4. Bouwstenenrapport Visie Recreatie en Toerisme

1 BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

BOUWSTENEN TOERISTISCH-RECREATIEVE VISIE IJSSELSTEIN 2024

Colofon ©Bureau voor Ruimte & Vrije Tijd, maart 2025 Opdrachtgever Gemeente IJsselstein Guus Doorn Auteurs

Bureau voor Ruimte & Vrije Tijd Jan Jaap Thijs Rozemarijn Pool Wilma Terburg Axel Makkinga Bureau voor Ruimte & Vrije Tijd Oude Kraan 72 6811 LL Arnhem T 06 5117 4193 E-mail: thijs@ruimteenvrijetijd.nl Ruimteenvrijetijd.nl

Beeldmateriaal In IJsselstein, Routes In Utrecht, Gemeente IJsselstein

2 BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

BOUWSTENEN TOERISTISCH-RECREATIEVE VISIE IJSSELSTEIN 2025

4.5

Informatievoorziening en marketing ................................................................. 27

5.1 5.2 5.3 5.4 5.5 5.6

Inwonersonderzoek .................................................................................................... 29 Recreatieve voorzieningen .................................................................................. 29 Informatievoorzieningen ...................................................................................... 31 Bezoekers ................................................................................................................. 32 Beleid ........................................................................................................................ 34 Inkomen uit toerisme en recreatie ..................................................................... 35 Conclusie ................................................................................................................. 35

6.1 6.2 6.3 6.4

Verkennende gesprekken .......................................................................................... 37 Binnenstad .............................................................................................................. 37 Buitengebied ........................................................................................................... 38 Samenwerking ........................................................................................................ 38 Marketing en informatievoorziening ................................................................. 39

7.1 7.2 7.3

Vraag-aanbod analyse................................................................................................ 41 Vraag: bezoekers en toeristen in IJsselstein .................................................... 41 Aanbod: dagrecreatie, verblijfsrecreatie en horeca ....................................... 42 Vraag-aanbod analyse .......................................................................................... 44

5 1 1.1 1.2

Inleiding ........................................................................................................................... 4 Aanleiding .................................................................................................................. 4 Totstandkoming en leeswijzer .............................................................................. 4

2.1 2.2

Toeristisch-recreatief IJsselstein ................................................................................ 6 IJsselstein getypeerd ............................................................................................... 6 Feiten en cijfers ......................................................................................................... 7

2

3 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5

Beleid en samenwerkingen .......................................................................................10 Ontwikkeling binnenstad .....................................................................................10 Ontwikkeling buitengebied..................................................................................12 Regionale samenwerking .....................................................................................17 Marketing en informatievoorziening..................................................................19 Koppeling andere beleidsterreinen ...................................................................21

4.1 4.2 4.3 4.4

Trends en ontwikkelingen .........................................................................................25 Algemene toeristische trends ..............................................................................25 Verblijfsrecreatie .....................................................................................................25 Dagrecreatie ............................................................................................................26 Horeca.......................................................................................................................27

4

6

7

Bronnenlijst .............................................................................................................................. 48 Bijlage - Beschrijving Leefstijlvinder ................................................................................... 49

3 BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

BOUWSTENEN TOERISTISCH-RECREATIEVE VISIE IJSSELSTEIN 2025

Voor u ligt het bouwstenendocument: een overzicht van relevante, verzamelde informatie, vertaald naar een eerste aanzet voor een SWOTanalyse: ▪ Deskstudie: uit relevante bronnen is informatie opgehaald en samengevat die van belang kunnen zijn voor de visie. Hierbij is gekeken naar het huidige aanbod en typering van de gemeente IJsselstein met enkele feiten en cijfers (hoofdstuk 2). Ook is gekeken naar relevant beleid en enkele onderzoeken (zowel gemeente als regionaal); zie hoofdstuk 3. Tot slot is een overzicht gemaakt van relevante trends en ontwikkelingen (hoofdstuk 4). ▪ Inwonersonderzoek: Er is een onderzoek onder de inwoners uitgezet. Het inwonersonderzoek geeft onder andere inzichten over welke recreatieve voorzieningen gebruikt worden, de kwaliteit hiervan, welke voorzieningen worden gemist, wat van de bezoekers wordt gevonden, welke onderwerpen graag worden terug gezien in de visie door de inwoners. We beschrijven de uitkomsten in hoofdstuk 5. ▪ Verkennende gesprekken: We zijn in gesprek gegaan met verschillende stakeholders uit de toerisme en recreatiesector in IJsselstein. Hierbij is hun input opgehaald over belangrijke ontwikkelingen in de gemeente en om te achterhalen wat deze partijen graag opgenomen willen hebben in de visie. De resultaten staan in hoofdstuk 6.

▪ Vraag-aanbod analyse: Met behulp van de leefstijlvinder (een doelgroepsegmentatie in de vrijetijdssector) is gekeken hoe de beleving van het bestaande vrijetijdsaanbod in de gemeente aansluit bij de vraag (hoofdstuk 7)

Deze kwaliteiten van de stad en het buitengebied laten zien hoe aantrekkelijk IJsselstein is voor bezoekers. Er spelen allerlei ontwikkelingen die invloed hebben op de sector. Om meer houvast en richting te geven aan de sector is daarom een visie naar de toekomst van belang. Deze visie dient realistisch te zijn: uitvoerbaar (met een concreet uitvoeringsplan) en passend bij de fysieke randvoorwaarden. Daarnaast heeft de gemeente IJsselstein al de nodige informatie en beleid, zoals de economische visie en het toekomstplan voor de binnenstad, maar ook een advies over de marketing van IJsselstein. De bedoeling is dat deze visie hierop aansluit en aanvult, waarbij er ook een verbinding wordt gemaakt met de regio.

4 BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

BOUWSTENEN TOERISTISCH-RECREATIEVE VISIE IJSSELSTEIN 2025

5 BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

BOUWSTENEN TOERISTISCH-RECREATIEVE VISIE IJSSELSTEIN 2025

en cultureel IJsselstein. De bezoeker moet er wel rekening mee houden dat de bezienswaardigheden op beperkte dagen en uren geopend zijn. In het buitengebied van IJsselstein zijn er meerdere mogelijkheden om te recreëren. Zo kun je vanuit IJsselstein zelf wandel- en fietsroutes naar het buitengebied volgen. Er zijn diverse routes beschikbaar, met verschillende thema’s en lengtes. De thema’s focussen op de cultuurhistorie en de natuur in IJsselstein. De lengtes variëren van korte routes die een paar kilometer lang zijn, tot afstanden waar je meerdere volle dagen mee zoet bent. Bijvoorbeeld het Groene Hart pad waarbij je 200 km door verschillende gemeentes in het Groene Hart loopt. De Hollandse IJsel vormt de blauwe verbinding tussen binnenstad en buitengebied. Bij jachthaven Marnemoende is een TOP (toeristisch overstappunt) te vinden. Behalve wandelen en fietsen kan je hier varend verder in een van de sloepen, motorboten of kano’s die de jachthaven verhuurt. In de gemeente zijn een aantal waterroutes waardoor je door het groene hart en IJsselstein zelf kunt varen. Ook kan je nabij het centrum aanleggen met de boot voor een aantal uur.

‘Ontmoet elkaar in IJsselstein! Ontmoet elkaar in het theater, het museum of bij een festival of evenement. IJsselstein bruist van de activiteiten voor jong en oud. De stad IJsselstein verrast altijd. De mensen, gebouwen, winkels, restaurants, sportmogelijkheden of gewoon een terrasje. Je voelt je er blij.’ Aldus de website www.inijsselstein.nl.

IJsselstein maakt als Utrechtse gemeente onderdeel uit van het Groene Hart. Samen met de andere gemeentes uit de regio Utrecht profileert IJsselstein zich met ‘Puur Hollands genieten'. ‘Uitgestrekte weiden, veengebieden, schitterende plassen, meren en rivieren, historische dorpen en steden, forten en boerderijen. Dat is het Groene Hart van Holland! Het Groene Hart is de groene oase omringd door de Randsteden’.

De inwoners van IJsselstein zijn terecht trots op hun gemeente: het is een aantrekkelijke gemeente om de vrije tijd in door te brengen. IJsselstein is zeer centraal gelegen, in een stedelijk gebied vlakbij Utrecht. Naast een historisch stadscentrum met winkels en horeca beschikt IJsselstein over een groen buitengebied met de Hollandse IJssel als blauwe ader. De historische binnenstad heeft een aantal monumenten, met hun eigen verhaal. Met georganiseerde stadwandelingen, rondvaarten, fietstochten, beklimmingen van de molen, de basiliek of de kasteeltoren of een bezoek aan het theater of het museum, maakt de bezoeker kennis met historisch

Ook binnen het samenwerkingsverband ‘Utrechtse Waarden’ worden gezamenlijke projecten georganiseerd, en vindt men elkaar in

6 BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

BOUWSTENEN TOERISTISCH-RECREATIEVE VISIE IJSSELSTEIN 2025

productontwikkeling en promotie. De gemeenten die hieronder vallen zijn Montfoort, Oudewater, IJsselstein en Lopik. Rondom de kerst wordt de ‘grootste kerstboom’ opgetuigd: de Gerbrandytoren wordt voorzien van lichten en is daarmee van verre zichtbaar.

gemiddelde. Het aantal bedrijven in de toeristische sector laat juist een lichte groei zien (LISA, 2023).

Tabel 2.1 Economische belang van de vrijetijdssector in IJsselstein, in vergelijking met Utrecht en Nederland (LISA 2023)1.

De gemeente IJsselstein heeft iets meer dan 33.000 inwoners. Dit aantal inwoners zal naar verwachting stabiel blijven (CBS, 2024), maar wel iets verder vergrijzen. Op dit moment is ongeveer 20% van de inwoners 65 jaar of ouder.

Aandeel banen in de vrijetijdssector in 2023 Procentuele verandering van banen in de vrijetijdssector tussen 2019 en 2023

Het aantal dag- en verblijfsbezoekers aan IJsselstein is niet bekend. Wel verwachten we dat per 2035 het aantal verblijfsgasten in de provincie Utrecht met 25% toegenomen zal zijn (CELTH, 2025). Door aanbod te creëren voor het groeiend aantal verblijfsgasten in de provincie, kunnen meer bezoekers getrokken worden naar IJsselstein.

IJsselstein

Utrecht (COROP)

Nederland

6,5%

5,9%

6,6%

-1%

-4%

-1%

Overnachten in de gemeente IJsselstein is momenteel maar beperkt mogelijk. Het huidige overnachtingsaanbod bestaat uit Camping de Voormolen, Jachthaven Marnemoende (met onder meer een camperplaats en trekkershutten) en een aantal B&B’s. Camping de Voormolen heeft veel vaste plaatsen. Deze slaapplaatsen worden niet gebruikt voor kortdurend wisselende verhuur.

De binnenlandse bezoekers geven rond de 1 miljoen euro uit aan recreatie in IJsselstein (KSO, 2021). De toeristisch-recreatieve sector zorgt voor 6,5% van de banen in IJsselstein (tabel 3.1). Dat is vergelijkbaar met het landelijk gemiddelde, maar ligt zelfs iets hoger dan het gemiddelde van de regio eromheen (de zogenaamde COROP-regio Utrecht). De werkgelegenheid in de sector nam ligt af, conform het Nederlands

Momenteel wordt de gemeente voornamelijk bezocht door de eigen

1

Het aantal banen heeft betrekking op het totaal aantal fulltimers, parttimers en

uitzendkrachten.

7 BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

BOUWSTENEN TOERISTISCH-RECREATIEVE VISIE IJSSELSTEIN 2025

inwoners. Dit heeft ermee te maken dat echt onderscheidende kenmerken ontbreken, en de relatief kleine gemeente te weinig te bieden heeft voor een langer verblijf. Het zeer beperkte aantal logiesadressen draagt hier ook aan bij.

8 BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

BOUWSTENEN TOERISTISCH-RECREATIEVE VISIE IJSSELSTEIN 2025

9 BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

BOUWSTENEN TOERISTISCH-RECREATIEVE VISIE IJSSELSTEIN 2025

2.

3.

4.

De omvang van de teksten staat niet altijd in verhouding tot het belang van een onderwerp; over het ene onderwerp zijn meer beleidsdocumenten geschreven dan het andere. Ook de kopjes en structuur per beleidsterrein zijn niet eenduidig. We maken gebruik van de informatie van verschillende visies, die elk een eigen structuur hebben.

5.

De komende jaren wordt de binnenstad van IJsselstein sterker op de kaart van de Utrechtse consument gezet, wordt de bereikbaarheid van IJsselstein verbeterd en het winkel- en recreatief aanbod wordt beter afgestemd op de veranderende consument.

Het belang van een aantrekkelijke, gezonde binnenstad komt in verschillende onderzoeken en beleidsvisies naar voren. Hieronder omschrijven we de hoofdlijnen uit deze documenten. Economische visie De binnenstad speelt een belangrijke rol in de economische visie 2024 – 2030. Deze moet transformeren van lokaal inkoopcentrum naar regio trekpleister. De volgende doelen zijn opgesteld om van IJsselstein een gastvrije ontmoetingsplek te maken: 1.

uitgebreid. De gemeente wil ontmoetingsplekken creëren waar beleving en aanbod samenkomen, met kunst, cultuur, erfgoed en recreatie. Een ander doel is om de binnenstad aantrekkelijker te maken voor zakelijke bezoekers (betere OV- en snelfietsverbindingen zijn hier belangrijk). IJsselstein wil een aantrekkelijke ontmoetingsplek zijn voor (verblijfs)recreanten door zich regionaal te profileren als recreatieve bestemming. Het versterken van het toeristisch profiel van IJsselstein om zo meer bezoekers van buiten te trekken. Voor de eigen inwoners wil IJsselstein met het voorzieningenaanbod zo goed mogelijk meebewegen met de veranderende bevolkingssamenstelling: ondernemers zullen rekening moeten houden met veranderingen in consumentenvoorkeuren (als gevolg van trends en leefstijlen) en een verouderende lokale bevolking.

Toekomstbeeld binnenstad IJsselstein In oktober 2023 is het ‘toekomstbeeld binnenstad IJsselstein’ opgeleverd. Momenteel wordt aan de hand hiervan een actieplan ontwikkeld. Dit document geeft een beeld weer van een aantrekkelijke historische binnenstad, dat door de eigen inwoners goed bezocht blijft worden. Omdat deze doelgroep maar beperkt zal groeien, ligt de focus op het trekken van bezoekers die in de regio wonen. Met haar gave historische binnenstad, aantrekkelijke ligging en leuke evenementenagenda ligt hier

Met het creëren van interessante ontmoetingsplekken in de binnenstad (het toevoegen van beleving) worden bezoekersstromen 10

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

BOUWSTENEN TOERISTISCH-RECREATIEVE VISIE IJSSELSTEIN 2025

volop potentie. Op nationaal niveau springt het cultuur-historisch profiel van IJsselstein er niet direct uit, daarom heeft het trekken van de bezoeker van verder weg geen hoge prioriteit.

Uitvoeringsagenda binnenstad Op basis van het ‘toekomstbeeld binnenstad IJsselstein’ (zie hierboven) is een uitvoeringsagenda gemaakt. Onderstaande acties zijn relevant voor de ontwikkeling van Recreatie en Toerisme in de binnenstad:

Voor een aantrekkelijk bezoekdoel voor de regio is nodig: ▪ Verblijfskwaliteit en cultureel aanbod ▪ Beleefbare historie, een gaaf stadsgezicht ▪ Routing, landingsplekken en marketing voor de recreant

▪ ▪ ▪ ▪ ▪

De doelen genoemd in het toekomstbeeld zullen stap voor stap gerealiseerd worden. Concrete doelen relevant voor toeristisme en recreatie: ▪ Het creëren van een landingsgebied voor recreatief bezoek (aan de noordkant van de binnenstad ‘landt’ de bezoeker in de historie van IJsselstein) ▪ Vanuit deze landingsplek is een duidelijke routing om de gast te verleiden tot een bezoek aan de binnenstad ▪ Voor fietsrecreanten is dit een aantrekkelijk startpunt voor stadsbezoek ▪ Voor vaarrecreanten wordt voor kleinere boten een aanlegplaats gecreëerd, direct aan de binnenstad ▪ Op termijn wil men de autobezoeker buiten de grachten opvangen om daarbinnen meer verblijfskwaliteit, veiligheid en vergroening te creëren ▪ Evenementen zijn een meerwaarde, maar vragen veel van de (beperkte) openbare ruimte. Het toekomstbeeld schetst duidelijke keuzes: waar concentreren zich evenementen, waar ligt de focus op verblijfskwaliteit?

▪ ▪ ▪ ▪

Verkeerscirculatieplan binnenstad (hoofddoel: verkeersluwe binnenstad): 2024-2025 Evenementenbeleid (inmiddels vastgesteld): 2024 Ontwikkelen cultuurhistorische waardenkaart: 2025 Detailhandelvisie 2025 en 2026 Evenementenagenda (in afstemming met ondernemers): jaarlijks vanaf 2025 Ondersteunen initiatieven muurschilderingen (waaronder HKIJ 50 jaar): 2024-2030 Vervanging straatverlichting door historische armaturen: 2024-2026 Fietsluw maken hoofdwinkelstraat (inclusief plaatsen fietsenstallingen; proef van 1 jaar): 2024-2025 Ligplaatsenbeleid, vaarbeleid (o.a. veiligheid verbeteren, vaarwater op orde brengen, ondiepe plekken uitdiepen): 2024-2025

Omgevingsvisie en integrale visie openbare ruimte De omgevingsvisie, vastgesteld in 2021, focust op de cultuurhistorische kwaliteiten van de binnenstad. Aantrekkelijkheid van de binnenstad als cultuurhistorisch hart van de gemeente wordt behouden en versterkt. Verder wil ze evenementen promoten die passend zijn bij de schaal van de historische binnenstad. Toerisme krijgt in dit deel voorrang op leefbaarheid, maar wel met mate. In de integrale visie openbare ruimte wordt weergegeven dat in het stedelijk gebied de gebruikswaarden voorrang hebben op de ecologische waarden. Het doel is dat mensen kunnen recreëren en sporten in de stad zelf. Voor een goed aanzicht van 11

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

BOUWSTENEN TOERISTISCH-RECREATIEVE VISIE IJSSELSTEIN 2025

de stad is nog wel genoeg groen nodig, maar hier wordt meer op kwaliteit dan op kwantiteit gefocust.

Hollandsche IJssel heeft de gemeente de volle focus op recreatie en toerisme. De waterstructuren en diverse fiets- en wandelroutes hebben nog ruimte om beter benut te worden. De natuurwaarde zal wel voorrang krijgen op recreatieve ontwikkelingen. Zie figuur 3.1 voor een overzichtskaar van IJsselstein en de buitengebieden.

De visie van de verschillende beleidsnota's en onderzoeken op de ontwikkeling van het buitengebied wordt hieronder samengevat.

Figuur 3.1 - Overzichtskaart IJsselstein en buitengebieden

Economische visie Een van de doelen in de economische visie is het maken van IJsselstein tot poort voor recreanten richting de Lopikerwaard. Dit wil men bereiken door een completer routenetwerk van fiets- en wandelverbindingen met daarlangs diverse recreatieve voorzieningen. Ook moet ze een sterker netwerk vormen met andere oude kernen zoals Montfoort, Lopik, Oudewater en Woerden, waardoor ‘een weekendje Lopikerwaard’ aantrekkelijker wordt. In of naast deze gebieden is er een mogelijkheid om te recreëren (wandelen, fietsen, skaten, pleziervaart, kano). Natuur gaat hierbij wel voor op recreatie, omdat de gemeente de hoge biodiversiteit wil behouden. Verder wil ze activiteiten stimuleren die de toeristische en recreatieve aantrekkingskracht van het buitengebied vergroten. In de omgevingsvisie heeft het Buitengebied Zuid een agrarische functie maar ook een functie in de ecologische hoofdstructuur als (recreatief) uitloopgebied. Dit gebied moet volgens de toekomstvisie meer verbonden worden met de stad. Recreatietoegankelijkheid van dit gebeid staat op de planning. Buitengebied Veenweide heeft als hoofdbestemming landbouw. Hier wil de gemeente het toeristischrecreatieve medegebruik van het buitengebied bevorderen. Dit is wel achtergesteld aan het agrarische gebruik. Bij het buitengebied

De gemeente wil toeristen, recreanten en inwoners zowel in stad als in het buitengebied laten recreëren. Daarvoor is een samenhangende, recreatieve groenstructuur van belang. Een netwerk van fietsverbindingen ondersteunt extensieve recreatie. Het Toeristisch Overstappunt (TOP) bij Jachthaven Marnemoende vormt een kans om 12

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

BOUWSTENEN TOERISTISCH-RECREATIEVE VISIE IJSSELSTEIN 2025

verder te ontwikkelen. De opmars van de elektrische fiets biedt ook nieuwe kansen. Door zich beter te profileren als groene én historische gemeente verleidt men bezoekers (langer) in de gemeente te verblijven. Een van de ambities uit de integrale visie openbare ruimte heeft de titel ‘toekomstbestendig’. Voor het buitengebied hebben de ecologische waarden voorrang op de gebruikswaarden. Uitgangspunt van de inrichtingsprincipes is dat natuur de hoofdlijn voert. Als er dan gerecreëerd kan worden dan is dat mooi, maar wel op uitgekozen plekken om de kwetsbare natuurgebieden te ontzien. Recreatie in de vorm van wandelen en fietsen wordt nog steeds op ontwikkeld, mensen moeten zich wel te gast voelen in het gebied. Daarom zal er ook onderhoud van de fietspaden plaatsvinden. Recreatief perspectief voor het Hollandse IJsselgebied In juli 2024 heeft Bureau voor Ruimte en Vrije Tijd een onderzoek afgerond naar het recreatief perspectief voor het Hollandse IJsselgebied. Deze verkenning is gedaan in opdracht van de provincie Utrecht. Uitkomst is een inspiratiekaart, die toewerkt naar een aantrekkelijk en samenhangend recreatiegebied met bos, open velden, mogelijkheden voor wandelen, fietsen, waterrecreatie en ondernemen. Onder de vlag van ‘Groen Groeit Mee’ starten gebiedspartners uit de provincie een participatief traject om het ontwikkelperspectief Hollandse IJssel op te stellen.

De verkenning van BRVT levert hiervoor input.

Conclusies uit dit rapport: Aanbod: Het huidige recreatieve (private) voorzieningenniveau is beperkt en weinig divers. Er zijn 11 recreatieve voorzieningen, die hoofdzakelijk horeca, de jachthaven en enkele vormen van verblijfsrecreatie betreffen. De meeste voorzieningen concentreren zich rondom Marnemoende, waar verschillende vormen van recreatie over land en via het water bij elkaar komen. Uit gebiedsonderzoek komt naar voren dat de huidige voorzieningen in het plangebied vooral aantrekkelijk zijn voor de plezierzoeker en de verbindingszoeker. Het recreatieve aanbod is dus relatief eenzijdig qua belevingen en er liggen dus nog ontwikkelkansen voor de overige leefstijlen. Doordat de huidige beleving hoofdzakelijk focust op horeca en verblijfsrecreatie, is er nog ruimte voor ontwikkelingen op gebied van sport en bewegen, cultuur en erfgoed, speelvoorzieningen en routebeleving.

Afbeelding 3.1 afbakening plangebied Hollandse IJssel

13 BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

BOUWSTENEN TOERISTISCH-RECREATIEVE VISIE IJSSELSTEIN 2025

Ontsluiting en recreatieve infrastructuur: Er lopen momenteel een aantal (thematische) wandel- en fietsroutes die het plangebied verbinden met omliggende kernen. De huidige fiets- en wandelinfrastructuur wordt als beperkt ervaren. Ook worden de wandel- en fietsroutes soms als onveilig ervaren. Het plangebied is op dit moment niet optimaal toegankelijk. De huidige parkeerplaatsen zijn beperkt.

Focus bij de ontwikkeling van het plangebied op dagrecreatie. Dit sluit aan op één van de waarden van de Groen Groeit Mee, namelijk dat iedere inwoner toegang heeft tot landschappen met een kwaliteit die aansluit bij recreatieve wensen en behoeften. Het open en agrarische karakter van het gebied is een belangrijke pijler van het DNA van het gebied. Het landschap mag beter beleefbaar worden gemaakt. Dit vraagt om voorzieningen. De keuze voor dagrecreatieve voorzieningen zal voor inwoners in en rond Utrecht een mogelijk aantrekkelijk alternatief worden en hiermee bestaande drukke gebieden (zoals Amelisweerd) ontlasten. Kans voor thema’s: agrotoerisme, natuurbeleving, recreatieve infrastructuur,

Uitgangspunten voor recreatieve ontwikkeling plangebied Hollandse IJssel Het bureau geeft, aan de hand van de onderzoeksresultaten, een aantal uitgangspunten mee. De belangrijkste zetten we op een rij. 1. Hollandsche IJsselgebied: de recreatieve levensader voor inwoners Het plangebied wordt ontwikkeld met als doel om nieuwe recreatieruimte te ontwikkelen, om daarmee de groeiende recreatiedruk op te kunnen vangen. De focus ligt op de inwoners rondom dit gebied, tot aan de zuidelijkste wijken van Utrecht. Met de woningbouwplannen in de provincie Utrecht én de mogelijk te ontwikkelen woonwijk Rijnenburg zal de druk op omliggende recreatiegebieden verder toenemen. Groen en blauw is van belang voor de gezondheid van inwoners, klimaatadaptie en biodiversiteit. Daarom wordt hier, in één van de vier voorbeeldgebieden van Groei Groeit Mee, gewerkt aan een goede mix van toegankelijk groen, duurzame landbouw, veerkrachtige natuur, beleefbaar landschap en zichtbaar water. Kans voor thema’s: natuurbeleving, agrotoerisme, waterrecreatie.

2.

3. Toegankelijkheid en verkeersveiligheid versterken Met de komst van nieuwe recreatieve voorzieningen is te verwachten dat de verkeersdruk zal toenemen. Het is daarom noodzakelijk om goed te kijken naar de ontsluiting voor verschillende vormen van verkeer. Kans voor thema: recreatieve infrastructuur. 4. Voorzieningen ontwikkelen die passen bij wensen van de inwoners Advies is om de recreatieve voorzieningen in het plangebied met name te richten op de leefstijlen stijlzoeker, plezierzoeker en verbindingszoeker. Onder recreatieve voorzieningen worden verstaan voorzieningen in eigendom en beheer bij ondernemers, maar ook voorzieningen in eigendom en beheer bij overheden en (natuur)beheerders. De keuze voor deze leefstijlen is gebaseerd op het feit dat deze het meest omvangrijk zijn onder de inwoners en de huidige bezoekers. Deze leefstijlen zijn geïnteresseerd in waterrecreatie, horeca, sporten en bewegen, agrotoerisme en natuurbeleving, mits hierop met passende belevingen wordt ingespeeld (zie voorbeelden in dit hoofdstuk). 5. Voorzieningen ontwikkelen in kansrijke thema’s

Focus op dagrecreatieve voorzieningen passend bij DNA en identiteit 14

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

BOUWSTENEN TOERISTISCH-RECREATIEVE VISIE IJSSELSTEIN 2025

Het rapport omschrijft zes kansrijke thema’s om met kwalitatieve impulsen de toekomstige recreatieve inrichting van het plangebied vorm te geven. Deze thema’s passen bij het plangebied, bij de gebruikers (leefstijlen) én bieden overheden en ondernemers ook concrete kansen om op in te spelen: ▪ Waterrecreatie: zwemlocatie, water(speel)park, ligweide, watereducatie ▪ Agrotoerisme: Landwinkel ▪ Sporten en bewegen: outdoor sporttoestellen, mountainbikeroute, hardloopbaan, speeltuin/speelbos. ▪ Horeca: theetuin ▪ Routes en infrastructuur: belevingspad, iconische herkenningspunten ▪ Natuureducatie: stadsboerderij, bezoekerscentrum/bezoekersinformatie

Afbeelding 3.2 Inspiratiekaart recreatief perspectief Hollandse IJsselgebied

Regionale omgevingsagenda Lopikerwaard De regionale omgevingsagenda Lopikerwaard is in 2020 gepubliceerd en heeft als doel om het beleid tussen de gemeentes in de regio Lopikerwaard (Lopik, Montfoort, Oudewater, IJsselstein en Woerden) af te stemmen op een manier waarop ze gezamenlijk kunnen ontwikkelen en dat ze elkaars tekortkomingen kunnen opvangen. Het gaat dus vooral om de samenwerking en gelijkgestemdheid van het beleid in de regio.

15 BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

BOUWSTENEN TOERISTISCH-RECREATIEVE VISIE IJSSELSTEIN 2025

Afbeelding 3.3 regio Lopikerwaard (Rood omlijnd gebied is gemeente IJsselstein)

gebleven, waardoor recreatie in de natuur gewenst blijft. Boeren hebben zich ingezet op nieuwe verdienmodellen waaronder recreatie. Hierin is de visie dat de gemeentes elkaars verschillen benutten. Dus de recreatiegebieden van IJsselstein zijn ook bedoeld voor de omliggende gemeentes in de regio Lopikerwaard. Men wil netwerkpartners zijn en geen concurrenten. De volgende ontwikkelingen zijn relevant voor recreatie en toerisme: ▪ De OV-knooppunten die onderdeel uitmaken van het zo genoemde hoogwaardig openbaar vervoer (HOV) moeten ervoor zorgen dat niet alleen nieuwe woonwijken, maar ook recreatiegebieden goed te bereiken zijn. Met name op de locaties waar vrijgekomen agrarische bebouwing wordt getransformeerd in bijvoorbeeld campings en horecagelegenheden. ▪ Alternatieve inkomstenbronnen voor agrarische bedrijven zullen de connectie met recreatie en natuur versterken. ▪ Het verkorten van de reistijd tussen de kernen per (elektrische) fiets is een interessante ontwikkeling vanuit recreatief en toeristisch oogpunt voor het buitengebied. ▪ In alle gebieden wil men grote recreatieve barrières weghalen voor fietsers en wandelaars. Versterken van een recreatief aantrekkelijke regio De regio Lopikerwaard wil inzetten op kwalitatieve ontwikkeling van het recreatieve netwerk, zowel op het land als op het water. Routes lopen door verkaveling vooral oost-west.

Deze wil men ook meer noord-zuid laten lopen. Ook wordt het verbeterde OV-netwerk met hubs weer genoemd als manier om mensen zonder auto’s in het gebied te laten recreëren. Grote recreatieve barrières wil men tegengaan door tunnels, bruggen en fietspaden aan te leggen.

De paarse gebieden op de kaart zijn de recreatiezones zoals vastgelegd door de provincie Utrecht. De gemeente IJsselstein heeft een aantal van deze recreatiezones. Vanuit economisch perspectief is de cultuur, recreatie en horecasector aan het groeien in de gehele Lopikerwaard. In 2040 is de verwachting dat er op het gebied van recreatie struinpaden en fietsnetwerken ontwikkeld zijn en dat de natuurwaarde hoog is 16 BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

BOUWSTENEN TOERISTISCH-RECREATIEVE VISIE IJSSELSTEIN 2025

▪

IJsselstein is een redelijk kleine gemeente. Verschillende visies en adviezen geven daarom de relevantie weer van regionale samenwerking. Rapport Ruis en Reuring Het rapport van Ruis en Reuring (optimalisering toeristisch-recreatieve marketing- en informatiefunctie IJsselstein) adviseert om de regionale ontwikkelingen beter te benutten en de samenwerking te intensiveren.

▪

Gezamenlijke propositie opbouwen IJsselstein is historisch, landschappelijk en functioneel gezien verweven met het Groene Hart en met de regio Utrecht. Gezien de relatief beperkte toeristisch-recreatieve functie van IJsselstein is het van belang om de blik van binnen naar buiten te verleggen naar van buiten naar binnen. Niet alleen een focus op de binnenstad leggen, maar ook bouwen aan een gezamenlijke propositie met het Groene Hart en in de Utrechtse regio. Bezoekers laten zich niet remmen door gemeentelijke grenzen en zoeken naar activiteiten die passen bij het gebied. IJsselstein kan zich herkenbaar laden in een aanvullend en passend verhaal binnen de Utrechtse Waarden als Groene Hart-deelgebied.

van cofinanciering). Stichting stadsmarketing is lid van de coöperatie. Visit Utrecht Region: IJsselstein neemt deel aan de Utrecht Regionsamenwerking voor het trekken van meer Duitse en Vlaamse bezoekers. Vanuit UIT Bureau is hier al inzet. De samenwerking is succesvol en kent draagvlak van 20 gemeenten in de provincie Utrecht. Visit Utrecht Region blijft de komende jaren bestaan en richt zich op thema’s als erfgoed, natuur/recreatie en crossovers. Utrechtse Waarden is een netwerkorganisatie gericht op het vitaal houden en op de kaart zetten van de Utrechtse Waarden. Vanuit een ambassadeurs- en gidsrol willen de deelnemende gemeenten (IJsselstein, Oudewater, Montfoort, Lopik) en waterschap HDSR de krachten bundelen en verbinding maken met partijen uit het gebied. De samenwerking heeft onder andere kleine marketingprojecten in portefeuille. Verder speelt er in het gebied de behoefte om de gebiedsmarketing te professionaliseren, wat aansluit bij de behoefte van de gemeente IJsselstein.

Afbeelding 3.4 Visit Utrecht Region

IJsselstein kan de komende jaren verder profiteren van actuele regionale ontwikkelingen in beleid en marketing. Vanuit diverse programma’s zijn er kansen om de samenwerking verder te ontwikkelen. Men ziet kansen binnen de volgende structuren: ▪ Marketingcoöperatie Regio Utrecht: sinds 2023 werken DMO’s (marketingbureaus) onder voorzitterschap van Woerden Marketing samen. De provincie Utrecht steunt deze samenwerking en stelt jaarlijks budgetten beschikbaar voor in te dienen projecten (op basis 17 BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

BOUWSTENEN TOERISTISCH-RECREATIEVE VISIE IJSSELSTEIN 2025

Beleid U10 In de omgevingsnota wordt verwezen naar het samenwerkingsverband U10 (16 samenwerkende gemeentes, waar IJsselstein ook bij hoort). Er is een visie geschreven, het Integraal Ruimtelijk Perspectief (IRP). Voor IJsselstein zijn onderstaande punten relevant. Een verbetering van mobiliteit kan zorgen voor de betere bereikbaarheid en dus meer bezoekers. ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪ ▪

▪

mee te laten groeien. Door groen en recreatie hand in hand te ontwikkelen, kan er bijgedragen worden aan een gezonde en aantrekkelijk leefomgeving voor bezoekers en inwoners. Focus omliggende gemeentes Om te zorgen dat men elkaar niet in het vaarwater gaat zitten, maar elkaar juist versterkt, is het goed om de focus van de omliggende gemeentes te kennen. We geven een kort beeld van de inzet van deze gemeentes op gebied van recreatie en toerisme. We kijken hier met name op hun kijk op regionale samenwerking en doelgroepen.

Versnelling en de modernisering sneltram UtrechtNieuwegein/IJsselstein Versnellen Merwedelijn (IJsselstein – Utrecht CS 10 min sneller) De aanleg van een transferium in IJsselstein Snelle fietsverbindingen Utrecht, Nieuwegein, IJsselstein, Vijfheerenlanden Landschappelijke zone Hollandse IJssel tussen IJsselstein en De Meern. Woningbouw Kromme IJsselgebied en de omlegging N210 Corridorontwikkeling van de op de Zuid-Noordas gelegen knooppunten Ontsluiting vanuit Lopikerwaard en A2 ter hoogte van IJsselstein en Nieuwegein-zuid in samenwerking met Vaartsche Rijn en “IJssel Park”. IJsselstein, als poort tussen stad en waard, kan zich als zodanig ontwikkelen

Woerden De gemeente en citymarketing Woerden hebben een agenda en visie die loopt t/m 2028. Woerden richt zich onder andere op meer recreatiemogelijkheden vanaf de voordeur (met name zwemplekken), inclusieve en toegankelijke recreatiemogelijkheden, betere wisselwerking tussen deelgebieden, behoud van cultuurhistorische en landschappelijke kwaliteiten en verlenging van verblijfsduur van bezoekers. Ook is een groot hotel voorzien nabij de A12. Citymarketing Woerden heeft de volgende doelstellingen: ▪ Waardevol bijdragen aan de toekomst van Woerden: een positieve invloed op gezondheid en welzijn van inwoners en bezoekers. Kwaliteit boven kwantiteit. ▪ Bestemming Woerden en de regio: verantwoordelijkheid nemen voor de regionale samenwerking met collega DMO’s uit het Groene Hart en Utrecht Region en zorgen voor een robuuste governance met de Marketing Coöperatie Regio Utrecht (MC-RU) om gesprekspartner te zijn voor gemeenten en provincie.

Groen Groeit Mee Pact Binnen de Groen Groeit Mee Pact is de gezamenlijke ambitie, van bijna 40 overheden, natuurorganisaties en andere partners van de provincie Utrecht, ernaar te streven bij alle ruimtelijke plannen gebiedsontwikkelingen de ontwikkeling van (recreatief) groen en water 18 BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

BOUWSTENEN TOERISTISCH-RECREATIEVE VISIE IJSSELSTEIN 2025

Qua doelgroepen staan stijlzoekers en plezierzoekers centraal (als het gaat om de inwoners). Nationaal wordt er op bezoekers uit de Randstad gericht en worden doelgroepen anders beschreven: creatives, socializers en challengers.

in de Utrechtse waarden om regionale toeristische initiatieven te versterken. Een recente visie en informatie over doelgroepen hebben we niet gevonden. Nieuwegein De gemeente Nieuwegein is voornemens dit jaar een nieuw omgevingsprogramma op te stellen. De focus daarvan moet nog bepaald worden. In het coalitieakkoord ‘Meer voor elkaar’ (2022-2026) wordt benadrukt dat Nieuwegein zich steeds meer manifesteert op cultureel, recreatief en toeristisch gebied.

Lopik De gemeente Lopik heeft een beleidsplan dat loop van 2022 t/m heden. De voornaamste doelgroepen voor recreatie en toerisme binnen de gemeente Lopik zijn hoofdzakelijk dagjesmensen afkomstig uit de eigen en omringende gemeenten. Het overgrote deel van de bezoekers van de gemeente Lopik zijn afkomstig uit een gebied dat 20 à 30 km om de gemeente heen ligt. De voornaamste activiteiten die door hen worden ontplooid zijn fietsen en wandelen. Een kleine maar geheel eigen doelgroep vormen de polsstokhoogspringers. Het beleid richt zich op het verder optimaliseren van het netwerk voor wandelaars en fietsers. In en om het gebied van ca 1 à 2 kilometer van alle woonkernen zal de gemeente initiatieven nemen om te komen tot een stelsel van vrijliggende verharde en onverharde wandel- en fietspaden. Voor de Lekdijk wordt nagegaan op welke het overgrote deel kan worden afgesloten voor gemotoriseerd verkeer, met uitzondering van het bestemmingsverkeer. (Agrarische) ondernemers worden gestimuleerd om karaktervolle accommodaties te ontwikkelen, in verbondenheid met de omgeving. Een intensieve samenwerking met Montfoort en Oudewater wordt ook genoemd.

Verschillende partijen werken aan de marketing en zichtbaarheid van IJsselstein. Er wordt hierbij ook veel samengewerkt met de omliggende gemeentes. Het belang van goede marketing en informatievoorziening wordt door de gemeente gezien. Daarom komt het onderwerp in verschillende onderzoeken en beleidsvisies naar voren. Optimalisering toeristisch-recreatieve marketing- en informatiefunctie gemeente IJsselstein (2024) De gemeente IJsselstein heeft recent het bureau Ruis & Reuring verzocht advies uit te brengen voor mogelijke optimalisatie van de toeristischrecreatieve marketing- en informatiefunctie van IJsselstein. Het onderzoek dient als advies en heeft geen officiële status.

Montfoort Het toeristisch beleid van Montfoort richt zich op het versterken van recreatie en toerisme binnen de regio. Voor IJsselstein is van belang dat Montfoort participeert in regionale projecten als het Hollandse IJsselpad en de vestingstedenroute. De gemeente werkt samen met de gemeenten

De uitvoering van de taken zijn sinds 2016 belegd bij twee partners, te weten bij UIT Bureau, onderdeel van Regiobibliotheek Lek en IJssel, en Stichting Stadsmarketing. In de loop der jaren is er een werkpraktijk ontstaan waarin rollen, verantwoordelijkheden, activiteiten en resultaten 19

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

BOUWSTENEN TOERISTISCH-RECREATIEVE VISIE IJSSELSTEIN 2025

niet altijd meer eenduidig zijn. Het adviesrapport analyseert het functioneren van de toeristisch-recreatieve marketing- en informatiefunctie én de rollen en taken van de uitvoeringspartners in het licht van actuele ontwikkelingen in markt en beleid.

bezoek te stimuleren. Deze vorm van gebiedsmarketing is te typeren als ontwikkelmarketing. Kiezen voor gemeentebrede marketing In lijn met bredere ontwikkelingen landelijk en in de regio zou een grotere rol kunnen worden belegd voor gebiedsmarketing met aandacht voor management in plaats van promoten van het merk IJsselstein. Deze actuele vorm van marketing gaat niet alleen meer om sturen op ‘meer’ maar evengoed inzet plegen op ‘beter passend’ bij de identiteit van IJsselstein.

Conclusies Conclusie van het rapport is dat de inzet van de twee organisaties beperkt doelmatig en niet altijd aantoonbaar doeltreffend is. Doordat vanuit de gemeente de middelen voor toeristische marketing en informatievoorziening zijn ondergebracht bij twee verschillende organisaties bestaat er geen efficiënte inzet van de middelen en beschikbare capaciteit. Men werkt niet vanuit een afgestemde, formele taakomschrijving van marketing en informatie bij de beide organisaties.

Gebiedsmarketing kan worden opgepakt vanuit een aantal strategische principes: ▪ Versterk onderlinge wisselwerking tussen deelgebieden (buitengebied, kernen en binnenstad) ▪ Koester cultuurhistorische en landschappelijke kwaliteiten ▪ Ontwikkel logies als hefboom voor dagbezoek ▪ Benut recreatie en toerisme voor vitaliteit en lokale economie

Aanbevelingen marketing: De binnenstad, de monumenten, het polderrijke buitengebied en de publiekstrekker geven IJsselstein een aantrekkelijk gezicht met reuring en gezelligheid. Tegelijkertijd is de gemeente qua inwonersaantal relatief klein en het voorzieningenniveau voor vrijetijdsactiviteiten relatief beperkt. Vanwege het vrijwel geheel ontbreken van logiesmogelijkheden is IJsselstein geen verblijfsbestemming. In het buitengebied bevinden zich een aantal publiekstrekkers, en opvallend is de goed gevulde evenementenkalender van de gemeente. Dit maakt dat IJsselstein de marketingfunctie vooral nodig heeft om een zichtbaar en aantrekkelijk profiel op te bouwen, blijvend aandacht te vragen en de vraag het hele jaar door te stimuleren. Er zijn geen negatieve effecten bekend van bezoek op de leefomgeving, zodat IJsselstein letterlijk ontwikkelruimte heeft om meer bezoek te faciliteren. Marketing is zodoende het beste te benutten om inwoners te verleiden er vaker op uit te trekken en om meer en passend

Kiezen voor gebiedsmarketing vanuit passende verhaallijnen Om gerichte inzet te bereiken, verdient het aanbeveling voor de gemeente en de uitvoeringspartners om te werken met verhaallijnen die voor inwoners en bezoekers inspirerend en verbindend zijn. Uit de analyse en interviews blijken voor IJsselstein de volgende verbindende verhaallijnen kansrijk: ▪ Beleefbaar erfgoed, zoals de historische binnenstad, verhalen van Museum IJsselstein, de vestinghistorie, de link met het huis van Oranje, religieus erfgoed, UNESCO immaterieel erfgoed van het molenaarsvak, de historie van het kasteel, ambachten, concerten en culturele activiteiten et cetera. 20

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

BOUWSTENEN TOERISTISCH-RECREATIEVE VISIE IJSSELSTEIN 2025

▪

▪

Duurzame waterrecreatie, zoals het beter benutten van de Hollandse IJssel, het verbinden van Marnemoende met de gemeente, verbetering en verduurzaming van de faciliteiten (aanlegplaatsen, laadpalen), varen in de binnenstad, stimuleren van deelsloepen et cetera. Buiten actief bewegen, zoals het thematisch ontwikkelen van wandel- en fietsroutes, stimuleren van gezond en actief bewegen, natuurbeleving en arrangementontwikkeling met ondernemers in het buitengebied. Uitwerking in relatie tot beleefbare landbouw ligt voor de hand.

één organisatie voor het hele werkveld van de bezoekerseconomie. Het verdient aanbeveling om hiervoor een programmatische samenwerking of nieuwe stichting in het leven te roepen en de inzet van UIT Bureau en de deelinzet van Stadsmarketing hierin op te laten gaan. Het rapport omschrijft 4 varianten voor de optimalisering van de uitvoering. De aanbevolen variant (variant 4) omschrijft een regionale aanpak samen met vier andere gemeentes, waarbij het marketingprogramma wordt uitbesteed aan Woerden Marketing. Hierbij worden eerst de brede belangen voor de hele toeristisch-recreatieve en culturele sector van IJsselstein geborgd, waarna IJsselstein de samenwerking met de regio opzoekt.

Kiezen voor toeristisch-recreatieve doelgroepen Voor IJsselstein liggen drie toeristisch-recreatieve doelgroepen voor gebiedsmarketing voor de hand volgens het rapport. Een onderbouwing van de keuze voor deze drie groepen wordt niet gegeven. ▪ Inwoners IJsselstein, voornamelijk gericht op het inspireren tot het maken van uitjes en (deel-) dagtochten. ▪ Regiobewoners, voornamelijk in de Utrechtse Waarden en in Utrecht Regio, met een accent op Lopik, Nieuwegein en Utrecht, omdat uit deze gemeenten al een (beperkte) toevloeiing is in recreatief koopgedrag. ▪ Internationale bezoekers, voornamelijk uit de nabije regio’s Noordrijn Westfalen en Vlaanderen. Voor deze inzet kan worden meegelift op de inspanningen vanuit Visit Utrecht Region en Groene Hart Verbinders.

Sport en bewegen Vanuit het beleidsterrein sport en bewegen wordt door de gemeente ingezet om een gezonde leefomgeving. De infographic ‘Gezond en actief leven in IJsselstein’ geeft een wensbeeld voor 2040 weer. In 2040 maken de inwoners van IJsselstein gezonde keuzes en maken ze volop gebruik van het aanbod in sport en cultuur. De bevolking heeft een positieve fysieke en mentale gezondheid, en de buitenruimte is toegankelijk, veilig, groen en schoon. Verder ontwikkelt sport en bewegen comfortabele en aantrekkelijke regionale fietsroutes, waarbij de routes zowel de dagelijkse woonwerkfietser als de recreant bedient. Via het programma Doortrappen blijven de senioren langer actief op de fiets. Ze leren beter fietsen in combinatie met kleine belevenissen. Op bedrijventerreinen wordt werk gemaakt van

Aanbevelingen structuur Het is wenselijk om de marketing- en informatiefunctie structureel anders in te richten. Om de doelmatigheid van de inzet (efficiency) te vergroten is het nodig om de marketing- en informatiefunctie onder te brengen bij 21 BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

BOUWSTENEN TOERISTISCH-RECREATIEVE VISIE IJSSELSTEIN 2025

wandelpaden om lunchwandelingen mogelijk te maken. Waar kunnen we een rondje maken van 30 minuten? Mist er nog ergens een doorsteek?

Fieldlab sportieve recreatieve routes richting Nedereindse Park (2023) Vanuit het coalitieakkoord zet de provincie Utrecht in op een fijne en gezonde omgeving, met voldoende ruimte voor sport en bewegen. In oktober 2023 is een fieldlab onderzoek gedaan om de bestaande routes richting het Nedereindse Park geschikter te maken voor sportief/recreatief gebruik. Een fieldlab is een fysieke praktijkomgeving waar regionale overheden, bedrijven, onderwijs en kennisinstellingen samenkomen om nieuwe technologieën en sociale innovaties te ontwikkelen. Het Nedereindse Park is een recreatiegebied in de gemeente Utrecht, dat grenst aan de gemeente IJsselstein.

Bomenbeleid In 2024 is het gemeentelijke bomenbeleid vastgesteld. IJsselstein heeft een ontwikkelde groenstructuur. De gemeente wil het bestaande groen behouden, onderhouden en de kwaliteit van het bomenbestand versterken. Dit is belangrijk voor de biodiversiteit en de kwaliteit van leven. De visie en ambitie: over 10 jaar heeft IJsselstein een gezond en divers bomenbestand. De focus ligt op het onderhouden en verduurzamen van het bestaande areaal, het versterken van het bomenareaal en het beschermen van waardevolle bomen.

Afbeelding 3.5 ligging Nedereindse Park ten opzichte van IJsselstein Een gezonde bomenstructuur heeft waarde voor de recreatieve sector. De structuren die vanuit het centrum het buitengebied inlopen vormen voor fietsers en wandelaars beschuttende en verkoelende structuren, aan deze bomen worden recreatieve waarden toegeschreven. Ook is er een fruitbomenroute beschikbaar van 12 km, deze komt langs de meeste fruitboomgaarden in IJsselstein. Binnen de bebouwde kom, kunnen bomen op bijvoorbeeld speelplekken een recreatieve waarde hebben. Beleidsnota evenementen In december 2024 is een nieuwe beleidsnota evenementen vastgesteld, voor de periode 2025 – 2030. Het bestuur van de gemeente hecht waarde aan het feit dat in IJsselstein veel evenementen georganiseerd worden; dit is belangrijk voor de leefbaarheid en reuring. Dit is aantrekkelijk voor inwoners en bezoekers uit de regio. Wel wordt met de wet- en regelgeving uit de beleidsnota de overlast voor omwonenden zo veel mogelijk te beperken.

Het eindrapport geeft advies over het verbeteren van de recreatieve kwaliteit van 7 routes die naar het park leiden. Drie ervan vertrekken vanuit IJsselstein. Met het doorvoeren van deze verbeteringen wordt de 22

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

BOUWSTENEN TOERISTISCH-RECREATIEVE VISIE IJSSELSTEIN 2025

verbinding IJsselstein – Nedereindse Park aantrekkelijker voor fietsers, wielrenners, wandelaars en inline skaters. Suggesties die gedaan zijn, zijn: het verbeteren van het wegdek, het toevoegen van bankjes en sport- en speltoestellen, het plaatsen van informatieborden en bewegwijzering op het oppervlak. Besluiten over de uitvoering van de suggesties uit het fieldlab rapport worden genomen door de gemeente Utrecht. De ontwikkelingen rondom de nieuwe woonwijk Rijnenburg spelen een grote rol bij keuzes hierin. De gemeente IJsselstein is nauw betrokken bij de voortgang, maar is afhankelijk van de keuzes van gemeente Utrecht. Die plannen worden momenteel steeds verder geconcretiseerd (zie onder meer de programmatische verkenning Rijnenburg). Beleidsnota Kunst en Cultuur 2021 - 2029 Cultuur is een belangrijk onderdeel voor de gemeente IJsselstein. In de Beleidsnota Kunst en Cultuur vraagt van de culturele partners ondernemerschap, wat cultureel, maatschappelijk en zakelijk rendement moet opleveren. Nieuwe doelgroepen aanboren en samenwerking zoeken met andere beleidstermijnen, zoals recreatie, horen daarbij. Dit bevordert een gezonde culturele infrastructuur wat de stad aantrekkelijk maakt. Voor inwoners, maar zeker ook voor bezoekers.

23 BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

BOUWSTENEN TOERISTISCH-RECREATIEVE VISIE IJSSELSTEIN 2025

24 BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

BOUWSTENEN TOERISTISCH-RECREATIEVE VISIE IJSSELSTEIN 2025

tweeverdieners. Hierdoor ontstaan mogelijkheden om verder te reizen, luxere accommodaties te kiezen en bijzondere ervaringen te zoeken. Dat leidt tot de opkomst van nieuwe reistrends onder oudere generaties, zoals actieve vakanties of culinaire reizen. Zo neemt de populariteit van fietsvakanties flink toe (ABN AMRO, 2023). Duurzaamheid belangrijker maar niet doorslaggevend Duurzaamheid is populair. Consumenten zijn zich bewuster van hun consumptie- en reisgedrag. Ze kiezen steeds vaker duurzaam, puur en biologisch. Maar duurzaamheid is niet de doorslaggevende factor bij het boeken van vakanties. Consumenten vinden het fijn als de duurzame keuze hen makkelijk wordt gemaakt en het liefste niet te veel geld kost (NBTC, 2023). Bedrijven spelen hierop in door bijvoorbeeld het energieverbruik laag te houden, ook worden nieuwe vakantiehuisjes bijna standaard uit duurzame materialen gemaakt (NRIT, 2019)

Populariteit in reizen en uitstapjes Pre-corona groeide vrijetijdssector al sterk (zo breidde het dagrecreatief aanbod zich fors uit en Nederlanders zijn steeds meer buitenshuis gaan consumeren) en ook nu blijft de vrijetijdssector populair. Ondanks economische onzekerheden lijken reizen en uitstapjes maken prioriteit te houden. De voorkeur voor uitjes lijkt groter dan de behoefte aan spullen (ABN AMRO 2023; NBTC 2024). Economische uitdagingen in de sector Er zijn veel uitdagingen die de sector raken. Zoals krapte op de arbeidsmarkt, inflatie, en hoge gas- en energieprijzen (NRIT, 2022). Daarnaast wordt er verwacht dat het btw-tarief op logies wordt verhoogd van 9% naar 21%, dit betekent dat de prijzen van hotels en vakantiehuisjes vanaf 2026 toe zullen nemen met 11% (Hospitality Management, 2024); er wordt nog wel actief gelobbyd naar de politiek om deze verhoging van de baan te krijgen.

Back to basic vs. glamping We zien het “echte kamperen” met de katoenen tent terug keren. Maar er is ook steeds meer vraag naar bijzondere en luxere vormen van kamperen. Zoals bijvoorbeeld boomhutten of glamping, waarbij gekampeerd kan worden in comfortabele onderkomens met veel voorzieningen. Kamperen in Nederland is weer in opkomst. Ten opzichte van 2022 zagen we in 2023 kamperen groeien met 13,3% (Pretwerk.nl, 2023).

55-plussers zijn een opkomende doelgroep De 55-plussers zijn reislustiger, actiever en avontuurlijker. Het belang van deze groepen neemt in de komende jaren toe voor de reisbranche vanwege hun vermogensgroei en vergrijzing. Steeds vaker zijn 55-plussers

Onthaasten op het platteland Vakantiegangers zijn steeds vaker op zoek naar een lokale beleving weg van hun dagelijkse leven. Slapen bij de boer ofwel agrotoerisme is 25

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

BOUWSTENEN TOERISTISCH-RECREATIEVE VISIE IJSSELSTEIN 2025

hierdoor enorm in trek. Met een tentje op het boerenerf, dichtbij de dieren en wellicht meehelpen met de werkzaamheden zorgt voor een volledig ervaring. We zien hierdoor ook een groeiend aantal boeren die verblijfsrecreatie combineren met hun agrarische activiteiten. Voor boeren draagt het bij aan een diversificatie van hun verdienmodel en ook draagt deze trend bij aan de beleving en herwaardering van de streek en het platteland (NBTC, 2023).

steeds meer funshop locaties, zoals Batavia stad, voegen belevenissen toe aan hun aanbod (Vrijetijdskennis, 2024). Maar ook in de horeca zien we dat ondernemers diverse concepten van vermaak toevoegen, zoals ‘social gaming’ (spelletjes als jeu de boules, shuffle board of videogames) (Vrijetijdskennis, 2024). Toevoeging van digitale belevenis aan natuur, cultuur en historie Gebruik van mixed reality. Digitalisering gaat een steeds grotere rol spelen in tijdens de vrijetijd. Door middel van AI (artificial intelligence) en AR (augmentend reality) kunnen er bijvoorbeeld belevingsroutes voor met de smartphone uitgezet worden waarbij een verhaal wordt verteld met beeldmateriaal of allerlei belevingen aan bijvoorbeeld tentoonstellingen worden toegevoegd (Vrijetijdskennis, 2024). Maar ook kan met behulp van een AR-app een historische locatie of culturele verhaal tot leven worden gebracht. Door middel van de app kunnen bezoekers op locatie historische scènes bekijken of reconstructies ervaren, dit biedt een diepere en interactieve beleving en versterkt de verbinding met erfgoed (NRIT, 2023).

Luxe ontspannen De een wil van alle gemakken voorzien zijn op vakantie, terwijl de ander juist voor het avontuur gaat en de ervaring. We zien een toegenomen vraag naar luxe. Binnen de verblijfsrecreatie zien we dat sommige bedrijven zich inzetten luxe door bijvoorbeeld eigen sanitair bij kampeerplaatsen of wellness faciliteiten aan te bieden. Uniek overnachten Verblijfsaccommodaties worden steeds unieker. Overnachten in een werkzame molen, je tent opzetten op een platform hoog in de bomen of ronddobberen op een kampeervlot: we zien steeds uniekere verblijfsaccommodaties voorbij komen. Vooral de jongere generatie, van 25 tot 35, heeft veel interesse in deze bijzondere of zogezegd ‘Instagram waardige’ verblijfsvormen (NRIT, 2024).

Druk op de natuur Buitenrecreatie blijft ongekend populair. Wandelen, fietsen en watersport zijn geliefde vrijetijdsactiviteiten. Door de toenemende vraag naar buitenactiviteiten neemt de druk op de natuur toe. Dit heeft negatieve effecten zoals verstoring van dieren, schade aan natuur en milieubelasting, waardoor de biodiversiteit en de natuurlijke balans in gevaar komt (Meer Ruimte voor Recreatie, ANWB, 2023). In en rondom IJsselstein zal de vraag naar groene recreatieruimte alleen maar meer toenemen. Zo heeft IJsselstein een woningbouwopgave van 2.500 woningen, maar zal er ook rond Nieuwegein en Utrecht bijgebouwd worden. Vooral de komst van de nieuwe wijk Rijnenburg (gemeente

Meer recreatie onder één dak Er is meer vraag naar one-stop experiences. De dagrecreant wil graag op één locatie meerdere belevingen kunnen consumeren. Zo wil de consument naast een winkelaanbod in het stadcentra ook bezienswaardigheden, evenementen, cultuur en horeca. Zo zien we 26 BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

BOUWSTENEN TOERISTISCH-RECREATIEVE VISIE IJSSELSTEIN 2025

Utrecht), die er nu toch echt lijkt te gaan komen, zal met ca. 25.000 woningen voor veel extra inwoners in de omgeving zijn. De komst van meer inwoners betekent meer bezoekers aan de natuur- en recreatiegebieden en de behoefte aan groene ruimte.

Digitalisering versus persoonlijk contact Het internet is geïntegreerd in onze maatschappij. De consument zoekt steeds meer online informatie op. Met altijd een tablet, telefoon of laptop bij de hand wordt dit ook steeds vaker gedaan op het moment dat de consument de informatie nodig heeft. De VVV of het toeristisch informatiepunt is daardoor ook lang niet meer de enige bron van informatie voor de toerist. Dat vraagt om een transitie in de toeristische informatievoorziening. Tegelijkertijd is er toch ook nog behoefte aan persoonlijk contact. Juist door gebruik te maken van het on- en offline contact kan de lokale toeristische informatievoorziening zich onderscheiden.

Gezond eten vs. smullen en snacken Aan de ene kant zien we dat gezondheid nog steeds een belangrijke rol speelt in het keuzeproces van de horecagast. We zien dat voedingshypes elkaar snel opvolgen. Aan de andere kant zien we dat dat de trend van mega gezond eten een beetje over is. Men wil daarentegen ook lekker kunnen eten, snacken en smullen (KHN, 2024). Gasten zijn steeds meer opzoek naar de juiste balans tussen genieten en gezond leven. Naast gezonde maaltijden kiezen consumenten ook op zijn tijd voor een genietmoment (Van Geloven, 2024).

Van informatie naar beleving De toerist van nu is steeds meer op zoek naar beleving tijdens de reis. Emoties, relevantie, betrokkenheid, ontmoetingen en ervaringen staan centraal in de belevingseconomie. Het alleen informeren van de toerist is tegenwoordig niet genoeg, de toerist wil betrokken en geïnspireerd worden. Belevenissen met storytelling, interactie of integratie van on- en offline spreekt bezoekers erg aan.

Maatwerk en authenticiteit met streekproducten Consumenten willen maatwerk en authenticiteit wanneer ze ergens een hapje gaan eten. Ze willen een unieke ervaring en persoonlijk afgestemde producten. De consument wil zelf kiezen wat hij/zij eet of drinkt. Of dat nou duurzaam, vegetarisch of uniek is. Dit verklaart onder meer de populariteit van foodtruckfestivals (horecamagazine, 2024). Daarnaast wil de consument ook graag authenticiteit, er is interesse in lokale kenmerken en het gebruik van streekproducten is gewild. Hierbij is het verband tussen de locatie en een activiteit, horecagelegenheid, evenement of verblijfsaccommodatie is relevant.

Regionale en thematische oriëntatie Als de toerist het over de vakantiebestemming heeft, is dit vaker een regio dan een specifieke plek. Een bezoek of zeker een vakantie aan IJsselstein zal veelal bestaan uit activiteiten die de gemeentegrens overschrijden. Juist in de samenhang in de regio bevindt zich voor de toerist de meerwaarde. De bezoeker zoekt soms ook een bestemming uit op basis van een thema. De bezoeker wil dat de bestemming aansluit bij een specifieke activiteit of zijn/haar interesse. 27

BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

BOUWSTENEN TOERISTISCH-RECREATIEVE VISIE IJSSELSTEIN 2025

Inwonersonderzoek BUREAU VOOR RUIMTE & VRIJE TIJD

28 BOUWSTENEN TOERISTISCH-RECREATIEVE VISIE IJSSELSTEIN 2025

Figuur 5.1 Van welke recreatieve voorzieningen maakt u gebruik in de gemeente IJsselstein?

Via het inwonerspanel van de gemeente IJsselstein (Duo Marketresponse) is het onderzoek uitgezet en ook via (social) media zijn inwoners opgeroepen om deel te nemen aan het onderzoek. De uitkomsten van de 583 enquêtes zijn gewogen naar leeftijd en woonwijk. Onderstaande uitkomsten geven daarmee een betrouwbaar en representatief beeld van hoe inwoners naar recreatie en toerisme kijken.

Gebruik van voorzieningen De respondenten is gevraagd van welke voorzieningen zij gebruik maken (figuur 5.1). Vooral fietspaden/ -voorzieningen (83%), restaurants (81%), winkelaanbod (78%) en wandelpaden/ -voorzieningen (74%) worden veel gebruikt door inwoners. Jongere inwoners (18-39 jaar) maken minder gebruik maken van het winkelaanbod en de musea of andere culturele instellingen dan de oudere inwoners. Zij maken daarentegen, net als de 39-49-jarigen meer gebruik van de evenementen, het zwembad en de waterrecreatiemogelijkheden dan de oudere inwoners.

Mening over kwaliteit Over het algemeen vinden inwoners de recreatieve voorzieningen van een goede kwaliteit (zie figuur 5.2). Evenementen en festivals scoren het beste (31% vindt de kwaliteit uitstekend en 60% goed). Ook de café/uitgaansgelenheden, restaurants, waterrecreatie en musea en andere culturele instellingen worden goed beoordeeld. 29