Bijlage 1 Economische visie
Tekst van het document
Economische visie
2024-2030 Stevig geworteld ondernemerschap met een wijde blik 1
Stevig geworteld ondernemerschap met een wijde blik Het gaat economisch goed met IJsselstein. Het aantal banen stijgt harder dan het landelijk gemiddelde en de werkloosheid is minimaal. Onze ondernemers op de bedrijventerreinen, in de binnenstad en in het buitengebied en de vele kleine zelfstandigen hebben daarvoor een stevig fundament gelegd. We profiteren daarbij van de goed bereikbare ligging tussen de Lopikerwaard, waar wij ons geworteld voelen, en de regio Utrecht waar we samenwerking en kansen vinden. Dat samen maakt dat het goed wonen, werken en ondernemen is in IJsselstein.
Grenzen Maar we lopen ook tegen grenzen aan. IJsselstein is een kleine gemeente, zowel qua ruimte als capaciteit. Werknemers en woningen zijn moeilijk te vinden. De beroepsbevolking vergrijst. De Randstad slibt dicht en dat maakt IJsselstein steeds minder goed bereikbaar. De ruimte om woningen en werklocaties te realiseren is zeer beperkt.
Samen Samen met onze ondernemers moeten wij de economische kracht van IJsselstein in dit beperkte speelveld vasthouden. Samen hebben we een koers voor de toekomst uitgezet. In de economische visie bouwen we voort op de kracht van IJsselstein. Een ondernemende cultuur, een stevige basis in de Lopikerwaard en economische kansen in de regio Utrecht en daar buiten. Onze blik op de toekomst is concreet en actiegericht.
Eveline Schell Wethouder Economie
Economische Visie
2
2024-2030
Samenvatting Deze visie geeft richting aan het verder versterken van de economie van IJsselstein richting 2030, met een doorkijk naar doelen op de lange termijn (na 2030). Daarmee bouwen we voort op de kracht van de IJsselsteinse economie: de ondernemende cultuur van de Lopikerwaard en de economische kansen van de Utrechtse regio. We spelen verder in op de kansen en werken aan de uitdagingen die maatschappelijke en economische trends en ontwikkelingen met zich meebrengen. Dit vraagt om concrete acties en inzet van gemeente, ondernemers en andere lokale en regionale partners. Daarom hebben ondernemers en gemeente bij dit visiedocument ook een economische uitvoeringsagenda opgesteld.
Het gaat economisch goed met IJsselstein De afgelopen 10 jaar is de werkgelegenheid met 15% gegroeid, sterker dan landelijk De werkloosheid is met 3,5% lager dan het landelijk gemiddelde Het inkomensniveau ligt hoger en het percentage lage inkomens lager dan landelijk en regionaal Het aantal ondernemers groeit snel en zzp’ers hebben gemiddeld genomen een inkomen dat fors hoger ligt dan landelijk
Stevig economisch fundament De IJsselsteinse economie is divers van samenstelling. Er is veel bedrijvigheid met productie- en andere fysieke activiteiten die vooral op bedrijventerreinen zijn gevestigd. Daarnaast is er de binnenstadseconomie, bestaande uit consumentgerichte bedrijven en organisaties. Verder telt IJsselstein veel zzp’ers die grotendeels vanuit huis werken. Tot slot vinden we in het buitengebied diverse (verbrede) landbouw- en recreatiebedrijven. Dit diverse ondernemerschap steunt op de ondernemende cultuur als fundament: een hoog arbeidsethos en een rijk maatschappelijk (verenigings)leven, waarbij het bedrijfsleven nauw betrokken is. Een ander sterk punt van IJsselstein is de gunstige ligging in de aantrekkelijke en qua concurrentiekracht sterke regio Utrecht, in combinatie met een goede (snelweg)ontsluiting. Door die gunstige ligging, de aantrekkelijke binnenstad en het nabije buitengebied van de Lopikerwaard is het goed wonen en verblijven in IJsselstein. De aantrekkelijkheid van IJsselstein heeft ook een keerzijde. De druk op de arbeids- en woningmarkt is groot. Enerzijds door de aantrekkelijkheid om hier te wonen, werken en ondernemen. Anderzijds door de beperkte ruimte om aan de grote behoefte aan woningen en werklocaties te kunnen voldoen. Deze sterke kanten, maar ook de keerzijde, vragen om een scherpe focus in het beleid en de uitvoering daarvan.
Versterken van de vier welvaartsbronnen Omdat IJsselstein een brede, stevige economische basis heeft, zet de gemeente niet in op specifieke speerpuntsectoren. Wel maken we werk van de versterking van de vier welvaartsbronnen die de drijvende kracht van IJsselstein zijn: Het gewortelde familie- en mkb-bedrijf in maak- en productgerichte activiteiten Bedrijven en organisaties in de binnenstad Bedrijven van vooral dienstverlenende aard die in de groeikernfase of recenter zijn gekomen Werkenden die IJsselstein als woonplaats hebben. De gemeente speelt daarbij in op kansen die de positie van IJsselstein biedt: met één been in de landelijke Lopikerwaard, met het andere in de agglomeratie Utrecht. Zo is en blijft IJsselstein een voorzieningencentrum voor de Lopikerwaard. Neemt zij een stevige plaats in als regionaal centrum voor de maaksector en versterken we -de binnenstad van- IJsselstein als toeristisch-recreatieve trekpleister in het regionaal netwerk van historische steden.
Economische Visie
3
2024-2030
Hiernaast richt IJsselstein zich als onderdeel van de sterke en gunstig gelegen agglomeratie Utrecht op het binden van het gevestigde en nieuw talent en ondernemerschap. Naast economische ontwikkeling staat ook de bijdrage vanuit economie aan brede welvaart centraal: alles wat het welzijn van inwoners in brede zin bepaalt. Hiervoor zetten we onze ambitie de komende jaren in op vier aandachtsgebieden, ingekleurd met enkele acties uit de uitvoeringsagenda:
Toekomstbestendige werklocaties
Talentenstad
Investeren in IJsselstein als centrum van de maakindustrie in de Lopikerwaard:
Profiteren van onze gunstige positie als springplank voor dienstverlenende bedrijven:
-
Organisatiegraad op bedrijventerreinen versterken Werklocaties verduurzamen op gebied van klimaat, veiligheid, energie, mobiliteit Het juiste bedrijf op de juiste plaats: ontwikkelen instrumentarium voor focus op passende bedrijven
-
Streven naar voldoende gekwalificeerd personeel Stimuleren van inclusieve arbeidsmarkt waarbij werkzoekenden met al hun talenten worden gekoppeld aan de juiste vacatures
Gastvrije ontmoetingsplek
Aantrekkelijke woonkern
Doorontwikkelen van de binnenstad (en het buitengebied) als trekpleister binnen een regionaal toeristisch-recreatief netwerk:
Versterken van de aantrekkelijke leefgemeente die IJsselstein is voor talent:
-
-
-
In stand houden en uitbreiden van bezoekersstromen, o.a. door interessante ontmoetingsplekken Binnenstad aantrekkelijker maken voor zakelijke bezoekers
-
In het woningmarktbeleid aandacht schenken aan doelgroepen van het IJsselsteinse bedrijfsleven IJsselsteiners weten het buitengebied beter te vinden door goede informatievoorziening en promotie.
Samen aan de slag We werken aan de vier aandachtsgebieden door de komende jaren tientallen concrete acties uit te voeren. De acties zijn uitgewerkt in een separate uitvoeringsagenda. Daarbij is de gemeente vaak in de lead, maar soms zijn dat ook ondernemers en/of andere partners. Een goede samenwerking is een vereiste om zaken voor elkaar te krijgen, vaak ook met buurgemeenten, regio en provincie.
Figuur 1 Verbinding tussen profiel, visie en uitwerking
Economische Visie
4
2024-2030
Inhoud Stevig geworteld ondernemerschap met een wijde blik ____________________________ 2 Samenvatting __________________________________________________________________________ 3 Inleiding ________________________________________________________________________________ 6 Integrale blik ___________________________________________________________________________ 6 Leeswijzer _____________________________________________________________________________ 7
Van analyse naar visie ________________________________________________________________ 8 Ambitie ________________________________________________________________________________ 8 Vier welvaartsbronnen _________________________________________________________________ 8 Voortbouwen op de kracht van IJsselstein _____________________________________________ 10 Samenvattend ________________________________________________________________________ 11
Van visie naar beleid _________________________________________________________________ 12 Aandacht verdelen én keuzes maken __________________________________________________ 12 Vier aandachtsgebieden staan centraal ________________________________________________ 13
Van beleid naar focus ________________________________________________________________ 14 Toekomstbestendige werklocaties _____________________________________________________ 14 Gastvrije ontmoetingsplek _____________________________________________________________ 17 Talentenstad __________________________________________________________________________ 19 Aantrekkelijke woonkern ______________________________________________________________ 21
Bijlage 1. Analyse ____________________________________________________________________ 24 Bijlage 2. Samenhang met ander beleid _____________________________________________39 Bijlage 3. Participatie en verantwoording __________________________________________ 41 Bijlage 4. Organisaties en samenwerking __________________________________________ 42
Economische Visie
5
2024-2030
Inleiding Voor u ligt de Economische Visie van de gemeente IJsselstein. Deze maakt duidelijk waar IJsselstein economisch staat en wat de kracht van de economie is. Maar de visie kijkt – met een wijde blik vooral vooruit. Welke lokale economische kansen zijn er, ook kijkend naar toekomstige trends? En op welke wijze kan IJsselstein zich het beste positioneren in de regio? Het gaat om een integrale visie die aangeeft op welke thema’s IJsselstein zich de komende jaren inzet. Wat die inzet betekent in termen van concrete acties en maatregelen is te lezen in de separate uitvoeringsagenda. De afgelopen jaren is het bedrijfsleven geconfronteerd met ontwikkelingen die grote impact hebben op zijn bedrijfsvoering en toekomstperspectief. Zo hebben bedrijven te maken met sterke prijsstijgingen aan de inkoopzijde. Met een versnelde krapteontwikkeling op de arbeidsmarkt. En met onzekerheden en opgaven ten aanzien van klimaat en milieu, waaronder de energietransitie en het beschermen van de biodiversiteit. Daarnaast is in veel gemeenten en regio’s sprake van concurrentie om de schaarse ruimte en daardoor beperkte uitbreidingsruimte voor bedrijven. Er is daarom alle reden voor een nieuwe visie, die de economie in zijn volle breedte in beschouwing neemt en waarin ondernemers en gemeente keuzes maken.
Integrale blik Voor een sterke economie moet ook over de grens van het beleidsdomein economie worden heen gekeken. De aantrekkelijkheid van het vestigingsklimaat voor ondernemers in IJsselstein raakt aan diverse lokale en regionale beleidskaders, zoals dat voor wonen, onderwijs, mobiliteit, duurzaamheid en de binnenstad. Een integrale blik is dus noodzakelijk om tot de economie van de gemeente optimaal te versterken. Waar dat voor het vestigingsklimaat relevant is, adviseert deze visie daarom ook op specifieke onderdelen die deze kaders aangaan.
Economische Visie
6
2024-2030
Belangrijke regionale kaders zijn het Integraal Ruimtelijk Perspectief 2021-2040 en de Omgevingsvisie Provincie Utrecht (2021). Belangrijke gemeentelijke kaders zijn de Woonvisie (2019), het Toekomstbeeld binnenstad (2023) en de Visie landelijk gebied (2019). Voor wat betreft het woonbeleid houdt de economische visie zich niet bezig met behoefteramingen, maar vraagt ze aandacht voor doelgroepen die van belang zijn voor de lokale arbeidsmarkt. Voor wat betreft de binnenstad richt deze visie zich vooral op marktkansen en bezoekersdoelgroepen afgezet tegen het aanbod en aandachtspunten voor het ondernemerschap. Voor mobiliteit en duurzaamheid gaat het om vraagstukken die spelen voor werklocaties, woon-werkverkeer en de bereikbaarheid voor bezoekersgroepen. Verder sluit de economische visie aan bij de economische ontwikkelingsmogelijkheden die de Visie landelijk gebied (als nadere uitwerking van de Provinciale Ruimtelijke Verordening) biedt. Verder wordt rekening gehouden met de Omgevingswet en geven de visie en de uitvoeringsagenda de nodige input voor de programmatische uitwerking van de gemeentelijke Omgevingsvisie. De visie sluit bovendien aan bij de ambities voor de economie die IJsselstein heeft in haar omgevingsvisie. De Omgevingswet schrijft voor dat verschillende fysiek-ruimtelijke thema’s integraal (in samenhang) met elkaar bezien moeten worden.
Dit wordt in deze visie onder meer bereikt door opgaven en kansen gebiedsgericht te benaderen.
Leeswijzer In de bijlagen is een uitgebreide economische analyse van IJsselstein opgenomen. De analyse brengt in beeld hoe de lokale economie bijdraagt aan de brede welvaart in IJsselstein, samengevat in vier welvaartsbronnen. In het volgende hoofdstuk slaan we de brug van analyse naar de visie en formuleren we de ambitie van IJsselstein en haar lokale bedrijfsleven. Daar zit de kracht van IJsselstein waarop we voortbouwen. In het daaropvolgende hoofdstuk vertalen we de visie naar beleid, vertaald in 4 aandachtsgebieden. De komende jaren zullen de inspanningen van gemeente, ondernemers en andere belanghebbenden zich hierop richten. Elk van deze aandachtsgebieden is uitgewerkt in doelstellingen. Hiermee brengen we focus aan in de uitwerking en kunnen we bijsturen indien ontwikkelingen daarom vragen. Naast de economische analyse vindt u in de bijlage een overzicht van ander beleid waarmee deze economische visie samenhangt, alsmede een overzicht van de partners die intensief betrokken zijn geweest bij de totstandkoming van de economische visie. De bijlagen sluiten af met een lijst van de betrokken organisaties. Bij deze economische visie hoort een uitvoeringsagenda voor de jaren tot 2030.
Economische Visie
7
2024-2030
Van analyse naar visie De economie van IJsselstein drijft op zowel haar diverse bedrijfsleven als op haar kwaliteit als aantrekkelijke woonkern, zo kunnen wij concluderen uit het economisch profiel (bijlage 1). Als vertrekpunt van de visie komen uit de analyse vier belangrijke welvaartsbronnen naar voren. Daarbij steunt het brede ondernemerschap op de ondernemende cultuur als fundament. Een ander sterk punt van IJsselstein is de gunstige ligging in de aantrekkelijke en qua concurrentiekracht sterke regio Utrecht, in combinatie met een goede (snelweg)ontsluiting. Uit de economische analyse blijkt verder, dat zowel het lokale vestigingsklimaat voor bedrijven als het bredere leef- en woonklimaat op meerdere aspecten onder druk staat. Bij het vestigingsklimaat gaat het onder andere om de (blijvende) krapte op de arbeidsmarkt, de bereikbaarheid van IJsselstein als geheel en van werklocaties en het gebrek aan uitbreidingsruimte voor bedrijven. Wat betreft het woonklimaat is de krapte op de huizenmarkt groot, sluit het voorzieningenaanbod (zoals een deel van het onderwijs, recreatie) niet altijd aan op de vraag, en vraagt het thema gezonde leefomgeving om aandacht. Tot slot zorgen netcongestie en het stikstofvraagstuk voor een rem op de economische ontwikkeling.
Naast economische ontwikkeling staat ook de bijdrage vanuit economie aan brede welvaart centraal: alles wat het welzijn van inwoners in brede zin bepaalt. Om daar invulling aan te geven bouwen we enerzijds voort op de kracht van IJsselstein: de diverse economische structuur met de vier welvaartsbronnen (hierna) en de actieve maatschappelijke betrokkenheid van het bedrijfsleven. En anderzijds bouwen voort op de economische kracht van Utrecht én de menselijke maat van IJsselstein als gemeente in de Lopikerwaard.
Ambitie De ambitie van de Economische Visie van de gemeente IJsselstein en het lokale bedrijfsleven luidt als volgt:
IJsselstein is en blijft in 2030 een ondernemende gemeente met een toekomstbestendige economie, voldoende ruimte voor het lokale bedrijfsleven en een aantrekkelijk hoogwaardig woon- en leefgebied.
Vier welvaartsbronnen De ambitie vertaald zich door het versterken van de vier welvaartsbronnen. Hieronder is het gewenste economische toekomstbeeld beschreven.
Centrum van maakregio Lopikerwaard We koesteren het gewortelde, typisch IJsselsteinse mkb dat mooie producten ontwikkelt, maakt en/of onderhoudt. De sterke verbondenheid en betrokkenheid van deze IJsselsteinse bedrijven betekent niet dat ze vanzelfsprekend in de gemeente gevestigd blijven. Ruimtegebrek, snel veranderende eisen aan personeel en verminderde bereikbaarheid zetten hun honkvastheid onder druk. Ze moeten concurreren op de (inter)nationale markt. IJsselstein weet de meeste van deze bedrijven toch geheel of in elk geval ten dele te behouden. Hierin slagen we door de inzet van accountmanagement zodanig dat gemeente, bedrijven in kwestie en eventuele andere partners tijdig overleggen over en samenwerken in het vinden van een oplossing.
Economische Visie
8
2024-2030
Soms kan de gewenste (uitbreidings)ruimte werkelijk niet binnen IJsselstein gerealiseerd worden. IJsselstein is in staat om dan in elk geval de kern- of strategische activiteiten voor de gemeente te behouden: ontwerp, productontwikkeling, prototyping, ambachtelijke maatwerkproductie. Door als gemeente en leidende bedrijven in nauw contact met elkaar te staan en te streven naar het beschikbaar krijgen van schaarse ruimte voor in de eerste plaats (kennis)intensieve strategische bedrijven. De lokale bedrijventerreinen voldoen aan de eisen die moderne maak- en andere productgerichte bedrijven stellen. Daarbij gaat het om de (OV- en fiets-)bereikbaarheid, duurzame energievoorziening en de kwaliteit van de openbare ruimte. Dit wordt gerealiseerd door meer samenwerking tussen bedrijven op de bedrijventerreinen onderling en met de gemeente. Bedrijven die vertrekken vinden meestal binnen de regio een geschikte locatie, zodat de reisafstand voor medewerkers beperkt blijft. Dit lukt doordat de Lopikerwaard-gemeenten gezamenlijk deze regio stevig neerzetten als een sterke maakregio in de provincie Utrecht. IJsselstein positioneert zich daarbij als etalage voor maakactiviteiten waarin de regio sterk is. Enerzijds door (naast Woerden) als bedrijven en onderwijsinstellingen samen een regionaal centrum van kennis en vakmanschap te vormen.
Anderzijds door een ontmoetingsplek te zijn voor b2b1 relaties en samenwerkingen tussen bedrijven uit de Lopikerwaard onderling en met partners in de agglomeratie Utrecht.
Binnenstad: van lokaal inkoopcentrum naar regio trekpleister De woningbouw tot 2030 draagt bij aan het draagvlak van voorzieningen in IJsselstein. Vanuit het perspectief van voorzieningen en arbeidsmarkt zou extra woningbouw daarna(ast) wenselijk zijn. Daarnaast speelt IJsselstein in op de verdere expansie van de agglomeratie Utrecht westwaarts. Door haar pijlen te richten op inwoners van Leidsche Rijn en voor te sorteren op de realisatie van Rijnenburg. De binnenstad van IJsselstein wordt sterker op de kaart van de Utrechtse consument gezet, de bereikbaarheid van IJsselstein met de agglomeratie verbeterd en waar nodig het winkel- en recreatief aanbod beter afgestemd. IJsselstein fungeert meer als poort voor recreanten richting de Lopikerwaard door een completer routenetwerk van fiets- en wandelverbindingen met daarlangs diverse recreatieve voorzieningen. Ook vormt ze een steeds sterker netwerk met andere oude kernen zoals Montfoort, Lopik, Oudewater en Woerden, waardoor ‘een weekendje Lopikerwaard’ aantrekkelijker wordt. Voor steeds meer ondernemers en personeel wordt de binnenstad een ontmoetingsplek voor ondernemers om zaken te doen en een borrel te houden. Een regionale zakenfunctie kan IJsselstein zelfs krijgen wanneer zij zich weet te ontwikkelen tot hét regionale centrum van de maakindustrie van de Lopikerwaard.
De economische visie sluit hiermee aan op de visie uit het toekomstbeeld Binnenstad en is aanvullend op het gebied van de zakelijke markt.
Springplank voor dienstverlenende bedrijven De groei van de zakelijke en facilitaire dienstverlening in IJsselstein zet verder door. De gunstige ligging nabij Utrecht en in de Randstad, de woon-werkfunctie voor veel vak- en hooggeschoolden en geschikte vestigingslocaties als de Corridor maken dit mogelijk. Waar andere gemeenten in de regio zich sterk op faciliterende bedrijven in handel en logistiek richten, concentreren in IJsselstein dienstverleners die gebruik maken van kleinschalige (bestaande) kantoorruimte. De sterke groei van (bedrijfseconomisch gezonde) zzp’ers stopt evenmin, onder invloed van het opleidingspeil van de beroepsbevolking en het ondernemende karakter wat IJsselstein kenmerkt. Nieuw ondernemerschap wordt mogelijk gemaakt door de beschikbaarheid van kleinschalige bedrijfsen kantoorruimte. Dat laatste deels op gemoderniseerde bedrijventerreinen. Ook innovatieve ondernemers uit de Lopikerwaard in de maakindustrie of dienstverlening kunnen hiervoor in IJsselstein terecht.
1
B2b staat voor business-to-business, oftewel bedrijven die producten of diensten verkopen aan andere bedrijven. Economische Visie
9
2024-2030
Aantrekkelijke leefgemeente voor talent Inwoners van IJsselstein blijven hier graag wonen. Jong talent zien hun kansen op een woning in IJsselstein of directe omgeving groeien. Lokale woningbouwplannen voor betaalbare woningen worden qua omvang en snelheid gehaald. IJsselsteinse werkgevers ondersteunen hun medewerkers actiever bij lokale huisvesting en participeren in woningbouwinitiatieven. Ook verbetert de fiets- en OV-verbinding met de agglomeratie Utrecht, zodat reistijden voor forenzen afnemen en nog beter gebruik kan worden gemaakt van de aldaar aanwezige grootstedelijke voorzieningen. Ondertussen blijft voor IJsselsteiners de eigen woonplaats in trek als eerste en belangrijkste winkelen vrijetijdsstad. Hun boodschappen blijven de IJsselsteiners volop hier doen. Voor een dagje winkelen blijven ze Utrecht en andere grotere steden aantrekkelijker dan de binnenstad van IJsselstein zelf. Maar voor een afspraakje, een hapje te eten of een (cultureel) avondje verkiezen IJsselsteiners toch vaak de eigen binnenstad uit boven andere centra. Gezelligheid, overzichtelijkheid en kwaliteit geven daarbij de doorslag. Sporten, bewegen en recreatie gebeurt sowieso hoofdzakelijk in -het buitengebied van-IJsselstein.
Voortbouwen op de kracht van IJsselstein De ambitie vertaald zich ook door het voortbouwen op de kracht van IJsselstein. De diverse economische structuur met vier welvaartsbronnen en de ligging tussen de agglomeratie Utrecht en de Lopikerwaard geven IJsselstein een brede basis. Hieronder is het gewenste economische toekomstbeeld beschreven.
We zijn en blijven een ondernemende gemeente De 4 welvaartsbronnen maken IJsselstein economisch minder kwetsbaar voor veranderingen in de economie. Economische klappen komen wat minder hard aan. Het economisch beeld wordt niet gedomineerd door een bepaalde bedrijfstak. Het beeld dat overheerst is dat van een ondernemende gemeente. Er is een grote diversiteit aan bedrijvigheid en de arbeidsdeelname van de bevolking is hoog. De actieve maatschappelijke betrokkenheid van het bedrijfsleven bij IJsselstein in onder andere het verenigingsleven, maakt het beeld van de ondernemende gemeente compleet. De gevarieerde economische structuur verandert de komende jaren niet. Er is dan ook geen aanleiding om sterk in te zetten op speerpunten in de vorm van branches of sectoren. Het gaat vooral om het behouden en versterken van het ondernemende karakter. IJsselstein ontwikkelt zich door als woon- én zeker ook als werkgemeente. Economische Visie
10
2024-2030
We halen het beste uit twee werelden IJsselstein staat economisch met één been in de agglomeratie Utrecht, met het andere in de Lopikerwaard, het landelijke achterland. Dat is een kracht. IJsselstein profiteert van de economische kracht van Utrecht. Als afzetmarkt voor bedrijven, als locatie met veel banen voor de IJsselsteinse beroepsbevolking en als voor IJsselsteiners bereikbare plek voor grootstedelijke voorzieningen. Tegelijkertijd heeft het oude IJsselstein haar wortels in het platteland, waardoor het nog steeds een gemeente van de menselijke maat is. Met een grote maatschappelijke betrokkenheid en saamhorigheid. En waar inwoners in een mum van tijd in het groen kunnen ontspannen en recreëren. Tot slot ligt IJsselstein gunstig in het westen van het land, waardoor de grote steden voor inwoners goed te bereizen zijn. En voor bedrijven een enorme afzetmarkt binnen handbereik ligt.
Samenvattend Vanuit deze kracht willen we onze welvaartsbronnen de komende jaren verder versterken: Het geworteld familiebedrijf en andere maakbedrijven als basis voor een sterker maakprofiel in regionaal verband. Een aantrekkelijke binnenstad die steeds beter wordt ontdekt door bezoekers uit de regio Utrecht en toeristen. Een ideale uitvalsbasis (kleine) ondernemers in de facilitaire en zakelijke dienstverlening. Een aantrekkelijke leefgemeente voor zowel oorspronkelijke IJsselsteiners als talent dat in Utrecht/Randstad werk heeft. We bouwen voort op de economische kracht van IJsselstein nu: IJsselstein is een gemeente met een ondernemende cultuur, met een breed pallet aan economische bedrijvigheid. We halen het beste uit twee werelden: IJsselstein is gunstig gelegen en staat met één been in de Lopikerwaard, met het andere in de agglomeratie Utrecht.
Figuur 2 Verbinding tussen profiel en visie
Economische Visie
11
2024-2030
Van visie naar beleid Vanuit de visie en ambitie is de volgende stap de koppeling naar beleidsuitwerking. Dit doen we door de ambitie te vertalen naar onze strategische inzet en concrete doelen.
Aandacht verdelen én keuzes maken De vraag is hoe met die twee werelden - de oriëntatie op de Lopikerwaard en de agglomeratie Utrecht - en brede economische structuur in het economisch beleid om te gaan. Is IJsselstein in staat om aan elk terrein voldoende aandacht te schenken, goed te faciliteren om ze sterk te houden? En kan IJsselstein naar buiten toe een heldere positie innemen, waarbij zowel bij Utrecht als bij het achterland wordt aangesloten? De mogelijkheden van de gemeente zijn beperkt, zowel in ruimtelijk opzicht (voor woningbouw en nieuwe bedrijfsruimte), als qua investeringscapaciteit. Op papier heeft IJsselstein nog het nodige buitengebied waarnaar voor woningbouw en nieuwe bedrijfsruimte zou kunnen worden gekeken. Los van de provinciale beleidskaders, is het buitengebied belangrijk voor de identiteit van IJsselstein en moet er ook ruimte zijn voor recreatie, landbouw en natuur. Het buitengebied is overigens niet als afzonderlijke welvaartsbron in het economisch profiel opgenomen, vanwege de toch beperkte economische omvang. Een economisch expansiegebied is het in potentie echter wel. De omvang van het lokale bestuur, zowel qua uitvoeringscapaciteit als investeringsmogelijkheden, is bescheiden. Dat maakt het haast onontkoombaar om bij veel kansen en opgaven slim samen te werken met buurgemeenten.
Samen aanpakken en met daarbij IJsselstein in de passende rol zetten is de uitdaging. Samenwerkingspartners en de wijze van samenwerken kunnen best van onderwerp tot onderwerp verschillen. Maar er moet wel een heldere lijn in zitten. Om continuïteit in het beleid te houden en om IJsselstein een betrouwbare samenwerkingspartner te laten zijn.
Economische Visie
12
2024-2030
Vier aandachtsgebieden staan centraal De visie schetst een ondernemersklimaat dat ontwikkelperspectief biedt voor het bedrijfsleven en tevens aandacht schenkt aan de leefomgeving. Het gaat daarbij om werklocaties, IJsselstein als ontmoetingsplek, arbeidsmarkt, wonen en andere zaken die van belang zijn voor een aantrekkelijk leefklimaat. Hiervoor zijn nadere doelen bepaald, aanhakend bij kansen en opgaven voor de IJsselsteinse economie. De overgang van visie en ambitie naar concrete doelen is niet een op een. Wel is de beleidsuitwerking een afgeleide van de visie en ambitie. Vanuit de visie komen de volgende aandachtsgebieden naar voren: Toekomstbestendige werklocaties Talentenstad Gastvrije ontmoetingsplek Aantrekkelijke woonkern. De gemeente, ondernemers en andere belanghebbenden richten zich de komende jaren op deze aandachtsgebieden. Deze aanpak vergt concrete actie, uitgewerkt in doelen en vervolgens in een uitvoeringsagenda waarin gemeente, bedrijfsleven en andere stakeholders elk hun rol hebben. Hier komen we op terug in hoofdstuk Van beleid naar focus.
Figuur 3 Verbinding tussen profiel, visie en uitwerking
Economische Visie
13
2024-2030
Van beleid naar focus We koppelen doelstellingen aan de aandachtsgebieden van de economische visie. Op basis hiervan kan de ontwikkeling van de economie en de voortgang op de doelen worden gemonitord. IJsselstein kan hiermee nieuwe behoeften signaleren en tijdig bijsturen (adaptief beleid). We merken daarbij op dat monitoring niet 1-op-1 het ‘succes’ van beleid meet; immers zijn vele andere externe factoren op diverse schaalniveaus ook op de doelstellingen van invloed. Het economisch beleid kan dus niet worden ‘afgerekend’ op het behalen van de doelstellingen. Wel draagt monitoring eraan bij dat nieuwe trends en ontwikkelingen tijdig worden gesignaleerd en worden benut voor de uitvoering en bijstelling van beleid. Werken, wonen, voorzieningen en recreëren versterken elkaar. Het vestigingsklimaat voor ondernemers in IJsselstein raakt dan ook aan diverse beleidskaders, zoals dat voor wonen, onderwijs, mobiliteit, duurzaamheid en de binnenstad.
Toekomstbestendige werklocaties Een opgave voor met name maakbedrijven en andere bedrijven die ervan afhankelijk zijn te voorzien in voldoende bedrijfsruimte. Vrijwel alle gronden binnen de rode contouren2 van IJsselstein hebben een functie en zijn planologisch bestemd. We hebben te maken met concurrenten die om de schaarse ruimte strijden: natuur, recreatie, landbouw, wonen, bedrijvigheid, infrastructuur en energieopwekking. Meer ruimte voor bedrijfshuisvesting is dus niet vanzelfsprekend. Kleinschalige uitbreidingen zoals Lagedijk en Eastpoint ondersteunen we. Momenteel wordt Bedrijvenpark De Kroon uitgegeven, een bedrijventerrein met ca. 9 hectare ruimte beschikbaar voor lokale en regionale bedrijven. Netcongestie belemmert echter de uitgifte van het bedrijventerrein. Daarnaast voldoen bedrijventerreinen zoals Lagedijk en Over Oudland niet aan de eisen die beleidsmatig en door ondernemers worden gesteld op het gebied van bereikbaarheid, duurzaamheid en kwaliteit van de openbare ruimte.
De rode contouren hebben betrekking op de begrenzing van het stedelijk gebied, verstedelijking moet in principe binnen deze contour plaatsvinden. 2
Economische Visie
14
2024-2030
Beleidsruimte voor uitbreiding van werklocaties Voldoende ruimte voor het lokale bedrijfsleven vraagt voor de komende jaren om scherpe keuzes omdat: de druk op de ruimte in IJsselstein groot is en de ruimte schaars; binnen de huidige rode contouren van IJsselstein vrijwel alle gronden reeds een functie hebben en planologisch bestemd zijn; voor de leefbaarheid van IJsselstein een goede balans tussen (ruimtelijke) functies een belangrijke opgave is; afwegingen over waar hoeveel extra uitbreidingsruimte voor bedrijvigheid mogelijk is in regionaal verband worden gemaakt; afstemming hierover en lobby hiervoor richting de regio iets van de lange adem is en deze economische visie is gericht op een termijn tot 2030. Deze visie en de uitvoeringsagenda beschrijven de benodigde doelen en acties tot 2030 om dit ambitieniveau te behalen. Daartoe constateren we dat het hieronder beschreven ambitieniveau haalbaar is: Behoud (of compensatie bij transformatie) van bestaande locaties; Intensivering van bestaande locaties inclusief beperkte schuifruimte; Behoud van strategische bedrijven voor IJsselstein. Tegelijkertijd onderstrepen we de behoefte van uitbreiding voor het accommoderen van nieuwe doelgroepen die passen binnen het economisch profiel. Uitbreiding is belangrijk voor de vitaliteit van IJsselstein.
Dit vraagt dus ook om een lobby richting de provincie voor uitbreiding buiten de rode contouren.
Doelen Lokale ondernemers binnen de IJsselsteinse economie beschikken over voldoende en kwalitatief geschikte ruimte om te kunnen werken, zowel op bedrijventerreinen als in de woonwijken, de binnenstad en het buitengebied. Ieder bedrijf op de juiste plek is daarbij het uitgangspunt. Deze ambitie is uiteengelegd in de volgende doelen: 1. De organisatiegraad op bedrijventerreinen versterken 2. Werklocaties verduurzamen op het gebied van klimaat, veiligheid, energie, mobiliteit en circulariteit 3. Het juiste bedrijf op de juiste plek huisvesten 4. De bestaande ruimte op bedrijventerreinen optimaal benutten 5. Werklocaties goed en veilig bereikbaar maken voor personeel en stagiaires
1. De organisatiegraad op bedrijventerreinen versterken Op goed georganiseerde bedrijventerreinen profiteren ondernemers door gezamenlijke inkoop en investeringen (kostenvoordelen), verduurzamingsmaatregelen, een veiliger en prettiger werkomgeving, gezamenlijke projecten rond de werving van (technisch) personeel of stagairs, promotie en evenementen én simpelweg door het hebben van een goede buur. Bovendien zijn goed georganiseerde terreinen een volwaardige en effectieve gesprekspartner voor de gemeente en andere partijen. Voor de bestaande terreinen is de opgave de organisatiegraad te verhogen ter realisatie van programmatische doelen. Voor nieuwe terreinen is het van belang parkmanagement contractueel goed te regelen.
Economische Visie
15
2024-2030
2. Werklocaties verduurzamen op het gebied van klimaat, veiligheid, energie, mobiliteit en circulariteit De bedrijventerreinen moeten bijdragen aan de verduurzamingsopgaven rondom de energietransitie en een circulaire economie. Daarnaast moeten de bedrijventerreinen klaar zijn voor klimaatverandering (hittestress/wateroverlast) en een prettige, gezonde omgeving bieden voor de mensen die er werken. Dit is een gezamenlijke opgave en verantwoordelijkheid van overheid en bedrijfsleven. Een goede organisatiegraad op de bedrijventerreinen is hiervoor een randvoorwaarde. Tot slot is een basisvoorwaarde dat onze bedrijventerreinen schoon, heel en veilig zijn. Beheer en onderhoud moeten daarom goed geborgd worden in parkmanagement of soortgelijke samenwerkingsvormen. Bij nieuwe ontwikkelingen passen we de ladder van duurzame verstedelijking3 actief toe.
3. Het juiste bedrijf op de juiste plek huisvesten We streven naar ‘het juiste bedrijf op de juiste plek’. Dat betekent dat bedrijven bij voorkeur moeten worden gevestigd op een plek waarbij de mogelijkheden die het bestemmingsplan biedt, zoals de milieuruimte, zoveel mogelijk worden benut. Dit betekent dat verkleuring wordt tegengegaan en dat pas bij langdurige, structurele leegstand -de milieucategorie en functie van- het bestemmingsplan tegen het licht wordt gehouden. Ook moeten bedrijven met een verkeers-aantrekkende werking en een hoog aantal vrachtwagenbewegingen op bedrijventerreinen zo dicht mogelijk aan de N210 worden gevestigd. Detailhandel en consumentendiensten horen dan weer thuis in de binnenstad. Een belangrijke notie daarbij is dat niet elk bedrijf past, gezien de schaal van IJsselstein, de bereikbaarheid, en het aanbod aan werklocaties. De resterende vraag naar bedrijventerreinen moet worden geaccommodeerd op een nieuw bedrijventerrein buiten de gemeentegrens van IJsselstein met een regionale opvangfunctie voor vooral grotere bedrijven uit de Lopikerwaard en Utrecht West. Hierover is overleg binnen de U10 en de provincie.
4. De bestaande ruimte op bedrijventerreinen optimaal benutten Om de toekomstige ruimtebehoefte te accommoderen moet ook het ruimtegebruik op de bestaande bedrijventerreinen intensiever worden benut. Intensiveren kan door verhoging van de fsi (floor space index) en meervoudig ruimtegebruik zoals gestapelde parkeeroplossingen. De fsi kan worden verhoogd door de maximale bouwhoogte te benutten of te verhogen en door onbenutte delen van percelen in te vullen met extra bedrijfsruimte. Het is van belang om bedrijventerreinen, bestemd voor bedrijfsruimte gebonden bedrijven, deze functie te laten houden. Kantoorfuncties zijn enkel toegestaan zolang ze ondersteunend zijn aan bedrijfsactiviteiten van het lokale bedrijf op de locatie en een beperkt deel van het vloeroppervlak in beslag nemen. Denk hierbij aan administratieve activiteiten, innovatieafdelingen en testing/prototyping. We ondersteunen het gewortelde, typisch IJsselsteinse mkb dat mooie producten ontwikkelt, maakt en/of onderhoudt om in IJsselstein te blijven.
5. Werklocaties goed en veilig bereikbaar maken voor personeel en stagiaires Belangrijk is dat de werklocaties goed bereikbaar zijn voor het (vracht)verkeer. Bij nieuwe ontwikkelingen is bereikbaarheid daarom een integraal onderdeel van de afwegingen rondom een locatie. Bij de (her)inrichting van bedrijventerreinen wordt hier ook nadrukkelijk rekening mee gehouden. Daarnaast is het van belang dat werknemers en stagiaires goed en veilig op het werk kunnen komen. De provincie en gemeente stimuleren het verminderen van autogebruik en zetten volop in op duurzame mobiliteit. Over de realisatie daarvan en van andere verbeteringen moet ook samen met ondernemers (bijvoorbeeld via Goedopweg) worden opgetrokken. Op het niveau van een individuele straat, bedrijventerrein of winkelgebied en van de gemeente als geheel. In dit kader moet ook samen met werkgevers worden nagedacht over de mogelijkheden voor deelmobiliteit om zo het aantal verkeersbewegingen en de parkeerdruk te verminderen. Bovendien levert dit een gunstige bijdrage aan het milieu.
3 De Ladder voor duurzame verstedelijking is een instrument voor efficiënt ruimtegebruik.
Economische Visie
16
2024-2030
Gastvrije ontmoetingsplek Net als elders in Nederland ontstaat er structurele leegstand in het winkelvastgoed als gevolg van internetwinkels en een teveel aan winkelmeters. Gevaar is dat de binnenstad minder interessant wordt en er steeds minder bezoekers komen. We moeten voorkomen dat we in een neerwaartse spiraal terechtkomen. De binnenstad is immers het kloppend hart van IJsselstein, een ontmoetingsplek voor IJsselsteiners en een trekpleister voor bezoekers met haar winkels, horeca, cultuur en evenementen. En in de visie zijn juist ook kansen geschetst: meer bezoekers uit de regio en zakelijk bezoek. Om IJsselstein en in het bijzonder de binnenstad neer te kunnen zetten als gastvrije ontmoetingsplek heeft de gemeente in 2023 samen met inwoners en ondernemers gewerkt aan een toekomstplan voor de binnenstad van IJsselstein.
Doelen IJsselstein heeft een aantrekkelijke compacte oude kern die zowel bezoekers vanuit de Lopikerwaard als de grotere Utrechtse regio trekt. Die kern komt door de uitbreiding van het stedelijk gebied van Utrecht steeds dichterbij en wordt beter bereikbaar. Ze vormt een sfeervol alternatief voor centra als Leidsche Rijn Centrum en Nieuwegein City. Deze ambitie is vertaald in de volgende doelen: 1.
In stand houden en uitbreiden van bezoekersstromen en het creëren van interessante ontmoetingsplekken in de binnenstad 2. Binnenstad aantrekkelijker maken voor zakelijke bezoekers 3. Ontwikkelen van een regionaal stedennetwerk voor (verblijfs)recreanten 4. Versterken toeristisch profiel van IJsselstein
1. In stand houden van bezoekersstromen en het creëren van interessante ontmoetingsplekken in de binnenstad IJsselstein wil leegstand tegengaan en zorgen dat de binnenstad een interessante ontmoetingsplek blijft, ook voor bezoekers van buiten IJsselstein. Een aantal ondernemers is creatief en bedenkt nieuwe concepten met nieuwe verdienmodellen. Denk bijvoorbeeld aan cross-overs tussen detailhandel en horeca of detailhandel en consumentendiensten. De culturele en erfgoed (belevings)component blijft in belang toenemen ten opzichte van de koop (product)component. Het is dan ook van belang om kunst, cultuur en erfgoed in het toeristisch-recreatief product een centrale plaats te geven. Economische Visie
17
2024-2030
De gemeente biedt nieuwe concepten graag experimenteerruimte. Om de levendigheid en bezoekersstromen in IJsselstein op gang te houden wordt in de toekomst ook functiemenging steeds belangrijker. Winkelen en horeca worden daarbij gecombineerd met andere functies als wonen, ambachten, flexibele werkplekken, galeries en zorg. Voor de binnenstad is het goed functioneren van het hoofdcircuit en het publieke hart zeer belangrijk. In overeenstemming met de toekomstvisie binnenstad is het wenselijk te kijken naar alternatieve economische activiteiten in de binnenstad. Buiten het publieke hart is transformatie naar private functies (wonen en werken) mogelijk. Samen met de Bedrijveninvesteringszone Eigenaren (BIZ-E) en de Bedrijveninvesteringszone Binnenstad IJsselstein (BIZ-BIJ) zorgen we voor een vitale binnenstad met voldoende ontmoetingsplekken voor jong en oud. Deze doelstelling sluit aan op de ambitie uit het toekomstbeeld van de binnenstad IJsselstein, waarin wordt ingezet op een divers aanbod aan publieksfuncties, verblijfskwaliteit en cultureel aanbod.
2. De binnenstad aantrekkelijker maken voor zakelijk bezoek Voor werknemers van en zakelijk bezoek op de bedrijventerreinen wordt de (ov- en fiets)bereikbaarheid en verbinding naar de binnenstad verbeterd. Door een frequentere en sneller sneltramverbinding en een betere snelfietsverbinding met de regio. En door een veilige(re) verbinding en duidelijke routing voor fietsers tussen de werklocaties en de binnenstad. Dit maakt het voor werknemers en zakelijke bezoekers aantrekkelijker om ook de binnenstad aan te doen voor een bedrijfsborrel of een business event (zoals een congres). Promotie van deze verbinding is hierin een belangrijk onderdeel. Deze doelstelling sluit aan op de ambitie uit het toekomstbeeld van de binnenstad IJsselstein, waarin wordt ingezet op een toegankelijke binnenstad met verblijfskwaliteit en IJsselstein als evenementenlocatie. De economische visie verrijkt op het dit punt het toekomstbeeld door de zakelijke markt toe te voegen als doelgroep.
3. Ontwikkelen van een regionaal stedennetwerk voor (verblijfs)recreanten IJsselstein wil een interessante ontmoetingsplek zijn, juist voor bezoekers van buiten de gemeente. Het oude stedennetwerk met routing en aantrekkelijke recreatieve verbindingen kan daarbij worden geprofileerd als bestemming voor (verblijfs)recreanten. Het kernnetwerk bestaat uit Montfoort, Lopik, Oudewater en Woerden. Wellicht is, gelet de actieradius van sportfietsers en elektrische fietsen, uitbreiding zuidwaarts mogelijk met Vianen, Leerdam en Culemborg (Vrijsteden) en Oostwaarts met Schoonhoven. Dit kan leiden tot meer toeristen en recreanten, die bovendien gedurende een langer deel van de dag en het seizoen bestedingen doen in onze gemeente. In (te ontwikkelen) logies4, restaurants, bij evenementen en in de cultuursector. Daarvoor zal nadrukkelijk ook de link met het buitengebied moeten worden gezocht, zoals via de Hollandse IJsselzone (Marnemoende, Noordwesthoek) en Benschop-Lopik. Deze doelstelling sluit aan op de ambitie uit het toekomstbeeld binnenstad IJsselstein, waarin wordt ingezet op een aantrekkelijk recreatief bezoekdoel voor de regio met daarbij aandacht voor de beleefbare historie, cultuur, routing (en bewegwijzering) en marketing voor de recreant. Het feit dat IJsselstein een vestingstad van meer dan 700 jaar oud is, kan hier ook goed in worden meegenomen.
4. Versterken toeristisch profiel van IJsselstein De ambities onder a t/m c zijn gebaseerd op de overtuiging dat IJsselstein voor bezoekers van buiten het nodige te bieden heeft en hiervan meer profijt kan trekken. Dit vraagt om vernieuwend ondernemerschap en een stevige inzet van de gemeente op dit thema voor de langere termijn. Voor dat laatste dient allereerst een beleidsnota toerisme en recreatie als kader beschikbaar te zijn. Daarin wordt ook het instrumentarium en de samenwerking met regionale partners uitgewerkt.
4 Er is nu geen hotel in de binnenstad.
Economische Visie
18
2024-2030
Talentenstad Mede door de beperkte woningbouw is de beroepsbevolking aan het vergrijzen en ontgroenen. Hierdoor vertrekken er meer mensen uit het arbeidsproces dan er toetreden. Tegelijk neemt de vraag naar meer en beter geschoold personeel ook onder lokale ondernemers verder toe. Gevolg is een steeds krappere arbeidsmarkt. Werkgevers zullen daarom steeds creatiever moeten zijn om aan voldoende personeel te komen en bereid moeten zijn om andere doelgroepen te betrekken in arbeidsproces. Daarnaast verandert het werk steeds sneller door technologische ontwikkelingen. Zo zijn digitalisering en robotisering belangrijke trends in steeds meer sectoren. Dit vraagt om nieuwe kennis en vaardigheden bij werknemers. Er zijn in IJsselstein met het Cals college en praktijkonderwijs De Baanbreker twee scholen in het voortgezet onderwijs. Voor middelbaar en hoger beroepsonderwijs en universiteiten is IJsselstein aangewezen op onderwijsinstellingen in de wijdere omgeving.
Doelen Door de sterke positie als talentontwikkelaar beschikt IJsselstein over voldoende gekwalificeerd personeel met een passend opleidingsniveau voor het huidige bedrijfsleven. Deze ambitie is vertaald in de volgende doelen: 1. IJsselstein streeft naar voldoende gekwalificeerd personeel 2. Opzetten structuur om mensen uit participatiewet kansen te bieden op betaald werk bij reguliere bedrijven 3. IJsselstein laten profiteren van regionaal talent
1. IJsselstein streeft naar voldoende gekwalificeerd personeel Door de aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt regionaal te verbeteren, wordt IJsselstein als vestigingsplaats voor bedrijven aantrekkelijker, wordt de instroom van geschikt personeel bevorderd en kan beschikbaar arbeidspotentieel beter worden benut. In IJsselstein is een aantal werkgevers al actief bezig met het verbeteren van de instroom en het ontwikkelen van vaardigheden van hun personeel. Een goed voorbeeld is de Dag van de Techniek waarbij bedrijven de techniek achter hun product laten zien en jongeren daarmee kennis kunnen maken met techniek. Deze initiatieven moeten meer bekend worden en kunnen in de toekomst worden uitgebreid. Ook is het belangrijk dat de jeugd bekend is met de kansen op de arbeidsmarkt van IJsselstein. Zo kan al in een vroeg stadium de opleidingskeuze worden beïnvloed. Om de aansluiting tussen vraag en aanbod op de arbeidsmarkt te verbeteren is een intensievere samenwerking tussen het bedrijfsleven en de onderwijsinstellingen, belangrijk. Het Cals College speelt hierin al een belangrijke rol door aandacht te hebben voor praktijkgericht leren op alle niveaus. De gemeente ziet voor zichzelf een verbindende rol.
2. Opzetten structuur om mensen uit participatiewet kansen te bieden op betaald werk bij reguliere bedrijven Voor kwetsbare groepen of mensen met een achterstand tot de arbeidsmarkt moet expliciet de verbinding worden gezocht met de arbeidsmarkt (inclusieve arbeidsmarkt). Onder deze groepen zit onbenut talent van werknemers die een oplossing kunnen bieden voor knelpunten in het personeelsaanbod. De gemeente zet zich actief in om werkgevers met deze groep in contact te brengen. Dit doen we samen met het regionale werkgeversservicepunt Midden -Utrecht (WSP). Het WSP ondersteunt en adviseert werkgevers bij de inzet van werknemers met een afstand tot de arbeidsmarkt zoals mensen met een indicatie banenafspraak. De gemeente moedigt (gezamenlijke) initiatieven vanuit het bedrijfsleven, onderwijs en andere stakeholders aan die tot doel hebben mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt naar werk toe te leiden.
Economische Visie
19
2024-2030
3. IJsselstein laten profiteren van regionaal talent De arbeidsmarkt van IJsselstein staat niet op zichzelf, maar is sterk verweven met die van de regio Utrecht. Het dienstverlenende karakter van de lokale economie groeit, de behoefte aan beter geschoold personeel neemt toe en IJsselstein is op het gebied van onderwijs, zorg, voorzieningen en economie inmiddels integraal onderdeel van de agglomeratie Utrecht. De regio Utrecht met haar sterke kennisprofiel heeft behoefte aan talent. Tegelijkertijd trekt ze als aantrekkelijke en gunstige gelegen woon- en werkregio ook veel talent aan. In IJsselstein woont veel talent dat elders werkt (forenzen) en het IJsselsteinse bedrijfsleven vraagt om steeds meer (vak- en hooggeschoold) talent. Dit talent op regionaal niveau aantrekken en aan de regionale economie binden is een grote opgave. IJsselstein werkt daarbij op meerdere (doelgroep)terreinen samen met de regiogemeenten. Intensivering van deze samenwerking in huidige en nieuwe initiatieven, onder andere via de Utrecht Talent Alliantie, is een belangrijke doelstelling.
Economische Visie
20
2024-2030
Aantrekkelijke woonkern Door de toenemende vergrijzing in IJsselstein groeit het aantal huishoudens sneller dan de inwonersaantallen en stagneert de in- en doorstroming op de lokale woningmarkt. Voor starters en doelgroepen met een lager inkomen blijven woningen voorlopig schaars. Jongeren en waardevolle medewerkers bij IJsselsteinse bedrijven kijken voor een woning ook naar andere regio’s. Voor het draagvlak van voorzieningen is groei van de bevolking wenselijk. De tot 2030 voorziene woningbouw (grotendeels via inbreiding te realiseren) lost deze problemen maar gedeeltelijk op. Veel IJsselsteiners weten het buitengebied te vinden, maar de kwaliteit van de verbindingen er naartoe en de gebruiks- en verblijfswaarde zouden op hoger niveau gebracht kunnen worden.
Doelen Dankzij een vitale en bruisende binnenstad, een gezond woningenaanbod, verbeterde bereikbaarheid, en voldoende recreatieve mogelijkheden, staat IJsselstein in 2030 nog steeds bekend als leefbare en aantrekkelijke woon-werk gemeente. Er wordt sowieso voldoende geïnvesteerd in vernieuwing en uitbreiding van de woningvoorraad om te voldoen aan de woonbehoeften van de lokale bevolking, in het bijzonder de beroepsbevolking. Deze ambitie is vertaald in de volgende doelen: 1.
In het woningmarktbeleid aandacht schenken aan doelgroepen van het IJsselsteinse bedrijfsleven 2. Het voorzieningenaanbod zo goed mogelijk mee laten bewegen met de veranderende bevolkingssamenstelling 3. IJsselsteiners weten het buitengebied nog beter te vinden en te gebruiken voor recreatie en andere voorzieningen 4. Utrecht en de Lopikerwaard voor IJsselsteiners bereikbaarder maken met OV en fiets
1. In het woningmarktbeleid aandacht schenken aan doelgroepen van het IJsselsteinse bedrijfsleven Doelstelling is om tot 2030 circa 2.500 extra woningen in IJsselstein te realiseren. Dit is ambitieus, maar voor het draagvlak van voorzieningen en de beschikbaarheid van personeel is een extra woningbouwopgave na deze periode wenselijk. Met de actualisatie van de Woonvisie 2019-2030, die eind 2024 gereed zal zijn, wordt aandacht besteed aan een breder palet van maatregelen om de krapte op de woningmarkt te lenigen, ook op de langere termijn. Hierin zullen alle doelgroepen van beleid (thuis voor iedereen) aan de orde komen, waaronder jongeren, starters en middeninkomens. Ook zal in de actualisatie van de woonvisie aandacht zijn voor arbeidsmigranten. Daartoe zal samen met de provincie en de regio de behoefte in kaart moeten worden gebracht waarna er samen met het bedrijfsleven naar een oplossing kan worden gezocht. Afstemming van het woonbeleid met andere U10-gemeenten en het Lekstroomgebied is een doorlopend proces. Ontwikkelingen daar worden gevolgd om te bepalen wat effecten voor IJsselstein zijn. Rijnenburg ligt aan de gemeentegrenzen van Nieuwegein en IJsselstein. Bij deze beoogde woningbouwlocatie zal de gemeente inzetten op een nauwe betrokkenheid bij de gebiedsontwikkeling, met als doel inwoners en ondernemers hiervan te laten profiteren.
2. Het voorzieningenaanbod zo goed mogelijk mee laten bewegen met de veranderende bevolkingssamenstelling Ook met een ambitieus woningbouwprogramma verbetert het draagvlak van voorzieningen op korte termijn niet snel en blijven concurrentie en veranderende consumentenvoorkeuren een grote uitdaging voor winkeliers en andere consumentgerichte bedrijven. Ondernemers zullen rekening moeten houden met autonome veranderingen in consumentenvoorkeuren (a.g.v. trends en leefstijlen) in combinatie met een verouderende lokale bevolking.
Economische Visie
21
2024-2030
Zonder aanpassingen in het (retail)aanbod is het niet gezegd dat IJsselsteiners massaal blijven kiezen IJsselstein als hun favoriete inkoopplek in winkels en horeca. Dit vraagt aandacht voor - samenwerking en ondersteuning bij – het doorontwikkelen van het ondernemerschap.
3. IJsselsteiners weten het buitengebied nog beter te vinden en te gebruiken voor recreatie en andere voorzieningen Het buitengebied maakt IJsselstein deels tot wat het is en draagt bij aan de woonkwaliteit. Het gebruik kan verder worden vergroot door recreatieve verbindingen vanuit de bebouwde kom naar de landelijke omgeving aantrekkelijker te maken voor fietsende en wandelende IJsselsteiners en de verblijfswaarde van het buitengebied voor hen te vergroten. Dat laatste kan onder andere door het realiseren van nieuwe recreatieve en toeristische bestemmingen aan het water en in het bos, meer horeca en zitgelegenheden in het groen en meer initiatieven in de verbrede landbouw: activiteiten bij de boer, zoals directe verkoop, educatie, opvang en zorg. Dit vergt voldoende ruimte voor ondernemerschap. In het bijzonder langs de Hollandse IJssel, de Kromme IJssel en de linten richting Heeswijk-Montfoort (Achtersloot), Benschop (Boveneind Zuidzijde) en Lopikerkapel (BiezendijkLopikerweg Oost).
4. Utrecht en de Lopikerwaard voor IJsselsteiners bereikbaarder maken met OV en fiets Behalve voor recreatief gebruik zijn goede verbindingen met de Lopikerwaard ook van belang voor woon-werkverkeer en het gebruik van de binnenstad van IJsselstein door bewoners uit de omgeving. De sterk stijgende populariteit van het fietsen en de opkomst van de elektrische fiets stellen hogere eisen aan fietsverbindingen, zoals het verbreden van fietspaden, het overzichtelijker maken van knooppunten en het verbeteren van de verlichting en bewegwijzering. Ook de verbindingen met Utrecht en Nieuwegein moeten daarvoor onder de loep worden genomen. De (buurt)busverbindingen met de Lopikerwaard zijn qua ruimtelijke dekking en frequentie beperkt en kwetsbaar. Deze moeten minimaal behouden blijven en waar mogelijk uitgebreid. Momenteel zijn busverbindingen met Utrecht en Nieuwegein sneller dan de sneltram. Dit moet veranderen om IJsselstein aantrekkelijker te maken als werklocatie voor mensen uit de stad. In het bijzonder jong talent, jonge kenniswerkers hechten aan een vlotte en frequente OV-verbinding naar hun werk. Over de realisatie daarvan en van andere verbeteringen zal middels Goedopweg en samen met ondernemers moeten worden opgetrokken.
Economische Visie
22
2024-2030
Bijlagen
Economische Visie
23
2024-2030
Bijlage 1. Analyse In de analyse presenteren we een ruimtelijk-economisch profiel van IJsselstein, waarbij we ook kijken naar de regionale context. Daarnaast komen trends en ontwikkelingen aan bod die ook op IJsselstein een grote impact hebben; deze visie bouwt hierop voort. De bevindingen uit dit hoofdstuk vatten we samen in een SWOT-analyse (figuur 13) van de economie van IJsselstein, waarna we het DNA van IJsselstein definiëren. Om de situatie of ontwikkeling in IJsselstein te kunnen beoordelen, vindt in de analyse waar mogelijk en relevant een vergelijking plaats met die in de 16 samenwerkende gemeenten in de regio Utrecht, Lopikerwaard, andere groeikernen in Nederland en Nederland als geheel.
Economische analyse Bedrijvendemografie In 2022 zijn er in IJsselstein ruim 14.860 banen. De werkgelegenheid in IJsselstein is tussen 2012 en 2022 gegroeid met 1.860 banen (14%), en is daarmee minder hard gegroeid dan gemiddeld in de provincie Utrecht maar wel harder dan gemiddeld in Nederland (figuur 4). De banen in IJsselstein zijn verdeeld over ruim 3.500 vestigingen, waarvan ruim 700 bedrijven met personeel en bijna 2.800 zzp-bedrijven (parttime en fulltime). Ondanks dat er relatief weinig bedrijven zijn met veel banen, zijn deze bedrijven wel goed voor een groot deel van de gemeentelijke werkgelegenheid (figuur 5). Het aandeel innovatieve bedrijven in IJsselstein ligt in vergelijking met haar buurtgemeenten relatief laag. Waar IJsselstein een aandeel heeft van 1,8% innovatieve bedrijven is dat in Nieuwegein 2,5%, in Houten 2,4%, in Montfoort 2,3% en in Utrecht 2% (Innovatiespotter 5, 2023). Een mogelijke verklaring is een ondervertegenwoordiging van kennisdiensten en hightech. 120 115 110 105 100 95 90 85 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 IJsselstein
Provincie Utrecht
Nederland
Figuur 4 Groeiende werkgelegenheid in IJsselstein (ontwikkeling totaal aantal banen in indexcijfers, 2012 = 100. Bron: PAR en LISA register, 2023)
Economische Visie
24
2024-2030
5.000 4.500 4.000 3.500 3.000 2.500 2.000 1.500 1.000 500 0
Figuur 5 Verdeling banen in IJsselstein per grootteklasse (bron: PAR).
Sectorstructuur De gemeente kent de meeste werkzame personen in de zakelijke dienstverlening, de groot- en detailhandel en de ICT (figuur 6). Ten opzichte van Nederland zijn er relatief veel banen in de bouw (met Terberg Totaal Installaties als grootste bedrijf) en industrie. De agrarische sector is relatief klein, hoofdzakelijk melkveehouderijen al dan niet met neveninkomsten: zorg, recreatie, directe verkoop. IJsselstein kent een beperkt aanbod aan toeristisch-recreatieve (t&r) bedrijven: enkele bed & breakfast’s (b&b), een camping en Jachthaven Marnemoende. Vervoer en opslag Overige dienstverlening Openbaar bestuur Onderwijs Horeca Landbouw Informatie en communicatie Industrie en nutsbedrijven Groot- en detailhandel Gezondheidszorg Financiële dienstverlening Cultuur, sport en recreatie Bouwnijverheid Zakelijke dienstverlening 0%
5%
Utrecht
10%
15%
20%
25%
IJsselstein
Figuur 6 Aantal banen (%) in Utrecht en IJsselstein per sector, 2022 (bron: PAR)
Economische Visie
25
2024-2030
De omvang van de zakelijke dienstverlening is enigszins vertekend doordat er ruim 1.000 banen van CSU (schoonmaakbedrijf) staan ingeschreven in IJsselstein maar geen gebruik maken van een werkplek voor 1.000 banen. Daarnaast zien we ook dat de ICT tot voor kort relatief groot was in IJsselstein5. Inmiddels omvat de sector door het vertrek van Centric ca. 800 in plaats van 1.350 banen dus 5,5% in plaats van 9%.
Organiserend vermogen Het bedrijfsleven in de gemeente IJsselstein is via verschillende verenigingen georganiseerd. De in IJsselstein gevestigde ondernemers zijn georganiseerd in de Vereniging voor Industrie en Handel IJsselstein (VIHIJ). De ondernemers van de IJsselsteinse binnenstad zijn verenigd in de Bedrijveninvesteringszone Binnenstad IJsselstein, kortweg BIZ-BIJ genoemd. De eigenaren van onroerend goed in de binnenstad van IJsselstein zijn verenigd in de Bedrijveninvesteringszone Eigenaren, kortweg de BIZ-E. Bedrijventerrein Lagedijk beschikt over een gebiedsgerichte aanpak middels Sociaal Veilig Ondernemen (SVO). Een SVO helpt ondernemers, hulpdiensten en de overheid om samen afspraken te maken om overlast en criminaliteit aan te pakken. De organisatiegraad op bedrijventerreinen in IJsselstein is laag. Op goed georganiseerde bedrijventerreinen profiteren ondernemers door gezamenlijke inkoop en investeringen (kostenvoordelen), een veiliger en prettiger werkomgeving, gezamenlijke projecten rond de werving van (technisch) personeel of stagiaires, promotie en evenementen.
Arbeidsmarkt De beroepsbevolking van IJsselstein omvat circa 19 duizend personen, stagneert qua omvang, vergrijst maar participeert wel volop. Een hoog aandeel van 76% van de werkgerechtigden stelt zich beschikbaar voor de arbeidsmarkt. De werkloosheid is met 3,6% (in 2022) laag, vergelijkbaar met die in de U10 en lager dan die in Nederland (4,3%). De omvang van de (beroeps)bevolking stagneert, doordat de instroom van jongeren afneemt en de uitstroom van pensioengerechtigden stijgt. Hierdoor vergrijst de beroepsbevolking ook: het aandeel 45+ers is gegroeid van 33% in 2005 naar 47% in 2020. Middelbaar opgeleiden maken met 43% de grootste groep van de beroepsbevolking uit. Dit aandeel is de afgelopen jaren niet gewijzigd, terwijl in de U10 en landelijk het aandeel hoog opgeleiden (verder) is toegenomen. Het aandeel met een lage of zonder opleiding is met 21% vrij gemiddeld. Veruit de meeste jongeren ronden hun opleiding af. Het percentage voortijdig schoolverlaters bedroeg in 2021 1,4%, rond het U10 gemiddelde. Dat is lager dan in andere groeikernen en Nederland (ca. 2%). Het Cals College, de Baanbreker en de ROC’s in Houten en Nieuwegein zijn van groot belang voor nieuw vakpersoneel van het IJsselsteinse bedrijfsleven. (Grotere) bedrijven investeren in interne opleidingen en in samenwerking met het regionale beroepsonderwijs.