13.1 Bijlage 1 Hollandsche IJsselgebied eindrapport

Om een beeld te krijgen van wat de andere grondeigenaren in het gebied willen, hebben we met ca. 30 grondeigenaren verkennende keukentafelgesprekken gevoerd. Deze gesprekken hebben geleid tot volgende inzichten en aandachtspunten. Vanuit het perspectief van de huidige agrariërs in het gebied is de kernkwaliteit het open landschap met het melkvee. De gronden direct rondom de rivier zijn vanwege de hogere ligging allemaal goede landbouwgronden. Gebiedsbijeenkomst in het Zendstation, 13 februari 2025 52

H O L L A N D S C H E I J S S E L O N T W I K K E L P E R S P E C T I E F 2 0 4 0 | V E R B I N DT S TA D E N L A N D

De constant wijzigende en stapelende landelijke regelgeving vormt een bedreiging voor duurzaam voortbestaan. De druk op agrarische grond neemt toe. Enerzijds door onttrekking van landbouwgrond voor andere functies, anderzijds omdat agrariers vanwege stikstofproblematiek zelf meer grond nodig hebben om hetzelfde bedrijf te kunnen continueren. Zijdelings worden aanbevelingen gedaan voor verbetering van de verkeersveiligheid op de Achtersloot en de Noord-Ijsseldijk. Kansen zijn er in extra verbindingen voor fietser en voetganger, met mogelijk zelfs een tweede voetgangersbrug over de Hollandse IJssel.

Met het UPLG-gebiedsproces Utrechtse Waarden en het Ontwikkelperspectief Hollandsche IJssel geven de samenwerkende gebiedspartijen meer duidelijkheid en • richting voor de aanwezige agrariërs in het gebied. De agrarische sector is immers van groot belang. Zowel vanwege haar rol als voedselproducent, maar ook als beheerder van het agrarische cultuurlandschap. De landbouwsector speelt daarom een sleutelrol bij het behalen • halen van veel UPLG-doelen. Deze (natuurinclusievere) rol kan zij alleen vervullen als ook perspectief en zekerheid bestaan voor de lange termijn. Dat wil zeggen: een duurzame bedrijfsvoering met voldoende verdienvermogen. Met de grote opgaven die we in het veenweidegebied hebben, is dit een flinke uitdaging.

Op 13 februari 2025 vond in het Zendstation in Lopikerkapel de eerste bewonersbijeenkomst plaats van het Hollandsche IJsselgebied voor Groen Groeit Mee (GGM). Het doel van de avond was om bewoners te informeren over A AN B E VELIN G EN VOO R H E T VERVO LG het voorbeeldgebied Groen Groeit Mee Hollandsche IJssel • Afgelopen jaar was vooral informeren. Dit informeren heeft en om in gesprek te gaan over de toekomst van dit gebied. ook geleid tot bewustwording van transitie van gebied. Er waren ongeveer 220 bewoners aanwezig. Van deze Aanleiding voor agrariërs om zich te bezinnen over eigen gebiedsbijeenkomst is een verslag (zie bijlage) gemaakt, toekomstperspectief. waarin eerst de hoofdlijnen van het GGM-project ‘Opstellen • Er zijn best wel wat grondeigenaren die openstaan Ontwikkelperspectief’ op een rij zijn gezet, met daarna een om wat te gaan doen. Vanuit de Provincie Utrecht zijn samenvatting van de bewonersavond en van de geleverde landbouwcoaches ingezet, waar verschillende agrariërs input op die avond. Een dergelijke gebiedsbijeenkomst is gebruik van hebben gemaakt. Hoe betrek je deze bij een concrete volgende stap in het proces zeker voor grondeigenaren tijdig bij de planvorming? Wie haal je erbij, herhaling vatbaar. waar mogen ze over meedenken en wat ga je daarmee

B E TEKENIS VAN H E T

doen? Advies is om per project te starten met een aantal werkateliers en dat samen uit te werken tot een concreet

•

resultaat. Participatie en communicatie organiseren rondom logische ruimtelijke eenheden. De brede gebiedsbijeenkomst in februari 2025 werd door veel van de deelnemers als positief ervaren. Het advies is om bij de verdere uitwerking opnieuw via een gebiedsbijeenkomst de omgeving te informeren en te vragen om een reactie op de voorgestelde plannen. Voor de doelstelling toekomstbestendige landbouw zal het gesprek breder gevoerd moeten worden dan alleen het gebied van Hollandse IJssel. Het advies is om dit verder te onderzoeken in de context van de hele Utrechtse Waarden. Voor het gehele Groene Hart is in het UPLG het volgende perspectief beschreven: In 2050 is het Groene Hart nog steeds een wijds open landschap waar ‘Hollandse” landschapskenmerken zoals groene grazige weiden, bloemrijke graslanden, natuurvriendelijke oevers, knotwilgen en melkvee grazend onder lage luchten kwaliteiten zijn die we anno 2025 als provincie Utrecht zo graag wilden behouden. Het gebied wordt gekenmerkt door diverse natuur en een duurzame landbouw met een gezonde verdiencapaciteit die als drager fungeert voor deze kwaliteiten. Naast het Ontwikkelperspectief Hollandse IJssel was er parallelle planvorming met het Uitnodigingskader zon.

De hieruit volgende drie zoeklocaties voor zon in het gebied van de Hollandse IJssel bieden kansen voor dubbelgebruik met recreatie, biodiversiteit en landschappelijke inpassing.

O NT WIKKELPERSPEC TIEF Het opstellen van het Ontwikkelperspectief Hollandse IJssel was voornamelijk een intern proces gericht op intern draagvlak bij de samenwerkende gebiedspartijen. De winst van dit Ontwikkelperspectief is dat de mensen betrokken zijn, en dat de samenwerkende gebiedspartijen samen het proces hebben doorlopen en heel veel kennis en informatie hebben gedeeld als basis voor dit Ontwikkelperspectief. We zien kansen om in kleinere groepen dit proces van transitie verder invulling te geven.

Indeling partcipatie en ontwikkelingsplan 53

H O L L A N D S C H E I J S S E L O N T W I K K E L P E R S P E C T I E F 2 0 4 0 | V E R B I N DT S TA D E N L A N D

UIT VO ERIN GSPRO G RAM MA

Grondstrategie

Hollandsche IJsselgebied 54

H O L L A N D S C H E I J S S E L O N T W I K K E L P E R S P E C T I E F 2 0 4 0 | V E R B I N DT S TA D E N L A N D

H UID IG E SITUATIE

B E TEKENIS VAN H E T

Op dit moment is iets minder dan de helft van het O NT WIKKELPERSPEC TIEF plangebied in eigendom van de samenwerkende De kortetermijnmaatregelen vanuit het gebiedspartijen in het voorbeeldproject Groen Groeit Ontwikkelperspectief worden op publieke gronden Mee. Deze gronden zijn al in transitie en bestaan gerealiseerd. Kansen zijn er in de ontwikkeling van onder andere uit het huidige IJsselsteinse Bos, een tweede belangrijke noordzuidroute tussen het toekomstig recreatie- en natuurgebied van de Marnemoende en de kern van IJsselstein met een Noordwesthoek en gronden langs de Hollandse IJssel recreatief knooppunt aan de rivier. Hiervoor zou de welke aangewezen zijn voor inrichting binnen het Natuur strategische grondpositie van gemeente IJsselstein Netwerk Nederland. Gemeente IJsselstein heeft een ingezet kunnen worden in combinatie met UPLG geld strategische grondpositie aan de noordoostzijde van Maatregelpakket 1 Hollandsche IJssel voor de verder de Hollandse IJssel. Agrariërs in het gebied spelen een planvorming en realisatie. belangrijke rol bij de instandhouding van het huidige cultuurlandschap door het agrarisch natuurbeheer De maatregelen voor de middellange en lange termijn van akkerranden, slootkanten en kleinschalige – zoals bijvoorbeeld toekomstbestendige landbouw, landschapselementen zoals fruitboomgaarden en groenblauwe stad-land verbindingen en lange knotwilgen.

lijnen haaks op de rivier - vragen evenwel om een In dit voorbeeldgebied was de bestuurlijke opdracht om alleen op eigen grond te tekenen. Om een beeld te krijgen van wat de andere grondeigenaren in het gebied willen, hebben we met ca. 30 grondeigenaren verkennende keukentafelgesprekken gevoerd. Veel grondeigenaren willen graag door met agrarische bedrijfsvoering. Zij geven ook aan dat als gevolg van de ontwikkelingen rondom stikstof de druk op agrarische grond verder is toegenomen. Een aantal grondeigenaren staan voor een keuze om te reageren op de verschillende kansen die er zijn.

grondstrategie voor het hele gebied.

A AN B E VELIN G EN VOO R H E T VERVO LG • •

•

•

Iets meer dan de helft van het voorbeeldgebied is in eigendom van derden. Dat betekent dat een groot deel van de ambities die we in dit ontwikkelperspectief • hebben geformuleerd zal plaatsvinden op grond van derden (niet de betrokken gebiedspartijen). Daarbij is het grondeigendom versnipperd. Een groot deel van de grond is in gebruik en eigendom van boeren en ook ontwikkelaars hebben eigendom in het gebied. De inzet is in belangrijke mate gericht op het meer combineren • van doelen en functies op dezelfde grond, maar ook zal er verandering in grondeigendom nodig zijn. Dit vraagt samenwerking en vertrouwen. Samenwerken in een versnipperd gebied is van cruciaal belang voor het slagen van het ontwikkelperspectief. Dit vraagt dat we als overheden over gemeentegrenzen heen kijken.

Organisch ontwikkelen: oplossing is maatwerk op basis van beschikbare grondposities, een blauwdruk vooraf heeft weinig betekenis. Goed samenwerken met de diverse eigenaren en meebewegen met kansen die zich voordoen. En waar dat meerwaarde voor partijen op kan leveren, kansen verkennen voor kavelruil. Via een landschappelijk raamwerk en slimme combinaties met beperkte ruimte meerdere doelen realiseren. Als je verder wilt komen met realisatie van maatregelen, dan moet je ofwel samenwerken met huidige grondeigenaren of je moet overgaan tot actieve grondverwerving. De keuze voor welke grondstrategie het meest passend is, is afhankelijk van onder andere doelstelling, urgentie, concreetheid en tijdpad. Qua samenwerking kan gedacht worden aan financieel-economische instrumenten zoals de continuering van subsidies voor landschapsbeheer, de inzet van een grondbank en/of vrijwillige kavelruil. Als het doel is om de grond in eigendom te krijgen dan kan gedacht worden aan publiekrechtelijke instrumenten zoals strategische grondaankoop op vrijwillige basis, het toepassen van WVG of zelfs een wettelijke herverkaveling. In de planfase wordt de grondstrategie uitgewerkt richting grondstrategieplan. Het advies is hierbij om ook juridische, organisatorische en financiële implicaties gezamenlijk te beoordelen.

55

H O L L A N D S C H E I J S S E L O N T W I K K E L P E R S P E C T I E F 2 0 4 0 | V E R B I N DT S TA D E N L A N D

UIT VO ERIN GSPRO G RAM MA

Financieel

INVESTERINGSOPGAVE KORTE TERMIJN

2. Versterking van bekostiging op maatregelniveau De RebelGroup heeft een businesscase Op het niveau van afzonderlijke maatregelen zijn er gebiedsontwikkeling opgesteld voor de Hollandsche diverse acties ter verbreding van de financiering. IJssel. Hieruit volgt een investeringsopgave voor de korte • Dit vraagt om afstemming met overheden over de termijn van circa € 23,8 miljoen, met aanvullend nog bekostiging van wandel- en fietspaden in combinatie € 4,8 miljoen aan proceskosten en € 0,9 miljoen aan met bestaande subsidieregelingen. jaarlijkse beheerkosten. Zowel de proceskosten als ook de • Daarnaast wordt voorgesteld om het gesprek te jaarlijkse beheerkosten zijn ingeschat als percentage van de starten over de toekomstige bekostiging van investeringskosten. maatregelen, die aan Rijnenburg toe te rekenen zijn, via gemeente en provincie. Belangrijke aandachtspunten zijn dat: • Verder is het wenselijk een specifiek plan voor de 1) tijdig regelen van de jaarlijkse beheerkosten, groenblauwe dooradering (GBDA) op te stellen, 2) UPLG middelen tot 1 januari 2028 beschikbaar zijn, aangezien dit onderdeel kleiner lijkt te worden dan 3) binnen de UPLG middelen een % voor proceskosten, eerder voorzien, maar mogelijk ook minder middelen afwaarderen gronden en dergelijk zijn opgenomen vergt.

4) projecten aanvraag kunnen indienen bij de • Ook wordt aanbevolen een plan voor waterkwaliteit Tenderregeling GGM en inzet kunnen vragen vanuit GGM op te stellen (indien nog niet aanwezig) en te voor ontwerpondersteuning. verkennen of bijdragen van het HDSR mogelijk zijn. • Ten slotte verdient de haalbaarheid van een extra Van deze geraamde investeringsopgave van circa recreatiegebied nader onderzoek. € 23,8 miljoen is momenteel circa € 14,7 miljoen gedekt, voornamelijk vanuit UPLG- en RodS-gelden. Om de bekostiging verder te verhogen en de uitvoering te versnellen, zijn op drie niveaus stappen nodig.

1. Uitvoering van reeds gedekte projecten Het is belangrijk om projecten waarvoor al financiering beschikbaar is – met name via UPLG en RodS – met voorrang uit te voeren. Dit zorgt ervoor dat het gebied zichtbaar in beweging komt, vergroot het commitment van betrokken partijen en verhoogt de kansrijkheid voor aanvullende bekostiging van de resterende opgave.

56

3. Strategische versterking en draagvlak Op strategisch niveau ligt de focus op de verdere concretisering van de nog ongedekte opgaven en het versterken van een gezamenlijke, breed gedragen ambitie voor het gebied. Bestuurlijk commitment is daarnaast cruciaal voor de financiering van proceskosten, die nodig zijn om de samenwerking te borgen en de uitvoering te coördineren. Tot slot vraagt ook de structurele dekking van beheerkosten om aandacht, zodat gerealiseerde investeringen duurzaam kunnen worden onderhouden.

RESTOPGAVE LANGE TERMIJN De totale restopgave voor de investeringskosten, bedraagt volgens de huidige inschatting € 9,0 miljoen voor aanleg, € 4,8 miljoen voor proces en jaarlijks € 0,9 miljoen voor beheer. Om de restopgave te dekken, is verdere uitwerking van projecten nodig. Hierbij kan gedacht worden aan alternatieve denklijnen voor bekostiging zoals: • Invulling en bijdragen vanuit de GGM opgave • Baathebbers waaronder HDSR, recreatieondernemers en grondeigenaren • Bestuurlijke afspraken en concretisering van plannen

ADVIES VOOR VERVOLG

Voor de onderbouwing van ons advies zijn twee observaties van belang: 1. Verdere concretisering van opgaven en kansen Binnen het gebied liggen veel kansen om de gezamenlijke opgaven verder te concretiseren. Het proces van ruimtelijke uitwerking en verbeelding van maatregelen kan hierbij een belangrijke rol spelen. Door dit proces gezamenlijk met de betrokken partijen te organiseren, kunnen opgaven sneller worden vertaald naar uitvoerbare projecten en ontstaat een gedeeld beeld van de gewenste richting. Bijkomend knelpunt hierbij is, dat is aangegeven dat er geen grondposities van eigenaar veranderen.

H O L L A N D S C H E I J S S E L O N T W I K K E L P E R S P E C T I E F 2 0 4 0 | V E R B I N DT S TA D E N L A N D

“Hollandsche IJssel: focus op realisatie van projecten waar dekking voor is, om daarmee de kans op bekostiging van toekomstige ontwikkelingen te vergroten.”

2. Belang van een gezamenlijke ambitie en gedeeld eigenaarschap Voor het realiseren van een kwalitatief hoogwaardig en toekomstbestendig gebied is het van belang dat betrokken partijen toewerken naar een breed gedragen, gezamenlijke ambitie. Een gedeelde visie op inhoud, tempo en financiering versterkt het draagvlak en biedt een stevige basis voor samenwerking en investeringsbeslissingen.

ADVIES VERVOLGSTAPPEN OP PROCESNIVEAU Wij adviseren om via een gefaseerde aanpak te werken aan versnelling en concretisering en in te zetten op een gebiedsproces via:

3. Versterken van de financiële basis Zorg voor toezeggingen van andere belanghebbenden, zoals HDSR, ondernemers, vastgoed- en grondeigenaren. Overweeg het sluiten van een pact of gebiedsalliantie met die partijen om de financieringskansen te vergroten en tempo te brengen in het gebiedsproces.

ADVIES VERVOLGSTAPPEN • OP NIVEAU VAN PROJECTEN EN MAATREGELEN Naast het voorgaande strategische advies, zijn op het niveau van maatregelen nog de volgende acties te ondernemen:

•

1. Concretiseren van opgaven Werk de UPLG-opgaven verder uit en start met uitvoering van RodS-projecten. Zorg voor uitvoering op zo kort mogelijke termijn, mede vanwege de tijdelijke beschikbaarheid van middelen.

2. Betrekken van de omgeving •

• •

•

Gebruik de realisatie van UPLG- en RodS-maatregelen als kans om ondernemers en bewoners actief te betrekken bij voorgenomen acties. Daag bewoners uit om met (kleinschalige) initiatieven bij • te dragen aan de gebiedsambities. Stimuleer ondernemers om via maatregelen en programmering in te spelen op de positieve ontwikkeling van het gebied.

•

Invulling van UPLG-gelden en Groene Contourgronden: Start met de verkenning van de gemeentelijke ‘Groene Contourgronden’ nabij IJsselstein. Binnen het UPLG is ruimte voor • bekostiging van proceskosten en grondafwaardering, waarbij de gronden eigendom blijven van de gemeente. Handel met enige urgentie, gezien de beperkte geldigheid van de UPLG-middelen uit • maatregelpakket 1 (MP1). Een optie is om de aanleg van een natuurvriendelijke oever (circa 860 m) te combineren met stroomdalnatuur, en dit gezamenlijk te bekostigen vanuit het UPLG. • Bestuurlijke commitment op RodS-projecten: Zorg voor bestuurlijke instemming met de uitvoering van deze projecten, ook bij toegenomen kosten door

indexatie sinds 2020. Deze projecten zijn gereed voor snelle realisatie. Recreatie Noordwesthoek en NNN-gronden: Er is reeds bestuurlijke commitment voor recreatie in de Noordwesthoek en voor onderzoek naar de invulling van NNN-gronden. Zet in op verdere invulling hiervan. Bekostiging fiets- en wandelpaden: Verken samen met overheden de mogelijkheden voor financiering in combinatie met relevante subsidieregelingen. Dialoog met Rijnenburg: Blijf in gesprek om op langere termijn (aanvullende) maatregelen vanuit de GREX te bekostigen. Indien onderzoek plaatsvindt naar de verwachte extra recreatiedruk vanuit Rijnenburg, betrek dit nadrukkelijk bij het perspectief van het HIJ-gebied en neem hierin actief deel. Onderzoek extra recreatiegebied: Breng, mede in het licht van de ontwikkelingen in Rijnenburg, de haalbaarheid van een aanvullend recreatiegebied in kaart. Specifiek plan voor GBDA: Ontwikkel een plan voor GBDA, aangezien de huidige maatregelen beperkter lijken dan oorspronkelijk voorzien (maar mogelijk ook minder noodzakelijk zijn). Plan voor waterkwaliteit: Stel, indien nog niet aanwezig, een specifiek plan op voor verbetering van de waterkwaliteit. Onderzoek ook de mogelijkheden voor bekostiging via HDSR voor maatregelen die hieraan bijdragen.

57

Colofon

COLOFON - NL

TITEL

Ontwikkelperspectief Hollandsche IJssel 2040

DATUM

08-01-2026

AUTEUR

OKRA

I.S.M

HDSR, Provincie Utrecht, Staatsbosbeheer, gemeente IJsselstein, gemeente Utrecht, gemeente Montfoort en gemeente Nieuwegein Groen Groeit Mee (www.groengroeitmee.nl)

KLANT FILE NAAM

24-067_Hollandsche IJssel_eindrapport_260108

STATUS

Versie 4

58

DISCL AIMER

Alle rechten zijn voorbehouden, zowel voor het gehele werk als delen ervan. Niets uit dit document mag in enige vorm of op enige wijze worden verveelvoudigd, openbaar gemaakt of opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, fotocopie en digitale vermenigvuldiging in begrepen. Voor iedere vorm van gebruik is schriftelijke toestemming van OKRA vereist. OKRA kan in (werk)documenten gebruik maken van afbeeldingen van derden. Indien de opdrachtgever kiest voor publicatie van deze (werk)documenten, wordt van de opdrachtgever verwacht dat deze indien van toepassing de benodigde beeldrechten zelfstandig zal verwerven. Mocht iemand in dit document een illustratie aantreffen, waarop hij of zij rechten kan doen gelden of een niet correcte bronvermelding aantreffen, gelieve zich dan te melden bij de opdrachtgever.

H O L L A N D S C H E I J S S E L O N T W I K K E L P E R S P E C T I E F 2 0 4 0 | V E R B I N DT S TA D E N L A N D

59

H O L L A N D S C H E I J S S E L O N T W I K K E L P E R S P E C T I E F 2 0 4 0 | V E R B I N DT S TA D E N L A N D

Bijlagen

60

H O L L A N D S C H E I J S S E L O N T W I K K E L P E R S P E C T I E F 2 0 4 0 | V E R B I N DT S TA D E N L A N D

61

H O L L A N D S C H E I J S S E L O N T W I K K E L P E R S P E C T I E F 2 0 4 0 | V E R B I N DT S TA D E N L A N D

Terugkoppeling bewonersavond 13 februari 2025 In het Zendstation in Lopikerkapel vond de eerste bewonersbijeenkomst plaats van het Hollandsche IJsselgebied voor Groen Groeit Mee (GGM). Het doel van de avond was om bewoners te informeren over het voorbeeldgebied Groen Groeit Mee Hollandsche IJssel en om in gesprek te gaan over de toekomst van dit gebied. Er waren ongeveer 220 bewoners aanwezig. In deze terugkoppeling staan eerst de hoofdlijnen van het GGM-project ‘Opstellen Ontwikkelperspectief’ op een rij, daarna een samenvatting van de bewonersavond en van de geleverde input op die avond.

• • •

hoe de verschillende projecten elkaar kunnen versterken hoe zij ruimte kunnen geven aan water, duurzame landbouw, energie, mens, recreatie, natuur en biodiversiteit en hoe ze wensen en kansen van belanghebbenden in het gebied zoals inwoners, ondernemers en agrariërs vorm kunnen geven.

Het ontwikkelperspectief moet richting geven aan ruimtelijke keuzes in het gebied. Daarmee kan sneller ingespeeld worden op ontwikkelingen en op kansen die zich voordoen.

Betrokkenen opstellen Ontwikkelperspectief

Achtergrond in het kort

Vertegenwoordigers van de hierboven genoemde gebiedspartijen werken mee op ambtelijk en bestuurlijk niveau aan het project en aan de (boorbereiding van) de besluitvorming.

Doel Groen Groeit Mee (GGM)

Bureau OKRA heeft de opdracht gekregen om het ontwikkelperspectief op te stellen.

Het doel van het programma Groen Groeit Mee is dat ‘groen en blauw’ meegroeien met de verstedelijking in de Provincie Utrecht en wordt meegenomen in ruimtelijke plannen. Groen is namelijk van grote waarde als het gaat om de gezondheid van inwoners, klimaatadaptatie en biodiversiteit. Hierbij wordt gezocht naar een goede mix van toegankelijk groen, duurzame landbouw, veerkrachtige natuur, beleefbaar landschap en zichtbaar water. Verstedelijking en het versterken van bestaand en nieuw groen worden in samenhang ontwikkeld, zodat het geheel bijdraagt bij aan de ruimtelijke kwaliteit van de regio.

Om inzicht te krijgen in de wensen en kansen in het gebied hebben we alle eigenaren van het gebied uitgenodigd voor de bewonersbijeenkomst. Daarnaast zijn gesprekken gevoerd met ca. twintig (groot) grondeigenaren.

Om de ambitie van Groen Groeit Mee in de praktijk te toetsen en ervaring op te doen, zijn er vier voorbeeldgebieden. Het Hollandsche IJsselgebied, van ca. 400 ha, is er één van.

Figuur: Luchtfoto van het voorbeeldgebied Groen Groeit Mee Hollandsche IJssel

We beginnen niet vanaf nul

Figuur: De begrenzing van het voorbeeldgebied Groen Groeit Mee Hollandsche IJssel

Samenwerken aan een Ontwikkelperspectief

Provincie Utrecht, gemeenten IJsselstein, Nieuwegein, Montfoort en Utrecht, Staatsbosbeheer en HDSR werken in het Hollandsche IJsselgebied samen aan het opstellen van een ontwikkelperspectief voor Hollandsche IJssel. In het ontwikkelperspectief onderzoeken we hoe het gebied eruit kan zien in 2040:

In het Hollandsche IJsselgebied spelen al verschillende projecten die invulling geven aan de opgaven. Deze doorlopen hun eigen proces, maar wel in samenhang binnen het gebied als onderdeel van het ontwikkelperspectief en in afstemming tussen de gebiedspartijen. Hieronder noemen we deze kort:

Waterveilig en klimaatrobuust

HDSR heeft een waterveiligheidsopgave aan de zuidwestzijde van de rivier, tussen IJsselstein en Knollemanshoek. De dijk is verlegd naar de oude dijk waar het fietspad op ligt (rode lijn) en is inmiddels gereed. Daarnaast zoekt HDSR naar meer ruimte voor water om het watersysteem klimaatrobuust te maken, bijvoorbeeld door de aanleg van sloten, een plas of nevengeul.

Vitale en duurzame landbouw

Een deel van het gebied is in gebruik als agrarische grond, dit zijn met name 62

H O L L A N D S C H E I J S S E L O N T W I K K E L P E R S P E C T I E F 2 0 4 0 | V E R B I N DT S TA D E N L A N D

melkveehouders. Duurzame landbouw voor nu en in de toekomst is een van de 5 waarden binnen Groen Groeit Mee en daarmee onderdeel van de uitwerking van een ‘ontwikkelperspectief’. Om inzicht te krijgen in hun wensen en kansen worden gesprekken gevoerd met agrariërs in het gebied.

Terugkoppeling plenaire deel bewonersbijeenkomst

Recreatie

Staatsbosbeheer is de trekker van de inrichting van recreatiegebied 'Noord-Westhoek'. Dit gebeurt in het gebied tussen de Meerndijk, Nedereindseweg en de Noord-IJsseldijk.

In een plenair deel wordt een toelichting gegeven op de aanleiding, het proces, waar we nu staan en wat er loopt vanuit verschillende thema’s en was kort gelegenheid voor vragen. Daarna waren er deelsessies om verder in gesprek te gaan en input mee te geven. Hieronder zijn eerst de hoofdlijnen en enkele vragen/antwoorden en opmerkingen van het plenaire deel opgenomen.

Gemeente IJsselstein werkt daarnaast op dit moment samen met partners aan een visie op toerisme en recreatie voor de hele gemeente. Ze streeft ernaar om de visie en het uitvoeringsplan in de zomer van 2025 klaar te hebben. Ook wordt gekeken naar kansen voor zwemwater, het toevoegen van recreatieve routes, zoals die langs de IJsselwetering, en de verkeersveiligheid.

Bert de Groot, portefeuillehouder bij HDSR opent de avond met een korte toelichting van het provinciale programma Groen Groeit Mee waar 41 partners in samenwerken en de ambitie groen krachtig en effectief te positioneren en verbinden. Daarnaast vertelt Bert dat er financiering uit het Utrechts Landelijk gebied (UPLG) beschikbaar is gesteld voor het Hollandsche IJsselgebied.

Provincie Utrecht werkt met partners aan de realisatie voor een fietspad langs de IJsselwetering.

Presentatie Ontwikkelperspectief

Duurzame energie

Aan de hand van een presentatie wordt een toelichting gegeven op het voorbeeldgebied Groen Groeit Mee Hollandsche IJssel. Het voorbeeldgebied ligt langs de rivier die onder andere Nieuwegein, IJsselstein en Montfoort met elkaar verbindt en waarlangs een divers landschap ligt van open polders, verbindingswegen, landbouwgronden, kenmerkende kavelstructuren, jachthaven Marnemoende voor waterrecreatie en wandelpaden.

Natuur en biodiversiteit

Door landschapsarchitectenbureau OKRA is een analyse gemaakt van het gebied en kernwaarden benoemd . Samen met de input uit de gesprekken die zijn gevoerd met bewoners in het gebied en de bijeenkomst moet dit leiden tot een raamwerk voor het ontwikkelperspectief, wat richting geeft aan ruimtelijke keuzes in het gebied.

Daarnaast heeft HDSR de ambitie om waar mogelijk de biodiversiteit en waterkwaliteit te verbeteren door bijvoorbeeld het aanleggen van natuurvriendelijke oevers, paai- en opgroeigebieden of fauna uittreedplaatsen.

Vraag: wat zijn de criteria om keuzes af te wegen op basis van de doelstellingen? Antwoord: dat is de integrale puzzel die we samen moeten leggen met oog voor elkaars belang en waar we naar toe willen bewegen. Hierbij geven de analyse van de kwaliteiten van het gebied, de input uit de gesprekken en de bewonersbijeenkomst en de kernwaarden van het gebied richting.

IJsselstein heeft de ambitie om in 2050 klimaat- en energieneutraal te zijn. De gemeente onderzoekt op haar grondgebied waar – en op welke manier – hiervoor ruimte is. De IJsselsteinse gemeenteraad heeft het Hollandsche IJsselgebied aangewezen als één van de zoekgebieden voor zonnevelden. Langs de oevers van de rivier liggen kansen om de natuurwaarden te verbeteren. De provincie Utrecht gaat de komende jaren een drietal gebieden in de uiterwaarden op grond van Staatsbosbeheer inrichten als onderdeel van het Natuurnetwerk Nederland (NNN).

Vraag: hoe is de samenwerking tussen de betrokken gebiedspartijen geborgd? Antwoord: allen zijn vertegenwoordigd in een projectgroep waarbinnen afstemming plaatsvindt.

Figuur: Drie gebieden die door de provincie Utrecht worden ingericht als Natuur Netwerk Nederland op grond van Staatsbosbeheer

Figuur: Impressie van de bewonersavond

63

H O L L A N D S C H E I J S S E L O N T W I K K E L P E R S P E C T I E F 2 0 4 0 | V E R B I N DT S TA D E N L A N D

Thema Natuur & Water

Tijdens de pitch wordt een uitleg gegeven over het verbeteren van waterveiligheid, klimaatadaptatie, natuur. De dijk is onlangs verbeterd en de komende jaren worden 3 gebieden ingericht tbv Natuur Netwerk Nederland (NNN) met de kans om riviernatuur te realiseren. En, de vraag om mee te denken waar meer (ontwikkel)natuur kan komen en/of een rustgebied. Ook wil HDSR de waterkwaliteit graag verbeteren. Vraag: gaat het gebied waar NNN wordt gerealiseerd in de toekomst ook N2000 worden? Want dan hebben boeren er geen kans. Antwoord: N2000 zijn aparte aangewezen gebieden en maken deel uit van het Europees Natuurnetwerk. Aanwijzing van N2000 is hier niet aan de orde.

Thema Vitale & duurzame landbouw

De gebiedsregisseur van de Utrechtse Waarden en de trekker van het voorbeeldgebied Hollandsche IJssel, voeren een tweegesprek waarin ze de meerwaarde en samenhang toelichten om gezamenlijk op te trekken. Het Hollandsche IJsselgebied maakt immers deel uit van de Utrechtse Waarden. Beiden willen graag samen met agrariërs onderzoeken hoe ze, ook voor de langere termijn, duurzame landbouw kunnen realiseren. Een grote opgave want grond is schaars met ook de andere opgaven op het gebied van water, natuur en klimaat. Daarnaast zijn er veel onzekerheid uit bijv. politiek Den Haag. Vanuit het project Utrechtse Waarden wil de provincie Utrecht een grondstrategie ontwikkelen. Bijvoorbeeld als er gronden vrijkomen, hoe je dat dan kan inzetten voor de agrariërs. Beide geven aan dat van belang is om hierbij samen te werken en elkaars kennis en ervaring te benutten. Ze geven ook aan dat er diverse subsidieregelingen zijn die kunnen worden benut, zowel voor de uitvoering als voor onderzoeken of opstellen van plannen. Er is bijvoorbeeld een subsidie voor het maken van een gebiedsplan waarin een groep boeren beschrijft hoe zij – gegeven alle kaders - de toekomst zien. Ook zijn er onafhankelijke plattelandscoaches die kunnen meedenken. Opmerking: geef ons inzicht in de te onttrekken gronden van de landbouw. Liefst ook waar dan ruimte is voor meer grond voor de landbouw.

Opmerking: als we kijken naar compensatie, waarom moet IJsselstein zonne-energie plaatsen, gebruik deze grond voor de landbouw.

Thema Recreatie & routes

De provincie heeft een nota op laten opstellen over recreatie & toerisme. Als inspiratiedocument voor het Hollandsche IJsselgebied. Daarnaast werkt de provincie aan beleid voor recreatie in heel Utrecht en de gemeente IJsselstein aan een Visie op recreatie en toerisme in de gemeente. Dat is nog niet klaar maar uiteraard gebeurt dit in samenhang met het voorbeeldgebied. De bedoeling van nu is input op te halen, wensen en ideeën, voor (nieuwe) vormen van recreatie en welke recreatieve verbindingen mogelijk zijn. Vraag: zijn bewoners ook betrokken bij de totstandkoming van deze visies op recreatie & toerisme? Antwoord: ja vwb de provincie en gemeente zijn er inspraakrondes geweest. Het zijn aparte trajecten met eigen participatiemogelijkheden. Vraag: wat verstaan we onder natuur want het lijkt er eerder op dat het een pretpark gaat worden. Antwoord: bezien vanuit het programma Groen Groeit Mee: gaat het uit van vijf waarden: toegankelijk groen, beleefbaar landschap, vitale landbouw (natuurinclusief), vitale natuur met meer biodiversiteit en zichtbaar water. Vraag: heeft het nog zin om mee te denken, het gevoel bekruipt dat alles al is vastgelegd. Bijvoorbeeld voor de Noordwesthoek is al bepaald dat er een hotel komt en meer ondernemers. Antwoord: ja, het heeft nog zin.

We zijn juist bij elkaar om samen met jullie te bekijken naar wat de wensen, kansen en mogelijkheden zijn voor het grotere gebied. De al lopende projecten zoals de Noordwesthoek hebben elk hun eigen proces en participatietraject. De bijeenkomst van vandaag gaat over het groter geheel: het Hollandsche IJsselgebied. De projecten die al lopen worden in samenhang bekeken hoe dit elkaar kan versterken.

Thema Zonne-energie

Gemeente IJsselstein wil in 2050 energieneutraal zijn. Dit komt voort uit landelijk en provinciaal beleid. De IJsselsteinse gemeenteraad heeft het Hollandsche IJsselgebied aangewezen als één van de zoekgebieden voor zonnevelden en wil op haar grondgebied bijdragen aan de energietransitie met 50 miljoen kilowattuur. Een flinke opgave en je kijkt dan naar ca 35 ha aan zonnevelden. Voorts heeft de gemeenteraad besloten om niet te kiezen voor windturbines. Vraag: waarom geen windturbines? Antwoord: IJsselstein heeft twee gebieden verkend: langs de A2 (windturbines) en het Noordoostelijk gebied rond de Hollandsche IJssel (zonneenergie). Voor wat betreft het zoekgebied langs de A2 komen geen windturbines, dit is een politieke afweging geweest omdat op deze plek er veel slagschaduw en overlast van kan komen voor inwoners uit Nieuwegein. Vraag: wat zijn de criteria voor zonne-energie in dit deel van het Hollandsche IJsselgebied? Antwoord: er wordt benadrukt dat dit een zoekgebied is, niets staat nog vast. Vandaar dat hieromtrent een participatietraject is opgestart, waar deze bijeenkomst onderdeel van uitmaakt. In de deelsessie wordt dieper ingegaan op de inhoud, kaarten, visualisatie etc.

Figuur: Weiland met koeien 64

H O L L A N D S C H E I J S S E L O N T W I K K E L P E R S P E C T I E F 2 0 4 0 | V E R B I N DT S TA D E N L A N D

Terugkoppeling DEELSESSIES Per thema was in deelsessies tijd om door te praten en input te leveren. De input genoteerd op kaarten, geeltjes en reactieformulieren. Dit is hieronder per thema kort samengevat. Op de website van Groen Groeit Mee zijn – naast dit verslag – nog twee documenten te vinden: een lijst met alle opgehaalde informatie in de deelsessies recreatie & routes en natuur & water en het verslag van de deelsessie zon.

Algemeen beeld van de deelsessies recreatie & routes en natuur & water Voor beide thema’s was er volop interesse. Naar schatting waren bij zowel de deelsessie recreatie en routes als bij natuur en water ongeveer vijftig deelnemers. Er waren veel goede gesprekken met de aanspreekpunten van partijen: over vragen, wat zorgen, bijzondere locaties en ook veel ideeën voor het inrichten van het gebied, routes, of (het oplossen van) verkeersproblemen. Hieronder enkele ideeën en opmerkingen die zijn gemaakt: 1. Denk aan voorzieningen zoals zwemwater, waterspeeltuin, ‘pluktuin’ voor bloemen, groenten, fruit (boomgaard), belevenis bos (in nieuwe bos), eendenkooi of een terras aan het water zodat het water meer beleefbaar wordt 2. Aandacht voor bijzondere locaties zoals aan de zuidoever bij de brug naar Marnemoende (veel bijzondere weidevogels) of het zicht op het open polderlandschap vanaf fietspad over de rivier 3. Behoefte aan meer afstanden voor rondjes om te wandelen of fietsen. Dit kan bijv. met een wandelpad door uiterwaarden langs de noordzijde van de rivier (IJsseldijk is te druk), een vlonderpad of door het pad bij de haven te verbinden of door extra bruggetjes (onder andere bij camping).

Algemeen beeld deelsessie duurzame landbouw In de zaal met thema duurzame landbouw waren ongeveer vijftien deelnemers. De behoefte aan duidelijkheid en aan perspectief was heel helder. Die wordt nu niet ervaren terwijl ze (bijna) allemaal door willen. De onzekerheden vanuit de politiek en steeds wijzigende regelgeving, samen met alle plannen in en om het gebied waardoor ze (pacht)gronden kwijtraken vormen een bedreiging voor de toekomst van agrarische bedrijven. ‘We hebben iemand nodig die grond heeft, geld heeft en iemand die beslisbevoegd is’, werd aangegeven. Er werden veel kritische opmerkingen gemaakt en vragen gesteld. Onder andere over de opgave zon en het zoekgebied zon die op de agrarische gronden ligt: ‘Waarom zonnevelden op meest waardevolle agrarische gronden? Wat doet de gemeente op haar eigen gronden? Waarom zet je daar geen zonneveld? We hebben geïnvesteerd in zon op dak maar kunnen onze stroom niet terug leveren aan het net waardoor investeringen niet optimaal kunnen terugverdienen’. Na afloop ontstonden er nog wat kleine groepjes waarin werd nagepraat hoe je vanuit het ontwikkelperspectief kan faciliteren dat er meer duidelijkheid komt. Bijvoorbeeld door scenario’s voor de lange termijn met een landbouwcoach te onderzoeken of door een gebiedsplan te maken met een aantal agrariërs met financiering.

Verslag deelsessie zon Van de deelsessie zon is een verslag opgesteld. Deze staat op de website van Groen Groeit Mee.

Hoe verder? Komende zomer organiseren we een nieuwe gebiedsbijeenkomst waarin we het concept ontwikkelperspectief presenteren.

Bedankt! Als samenwerkende gebiedspartijen bedanken we u voor uw aanwezigheid en voor alle input tijdens avond.

Figuur: Schets met wensen en kansen voor routes die zijn genoemd tijdens de bewonersbijeenkomst

65

H O L L A N D S C H E I J S S E L O N T W I K K E L P E R S P E C T I E F 2 0 4 0 | V E R B I N DT S TA D E N L A N D

Bijlage: Opgehaalde informatie bewonersbijeenkomst 13 februari 2025 Terugkoppeling deelsessies recreatie & routes en natuur & water Algemeen beeld Na de plenaire bijeenkomst waren er vanaf het begin al geïnteresseerden en dit liep de hele avond door. Na afsluiting van de bijeenkomst over zon kwamen daaruit ook nog bezoekers voor dit thema. Er waren veel goede gesprekken met de aanspreekpunten van partijen: over vragen, wat zorgen en ook veel ideeën voor het inrichten van het gebied, routes en (het oplossen van) verkeersproblemen. Hieronder een lijst met de opgehaalde informatie.

Opgehaalde informatie verdeeld in rubrieken Algemeen: 1. Kijk ook naar combinaties en kansen buiten gemeentelijke grenzen: regionale functie: kans voor recreatie en inkomsten bedrijven (bijv. zwemplas en horeca combineren), zandwinning (rijnenburg). Wellicht ten noorden van noord IJsseldijk 2. let op vuilstorten, o.a. langs jaagpad 3. Zoek naar een juiste balans tussen drukte en rust. En zorg voor een schaalgrootte die passend is voor het gebied en IJsselstein.

Voorzieningen 1. Meer water, ook om te zwemmen. 2. Zwemmen gebeurt nu in hoek bij sportvelden: langs jaagpad, overlast bewoners. Aantal aangegeven locaties langs de rivier: in bocht bij IJsselstein of bij de camping. Nieuw te graven plas 3. Kansen voor zwemplas in zuid oostelijk deel van gebied (er wordt nu veel gezwommen vanaf het jaagpad, maar gevaarlijk in verband met scheepvaart) in combinatie met paviljoen/horeca en natuur/vlonderpad. Ook waterspeeltuin bijvoorbeeld 4. Idee voor gebied tussen de (bestaande/nieuwe) bossen, ten oosten van Marnemoende: Graaf een grote recreatieve plas met regionale functie voor waterrecreatie (zwemmen etc). Zorg voor horeca en aanliggend bv een golfterrein (of waar behoefte aan is). Zorg ook voor relatie met jachthaven. Gebruik het zand voor woningbouw etc. Leg een dijk rond (deel van) de plas die ook te gebruiken is voor zonne-energie*. 5. Idee voor uitbreiding Marnemoende aan de zuidzijde: vergroot de jachthaven voor meer watersport (zeilen, subroutes, ….) 6. Interessant voor ondernemers en aantrekkelijker maken gebied: ‘pluktuin(en)’ voor bloemen, groenten, fruit (boomgaard): in NW hoek of landbouwgebied 7. Belevenis bos (in nieuwe bos) 8. Outdoor recreatie park 9. Marnemoende wil extra verblijfsrecreatie, mogelijk bij brugopgang zuid (plasdrasgebied) in combinatie met natuurontwikkeling.

Groen/natuur/water 1. In de zuidelijke uiterwaard rond brugopgang Marnemoende is aan weerszijde nat grasland, met veel (bijzondere) vogels zoals fazant, goudplevier, zelfs doortrekkende lepelaars.

66

2. Noordelijke uiterwaard westelijk van begraafplaats, met glooiing door afgraving is mooi gaaf gebied, om te wandelen bv. 3. Netwerken/ corridors zijn belangrijk (Groen Platform IJsselstein is actief betrokken en blijft dit ook graag). 4. Maak het water beleefbaar. Bijv. d.m.v. een terrasje. 5. In noordflank boven noord IJsseldijk geen aaneengesloten (nat) bos. IJsselsteinse bos is te nat en saaie ooibossoorten, te weinig afwisseling open gesloten. Idee om op de hogere zandgronden van de oeverwal droog loofbos te maken (zie ook landgoederen) en langs oude beekgeulen juist open natte laagtes. (Nat bos met populier wilg etc. niet heel gewild in noordflank) 6. Zuidoever ijssel / uiterwaarden liever geen bos gewenst, die openheid is gewenst. Ook het fietspad vanuit noordflank naar Marnemoende wordt gewaardeerd om openheid. 7. Er zijn al veel oude plannen geweest voor dit gebied, o.a. 1996 (raamplan) en 2005, met o.a. landgoederen in de noordflank etc. In 2005 ook grond onteigend door SBB voor masterplan NW. 8. Wens voor goed beheerplan met meer soorten 9. Wens voor behoud koeien in de wei: extensief boeren 10. Wens voor versterken houtsingels (in de uiterwaarden) 11. Boomgroepen goed inpassen 12. In het zuidelijke perceel NNN komt het zand soms dicht aan de oppervlakte. Water zal hier snel infiltreren. Dit water komt verder westwaarts weer naar boven.

Hierdoor vriezen een aantal sloten ‘binnendijks’, bijvoorbeeld langs de Stuivenbergweg (vrijwel) nooit dicht. Belangrijk om extra aandacht te geven aan de locatie van oppervlaktewater/nevengeul. 13. Sinds 3 a 4 jaar zijn de mooie en heldere sloten langs de Achtersloot troebel geworden. Door de vele rivierkreeften zijn er vrijwel geen waterplanten meer. Bewoners kunnen met gemak tientallen rivierkreeften per dag vangen. 14. Idee voor een educatieve eendenkooi, verbonden met het klompenpad ‘eendenkooienpad’. 15. Bij inrichting NW hoek, rekening houden met schaduwwerking van nieuw bos. 16. In gebied komen veel uilen voor. Verschillende bewoners hebben nestkasten hangen waar ook steenuilen in broeden. Ook kerkuil broedt in het gebied. Wens om deze natuurwaarde te behouden / versterken.

Routes 1. Er worden door bewoners veel ommetjes gemaakt, o.a. jaagpad. Het probleem is dat ze gefragmenteerd zijn, niet verbonden. Bijv bij haven. Daar loopt het wandelpad dood > kans om dit met bypass sluitend te maken. 2. Er zijn al diverse mogelijkheden: bv meerdaagse wandeltocht, rondjes wandelen of fietsen met verschillende afstanden. 3. Behoefte aan meer afstanden voor rondjes wandelen en fietsen, dus meer doorsteken: paden en extra bruggen. Binnen het gebied en met/naar de omgeving (aantal op kaarten) 4. Ommetjes bereikbaar met OV (hoort ook bij verkeer) of (en) te voet/fiets 5. Paardenroutes? Graag. Voorstel: langs Zuid IJsseldijk 6. Wens om aan de noordzijde een doorlopend pad door uiterwaard te maken; Noord-IJsseldijk is te gevaarlijk. 7. Rond begraafplaats is een mooi pad, met mooi uitzicht op gebied en rivier aan zuidwestkant. 8. Veilige paden (zie verkeer) 9. Betere verlichting langs de Achtersloot 10. Breder Jaagpad, zodat recreanten ook naast elkaar kunnen lopen in plaats van achter elkaar. Bijvoorbeeld d.m.v. een vlonderpad. 11. Jaagpad is populair maar hier en daar niet toegankelijk, wordt weinig bemaaid (slechts 2x per jaar) en is soms te nat. 12. Suggestie voor diverse bruggetjes, onder andere rond camping (en dan jaagpad met noordelijke uiterwaardroute verbinden)

H O L L A N D S C H E I J S S E L O N T W I K K E L P E R S P E C T I E F 2 0 4 0 | V E R B I N DT S TA D E N L A N D

bedreiging voor de agrarische bedrijven. De behoefte aan duidelijkheid, aan perspectief was heel helder. Die wordt nu niet ervaren terwijl ze graag verder willen.

Opgehaalde informatie Opmerkingen die zijn gemaakt zijn: Ͳ

Ͳ Ͳ Ͳ Ͳ Figuur: Voorbeeld van een van de kaarten met informatie die is genoemd tijdens de avond

Ͳ

Verkeer/verkeersveiligheid

Ͳ

1. Veel deelnemers gaven aan dat de wegen druk en gevaarlijk zijn (Achtersloot en Broeksdijk werden vaak genoemd, liggen net buiten plangebied, maar wel belangrijke verbinding). Aantal oorzaken/problemen: veel verschillende soorten verkeer die verschillende eisen hebben en elkaar in de weg zitten (bv landbouw, auto’s (bestemmings- en sluitverkeer), fietsen (scholieren, bestemming, recreatief), wandelen (met hond). Er wordt te hard gereden, vooral in de bochten. Oplossing is niet makkelijk: breder is sneller, drempels/smaller past niet voor landbouw etc. Mogelijk kijken naar tijden: voor bepaalde groepen, betere verlichting, toch drempels, geen doorgaand verkeer. 2. Noord IJsseldijk is gevaarlijk om te wandelen/fietsen, ook de wegrand is gevaarlijk, veel sluipverkeer A2 A12, ook op buitensloot sluipverkeer en grote landbouwvoertuigen. 3. Het fietspad op de zuidelijke IJsseldijk is te smal (meermaals genoemd) 4. De verkeersdrukte met auto’s op de Noord IJsseldijk moet niet verder toenemen bij de uitvoering van de plannen voor het Hollands IJsselgebied aangezien nu al de planmatige maxima worden overschreden.

Energie: ideeën voor mogelijke locaties ZON 1. 2. 3. 4.

Perceel tussen bestaande IJsselsteinse Bos en bebouwing IJsselstein Dijk rond nieuwe recreatieve plas (idee voorziening*, taluds gunstig voor zon) Zon op vuilstort: Nedereindse Park Zoekgebieden zon: Stuivenbergweg en ten westen van IJsselsteinse bos (noordflank), bijv. geflankeerd door (fruit)bomen

Ͳ Ͳ

Ͳ Ͳ Ͳ Ͳ Ͳ Ͳ

Ͳ

Veel agrariërs pachten grond en raken steeds meer grond kwijt aan projectontwikkelaars (bijv. tbv Rijnenburg), overheid of terreinbeherende instanties terwijl de landelijke normen juist extensivering en grondgebonden veehouderij vereisen. Agrariërs zijn elkaars concurrent. Als er grond vrijkomt, dan is er veel interesse. Ook van (ver) buiten het gebied We willen graag verder. Verder voor de jongere generatie. We hebben iemand nodig die grond heeft, geld heeft en iemand die beslisbevoegd is. Zoals vroeger de Dienst landelijk gebied Waarom zonnevelden op meest waardevolle agrarische gronden? Vruchtbare landbouwgrond omzetten in zonnevelden is onethisch in een wereld waar nog steeds honger is. De plannen staan haaks op de initiatieven van de provincie met betrekking tot lokaal voedsel en verbinden voedselmakers De plannen staan haaks op de door LVVN ingestelde neveninkomsten voor agrariërs door agrarisch natuurbeheer. Wat doet de gemeente op haar eigen gronden? Waarom zet ze daar geen zonneveld? We hebben geïnvesteerd in zon op dak maar kunnen onze stroom niet terug leveren aan het net waardoor investeringen niet optimaal kunnen terugverdienen. Extra zonnepanelen is extra concurrentie voor huidige eigenaren van zonnepanelen. Het voelt als ‘uitrookbeleid’ gaf een van de aanwezigen aan.

Wat is de invloed van NNN gebieden op de omliggende agrarische gronden? via Planet Proof dragen wordt door agrariërs bijgedragen aan producten die duurzamer zijn geproduceerd en daardoor beter voor natuur, klimaat én dier. ook natuurvriendelijke oevers of maatregelen ten behoeve van weidevogels of insecten of beheer van slootranden wordt gedaan. Frustratie over de criteria op basis waarvan gronden worden verpacht. Scenario’s voor lange termijn zoals verbrede landbouw of minder boeren waardoor voldoende grond. Veel rivierkreeften; pak die aan

Terugkoppeling deelsessie zon Zie verslag zon

Cultuurhistorie 1. Zorg voor een schaalgrootte die recht doet aan het gebied en IJsselstein.

Terugkoppeling deelsessie duurzame landbouw Algemeen beeld deelsessie In de zaal met thema duurzame landbouw waren ca. 15 deelnemers. De onzekerheden vanuit de politiek en steeds wijzigende regelgeving, samen met alle plannen in en om het gebied vormen en

67

H O L L A N D S C H E I J S S E L O N T W I K K E L P E R S P E C T I E F 2 0 4 0 | V E R B I N DT S TA D E N L A N D

Verslag bewonersavond Hollandsche IJsselgebied, thema zonne-energie Datum: 13 februari 2025 Locatie: Het Zendstation, Biezendijk 3, 3412 KB Lopikerkapel Aantal deelnemers: ca. 200 Status: Definitief

1. Context Gemeente IJsselstein heeft de ambitie om 50 Gigawattuur per jaar aan hernieuwbare elektriciteit op eigen grondgebied op te kunnen wekken. De gemeenteraad van IJsselstein heeft in oktober 2024 besloten dat ze dit met zonnevelden wil doen en dat onderzocht moet worden of (een deel van) deze opgave in het Hollandsche IJsselgebied kan worden ingevuld. Op donderdag 13 februari is een bewonersavond georganiseerd door de gemeente Ijsselstein, waarop dit onderwerp, samen het met het project Groen Groeit Mee is besproken. Deze vond plaats in het Zendstation in Loperkapel.

Enkele deelnemers zijn wel overtuigd van de nut- en noodzaak van de productie van duurzame energie. Zij vragen om een zorgvuldige inpassing in het landschap. Ondanks dat deelnemers over het algemeen negatief staan tegenover de zonneparken, waren de meesten bereid om constructief mee te denken over de mogelijke oplossingen. Meerdere deelnemers geven aan dat zij kansen zien in combinatie met de bestaande plannen voor het aanleggen van nieuwe zones met natuur. Zij zien deze kansen met name in de noordwestzijde van het gebied (het gedeelte aan de Noord IJsseldijk). Zonnepanelen zouden zich volgens hen binnen het groen moeten begeven zodat ze niet zichtbaar zijn vanaf de straat en vanaf de woningen aan de Noord-IJsseldijk. Diverse bewoners van de Noord-IJsseldijk hebben wel hun zorgen geuit over het verdwijnen van het open uitzicht, wanneer dit zou gebeuren. De zuidwestzijde wordt door bewoners minder geschikt geacht voor zonnevelden vanwege het open karakter van het gebied. Het eventueel inpassen van zonnepanelen in het gebied zal het open karakter aantasten. ➔ Meer details zijn te lezen in paragraaf 4: Samenvatting vragenformulier.

De avond startte met een toelichting op het project ‘Groen Groeit Mee’, waarin wordt gewerkt aan een samenhangend plan voor het gebied. Dit plan zal onder andere natuurontwikkeling, waterberging, recreatie en duurzame landbouw omvatten. Deze thema’s zijn per stuk toegelicht. Vervolgens was er specifieke aandacht voor het thema zonne-energie. Zonne-energie is een urgent thema, en Gemeente Ijsselstein wil een uitnodigingskader opstellen. Daarin wil ze initiatiefnemers van zonneparken uitnodigen om een zonnepark te ontwikkelen om bij te dragen aan de opgave. De gemeente wil hiervoor de randvoorwaarden bepalen, bijvoorbeeld dat het alleen kan in specifieke zones en onder bepaalde voorwaarden. Op de bewonersavond werd dit besproken, met als doel om meer inzicht te krijgen welke zones de bewoners van het gebied kansrijk en passend vinden en onder welke voorwaarden zonnevelden eventueel mogelijk zijn.

2. Algemeen beeld van de avond Het thema zonne-energie is een belangrijk thema voor de bewoners in het gebied. Veel bewoners zien het als een bedreiging voor hun leefomgeving en dreigen hun uitzicht en hun woongenot te verliezen. Zij zien het liefst dat de gemeente geen ruimte biedt voor zonneenergie in het Hollandsche IJsselgebied en dat er gezocht wordt naar een andere geschikte plek.

Foto 1: Een volle zaal tijdens de introductie van de gemeente.

Over het algemeen staat een groot gedeelte van de deelnemers negatief tegenover over eventuele komst van zonneparken in het gebied. Zij zien zonneparken als een verstoring van het landschap en een vermindering van de kwaliteit van hun woonomgeving. De zorgen die worden geuit gaan over impact op het (open) landschap, impact op het groene karakter, vermindering van het landbouwareaal en het risico van waardevermindering van hun woning. Er zijn meerdere vragen gesteld over de nut en noodzaak van zonnevelden. Zo vragen deelnemers zich af in hoeverre alle daken al worden benut, of de zonneparken wel op het elektriciteitsnet kunnen worden aangesloten en of de opgewekte elektriciteit wel nodig is.

1

Foto 2: Frank Stroeken tijdens zijn presentatie.

2 68

H O L L A N D S C H E I J S S E L O N T W I K K E L P E R S P E C T I E F 2 0 4 0 | V E R B I N DT S TA D E N L A N D

Er zijn drie varianten besproken: . . .

Variant A: Geïntegreerde bosweides (zoekzone noordoostzijde) Variant B: Grote clusters op de stroomrug (zoekzone zuidwestzijde) Variant C: Kleine weides aan de Achtersloot (zoekzone zuidwestzijde)

Op de onderstaande kaarten is weergegeven hoe deze varianten eruit kunnen zien.

Foto 3: Bewoners in gesprek over de zoekgebieden.

3. Presentatie en advies Wing Gemeente IJsselstein wordt in dit proces ondersteund door de bureaus Wing en Pondera. Frank Stroeken van bureau Wing heeft op de bewonersavond een presentatie gegeven over de verschillende keuzes die voorliggen. Op de onderstaande afbeelding is zichtbaar welke gebieden in aanmerking komen voor de ontwikkeling van zonne-energie. Dit zijn in de basis de agrarische gebieden. Natuurgebieden en gebieden die in transformatie zijn naar natuurgebieden worden minder kansrijk geacht. Dit leidt tot de zoekgebieden 1,2, 3 en 4, die zichtbaar zijn op onderstaande kaart. In deze presentatie zijn drie varianten gepresenteerd, elke variant gaat op een andere manier om met zonne-energie in het gebied. Deze varianten zijn bedoeld om de keuzemogelijkheden weer te geven.

Variant A

Variant B

Variant C

Frank Stroeken geeft vanuit landschappelijk perspectief het volgende advies: “De zone aan de noordoostzijde (variant A, zoekgebieden 1,2 en 3) van de Hollandsche IJssel is meer geschikt voor zonnevelden dan de zone aan de zuidwestzijde (variant B en C, zoekgebied 4). De noordoostzijde is in transformatie van een open gebied naar een meer besloten gebied. Dit komt onder andere door aanleg van bosstroken en natuur. In deze zone kunnen de zonneparken ingepast worden binnen het nieuw aan te leggen natuurgebied. Door te werken met natuurlijke randen kan het zicht op de zonnevelden vanaf de Noord IJsseldijk zoveel mogelijk worden onttrokken. De zuidwestzijde is vanwege haar blijvende open karakter minder geschikt voor zonneparken, deze zullen in dit landschap zichtbaar aanwezig zijn. Zijn advies aan de gemeente is om zich eerste instantie te richten op de noordoostzijde van het gebied en te onderzoeken of de opgave daar kan worden ingevuld. Mocht dit niet (volledig) lukken, dan zou er naar andere zoeklocaties in de gemeente gezocht moeten worden. Deze moeten worden afgewogen met zoekgebied 4.” Tijdens de presentatie zijn de volgende opmerkingen gemaakt en de volgende vragen gesteld: • • • • •

•

Wat zijn de criteria voor wat past en kan voor het plaatsen van zonnevelden binnen het projectgebied? Wat gaat de politiek eraan doen als hier geen zonnevelden passen? Waarom geen windturbines langs de A2 terwijl het in Lopik wel op dezelfde manier kan? Zijn zonnepanelen niet zijn achterhaald? Bieden ze voldoende perspectief? Waarom wordt er niet breder gekeken naar compensatie van energie op landelijk niveau en waarom doen we dit binnen de gemeentegrenzen? Waarom mogen hier zonnevelden geplaatst worden en wie bepaalt dit? Waarom zijn de locaties in variant B en C willekeurig? En waarom aan een historisch lint (Achtersloot)?

4

3 69

H O L L A N D S C H E I J S S E L O N T W I K K E L P E R S P E C T I E F 2 0 4 0 | V E R B I N DT S TA D E N L A N D

•

• • • • • • • • • • • • • • • •

Ik heb een huis gebouwd aan Noord IJsseldijk, waarbij ik de grond heb gekocht van de provincie. Gronden zijn verworven uit uitgekochte boeren. De ontwikkeling van het plan van Staatsbos is prima, maar daar zit geen rek in. Nu dit weer, er lijkt geen samenwerking gaande. In de zomer loopt het energienet vast, we produceren te veel en lopen helemaal vast. Worden er regels gesteld aan de hoogte van de zonnepanelen? De beste cultuurgronden liggen langs de rivier, waarom bedenken we om daar de zonnevelden neer te leggen? Leg ze achter in de polder! Raar hoe er gesproken wordt over grondeigenaren. Respectloos. Ga eerst in gesprek met de agrariërs. Hoe groot is de kans dat er zonnevelden komen? Kan dit gebied toch weer van tafel verdwijnen? Als je de zonnepanelen combineert met waterberging, hoe ga je dan om met de hoogte van de panelen om? Waarom gaan we geen windturbines kopen op de Noordzee? Kunnen we geen geluidsscherm van zonnepanelen langs de a12 plaatsen? Het is nu toch omgekeerde wereld? Je gaat toch eerst criteria opstellen voor je op zoek gaat! Dikke kabel is een directe concurrent van de particulier opwek? Kan dat ook andersom ook werken? Wat is de status van het advies van de bewoners aan de gemeente? Er is geen vraag naar zonne-energie. Zijn er al gesprekken met energieleveranciers? Eerst presentaties over het mooier maken van IJsselstein, maar dit gaat er juist tegenin.

Hoe voorzie je dat je gaat recreëren tussen de zonnepanelen? Wat was eigenlijk de opdracht? Was het ‘zoek 36 ha in het gebied’ of was het ‘breng de mogelijkheid voor zonne-energie in beeld’? Er wordt aangeraden om pas als zoekgebied 1, 2 & 3 geen optie zijn, zoekgebied 4 te gaan afwegen met andere gebieden in de gemeente. Waarom wordt er niet direct al deze vergelijking aangaan?

De vragen zijn op de bewonersavond beantwoord. Ze zullen ook worden opgenomen in de Q&A die op de website van de gemeente te lezen is.

4. Samenvatting vragenformulier

-

Een aantal deelnemers geeft aan dat de functie zonne-energie wel passend is in het gebied. Zij geven aan: -

❖ Hoe kan zonne-energie gecombineerd worden met andere opgaven in het Hollandsche IJsselgebied (bijv. natuur, water, landbouw, recreatie)? Een deel van de deelnemers geeft aan dat dit niet mogelijk is. Zij geven de volgende argumenten: -

Het gaat ten koste van natuur en het leefgebied van vogels en vleermuizen. Het is niet te combineren met recreatie en natuur: een omgeving met zonpanelen geeft geen ontspanning. Zonne-energie kan alleen op daken Er is te weinig ruimte. Zonne-energie is niet te combineren met andere opgaven zonder de andere opgaven te kort te doen. Er worden vraagtekens geplaatst bij de recreatieopgave. Moet dat ook in het Hollandsche IJsselgebied?

Anderen zien kansen voor: -

-

Reacties uit de enquête (samenvatting) ❖ Past de functie zonne-energie in het Hollandsche IJsselgebied? Waarom wel/niet? De meerderheid van de deelnemers geeft aan zij het niet passend vindt in het Hollandsche IJsselgebied, omdat: Het wordt gezien als een verstoring van het landschap; Het historisch karakter van (delen van) het gebied kunnen worden aangetast; Er landbouwgrond zal moeten verdwijnen om deze functie mogelijk te maken.

5 70

Dat een ‘verstopt’ zonnepark een goede oplossing kan zijn omdat het dan niet zichtbaar is; Dat zonne-energie passend is, mits het is geïntegreerd met natuur en recreatie; Dat zonne-energie passend is, mits de omvang van de zonneparken beperkt is.

Integratie van zonnevelden in bosweides; Combineren van zonnevelden met aanleg van nieuwe natuur of bos Zon-op-water, bijvoorbeeld op toekomstige waterberging; Zonneparken met bomenrijen er omheen.

❖ Variant A: Wat zijn de voordelen, nadelen en aandachtspunten van deze variant?

Bij de bijeenkomst was er een vragenformulier beschikbaar waarop deelnemers hun input konden geven. Via dit vragenformulier zijn de volgende reacties gegeven.

-

Het een bedreiging vormt voor de natuurwaarden in het gebied Zij eraan twijfelen of zonne-energie voldoende bijdraagt aan de energietransitie omdat deze alleen op zonnige dagen elektriciteit produceert. Het een gebied is dat door veel mensen intensief wordt gebruikt, zij vinden zonneenergie passender in gebieden met minder bewoners en passanten. Het stroomnet vol zit en daardoor vooralsnog geen nieuwe zonnevelden of windturbines kunnen worden aangesloten,

-

Een voordeel dat veel deelnemers noemen is dat de zonnepanelen hier zo kunnen worden ingepast in het bos, zodat ze niet zichtbaar zijn vanaf de straat. Dat kan niet in het meer open gebied aan andere zijde van de rivier; Inpassing in het groen in deze zone tast het open landschap niet aan; Een nadeel dat vaker genoemd is, is dat door omliggende natuur schaduw op de panelen kan vallen, waardoor de opbrengst lager wordt. Omwonenden zijn bang dat zonnevelden in hun omgeving de waarde van hun huis laat dalen. In deze variant wordt met aaneengesloten vlakken gewerkt en dat geeft een eentonig beeld.

6

H O L L A N D S C H E I J S S E L O N T W I K K E L P E R S P E C T I E F 2 0 4 0 | V E R B I N DT S TA D E N L A N D

-

Het open zicht vanuit de Noord IJsseldijk verdwijnt hierdoor. Door de toekomstige bouw van woningen in Rijnenburg is dit gebied nodig ten behoeve van recreatie. Het is niet raadzaam om 36 hectare hieraan te onttrekken voor zonne-energie opwekking.

Een aantal deelnemers is negatief omdat zij zonnepanelen per definitie niet ziet zitten. Meerdere deelnemers spreken hun voorkeur uit voor deze variant ten opzichte van de andere varianten, zo noemt een aantal deelnemers dit ‘de minst slechte oplossing’. Aandachtspunten zijn onder andere: -

-

Luister naar de mensen die in deze omgeving wonen; Zorgen voor minimale zichtbaarheid; Behoud van het wandelgebied; Goede omliggende beplanting of bos; De afstemming met andere ontwikkelingen in het gebied: maak één plan; Zorg voor een goede waterhuishouding Kijk naar de impact op het elektriciteitsnet. Probeer de elektriciteit lokaal te benutten, bijvoorbeeld voor het laden van elektrische auto’s. De zonnevelden kunnen hoger geplaatst worden zodat het bodemleven meer kansen krijgt. Hierbij wel ervoor zorgen dat de velden vanaf de weg en fietspad uit het zicht liggen door (nieuwe) begroeiing. Zonnepanelen mogen niet dominant worden in het gebied