3. Analyserapport Detailhandel- en horecastructuurvisie IJsselstein 2025
Tekst van het document
meer generiek was, is er nu soms maatwerk
sluit vaak aan bij de specifieke behoeften en
nodig om deze nieuwe initiatieven mogelijk te
voorkeuren van een bepaalde doelgroep. Het stelt
maken binnen bestaand beleid. Denk aan een
hen in staat een duidelijke identiteit en
bierbrouwer die extra ruimte nodig heeft voor
positionering te creëren. Hiermee zorgt een
het brouwproces en de opslag van grondstoffen.
onderneming voor onderscheidend vermogen in
Flexibele en creatieve oplossingen komen
de competitieve markt. Het draagt bij aan een
hierbij van pas.
divers en levendig horecalandschap.
Opkomst gemaken bezorg concepten
Consumenten kiezen steeds vaker voor snelle,
De fastservicesector steeg de laatste jaren het
gemakkelijke maaltijdopties; zoals kant-en-klare
hardst binnen de horeca. Ook in IJsselstein. De
maaltijden, bezorg- en afhaaldiensten en
gemeente moet rekening houden met een
selfserviceconcepten. Deze gemaksconcepten
blijvende toename van gemaksconcepten zoals
sluiten aan bij het drukke leven van de
bezorgdiensten. Deze diensten hebben
consument. Er is behoefte aan gemak en comfort.
bepaalde behoeften (goed georganiseerde
Er zijn steeds meer horeca-bezorgdiensten; de
infrastructuur, voldoende parkeerplaatsen) en
mensen thuis hebben toegang tot veel culinaire
zorgen mogelijk voor effecten (toename verkeer
opties. Daarnaast wordt de sector ‘luxer’. Dit
en geluid). Ruimtelijke situering (aan de rand
speelt in op de veranderende voorkeuren van de
van een centrum, uitvalswegen) is belangrijk,
consument. Nog steeds snel en betaalbaar, maar
mede om de winkelbeleving niet te schaden.
dan wel gezond en kwalitatief hoogwaardig.
Vers, verantwoord en gezond
Voeding draait vaker om vers, verantwoord en
Deze trend weerspiegelt de veranderende
gezond. Mensen zijn bewuster bezig met het
behoeften en voorkeuren van de consument.
belang van goede voeding en gezondheid. Dit
Het horeca-aanbod in IJsselstein kan hier
heeft geleid tot een groeiend aanbod van gezonde
mogelijk verder op inspelen. Ook stimulering is
opties op menu’s. Ook komen specifieke
mogelijk. Koppel lokale producenten aan
concepten op zoals salade- en juicebars.
horecaondernemers en bevorder onderlinge
Daarnaast speelt duurzaamheid een grotere rol.
samenwerking. Hiermee kan het lokale
Dit omvat het o.a. het gebruik van herbruikbare
voedselnetwerk gestimuleerd worden, het
verpakkingsmaterialen en lokale en
horeca-aanbod relevanter worden voor de
seizoensgebonden (vegan) producten, maar ook
consument en bijdragen aan de
het verminderen van voedselverspilling.
duurzaamheidsdoelstellingen van IJsselstein.
Conceptualisering in de horeca: kindercafé Kindiy IJsselstein Kindiy is een relatief nieuw horecaconcept in IJsselstein dat zich volledig richt op kinderen. Het is een kindercafé waar jonge bezoekers kunnen knutselen, spelen en ontdekken in een veilige en creatieve omgeving. Het motto is dat kinderen zoveel mogelijk “zelluf mogen doen”. Kindiy is een goed voorbeeld van hoe horeca zich steeds vaker specialiseert en een duidelijke identiteit ontwikkelt. In plaats van een generiek aanbod, kiest Kindiy voor een uitgesproken doelgroep en beleving. Kindiy draagt bij aan de diversiteit van het lokale horeca-aanbod en versterkt IJsselstein als gezinsvriendelijke stad.
29
Detailhandel- en horecastructuurvisie IJsselstein
4.2 Aanbod horeca IJsselstein Horecasector in vijf branches* De horecasector is onder te verdelen in vijf verschillende branches: 1. Dranken (Café, discotheek) 2. Eten (Restaurant, lunchroom, pannenkoeken) 3. Fastservice (bezorgen/halen, fastfood, grillroom/shoarma) 4. Koffie & desserts (koffietent, ijssalon, crêpes/wafels/donuts) 5. Horeca overig (niet onder te verdelen in andere branches, zoals concepten gericht op evenementen of een specifieke doelgroep)
Ruim 50 horecazaken in IJsselstein In totaal zijn er in de gemeente IJsselstein 53 horecagelegenheden. Onderstaand figuur geeft de verdeling naar horecasegment weer, zowel qua aantal vestigingen als verkoopvloeroppervlakte. De volgende zaken vallen op: • Eten: met 22 vestigingen en ruim 2.600 m² aan oppervlakte is de branche ‘eten’ sterk aanwezig. IJsselstein heeft een gevarieerd aanbod waardoor een brede doelgroep wordt aangesproken. • Fastservice: eveneens 22 vestigingen met een kleiner totaaloppervlakte van bijna 1.200 m², wat past bij kleinere formules zoals snackbars of afhaalconcepten. De aanwezigheid wijst op een behoefte aan snelle consumptie en gemak. • Dranken: IJsselstein telt vijf drankgelegenheden met een gezamenlijk oppervlakte van ruim 600 m². Het aanbod bestaat uit cafés en een wijnbar. • Koffie & desserts: dit aanbod bestaat twee vestigingen: een koffiebar en ijssalon. Het gezamenlijk oppervlakte is 180 m². • Overige overig: ook dit aanbod bestaat uit twee vestigingen, namelijk een feest/evenementenlocatie en kidscafé. Samen is het oppervlakte 360 m² vvo. In IJsselstein zijn geen hotels aanwezig. Tot 2023 was hotel Epping actief in IJsselstein. Wel zijn er diverse B&B’s, met name in het buitengebied (zoals bij de boerderij).
Figuur 7: Horeca-aanbod naar aantal (links) en oppervlakte in m² (rechts) 2 2
5 180
360
618 Dranken Eten
1.198 22
Fastservice
22
Koffie & Desserts
2.665
Horeca overig
Bron: Locatus, 2025; Bewerking Stec Groep, 2025.
Op de volgende pagina’s geven we voor de verschillende horecabranches aan wat deze sector typeert in IJsselstein. Ook geven we telkens enkele voorbeelden en kansen voor deze branche.
30
Detailhandel- en horecastructuurvisie IJsselstein
Sector
Wat typeert deze sector in IJsselstein?
Voorbeelden
Kansen voor de toekomst
Eten -
Sterke centrumfunctie: 12 van de 14
Joris (Weidstraat, 300 m²): grootste
De restaurantsector in
restaurants
zaken bevinden zich in de binnenstad,
restaurant van IJsselstein, met ruim
IJsselstein is goed ontwikkeld,
met name Weidstraat, Utrechtsestraat,
terras en centrale ligging. Trekpleister
maar biedt ruimte voor verdere
Voorstraat en Benschopperstraat.
voor lunch, diner en borrelmomenten.
diversificatie:
Geen aanbod in wijken: wel beperkt
LOFT88 (Molenstraat, 200 m²): een
Innovatie en duurzaamheid:
op bedrijventerrein en in buitengebied.
modern restaurant met een boho-sfeer
concepten die inspelen op
Breed culinair aanbod: van
en sterk terrasconcept. Voorbeeld van
gezondheid en lokaal eten
wereldkeukens (Italiaans, Surinaams,
horeca als beleving.
kunnen het aanbod verrijken.
Spaans, Grieks, Indisch) tot klassieke
Brasserie de
Verbreding daghoreca en
brasserieën en moderne bistro’s.
Kloostertuin (Benschopperstraat, 180
lichte maaltijden: all-day dining,
Ruimtelijke variatie: het oppervlakte
m²): sfeervolle zaak met klassieke
concepten die ontbijt, lunch,
varieert van compacte 45 m² tot ruim
uitstraling, gelegen in een van de
borrel en diner combineren
300 m², wat duidt op een mix van
karakteristieke straten in de
Nieuwe concepten: andere
intieme eetplekken en grotere
binnenstad.
keukens (Mexicaans,
horecazaken met terrasfunctie.
StaFili (Utrechtsestraat, 160 m²):
Libanees/Syrisch) en concepten
mediterraan restaurant met een warme
(plant-based)
ambiance en een gevarieerd menu.
Eventueel versterking van
Bistro Mairie (Weidstraat, 150 m²):
wijkgerichte horeca: buiten het
eigentijdse bistro met Franse inslag,
centrum is het aanbod
populair bij zowel locals als bezoekers.
momenteel beperkt. Goed passende vormen voor horeca in de wijken zijn afhaalhoreca en incidenteel zeer kleinschalige ontmoetingshoreca (zoals koffie/lunch).
Eten- lunch
Kleinschalig en persoonlijk: de
BAGELS & MORE (Schuttersgracht,
De lunchsector is goed
lunchrooms zijn relatief klein van
65 m²): kleinschalige zaak met focus
aanwezig, mogelijk verdere
omvang, maar bieden een warme,
op vers belegde bagels en koffie.
impuls door veranderende
toegankelijke sfeer.
Populair bij winkelend publiek en jonge
consumentvoorkeuren.
Centraal gelegen: alle vier bevinden
gezinnen.
Lunch- en werkplekken: voor
zich de binnenstad, aan
Melviënne (Benschopperstraat, 80
flexwerkers, studenten en
de Schuttersgracht,
m²): sfeervol met ambachtelijke
ZZP’ers.
Voorstraat en Benschopperstraat.
uitstraling, voor broodjes, taartjes en
Inspelend op toerisme: bij
Combinatie met winkelen:
een uitsmijter.
toeristische routes (fietsen,
aanwezigheid tussen en naast winkels
De Vos (Voorstraat, 35 m²): kleine
wandelen) of thema’s (zoals
vergroot de winkelbeleving
lunchgelegenheid, betaalbaar en een
streekproducten)
Divers: van broodjes en bagels tot
trouwe lokale klantenkring.
Blurring: lunchcorners in winkel,
huisgemaakte lekkernijen en vegetarische opties.
bij een museum of atelier
31
Detailhandel- en horecastructuurvisie IJsselstein
Sector
Wat typeert deze sector in IJsselstein?
Voorbeelden
Kansen voor de toekomst
Fastservice
Breed aanbod: variërend van
Tik’s Thai Food (Kerkstraat, 20 m²):
Goed aanwezig, maar
bezorgen/afhalen, fastfood en
aan de Kerkstraat met focus op
ruimte voor vernieuwing
grillrooms/Shoarma
authentieke Thaise gerechten en snelle
en kwaliteitsverbetering:
Verspreide ligging: relatief veel zaken
service.
Duurzame fastservice:
in de wijken zoals Achterveld, De
McDonald’s (Lorentzlaan, 175 m²):
concepten met aandacht
Clinckhoeff en op bedrijventerreinen.
gelegen op het bedrijfsterrein, met
voor gezonde voeding,
Dit wijst op een functionele spreiding
drive-thru en een regionale functie.
lokale ingrediënten en
gericht op bereikbaarheid en
Happy Food (Boedapestlaan, 60 m²):
milieuvriendelijke
wijkvoorziening.
een wijkgerichte cafétaria met frites en
verpakkingen.
Compacte formules: relatief kleine
burgers in Praagsingel.
Uitstraling: verbetering
oppervlaktes, wat past bij het karakter
Diverse fastservice aanbieders in de
van gevels, terrassen en
van deze sector
Voorstraat zoals Nasib, broodje
inrichting
Dimitris, IJsselsteinse Frietzaak.
Wijkgericht: in wijken met
Gericht op bezoekers van diverse
beperkte horeca kan
cafés en uitgaansgelegenheden in de
fastservice een
Voorstraat en Vingerhoekhof.
laagdrempelige aanvulling zijn.
Koffie &
Kleinschaligheid en specialisatie: de
POM. (Utrechtsestraat, 150 m²):
In stand houden van
Desserts
zaken zijn compact, maar bieden een
eigentijdse koffiebar met een ruim
aanbod inspelend op
uitgesproken aanbod gericht op koffie,
interieur en een focus op kwaliteit,
trends (soms ook in
ijs en zoetwaren.
sfeer en huisgemaakte lekkernijen.
combinatie met lunch):
Centrumgericht: beide vestigingen
Luigi’s (Schuttersgracht, 30 m²):
Specialty coffee en
liggen in het hart van IJsselstein, waar
compacte ijssalon met een
ambachtelijke beleving:
ze inspelen op winkelend publiek,
ambachtelijk karakter, populair bij
hoogwaardige koffie met
dagjesmensen en lokale bewoners.
gezinnen en jongeren.
aandacht voor herkomst,
Kaatje en co: relatiegeschenkenwinkel
zetwijze en presentatie.
met ambachtelijke producten
Combinatieconcepten: zoals ijs & espresso of koffie & taart
Dranken
Ruimte voor ontmoeting: belangrijke
TONNIE'S HUISKAMER (Voorstraat,
Vanwege veranderend
sociale functie als plek voor
100 m²): een huiskamerachtig
uitgaan is vernieuwing
borrelmomenten, informele gesprekken
sportcafé met een informele sfeer.
soms noodzakelijk:
en buurtcontact
BAKKERS (Voorstraat, 73 m²): café
Specialisatie: denk aan
Uitgaan: voorzien in een behoefte van
gericht op uitgaan, muziek en
biercafés, cocktailbars of
jongeren in IJsselstein en omgeving
organiseren van feesten
proeflokalen met een
om te gaan stappen
eigen identiteit.
Lokale verankering: de cafés en
All-day: verbreding van
wijnbars worden veel bezocht door
concept naar overdag en
vaste gasten uit de stad en omgeving.
avond Combinatie met cultuur en leisure: kleinschalige podia, lezingen of spellenen muziekavonden.
32
Detailhandel- en horecastructuurvisie IJsselstein
Horeca-aanbod blijft wat achter in IJsselstein in café-restaurants, hotel en dranken IJsselstein kent een gevarieerd horeca-aanbod met ruim 50 vestigingen en een diverse typering aan zaken. Restaurants, fastservice-horeca en koffie & desserts zijn op niveau in IJsselstein. Hier kunnen kansen liggen voor vernieuwing of niche-concepten, maar de basis is sterk aanwezig. In vergelijking met gemeenten een soortgelijk inwonertal (30.000-40.000 inwoners) blijkt ook dat IJsselstein in enkele branches ondervertegenwoordigd is. Vooral in de categorieën caférestaurants, hotels en drankgelegenheden is het verschil zichtbaar. We merken op: • Café-restaurants: kans voor multifunctionele horeca. Café-restaurants combineren eten en drinken in een informele setting en zijn belangrijk voor daghoreca, sociale ontmoeting en levendigheid. Met ruime openingstijden en een brede kaart (zowel lunch, borrel en diner) onderscheiden caférestaurants zich van restaurants, waar de nadruk ligt op dineren en een culinaire beleving. Een goed voorbeeld van inspelen op deze veranderde behoefte zien we bij café De Stee en bij Bar Bistro Bij Nol in de Voorstraat. • Hotels: geen aanbod, wel potentie. IJsselstein heeft op dit moment geen hotelvoorzieningen. Dit beperkt te mogelijkheden voor toerisme, zakelijke overnachtingen en meerdaagse evenementen.
Gezien de historische binnenstad en ligging aan de Hollandse IJssel is er potentie. Ook nieuwe Ben-B’s of andere vormen van logiesconcepten kunnen de aantrekkelijkheid van de binnenstad versterken voor bezoekers • Drankgelegenheden: met vijf gelegenheden is het aanbod IJsselstein wat lager dan gemiddeld. Deze zaken zijn belangrijk voor het uitgaansleven en sociale cohesie. Wel is vernieuwing soms noodzakelijk vanwege veranderende patronen in uitgaan. Mogelijk liggen er kansen voor specifieke concepten, zoals speciaalbiercafés, cocktailbars of hybride concepten die het avondavond versterken. Daarentegen zien we ook dat op sommige locaties nieuwe ondernemers/eigenaren elkaar in rap tempo opvolgen, bijvoorbeeld op de Voorstraat 42. Het aanboren van een specifieke markt zoals cocktails (voorheen Spijs) is klaarblijkelijk een grote uitdaging, de onderneming is gestopt en overgegaan in Black Box. In onderstaande figuur is een groen getal boven het gemiddelde van de benchmark en een rood getal onder het gemiddelde van de benchmark.
Figuur 8: Horeca-aanbod in IJsselstein en benchmark Type
Aantal IJsselstein
Aantal IJsselstein per 10.000 inwoners
Aantal benchmark* per 10.000 inwoners
Totaal
53
15,9
19,7
Dranken
5
1,4
2,3
Eten
22
6,4
9,0
Lunchroom
4
1,1
1,1
Pannekoeken
1
0,3
0,2
Café-restaurant
3
0,9
3,7
Restaurant
14
3,7
4,0
Fastservice
22
5,9
5,8
Bezorgen/afhaal
11
3,0
1,5
Fastfood
7
2,2
3,2
Grillroom/shoarma
4
1,2
1,1
Koffie & Desserts
2
0,6
0,7
33
Detailhandel- en horecastructuurvisie IJsselstein
IJssalon
1
0,3
0,6
Koffiebar
1
0,3
0,1
Hotel
0
0,0
1,2
Horeca overig
2
0,5
0,6
Bron: Locatus, 2025; CBS, 2025; Bewerking Stec Groep, 2025. *Benchmark: 57 gemeenten tussen 30.000-40.000 inwoners.
Horeca-aanbod groeit vooral in fastservice, in restaurants groter verloop In de afgelopen vijf jaar is het horeca-aanbod in IJsselstein gegroeid van 49 zaken naar 53 zaken. We zien vooral groei in de fastservice-branche waarbij er drie aanbieders bijkwamen sinds 2020. Deze stijging weerspiegeld de toenemende vraag naar gemak, bezorging en snelle consumptie. Dit sluit aan bij landelijke trends. Binnen de eetgelegenheden, restaurants in het bijzonder, is de grootste dynamiek zichtbaar. Hier zijn verschillende restaurants gestopt. Mogelijk wordt dit beïnvloed door economische omstandigheden, zoals stijgende kosten en lagere marges (mogelijk combineert met opgebouwde schulden) en veranderende consumentvoorkeuren. Het aantal drankgelegenheden is stabiel gebleven sinds 2020. Binnen de branche ‘koffie & desserts’ is een koffiebar geopend. In de categorie ‘horeca overig’ is ook sprake van een toename met een kidscafé. Er staan momenteel drie horeca zaken te koop.
Figuur 9: Ontwikkeling horeca-aanbod in IJsselstein 30 25
22
22
22 19
20 15 10 5
5
5 0
1 Dranken
2020
Eten
2021
2
1
0
1
Fastservice
Koffie & Desserts
Hotels
Horeca Overig
2022
2023
2024
2025
2
Bron: Locatus, 2025; Bewerking Stec Groep, 2025.
Meeste horeca aanwezig in de binnenstad Het horeca-aanbod in IJsselstein is sterk geconcentreerd in de binnenstad. Van de 53 horecavestigingen in de gemeente bevinden zich er maar liefst 40 in het historische centrum. Dit betekent dat ruim driekwart van het totale aanbod zich binnen een compact gebied bevindt. De binnenstad vervult daarmee een centrale rol als ontmoetingsplek, belevingsgebied en horecakern van de stad. Binnen dit centrumgebied is sprake van een breed en gevarieerd aanbod. Alle drankgelegenheden zijn hier gevestigd, evenals het volledige aanbod in koffie & desserts en horeca overig. Ook het merendeel van de eetgelegenheden bevindt zich in de binnenstad.
34
Detailhandel- en horecastructuurvisie IJsselstein
In wijk- en buurtcentra vooral functioneel In de wijk- en buurtcentra, zoals Achterveld, Panoven, De Clinckhoeff en Praagsingel, is het horecaaanbod beperkt maar functioneel. Hier zijn in totaal acht horecazaken gevestigd, waarvan het grootste deel bestaat uit fastserviceformules. Deze zijn gericht op dagelijkse consumptie en gemak, en bedienen vooral bewoners in de wijk. Het aanbod in deze gebieden is echter eenzijdig en mist de belevingscomponent die het centrum wel biedt. In het winkelgebied Panoven is een restaurant aanwezig (lunch en avondeten), waarmee het qua horeca-aanbod onderscheid van de andere wijk- en buurtcentra. Beperkt aanbod op overige locaties Buiten de kerngebieden is het horeca-aanbod schaars. Deze locaties zijn vooral gericht op specifieke doelgroepen zoals recreanten, werknemers of passanten, en dragen beperkt bij aan de stedelijke horeca-identiteit. In de bebouwde kom buiten het centrum zijn slechts twee fastservicezaken gevestigd. In het buitengebied zijn twee eetgelegenheden te vinden, waaronder recreatieve horeca zoals een pannenkoekenrestaurant. Op het bedrijventerrein is één fastservicezaak gevestigd. De ruimtelijke verdeling van horeca in IJsselstein laat zien dat het aanbod sterk gecentraliseerd is. Dit biedt voordelen voor clustering en levendigheid, maar leidt ook tot een ruimtelijke disbalans.
Er liggen kansen voor enige versterking van wijkgerichte (afhaal)horeca en het spreiden van belevingsgerichte concepten naar het buitengebied voor specifieke doelgroepen (wandelaars, fietsers, zakelijk).
Tabel 6: Spreiding van horecavestigingen in IJsselstein Locatie
Dranken
Eten
Fastservice
Koffie &
Horeca
desserts
overig
Totaal
Binnenstad
5
18
13
2
2
40
Wijk- en buurtcentra
0
2
6
0
0
8
Achterveld
0
0
2
0
0
2
Panoven
0
1
1
0
0
2
De Clinckhoeff
0
1
1
0
0
2
Praagsingel
0
0
1
0
0
1
Bebouwde kom
0
0
2
0
0
2
Buitengebied
0
2
0
0
0
2
Bedrijventerrein
0
0
1
0
0
1
Totaal
5
22
22
2
2
53
Bron: Locatus, 2025; Bewerking Stec Groep, 2025.
4.3 Vraag horeca IJsselstein Marktbeeld: gemengd beeld voor de horeca De horecasector laat een gemengd beeld zien. Na het sterke herstel in de jaren na corona is de groei wat afgevlakt. De koopkracht stijgt al jaren licht en waarschijnlijk ook de komende jaren. Tegelijkertijd kampt de sector met uitdagingen: de prijzen (inkoop, personeel, huisvestiging) zijn gestegen, wat de winstmarges onder druk zet. Consumenten blijven kritisch: de prijsgevoeligheid is hoog. Daarnaast hebben horecazaken te maken met schaarste aan arbeidskrachten en hebben sommige horecazaken opgebouwde schulden (met name tijdens de coronapandemie). Ondanks deze uitdagingen op kortere termijn blijft de structurele ontwikkeling van de horecamarkt over het algemeen positief en blijft de sector zich veerkrachtig tonen.
35
Detailhandel- en horecastructuurvisie IJsselstein
Horeca-omzet in IJsselstein blijft wat achter Om het functioneren van de horecasector in IJsselstein te duiden, kijken we naar de gemiddelde omzet per vestiging. Er zijn geen cijfers beschikbaar naar horecabranche (zoals fastservice, restaurant, lunchroom). De cijfers geven dus slechts een algemeen beeld. Deze ligt volgens de meest recent beschikbare cijfers (2023) op circa € 389.000 per jaar (zie tabel 9). Dit is ongeveer 9% lager is dan het gemiddelde in vergelijkbare gemeenten. Ten opzichte van het landelijke gemiddelde – waarin ook toeristische gebieden zijn meegenomen – blijft de omzet zelfs 25% achter. Dit zegt niets over de levensvatbaarheid van individuele horecazaken: kwalitatief onderscheidende concepten met sterk ondernemerschap kunnen juist zeer succesvol zijn. Wel geeft het een algemeen beeld. De lagere gemiddelde omzet in IJsselstein kan worden verklaard door een combinatie van lokale factoren: 1. Beperkte toeristische aantrekkingskracht en regionale functie. IJsselstein heeft een charmante historische kern en een prettige leefomgeving, maar vervult geen uitgesproken toeristische rol in de regio. De horeca is sterk afhankelijk van de lokale bevolking. Dit zorgt voor een stabiel maar beperkt omzetpotentieel. 2. Kleinschaligheid en lokaal ondernemerschap.
De horecastructuur in IJsselstein wordt gekenmerkt door een groot aandeel zelfstandige, kleinschalige ondernemingen. Er zijn relatief weinig grotere horecaconcepten of ketens die doorgaans hogere omzetten realiseren. Dit draagt bij aan een lager gemiddeld omzetniveau, ondanks dat de kwaliteit en klanttevredenheid lokaal van lokaal ondernemerschap vaak hoog zijn. 3. Economische druk en marges. Net als elders in het land staat de horeca in IJsselstein onder druk door stijgende kosten (energie, personeel, inkoop) en beperkte mogelijkheden om prijzen te verhogen. Bij een relatief lage omzet wordt het voor ondernemers extra uitdagend om rendabel te blijven opereren.
Tabel 7: Gemiddeld omzet per horeca-vestiging (meest recent beschikbaar) Locatie
Gemiddelde omzet per vestiging 2019
Gemiddelde omzet per vestiging 2023 (meest recent beschikbaar)
Gemeente IJsselstein
€374.950
€ 389.000
Benchmark (gemeenten 20.00050.000 inwoners)
€332.490
€ 425.400
Landelijk
€389.200
€ 489.500
Bron: CBS, 2023; Bewerking Stec Groep, 2025.
Kanteling in gemiddelde omzet per vestiging: van robuust naar onder gemiddeld In tabel 9 is zichtbaar dat de gemiddelde omzet per vestiging in IJsselstein zich afwijkend ontwikkeld ten opzichte van elders. In 2019 (pre-coronapandemie) was de omzet per vestiging in IJsselstein ruim 15% boven het niveau van vergelijkbare gemeenten. Ook lag de omzet dicht tegen het landelijk niveau. In 2023 is dit gekanteld (zie tabel 9). Hoewel de gemiddelde omzet per vestiging is gestegen (door inflatie), is dit veel minder fors dan elders. De gemiddelde omzet is aanzienlijk minder gestegen dan de inflatie. Deze cijfers geven geen beeld over de ontwikkeling van de verschillende horecabranches (zoals restaurants, daghoreca, uitgaanshoreca). We zien een mogelijke combinatie van verklaringen: • Terugloop van het uitgaan onder jongeren. Op basis van gesprekken met horecaondernemers blijkt dat er duidelijk een afname is van uitgaanspubliek in het weekend. Naar aanleiding van incidenten en onveiligheid is de gemeente na de coronapandemie strenger gaan handhaven op uitgaanspubliek, met name gericht op overlast, veiligheid en naleving van sluitingstijden. Door minder uitgaanspubliek zijn er minder bestedingen. Dit vooral onder jongeren, die voorheen een belangrijke doelgroep vormden. Dit heeft impact op de totale gemiddelde besteding per horecavestiging. • Effecten van de coronapandemie en nasleep.
De coronapandemie heeft de horeca in heel Nederland geraakt, maar de mate van herstel verschilt per gemeente. In IJsselstein lijkt het herstel
Detailhandel- en horecastructuurvisie IJsselstein
•
trager te verlopen dan elders. Door een relatief sterke afhankelijkheid van vaste lokale klanten, wordt het herstel mogelijk minder werd aangejaagd door toerisme of dagjesmensen waar dit landelijk wel zichtbaar is. Concurrentie in de regio. De nabijheid van grotere steden zoals Utrecht en Nieuwegein, waar het horeca-aanbod breder en diverser is geworden, kan een rol spelen. In IJsselstein is het horecaaanbod beperkt gegroeid en vooral in fastservice-aanbod. Zeker voor jongeren en doelgroepen die op zoek zijn naar avondbeleving of trendy concepten, kan IJsselstein minder concurrerend zijn geworden.
36
Detailhandel- en horecastructuurvisie IJsselstein
4.4 Conclusies We trekken de volgende conclusies: • IJsselstein kent een gevarieerd horeca-aanbod. Restaurants, fastservice en daghoreca zijn goed vertegenwoordigd, maar het aanbod in café-restaurants, drankgelegenheden en hotels blijft achter. • De horeca is sterk geconcentreerd in de binnenstad, waar ruim driekwart van de horecazaken is gevestigd. Dit draagt bij aan levendigheid en clustering heeft een versterkende werking. • In wijk- en buurtcentra is het horeca-aanbod beperkt en functioneel, met vooral fastserviceformules gericht op dagelijkse consumptie. Belevingsgerichte horeca ontbreekt grotendeels. • Op overige locaties zoals het buitengebied en bedrijventerreinen is het aanbod schaars, en vooral gericht op specifieke doelgroepen zoals recreanten en werknemers. • De gemiddelde omzet per horecavestiging blijft achter. Ook is de ontwikkeling negatiever dan vergelijkbare gemeenten en het landelijk beeld. Een afname van jongerenuitgaan speelt een mogelijke verklaring. Op basis van deze conclusies ligt de opgave niet in kwantitatieve uitbreiding maar in kwalitatieve versterking. Bijvoorbeeld door het faciliteren van vernieuwing van belevingsconcepten, nauwere samenwerking bij uitgaanshoreca, het ondersteunen van ondernemers bij innovatie en het versterken van de toeristische aantrekkingskracht van de binnenstad en IJsselstein.
Vanuit de trendanalyse en kenmerken van de IJsselsteinse horeca zijn de volgende elementen daarbij van belang: • De horeca ontwikkelt zich steeds meer tot een plek voor ontmoeting, ontspanning en beleving. De trend van “dineren als het nieuwe uitgaan” zet door: gasten blijven langer hangen, willen méér dan alleen een maaltijd en zoeken naar sfeer en interactie. De rol van terrassen wordt daarbij belangrijker. • De fastservicebranche blijft een belangrijke pijler, maar staat onder druk. Door forse prijsstijgingen is het prijsverschil met reguliere restaurants kleiner geworden, waardoor consumenten kritischer zijn geworden over de waarde die fastfood biedt. Tegelijkertijd groeit de vraag naar gezondere en duurzamere alternatieven binnen dit segment, zoals voedzame bowls, wraps en plantaardige opties. • Ook de koffiesector ontwikkelt zich positief. Koffiebars, patisserieën en dessertconcepten zijn populair. De verwachting is dat deze daghoreca zich verder zal doorontwikkelen, mede door de behoefte aan laagdrempelige ontmoetingsplekken en werkvriendelijke omgevingen. • Traditionele cafés lopen terug. Hoewel ze een belangrijke sociale functie vervullen, kampen veel cafés met veranderend consumentengedrag en concurrentie van multifunctionele horecaconcepten.
Tegelijkertijd is er ruimte voor vernieuwing, bijvoorbeeld in de vorm van speciaalbiercafés, wijnbars of hybride formules met cultuur en spel. • Uitgaansgelegenheden onder druk. Een beter evenwicht tussen openbare orde en veiligheid enerzijds en levendigheid anderzijds is van belang. Dit vraagt om goede samenwerking tussen horecaondernemers en de gemeente.
37
Detailhandel- en horecastructuurvisie IJsselstein
Bijlage 1: Begrippenlijst Dagelijkse detailhandel – Dit betreft winkels die voorzien in de dagelijkse of wekelijkse behoeften van consumenten, zoals supermarkten, bakkers, slagers, groentewinkels en drogisterijen. Deze winkels zijn essentieel voor de leefbaarheid van kernen en hebben een vaste klantenkring uit de directe omgeving. Recreatieve detailhandel – Dit zijn winkels die vooral bezocht worden voor vrijetijdsbesteding, mode en persoonlijke interesse, zoals kleding- en schoenenwinkels, juweliers, sport- en spelwinkels, hobby- en cadeauwinkels. De aankoopmotieven zijn vaak minder frequent en meer gericht op beleving en plezier. Doelgerichte detailhandel – Deze groep omvat winkels waar consumenten gericht voor specifieke producten komen, zoals bruingoed- en witgoedzaken, woonwinkels, tuincentra, bouwmarkten en elektronicazaken. Het bezoek is vaak gepland, gericht op een concrete behoefte en kan ook een groter verzorgingsgebied hebben dan dagelijkse voorzieningen. WVO: het oppervlak van een (winkel)unit dat voor het publiek vrij toegankelijk is, dan wel zichtbaar is, inclusief de ruimten die direct met de verkoop samenhangen. Daaronder vallen ook: paskamers, etalages, onderdeel van de binnenruimte, hoger dan 1,5 m, ruimte voor winkelwagentjes, entreeruimten, ruimte achter de toonbank, vitrines, schapruimte in het verkoopgedeelte en ruimte achter de kassa in supermarkten.
BVO: Het totale vloeroppervlak van een (winkel)unit, inclusief alle ruimten die niet voor het publiek toegankelijk zijn. Naast de onderdelen die onder WVO vallen, omvat BVO ook: opslagruimte, kantoorruimte en magazijnruimte, indien niet voor het publiek toegankelijk, toilet en keukenruimte, kantineruimte, alle ruimten die aan weersinvloeden onderhevig zijn (portiekruimte, ruimte onder een afdak en dergelijke), klantenserviceruimte, productieruimte en reparatieruimte, indien niet voor het publiek toegankelijk, liftkokers en trapgaten (uitsparingen), afgesloten diepvries en koelruimten. De omrekenfactor van bvo naar wvo verschilt per type detailhandel. Voor supermarkten ligt deze bijvoorbeeld doorgaans op 0,8. PDV: Een perifere detailhandelsvestiging (PDV) is een winkel of winkelgebied dat buiten de traditionele winkelcentra is gelegen, veelal aan de rand van de stad of langs uitvalswegen. Het gaat hierbij doorgaans om grootschalige detailhandel die vanwege de aard of omvang van het assortiment minder goed past in reguliere winkelgebieden, zoals bouwmarkten, tuincentra, woonwinkels en volumineuze detailhandel.
38
Detailhandel- en horecastructuurvisie IJsselstein
Bijlage 2: Parameters DPO detailhandel Toelichting parameters distributieplanologisch onderzoek Om de toekomstige marktruimte voor detailhandel in de gemeente Haarlemmermeer te berekenen voeren we distributieplanologisch onderzoek (hierna: DPO) uit. Het doel hiervan is om te zorgen voor een evenwichtige en toekomstbestendige voorzieningenstructuur die aansluit bij de behoefte van inwoners. In het DPO kijken we vooruit tot 2035: een tijdsperiode van 10 jaar. We hanteren een horizon van 10 jaar omdat dit een betrouwbare termijn is om voorruit te kijken qua bevolkingsontwikkeling en om rekening te houden met veranderende (markt)omstandigheden. Denk aan veranderingen in consumentengedrag of economische conjunctuur. Voor het DPO gebruiken we verschillende parameters afkomstig van diverse bronnen. Hieronder volgt een toelichting: • Bevolkingsomvang: voor de verwachte inwonersgroei tot 2035 in IJsselstein gebruiken we de bevolkingsprognose van Primos (2023). In deze prognose is de verwachte inwonersgroei per wijk opgenomen. In IJsselstein staan meerdere grote gebiedsontwikkelingen op de planning (zie paragraaf 2.2). Daardoor is in de Primos prognose een stijging van het inwonertal berekend. Woningbouwplannen voor Rijnenburg zijn pas na 2035 voorzien. De impact hiervan op de detailhandel- en horecastructuur van IJsselstein is daarom nog niet meegenomen.
• Omzet per inwoner: om de omzet per inwoner te bepalen baseren we ons op de cijfers van Panteia (juli, 2025, ‘Omzetkengetallen 2024’). Deze notitie bevat kengetallen voor ruimtelijk economisch onderzoek. Indien sprake is van een onder- of bovengemiddeld besteedbaar inkomen in het verzorgingsgebied dient een correctie op de bestedingscijfers te worden toegepast. Voor het gemiddeld inkomen per persoon in verschillende delen van IJsselstein gebruiken we de meest recente cijfers van het CBS (2022). Conform de afspraken in de omzetkengetallennotitie van Panteia voeren we en inkomenscorrectie uit op basis van inkomenselasticiteit van 0,4 voor de sector dagelijks en 0,7 voor de sectoren recreatief en doelgericht. Voor IJsselstein betekent dit een correctie naar boven vanwege een bovengemiddeld inkomen. Voor bestedingen richting 2035 corrigeren we bij de recreatieve detailhandel voor enige toename van het aandeel online bestedingen, vanwege de grote onlinegevoeligheid van deze branche. • Koopkrachtbinding: dit betreft de omzet die door inwoners van het verzorgingsgebied in het verzorgingsgebied gegenereerd wordt. Hiervoor baseren we ons op het Koopstromenonderzoek Randstand en Noord-Brabant (2021). Stec Groep heeft specifieke detailgegevens opgevraagd bij I&O Research voor de koopstromen in IJsselstein op wijkniveau.
Hierdoor hebben we inzicht in waar inwoners uit welke wijk gaan winkelen. Voor de doelgerichte branche werken we met een bandbreedte in koopkrachtbinding (40-45%). In het koopstromenonderzoek is de Intratuin namelijk toebedeeld aan de gemeente IJsselstein, terwijl deze in de gemeente Lopik ligt. Hierdoor is de betrouwbaarheid van de resultaten uit het koopstromenonderzoek onvoldoende. Omdat de Intratuin heeft een regionale aantrekkingskracht heeft is de koopkrachtbinding naar beneden bijgesteld en expertmatig ingeschat. • Koopkrachttoevloeiing: dit betreft het aandeel van de bestedingen in het verzorgingsgebied dat gedaan wordt door inwoners van buiten het verzorgingsgebied. Hiervoor baseren we ons wederom op het Koopstromenonderzoek Randstand en Noord-Brabant (2021). De koopkrachttoevloeiing verschilt per wijk. Dit is onder andere afhankelijk van het aanbod en de nabijheid van overige centra. In het koopstromenonderzoek is de Intratuin (gemeente Lopik) toebedeeld aan de gemeente
39
Detailhandel- en horecastructuurvisie IJsselstein
•
IJsselstein. Hierdoor is de betrouwbaarheid van de resultaten uit het koopstromenonderzoek onvoldoende. De koopkrachttoevloeiing is naar beneden bijgesteld en expertmatig ingeschat. Vloerproductiviteit: De vloerproductiviteit geeft aan wat de gemiddelde omzet per m2 wvo vloeroppervlak bedraagt. Conform Panteia (juli 2025) gaan we uit van de gemiddelde vloerproductiviteit van de afgelopen vijf jaar. De vloerproductiviteit verschilt per detailhandelsbranche. Voor de recreatieve branche wijken we af van de landelijk gemiddelde vloerproductiviteit. In 2021 (jaartal van het koopstromenonderzoek) lag de vloerproductiviteit in de recreatieve branche namelijk circa 90% hoger dan het landelijk gemiddelde uit de omzetkengetallen van dat jaar. We corrigeren de recente landelijke omzetkengetallen naar deze norm.
40
41
Detailhandel- en horecastructuurvisie IJsselstein
Bijlage 3: Kenmerken supermarkten Verschillende supermarkttypen en bijbehorende kenmerken In onderstaande tabel staat een landelijk overzicht van de verschillende typen supermarkten en bijbehorende kenmerken, assortiment en verzorgingsfunctie. Hierin wordt onderscheidt gemaakt tussen de volgende typen supermarkten: to go formules, kleine supermarkten, middelgrote supermarkten, grote supermarkten en XXL-formules.
Tabel 8: Verschillende supermarkttypen en kenmerken Formaat
Assortiment
Kenmerken
Verzorgingsfunctie
To go formules:
- Zeer beperkt assortiment: broodjes, snacks, dranken, kant- en klare maaltijden en enkele basisproducten - Nauwelijks non-food, enkele huishoudelijke artikelen
- Gericht op snelheid en gemak. - aankoop ‘voor onderweg’ - ruime openingstijden
- Lokaal
Kleine supermarkt: 600–1.000 m²
- Basisassortiment, veel huismerk, beperkte A-merken - Vers: Compacte AGF, bake-off brood, voorverpakte vleeswaren - Non-food: Beperkt, huishoudelijke artikelen en seizoensproducten
- Compacte routing, smalle gangpaden. - Soms pakketpunt
- Lokaal
Middelgrote
- Volledig basisassortiment, meer variatie in merken - Vers: grotere AGF-hoek, ruime bake-off brood, beperkt vers vlees - Non-food: huishoudelijke artikelen, verzorging en seizoensartikelen
- Ruimere indeling
- Lokaal
- Compleet assortiment voor weekboodschappen - Kleine servicebalie
- Vaak in wijken en kleinere kernen
Grote supermarkt: 1.500–2.500 m²
- Breed en diep assortiment, wereldkeuken, meer A-merken - Vers: uitgebreide AGF, vers brood, kaas en vleeswaren, soms vis - Non-food: breed assortiment huishoudelijke artikelen, verzorging, vermaak en seizoensartikelen
- Grotere AGF-afdeling, bakkerij en wijnhoek - Servicebalie, soms PostNL-punt
- Bovenlokaal
XXL formule:
- Food: zeer breed assortiment, inclusief luxe producten, delicatessen, internationale keuken - Vers: volledige versbeleving: slagerij, vis, kaas, bakkerij, warme maaltijden, foodcourt - Non-food: groot assortiment huishoudelijke artikelen, verzorging, vermaak, keukenaccessoires, tuinartikelen, seizoensproducten
- Foodcourt/horeca, ruime gangpaden, thematische zones. - Flagshipstore-ervaring.
- Bovenlokaal tot regionaal
< 400 m²
supermarkt: 1.000– 1.500 m² (toekomstbestendige maat: 1.200 m² wvo)
> 2.500 m²
- Vaak op trafficlocaties, zoals stations
- Vaak in dorpen en buurten
- Gericht op stadswijken en grotere kernen
- Stadsfunctie
Detailhandel- en horecastructuurvisie IJsselstein
Colofon Datum: 28 oktober 2025 Projectnummer: 25.127 Opdrachtgever: Gemeente IJsselstein Opdrachtnemer: Stec Groep Adviseurs: Gijs Giesen, Mick Peters en Martijn Exterkate Stec Groep Onderzoek en advies over wonen, werken en leefomgeving Postbus 217, 6800 AE Arnhem Willemsplein 5, 6811 KA Arnhem 026 - 751 41 00 info@stec.nl www.stec.nl
42