximale milieuruimte bij 3.2 maximale gebruiksruimte milieu bij 4.1
3.2
0 - 100
0 - 100
0 - 100
4.1
0 - 200
0 - 200
0 - 200
100 2 00
Hogebiezendijk 29
detailhandel keukenapparatuur
1
0
10
0
10
Bedrijventerrein de Kroon
maximale gebruiksruimte bij milieucategorie 2
2
0 - 30
0 - 30
0 - 30
30
bronlocatie
Agrarische act. Hogebiezendijk 23 Hogenbiezendijk 29 Biezendijk 2A en 2B Lage Dijk-Zuid 23 Lage Dijk-Zuid 42 Klaphek 5 Lage Dijk-Zuid 15B Lekdijk 2 Lage Dijk-Zuid 44 Fruitteelt met gewasbescherming Bedrijfsact. RWZI Westvoort Vleesverwerking De Kroon
1
De VNG heeft op 17 oktober 2024 een nieuwe handreiking ‘Activiteiten en milieuzonering’ gepubliceerd. Deze vervangt de veelgebruikte publicatie
‘Bedrijven en milieuzonering’ uit 2009. De basisprincipes van milieuzonering zoals gehanteerd in de VNG-uitgave Bedrijven en Milieuzonering 2009 blijven echter hetzelfde.
50 | 93
Witteveen+Bos | 141891/25-004.127 | Gebiedsperspectief+ Kromme IJsselgebied
Afbeelding 3.20 Omheining van de RWZI grenzend aan het Klaphek
51 | 93
Witteveen+Bos | 141891/25-004.127 | Gebiedsperspectief+ Kromme IJsselgebied
4 VERDIEPENDE GEBIEDSATELIERS EN ENQUÊTE
De aanscherping van het gebiedsperspectief is samen met bewoners, ondernemers, grondeigenaren en andere betrokkenen gemaakt. Eerst is er een participatieplan opgesteld en vastgesteld door de gemeenteraad. Er zijn drie gebiedsateliers georganiseerd en van 11 oktober 2024 tot 25 oktober 2024 konden mensen een enquête invullen over het buitengebied IJsselstein (Kromme IJsselgebied). Ook heeft er een ambtelijke overleg plaatsgevonden met afgevaardigden van buurgemeenten en het waterschap.
4.1 Gebiedsatelier 1 Op 22 oktober 2024 was het eerste gebiedsatelier in Het Zendstation. Het eerder opgestelde gebiedsperspectief vormde de basis van het gesprek. Tijdens dit eerste atelier: - Werd het aanscherpingsproces gestart, waar dit document deel van uitmaakt; - Werd gebiedsinformatie verzameld en bijgewerkt; - Werden meningen opgehaald over het eerder gemaakte gebiedsperspectief. De aanwezigen werden verdeeld over vier tafels, elk met een specifiek thema dat paste bij de onderdelen van het gebiedsperspectief, namelijk de bouwstenen van de visie: Scheg tussen stad en land, Groene long voor de stad, Stad-land verbindingen, en een nieuwe openbare stadsrand. Hieronder staat in grote lijnen wat er is besproken. Het verslag van het eerste gebiedsatelier is te vinden in bijlage II.
Cultuurhistorie en landschap: - Er is een sterke wens om de cultuurhistorische waarden te behouden, zoals het terugbrengen van (kersen)boomgaarden; - Duurzaam boeren en initiatieven die de natuur en burgerparticipatie bevorderen, worden aangemoedigd; - Het behouden van de openheid van het landschap en het planten van meer bomen is belangrijk Natuur en recreatie: - Er wordt gepleit voor een evenwichtige aanpak die de natuur respecteert, met aandacht voor de biodiversiteit; - Bebouwing en recreatie mogen de natuur niet verstoren; de bestaande infrastructuur is voldoende; - Er is verdeeldheid over recreatieve routes en het verhogen van de brug bij Lage Dijk Zuid voor sloepen. Mobiliteit: - Er zijn zorgen over verkeersveiligheid, vooral op smalle wegen, en de dominantie van auto’s in het straatbeeld. - Voorstellen zijn gedaan voor meer fietsparkeerplaatsen en betere verbindingen tussen stad en land. Verstedelijking: - De voorgestelde stedelijke stadsrand wordt als ongepast gezien vanwege de dichtheid en bouwhoogte. - Er is een voorkeur voor kleinschalige woningen voor lokale bewoners en het behoud van belangrijke
52 | 93
Witteveen+Bos | 141891/25-004.127 | Gebiedsperspectief+ Kromme IJsselgebied
landschappelijke zichtlijnen. - Hoogbouw wordt afgewezen en er is een wens voor een parkachtige omgeving zoals het Maximapark in Leidsche Rijn. Landbouw: - Er is bezorgdheid over de toekomst van melkveehouderijen. - Er wordt voorgesteld om landbouw en stedelijke ontwikkelingen te combineren door bijvoorbeeld een stadsboerderij en lokale ketens te creëren. - De focus ligt op de transitie naar duurzame landbouw.
Afbeelding 4.1 Thematische gesprekken aan de tafels
53 | 93
Witteveen+Bos | 141891/25-004.127 | Gebiedsperspectief+ Kromme IJsselgebied
4.2 Gebiedsatelier 2 Op 18 november 2024 was de tweede participatiebijeenkomst in Het Zendstation. De bijeenkomst begon met een terugblik op het vorige gebiedsatelier en de resultaten van de digitale enquête. Daarna werden diverse keuzes en overwegingen gepresenteerd over natuur, woningbouw, infrastructuur en openbaar vervoer, fiets- en wandelroutes, en kleinschalige recreatie voor het Kromme IJsselgebied. Na de presentatie konden de deelnemers in gesprek gaan met gespreksleiders aan vier thematische tafels: 1. Natuur 2. Woningbouw 3. Infrastructuur en openbaar vervoer 4. Infrastructuur van langzaam verkeer en kleinschalige recreatie Het verslag van gebiedsatelier 2 is te vinden in bijlage III. De belangrijkste punten die naar voren kwamen, zijn als volgt: Natuur - Behouden en versterken van verbindingen met natuurgebieden. - Zorgen over de impact van bouwactiviteiten op weidevogels. - Uitvoeren van voorgestelde natuurmaatregelen. - Creëren van natuurwaarden naast woningbouw. - Minimaliseren van de verstoring van ecologische verbindingen. - De A2 vormt een blokkade voor de natuur. Woningbouw - Voorkeur voor compacte woonwijken. - Suggesties voor woningtypen zoals schuurwoningen en lintbebouwing. - Zorgen over hoogbouw en de haalbaarheid van 1.000 woningen. - Aandacht voor woningtypologieën die passen bij de doelgroep.
Infrastructuur en Openbaar Vervoer - Problemen met sluipverkeer en verkeersonveiligheid. - Onveilige fietstunnel onder de A2. - Noodzaak om gemotoriseerd en langzaam verkeer te scheiden. - Suggestie voor wegen en betere doorstroming van de N210. Infrastructuur van Langzaam Verkeer en Kleinschalige Recreatie - Recreatieve kansen in de uiterwaarden. - Concentratie van recreatieve voorzieningen om het gebied te beschermen. - Aanleggen van pluktuinen met een educatieve functie. - Versterken van langzaam verkeer in de woonwijk.
54 | 93
Witteveen+Bos | 141891/25-004.127 | Gebiedsperspectief+ Kromme IJsselgebied
Afbeelding 4.2 Opbrengsten van de thematische tafel infrastuctuur