13.1 Bijlage 1 Hollandsche IJsselgebied eindrapport

Hollandsche IJssel ontwikkelperspectief 2040 Verbindt stad en land

8 januari 2026

Inhoud

VOORWOORD5

INLEIDING6 Voorbeeldgebied Hollandsche IJssel

9

Hollandsche IJssel in regionale context

11

Kennismaking met het voorbeeldgebied

13

ANALYSE16 Doelstelling 1: beleefbaar landschap

18

Doelstelling 2: toegankelijk groen en blauw

20

Doelstelling 3: beleefbaar water

22

Doelstelling 4: landschapsinclusieve landbouw

24

Doelstelling 5: veerkrachtige natuur

26

ONTWIKKELPERSPECTIEF28 Inleiding30 Doelstelling 1: beleefbaar landschap

38

Doelstelling 2: toegankelijk groen en blauw

40

Doelstelling 3: beleefbaar water

42

Doelstelling 4: landschapsinclusieve landbouw

44

Doelstelling 5: veerkrachtige natuur

46

UITVOERINGSPROGRAMMA48 De samenwerkende gebiedspartijen

50

Proces en draagvlak in de omgeving

52

Grondstrategie54 Financieel56 COLOFON58

Hollandsche IJsselgebied, Zuid IJsseldijk 4

Voorwoord

Groen is de kwaliteit van de Utrechtse regio. Dat is vastgelegd in het pact Groen Groeit Mee van 2022 waaraan steeds meer pactpartners zich verbinden en invulling geven. “Groen groeit mee” is een initiatief van de provincie Utrecht en samenwerkende partijen met haar pactpartners om te zorgen dat de provincie ook op een gezonde manier blijft groeien, door het groen en het water: oftewel de natuur en het landschap mee te laten groeien met de woningbouw. Het doel is om een samenhangend groenblauw netwerk te creëren, van de stad tot het buitengebied, wat bijdraagt aan gezondheid, klimaatadaptatie en biodiversiteit. Groen Groeit Mee is het koesteren van de bestaande landschappelijke kwaliteiten en waar mogelijk deze kwaliteit verbeteren voor een gezonde leefomgeving. Enerzijds gaat het over groen en het water om te beleven als bewoner of toerist en heeft daarmee een koppeling met gezondheid en ontspanning. Anderzijds gaat het bij groen en water over het inspelen op klimaatadaptatie en vergroten van de biodiversiteit. In alle gevallen is het noodzakelijk om het samen te doen, zodat we maatregelen kunnen combineren en de maximale voordelen kunnen benutten. Ik ben blij met ontwikkelperspectief Hollandsche IJsselgebied dat nu gereed is.

Niet alleen omdat het ‘stad en land verbindt’, maar ook omdat het inzicht geeft in welke waarden we willen koesteren, waar kansen liggen en aan welke projecten wij gezamenlijk gaan werken. Voor nu op de korte termijn. En wat er op de langere termijn mogelijk is als inspiratie voor het jaar 2040. Een goede mix van concrete projecten en ambitieuze kansen die bijdragen aan het behouden en versterken van het Hollandsche IJsselgebied. Een unieke landschappelijke parel in onze mooie groene provincie Stad en land verbinden is de belangrijkste doelstelling voor het Hollandsche IJsselgebied. Daarvoor is het nodig dat er over de grenzen heen wordt gekeken en vanuit een gezamenlijk belang een integraal plan wordt gerealiseerd om te komen tot wellicht de beste stadsrand van Nederland. Een stadsrand met een sterke eigen identiteit. In ons geval is dat de Hollandsche IJssel. Als overgang van drukte naar stilte. Als overgang van dicht naar open. Het ontwikkelperspectief Hollandsche IJsselgebied is een verkenning en nog geen uitgewerkt plan. Het vormt ook een nadrukkelijke uitnodiging aan alle bewoners, bedrijven en grondeigenaren om mee te denken en initiatieven aan te dragen die invulling geven aan de verkenning van de geschetste ambities en kansen.

De samenwerkende overheden hebben niet alle gronden in eigendom, zodat met name een concretisering nodig is of en waar kansen binnen het hele gebied gerealiseerd kunnen worden. Dat is voor de volgende fase waarin we vanaf 2026 onze samenwerking voortzetten. Belangrijke vraagstukken zijn: • Verkenning van kansen uitwerken in een integraal plan, projecten en financiering; • Juist ook beheer en financiering van beheer na aanleg; • Duurzame landbouw en perspectief voor de boeren (deels als landschapsbeheerder). Voor nu veel leesplezier Namens Bert de Groot, Hoogheemraad De Stichtse Rijnlanden en voorzitter van de stuurgroep 5

Inleiding

H O L L A N D S C H E I J S S E L O N T W I K K E L P E R S P E C T I E F 2 0 4 0 | V E R B I N DT S TA D E N L A N D

Hollandsche IJssel met stedelijke omgeving

Luchtfoto van het voorbeeldgebied Hollandsche IJssel met op de achtergrond de ontwikkellocatie Rijenenburg, de A2 en de A12. 8

H O L L A N D S C H E I J S S E L O N T W I K K E L P E R S P E C T I E F 2 0 4 0 | V E R B I N DT S TA D E N L A N D

IN LEID IN G

Groen groeit mee - voorbeeldgebied Hollandsche IJssel G RO EN G RO EIT M EE

Steeds meer mensen willen wonen in de provincie Utrecht. De vraag naar ruimte is groot en de hoeveelheid groen per inwoner staat onder druk. De ambitie van Groen Groeit Mee is dat ‘groen en blauw’ zowel op de korte als de wat langere termijn meegroeien met de verstedelijking in de provincie Utrecht en wordt meegenomen in ruimtelijke plannen. Groen is namelijk van grote waarde als het gaat om de gezondheid van inwoners, klimaatadaptatie en biodiversiteit. Verstedelijking en het versterken van bestaand en nieuw groen worden in samenhang ontwikkeld, zodat het geheel bijdraagt aan de ruimtelijke kwaliteit van de regio. Om de ambitie in de praktijk te toetsen, wordt ervaring opgedaan in voorbeeldgebieden. Het Hollandsche IJsselgebied is een van deze gebieden, direct grenzend aan de stedelijke ontwikkeling van Rijnenburg. Dit ontwikkelperspectief heeft geen formele status, maar vormt straks wel de basis voor de hierna volgende planfase, zodat vervolgens gezamenlijk integraal aan de slag kan worden gegaan in het gebied.

Stuurgroep na ondertekenening samenwerkingsovereenkomst 15 februari 2024

VIJ F D O ELS TELLIN G EN

Binnen Groen Groeit Mee wordt gezamenlijk gezocht naar een goede mix van vijf hoofddoelstellingen: • Beleefbaar landschap: Het landschap is levend en beleefbaar, en draagt bij aan herkenbaar erfgoed, cultuur en biodiversiteit. • Toegankelijk groen: Iedere inwoner heeft toegang tot landschappen met een kwaliteit die aansluit bij recreatieve wensen en behoeften. • Zichtbaar water: Een robuust en zichtbaar watersysteem als drager van gezond stedelijk leven, natuur en landbouw. • Landschapsinclusieve landbouw: De productie van voedsel gaat samen met een aantrekkelijk, rijk, biodivers en toegankelijk landschap. • Veerkrachtige natuur: De natuur heeft een rijke biodiversiteit en is veerkrachtig.

SAM EN KO M J E VERD ER

Samen vormen deze vijf doelstellingen een wenkend perspectief, passend binnen de Omgevingsvisie IJsselstein en het Uitnodigingskader Zon.

Naast de inhoudelijke doelstellingen is er een doelstelling op samenwerking vanuit de overtuiging dat 1+1=3 kan zijn. Concreet: er zijn kansen door losse opgaven te koppelen met als resultaat een grotere meerwaarde. Met zeven gebiedspartijen is een samenwerkovereenkomst getekend: Provincie Utrecht, gemeenten IJsselstein, Nieuwegein, Montfoort en Utrecht, Staatsbosbeheer en Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden (HDSR). Na veel afstemming in kernteams, projectteams, gezamenlijke ontwerptafels en bestuurlijke overleggen is gezamenlijk draagvlak ontstaan voor dit Ontwikkelperspectief. Daarnaast is in het proces ook met gebiedspartijen samengewerkt. Te noemen zijn gesprekken met individuele stakeholders en de keukentafelgesprekken met grondeigenaren: om wensen en kansen in beeld te brengen. Tijdens de gebiedsbijeenkomst op 13 februari 2025 zijn veel wensen en aandachtspunten opgehaald. Het resultaat van deze intensieve samenwerking is dit voorliggende Ontwikkelperspectief 2040 inclusief uitvoeringsagenda.

Impressie van de gebiedsovereenkomst 13 februari 2025

Een van de schetsen als uitkomst van de ontwerptafel 13 oktober 2025

9

H O L L A N D S C H E I J S S E L O N T W I K K E L P E R S P E C T I E F 2 0 4 0 | V E R B I N DT S TA D E N L A N D

Hollandsche IJssel gebied onderdeel van een groter geheel

Ligging en positionering van het voorbeeldgebied Hollandsche IJssel, onderdeel van een groter geheel, op de kaart van de Ruimtelijke Strategie Utrecht 2040, tien minuten stad 10

H O L L A N D S C H E I J S S E L O N T W I K K E L P E R S P E C T I E F 2 0 4 0 | V E R B I N DT S TA D E N L A N D

IN LEID IN G

Hollandsche IJssel in regionale context D RIE LENZEN

Vanuit de grotere omgeving kan door drie verschillende lenzen naar het voorbeeldgebied van de Hollandsche IJssel worden gekeken. Als onderdeel van een groter riviersysteem, als rand van de Lopikerwaard en als rand van de stadsregio Utrecht. • Allereerst is het voorbeeldgebied onderdeel van een groter (gekanaliseerd) riviersysteem in de provincies Utrecht en Zuid-Holland. De rivier legt een enigszins boogvormige route af vanaf de Lek bij Nieuwegein tot de Nieuwe Maas ten oosten van Rotterdam. Onderdeel van het riviersysteem zijn de rivier, de rivieroevers, de bedijkingen, de oeverwallen en de verschillende vestingsteden langs de rivier. In deze context gaat het om het behoud en de ontwikkeling van het hele riviersysteem, vanuit cultuurhistorie, waterstaatkundige vraagstukken en nieuwe opgaven vanuit natuur en recreatie. • Het voorbeeldgebied van de Hollandsche IJssel vormt ook de rand van een grotere ruimtelijke eenheid van het veenweidegebied van de Lopikerwaard. In deze context gaat het voornamelijk om het ontwikkelen van een duurzaam perspectief voor de landbouw in dit grotere gebied, rekening houdend met nieuwe opgaven vanuit stikstof, natuur en recreatie.

•

Als derde zal het voorbeeldgebied van de Hollandsche IJssel na de ontwikkeling van het nieuwe stedelijke gebied van Rijnenburg onderdeel zijn van de nieuwe stadsrand van de regio Utrecht. Het plangebied Hollandsche IJssel maakt onderdeel uit van de IJsselscheg die een groene verbinding vormt tussen de stad en het landschap. Voorzichtig wordt ook in deze context al gekeken naar de betekenis als schakel van de regionale groenstructuur rondom Utrecht. In deze context spelen vervolgens alle vragen die we in Nederland tegenkomen als we kijken naar de rand van de stad. Vraagstukken zijn mobiliteit, recreatieve voorzieningen, duurzame energie en voldoende groen en blauw.

HO G E D RU K OP D E SCHA ARSE RUIMTE

Het voorbeeldgebied van de Hollandsche IJssel is ca. 400 hectare groot. In de huidige situatie heeft elke vierkante meter een bestemming. Daarbovenop zijn er tal van opgaven in het gebied. Er is ruimte nodig voor recreatie, energie, natuur en water. Daarnaast is de opgave om tegelijkertijd rust en horizon te behouden middels een systeembenadering. Vandaar ook de zoektocht om verschillende opgaven ruimtelijk slim te combineren, zodat er extra waardecreatie mogelijk is (1+1=3). En dat is een goed idee. Tegelijkertijd

Uitnodigingskader zon

Hollandsche IJssel: onderdeel van het riviersysteem, rand van de Lopikerwaard en rand van de stad.

ontkomen we er niet aan dat we samen echt keuzes moeten maken in wat we wel en wat we niet een plek kunnen geven in het voorbeeldgebied van de Hollandsche IJssel. Want de beschikbare ruimte is beperkt.

S TAD EN L AN D VERBIN D EN

In deze regionale context is wat ons betreft de belangrijkste doelstelling voor het voorbeeldgebied Hollandsche IJssel, dat we stad en land willen verbinden. Het zou goed zijn als we bij de ontwikkeling van dit type gebieden zowel letterlijk als figuurlijk over grenzen heen durven kijken en vanuit een echt integraal en gezamenlijk belang werken aan de beste stadsrand van Nederland. Een plek waar de stadsrand niet langer de overstort is van alles wat niet in de stad zelf past, maar een stadsrand met een sterke eigen identiteit. Een gebied met een sterke onderlinge samenhang. Met een duidelijke zonering tussen drukte en stilte. Een gebied wat optimaal verbonden is met de grotere omgeving van stad en Lopikerwaard. En een gebied waar sluipverkeer tijdig wordt tegengegaan en wat tegelijkertijd wel goed toegankelijk is voor allerlei vormen van langzame recreatie, zoals wandelen, hardlopen, fietsen, mountainbiken, (kano)varen, paardrijden. Een beleefbaar cultuurlandschap waar landschapsinclusieve landbouw harmonieus samengaat met veerkrachtige natuur en recreatieve bestemmingen.

Noordwesthoek

Inrichting 3 NNN gebieden

Barcode van het landschap, bovenste balk is een abstracte weergave van het huidige ruimtegebruik. Onderstaande balk geeft een globale weergave van concrete ruimteclaims het voorbeeldgebied.

11

H O L L A N D S C H E I J S S E L O N T W I K K E L P E R S P E C T I E F 2 0 4 0 | V E R B I N DT S TA D E N L A N D

Kaart met huidige situatie

12

H O L L A N D S C H E I J S S E L O N T W I K K E L P E R S P E C T I E F 2 0 4 0 | V E R B I N DT S TA D E N L A N D

IN LEID IN G

Kennismaking met het voorbeeldgebied Hollandsche IJssel WA AR KO M EN WE VAN DA AN?

De Hollandsche IJssel is van origine onderdeel van de Nederlandse rivierdelta. Lange tijd was het gebied een groot veenmoeras. De oudste historie is terug te vinden tussen de Noord IJsseldijk en de Nedereindseweg. De toenmalige loop van de rivier was in de Romeinse tijd de belangrijkste transportader. Op de iets hoger gelegen stroomrug werd gewoond. In de middeleeuwen zijn op de oeverwallen langs de rivier kastelen en nederzettingen gebouwd, welke later zijn uitgegroeid tot vestingsteden zoals IJsselstein en Montfoort. In de late middeleeuwen werden de lagere delen ontgonnen ten behoeve van agrarische productie. Door deze ontginning is de huidige strokenverkaveling ontstaan. Ook waren er tal van steenfabrieken langs de rivier. Omstreeks 1850 is de rivier gekanaliseerd. De Hollandsche IJssel en de uiterwaarden liggen relatief hoog in het omringende landschap. Door kleiwinning zijn in de uiterwaarden hoogteverschillen ontstaan, waarvan enkele later zijn gebruikt als vuilstort.

Hollandsche IJssel

Jaagpad ter hoogte van de camping

Fietspad Zuid IJsseldijk

IJsselsteinse Bos

Meerlobrug en jachthaven Marnemoende

Noord IJsseldijk

WA AR S TA AN WE N U?

Het voorbeeldgebied Hollandsche IJssel omvat ongeveer 400 hectare en is verbonden met de omgeving. Het voorbeeldgebied ligt ten noordwesten van IJsselstein. Met de komst van het nieuwe stedelijk gebied van Rijnenburg is dit straks een belangrijk overgangsgebied tussen stad en landschap. Het is een afwisselend gebied met rijke historie waarin de rivier met de uiterwaarden de oost-west verbinding vormt met aan de noordzijde oeverwallen in een gebied met karakteristieke strokenverkaveling. Te noemen zijn de rivier zelf met het jaagpad, de Meerlobrug, de jachthaven Marnemoende en de iets verderop gelegen camping. Naast de rivier en de dijken zijn de belangrijkste linten de Achtersloot, de Noord IJsseldijk, de IJsselwetering. Aan de noordzijde is al een bestaand recreatief bosgebied van het IJsselsteinse Bos.

13

H O L L A N D S C H E I J S S E L O N T W I K K E L P E R S P E C T I E F 2 0 4 0 | V E R B I N DT S TA D E N L A N D

Kaart met lopende projecten

14

H O L L A N D S C H E I J S S E L O N T W I K K E L P E R S P E C T I E F 2 0 4 0 | V E R B I N DT S TA D E N L A N D

WA AR GA AN WE NA ARTO E ? Reijerscop landsch apsp Rijnenb ark urg

ude

pa

rk

S tr o

omru g

O

Een gesprek over de toekomstige ontwikkeling van het voorbeeldgebied Hollandsche IJssel start niet bij nul. Want er zijn al verschillende projecten in de opstartfase, in uitvoering of zelfs al afgerond tijdens het opstellen van dit Ontwikkelperspectief. Onderstaand een overzicht van de belangrijkste lopende projecten. • HDSR heeft recent een dijkverbetering aan de zuidwestzijde van de rivier uitgevoerd.. Daarnaast zoekt HDSR naar kansen om het watersysteem klimaatrobuuster te maken, bijvoorbeeld door de aanleg van sloten, een plas of nevengeul en de biodiversiteit en waterkwaliteit te verbeteren door bijv. natuurvriendelijke oevers. • Staatsbosbeheer is de trekker van de inrichting en realisatie van recreatiegebied ‘Noord-Westhoek’ met boscompensatie. • Gemeente IJsselstein werkt aan de uitvoering van de vastgestelde visie op toerisme en recreatie. Ook wordt gekeken naar kansen voor het toevoegen van recreatieve routes, zoals die langs de IJsselwetering, en de verkeersveiligheid. • Provincie Utrecht werkt met partners aan de realisatie voor een fiets- en wandelpad met recreatief gebruik langs de IJsselwetering. • Provincie Utrecht realiseert nieuwe natuur door de inrichting en realisatie van drie NNN-gebieden op gronden van Staatsbosbeheer. • Gemeente IJsselstein heeft de ambitie om in 2050 klimaat- en energieneutraal te zijn.

Een deel van het Hollandsche IJsselgebied is onderdeel van het uitnodigingskader duurzame energieopwekking. • Ook buiten het gebied zijn er ontwikkelingen voor langere termijn zoals de gebiedsontwikkeling Rijnenburg en toekomstbeeld Nedereindse Park.

Lange Lijnen

lint en

Hollandse IJsselgebied Nedereindse park

Groenblauwe raamwerk stedelijke ontwikkeling Rijnenburg. Bron: Programmatische verkenning Rijnenburg (2024) Gemeente Utrecht.

Ontwikkelingen Noordwesthoek

Drukke Noord IJsseldijk

Uitnodigingskader zon

Programmatische verkenning Rijnenburg, Gemeente Utrecht 15

Analyse

H O L L A N D S C H E I J S S E L O N T W I K K E L P E R S P E C T I E F 2 0 4 0 | V E R B I N DT S TA D E N L A N D

ANALYSE

Doelstelling 1: beleefbaar landschap HO E IS H E T N U?

•

•

• •

De Hollandsche IJssel verbindt de vestingsteden IJsselstein, Montfoort en de (woon)kern van Nieuwegein. De rivier stroomt verscholen tussen gevarieerde open en begroeide rivieroevers en wordt omgeven door een open veen-weidelandschap (waard). Belangrijke lijnen in het landschap zijn de Hollandsche IJssel, regionale waterkeringen, wegen, het jaagpad en de IJsselwetering. Deze lopen grotendeels parallel aan de rivierloop. De noord- en zuidoever is voor alle verkeer verbonden via de brug van de N228 bij Knollemanshoek en voor fietsers en wandelaars bij de Meerlobrug bij jachthaven Marnemoende. De Hollandsche IJssel vormt de grens tussen de Utrechtse Waarden (Lopikerwaard) en de polder Rijnenburg met Groot Merwede. Het landschap bestaat uit twee typologieën: de waard en de oude stroomrug. De waard bestaat uit het open agrarisch weidelandschap met

Geomorfolofische kaart, stroombed 18

•

•

• •

strokenverkaveling. De oude stroomrug bestaat uit de rivieroevers van de Hollandsche IJssel met de uiterwaarden met de onregelmatige blokverkaveling, akkers en boomgaarden (noord- en zuidoever). En stroomruggen met kenmerkende lintbebouwing en strokenverkaveling staan dwars op de ontginningsassen (Noord- en Zuid IJsseldijk, Achtersloot). De Noord IJsseldijk met lintbebouwing is een belangrijke toegangsweg naar/van IJsselstein en wordt gebruikt voor alle soorten verkeer. De Zuid IJsseldijk is alleen toegankelijk voor fietsers. Overige toegangswegen die het gebied ontsluiten zijn de Nedereindseweg, de N228 en de Achtersloot. Ten noorden van de Noord IJsseldijk is in de ondergrond een archeologisch waardevolle oude rivierloop van de Hollandsche IJssel aanwezig: de Jutphasegordel. Het landgebruik is deels agrarisch; voornamelijk voor de melkveehouderij en kleinschalige akkerbouw (mais). Aan zuidzijde, nabij IJsselstein ligt camping de Voormolen. Aan de noordzijde van de Noord

Stuivenbergse stroomrug

IJsseldijk ligt het IJsselsteinse Bos. Ten noorden van de weg is het landschap open afgewisseld met de beplanting van het IJsselsteinse Bos. Ten zuiden van de weg is het meer afwisselend met woningen, kleine landschapselementen, een begraafplaats, Landgoed De Mare en jachthaven Marnemoende (met restaurant, zaalverhuur en diverse recreatieve verblijfsaccommodaties zoals camperplaatsen en kampeervlot). Andere voorzieningen in het gebied zijn: Rustpunt Knollemanshoek, kaasboerderij manege, pannenkoekenhuis / midgetgolf De Roozeboom , Restaurant de Posthoorn en diverse B&B’s.

MA AR OO K

• •

Met alle opgaven staan de kernkwaliteiten en de beleving van het gebied onder druk; De wegen zijn nu al druk en worden onveilig ervaren. Dit neemt toe met nieuwe ontwikkelingen en opgaven binnen het gebied.

Hollandsche IJssel aan de rand van de Lopikerwaard

H O L L A N D S C H E I J S S E L O N T W I K K E L P E R S P E C T I E F 2 0 4 0 | V E R B I N DT S TA D E N L A N D

Analysekaart beleefbaar landschap

CO N CLUSIE •

Behouden van het Hollandsche IJsselgebied als een rijk en waardevol cultuurlandschap.

•

Versterken van de kernwaarden van het gebied uit de provinciale gebiedskatern: landschappelijke diversiteit, weidekarakter, verkavelingspatroon en openheid. Het gebied zal minder open worden, maar de totale kwaliteit verbetert door de randen en ruggengraat te versterken.

Topotijdreis, historische kaart 1850

ESRI, kamstructuren 19

H O L L A N D S C H E I J S S E L O N T W I K K E L P E R S P E C T I E F 2 0 4 0 | V E R B I N DT S TA D E N L A N D

ANALYSE

Doelstelling 2: toegankelijk groen en blauw HO E IS H E T N U?

•

•

• •

•

De Hollandsche IJssel maakt onderdeel uit van recreatieve routes. Verschillende vormen van recreatie zijn mogelijk over het water (pleziervaart, suppen en kanoën) en over land (wandelen, fietsen, joggen, skaten etc.). Aan de zuidoever van de Hollandsche IJssel loopt een jaagpad. Op enkele plekken passeer je de Hollandsche IJssel en is de rivier beleefbaar. Voor alle vormen van mobiliteit is de brug van de N228 nabij Knollemanshoek. Voor fietsers en wandelaars is de Meerlobrug bij jachthaven Marnemoende de plek om de Hollandsche IJssel over te steken. Jachthaven Marnemoende is een Toeristisch Overstap Punt (TOP) voor routes over land en water. De Noord IJsseldijk is de belangrijkste toegangsweg tot het plangebied. Vanaf deze weg kunnen de huidige voorzieningen worden bereikt. Parkeerplaatsen zijn er bij jachthaven Marnemoende en bij het IJsselsteinse Bos. In het IJsselsteinse Bos kan worden gerecreëerd (wandelen, ontmoeten, spelen etc.).

Jaagpad langs Hollandsche IJssel 20

MA AR OO K

• •

•

•

Verdere verstedelijking in de omgeving en met name in Rijnenburg leidt op lange termijn tot extra toename van de recreatieve druk. Het gebied is niet optimaal toegankelijk. De verbindingen liggen grotendeels parallel aan de rivier en zijn aan de noordzijde gelegen. De verbindingen haaks op de rivier (noord-zuid) zijn beperkt, niet alle routes zijn verbonden en parkeergelegenheid is beperkt. In het routenetwerk vormen de snelwegen (A12 en A2) barrières voor zowel toegankelijkheid als recreatieve/ecologische verbindingen zoals bij de Lange Vliet. Het aanbod aan recreatieve voorzieningen (waaronder zwemwater) is beperkt.

Noord IJsseldijk

Kampeervlot bij jachthaven Marnemoende

H O L L A N D S C H E I J S S E L O N T W I K K E L P E R S P E C T I E F 2 0 4 0 | V E R B I N DT S TA D E N L A N D

Analysekaart toegankelijk groen en blauw

CO N CLUSIE •

Sluipverkeer en druk op routes voorkomen

•

Vergroten toegankelijkheid (overgangen en parkeren)

• Toegankelijkheid op regionale schaal verbeteren •

Meerlobrug bij jachthaven Marnemoende

Aanbod recreatieve voorzieningen verhogen

Recreatieve paden in het IJsselsteinse bos 21

H O L L A N D S C H E I J S S E L O N T W I K K E L P E R S P E C T I E F 2 0 4 0 | V E R B I N DT S TA D E N L A N D

ANALYSE

Doelstelling 3: beleefbaar water HO E IS H E T N U?

• •

• • • •

Water is de levensader van het landschap met de Hollandsche IJssel en de sloten door het gebied als (blauwe) verbindingen met de omgeving. De Hollandsche IJssel is belangrijk voor de doorvoer van zoetwater naar West-Nederland tijdens droge perioden (klimaatbestendige wateraanvoer (KWA)) en voor de afvoer van water tijdens normale en natte perioden. Langs de rivier liggen dijken die zorgen dat het achterland beschermd is tegen overstromen. De Hollandsche IJssel is een belangrijke vaarroute voor recreatie. Water is een belangrijke basis(voorwaarde: kwaliteit en kwantiteit) voor behoud en ontwikkeling van (beleefbare) natuurwaarden. Jachthaven Marnemoende is een overstappunt tussen land en water. Het jaagpad aan de zuidoever ligt loopt langs het water (beleefbaar). Vanaf de Meerlobrug is ver zicht over land en water.

Contactpunt met de Hollandsche IJssel 22

MA AR OO K

• • •

•

•

De Hollandsche IJssel is beperkt beleefbaar in het landschap. Er zijn weinig contactpunten nabij het water. Door de gekanaliseerde loop van de Hollandsche IJssel is er op dit moment weinig ruimte voor natuurvriendelijke oevers. Voor een klimaatbestendige inrichting dient neerslag te kunnen worden opgevangen in het gebied zelf en dient te worden voorkomen dat het water afstroomt naar lager gelegen delen. Vanwege het veranderende klimaat is meer ruimte voor water wenselijk, vooral in de vorm van een groter wateroppervlak verbonden met de Hollandsche IJssel. Gezien de grote druk op de ruimte vraagt dit combinatie met andere functies. Vanuit de gebiedsbijeenkomst zijn meerdere wensen geuit voor meer water, ook om te zwemmen bijvoorbeeld in combinatie met horeca / paviljoen en natuur / vlonderpad.

Contactpunt met de hollandsche IJssel

Hollandsche IJssel met pleziervaart

H O L L A N D S C H E I J S S E L O N T W I K K E L P E R S P E C T I E F 2 0 4 0 | V E R B I N DT S TA D E N L A N D

Analysekaart beleefbaar water

CO N CLUSIE • Toevoegen contactpunten •

Beleving vergroten

•

Meer ruimte voor water

•

Zwemwater toevoegen

•

Zoeken naar waterverbindingen

•

De opgave voor waternatuur is verwerkt in doelstelling vijf; veerkrachtige natuur

Uitzicht vanaf Meerlobrug

Achtersloot als dijk met het lint in de achtergrond 23

H O L L A N D S C H E I J S S E L O N T W I K K E L P E R S P E C T I E F 2 0 4 0 | V E R B I N DT S TA D E N L A N D

ANALYSE

Doelstelling 4: landschapsinclusieve landbouw HO E IS H E T N U?

•

•

•

• •

Agrariërs zijn van belang in en voor de Lopikerwaard. • De ontwikkelingen bij het Hollandsche IJsselgebied moeten daarom niet los gezien worden van de Utrechtse Waarden als geheel. Zeker ook met betrekking tot de transitie van het landelijk gebied, waarvoor de Provincie Utrecht momenteel met • gebiedspartners werkt aan het UPLG.

Het gaat om circa twaalf eigenaren/pachters met voornamelijk melkveehouderijen, waarvan enkele met meer dan 200 koeien. De meeste agrariërs wonen en werken in de gemeente IJsselstein, enkele in de gemeente Montfoort. De agrarische gronden dragen bij aan de kernwaarden van het gebied met haar open en weidse polderlandschappen met historische MA AR OO K verkaveling. • Keukentafelgesprekken met agrariërs hebben geleid Agrariërs dragen bij aan het beheer van het tot bewustwording dat er naast bedreigingen ook waardevolle landschap door bijvoorbeeld beheer kansen liggen voor een duurzame landbouw binnen van slootranden, natuurvriendelijke oevers, kleine het plangebied van de Hollandsche IJssel. landschapselementen. • Het bedrijfseconomische perspectief staat onder Een aantal agrariërs speelt nu al in op kansen en druk, hoogste kwaliteit voor een lage prijs i.c.m. behoeften vanuit de stad, zoals zorg, kinderopvang steeds meer eisen rond ‘milieu’ en de omgeving. en lokale voedselproductie. • Veel agrariërs pachten grond. Deze pacht Een deel van de gronden die bestemd zijn voor constructies hebben een tijdelijk karakter, zeker als NNN of Noordwesthoek zijn nu nog door agrariërs een plangebied in transitie is. in beheer, veelal met een kortlopende en aflopende pacht.

Historische verkaveling met kleine landschapselementen 24

•

Sfeerbeeld: koeien langs de rivier in agrarisch gebied

•

Mede daarom is het belangrijk dat agrariërs zelf nadenken over toekomst van bedrijfsvoering. Kansen zijn er om gezamenlijk na te denken binnen het gebiedsproces UPLG. Zuidoever onderdeel van Lopikerwaard. Wensen en eisen om te verduurzamen (in combinatie met veel onduidelijkheid) vraagt veel van agrariërs. Er is onbegrip en weerstand waarom ontwikkelingen zoals bijvoorbeeld duurzame energie opwekken en aanleg van nieuwe natuur op de meest waardevolle agrarische gronden zouden moeten komen.

Historische boomgaarden

H O L L A N D S C H E I J S S E L O N T W I K K E L P E R S P E C T I E F 2 0 4 0 | V E R B I N DT S TA D E N L A N D

Analysekaart landschapsinclusieve landbouw

CO N CLUSIE •

Benut kansen om aan te sluiten bij behoeften van de stad.

•

Benut kansen binnen gebiedsproces UPLG Utrechtse Waarden (Lopikerwaard). Agrariërs op zuidoever zijn onderdeel van agrarisch kerngebied IJsselstein en de Lopikerwaard.

Sfeerbeeld: de agrariër als landschapsbeheerder

Huidige initiatieven bij agrariërs 25

H O L L A N D S C H E I J S S E L O N T W I K K E L P E R S P E C T I E F 2 0 4 0 | V E R B I N DT S TA D E N L A N D

ANALYSE

Doelstelling 5: veerkrachtige natuur HO E IS H E T N U?

•

• • •

•

De Hollandsche IJssel is een belangrijke ecologische verbinding tussen IJsselstein en Montfoort en met het achterland. De oevers langs de Hollandsche IJssel zijn vrijwel overal beschoeid. Op de rivieroevers liggen gebieden van Staatsbosbeheer die voor de Natuur Netwerk Nederland (NNN) ingericht zijn of worden. Diverse kleine landschapselementen zoals natuurvriendelijke oevers (blauw) en houtwallen, bomen (groen) zijn aanwezig. Door vernatting en duurzaam- en ecologisch beheer van slootranden dragen agrariërs bij aan het verbeteren van het leefgebied van bijvoorbeeld vogels en insecten. IJsselsteinse Bos is recreatief bos en heeft ook veel natuurwaarde.

MA AR OO K

• •

• •

•

Hollandsche IJssel is gekanaliseerd, weinig ruimte voor natuur 26

Behoud en versterken natuur staan soms op gespannen voet met landbouw en recreatie. De Hollandsche IJssel is een Kaderrichtlijn-Waterlichaam en voldoet op dit moment niet aan de vereiste doelen voor ecologische waterkwaliteit. Om de waterkwaliteit te verbeteren zijn acties nodig voor: • Meer ruimte voor water- en oeverplanten; • Meer leef- en paaigebied voor plantminnende vissen; • Verlagen van nutriëntconcentraties in water om fytoplanktonbloei te voorkomen. De aanwezige natuur is versnipperd, er ontbreken verblijfsplekken en de verbindingen (GBDA) is beperkt. Compensatie in het kader van de natuurwetgeving kan aan de orde zijn bij nieuwe ontwikkelingen zoals de aanleg van nieuw bos vanwege aantasting leefgebied soorten. Het aantal rivierkreeften is een probleem omdat ze waterplanten eten en de waterbodem omwoelen wat leidt tot troebel water, algenbloei en erosie.

Nat bos op oeverwal

Recreatief bos in het gebied

H O L L A N D S C H E I J S S E L O N T W I K K E L P E R S P E C T I E F 2 0 4 0 | V E R B I N DT S TA D E N L A N D

Analysekaart veerkrachtige natuur

CO N CLUSIE •

Benut kansen voor versterking en herstel van natuur en biodiversiteit.

•

Benut kansen voor ecologische verbindingszones tussen riviersysteem en omgeving zoals natuurgebieden in de Lopikerwaard.

•

Benut kansen voor aanleg van nieuwe natuur.

•

Benut kansen voor otterpassage bij brug N228

•

Benut kansen voor versterken robuust groen-blauw (én recreatief) netwerk.

Natuurlijke oever

Kleinschaligheid in de zuidoever 27

Ontwikkelperspectief

H O L L A N D S C H E I J S S E L O N T W I K K E L P E R S P E C T I E F 2 0 4 0 | V E R B I N DT S TA D E N L A N D

O NT WIKKELPERSPEC TIEF

Inleiding Een integraal ontwikkelperspectief voor Hollandsche IJssel is uitgewerkt aan de hand van vijf essenties, vijf uitdagingen, de vijf doelstellingen van Groen Groeit Mee en de vele kansen die in de analyse benoemd zijn. Omdat het plangebied niet op zichzelf staat en de samenhang met omgeving heel belangrijk is, is er bij de uitwerking van het ontwikkelperspectief ook gekeken naar het grotere schaalniveau’s. In onderstaande uitwerking worden eerst de essenties en uitdagingen met de daarbij behorende kansen benoemd en wordt het integrale ontwikkelperspectief toegelicht in kaarten en verbeeldingen. Daarna volgt in dit rapport een uitwerking voor de vijf doelstellingen. Tijdens het proces van opstellen was de sectorale benadering juist ook de input voor het integrale perspectief. VIJ F U ITDAG IN G EN De dilemma’s zijn urgente thema’s die spelen in het gebied van Hollandsche IJssel. Deze gaan over stadland verbindingen, zonnevelden, perspectief landbouw, recreatief netwerk en rust en openheid. • Goede stad-land verbindingen. Kansen zijn er in het maken van een heel aantrekkelijke stadsrand met een sterk verbonden routenetwerk voor mensen (voetgangers en fietsers), planten en dieren. De uitdaging hierbij is het opheffen van barrièrewerking van (snel)wegen en waterwegen en het komen tot voldoende robuustheid van een groenblauw netwerk. • Perspectief landbouw.

Kansen zijn er om delen van het agrarisch landschap van het Hollandsche IJsselgebied en de Utrechtse Waarden te behouden voor volgende generaties. De uitdaging hierbij is hoe de landbouw toekomstbestendig gemaakt kan worden. Gezamenlijk moeten we op zoek naar robuust en toekomstbestendig agrarisch gebruik. • Recreatief netwerk. Kansen zijn er in het maken van een goed verbonden routenetwerk voor voetgangers

en fietsers tussen stad en land. De uitdaging hierbij is het beheersen van de hoeveelheid autoverkeer in het gebied, het ontwikkelen van de ontbrekende schakels en het daadwerkelijk verbinden van de steden en dorpen in de omgeving met het gebied. Een uitdaging is het borgen van het structurele beheer van de (recreatieve) inrichting en voorzieningen. • Rust en openheid. Kansen zijn er in het gedeeltelijk behoud van eeuwenoud weids en Hollands cultuurlandschap met sloten en vee in de wei. De uitdaging hierbij is het behoud van voldoende grote maat van de openheid en het voorkomen van verdere verbrokkeling. • Zonnevelden. Kansen (en noodzaak) voor opwekken duurzame energie. Het uitnodigingskader zon is één van de opgaven in het gebied. Afspraken over energie worden gemaakt in RES-verband. In het uitnodigingskader zijn voorwaarden gesteld over inpassing in landschap, biodiversiteit, participatie en recreatief gebruik. De uitdaging hierbij is regionale samenwerking (wat moet waar) en lokaal goede (landschappelijke) inpassing en zo mogelijk combinatie van functies.

Huidige situatie

Toekomstbeeld, lange termijn 30

H O L L A N D S C H E I J S S E L O N T W I K K E L P E R S P E C T I E F 2 0 4 0 | V E R B I N DT S TA D E N L A N D

Kaart met ontwikkelperspectief Hollandsche IJssel op regionale schaal

31

H O L L A N D S C H E I J S S E L O N T W I K K E L P E R S P E C T I E F 2 0 4 0 | V E R B I N DT S TA D E N L A N D

VIJ F ESSENTIES De essenties zijn de belangrijke plekken en ruimtelijke ingrepen in het gebied van Hollandsche IJssel. Deze gaan over de rivieroevers, de ruggengraat, de groenblauwe lopers, de linten en de schakels. • Noord- en zuidoever. Kansen zijn er om bij nieuwe ruimtelijke ingrepen te werken vanuit het gehele riviersysteem van de Hollandsche IJssel, bestaande uit een samenhangend geheel van rivier, jaagpad, uiterwaarden en regionale waterkeringen. • Ruggengraat. Kansen zijn er om de IJsselwetering niet alleen als grens tussen Rijnenburg en Hollandsche IJssel te zien, maar als een tweezijdige groenblauwe en recreatieve ruggengraat en als overgang naar het stedelijk gebied. Met een goede verbinding naar de Nedereindse Plas en het Nedereindse Park. • Groenblauwe lopers. Kansen zijn er om een tweetal noord-zuidverbindingen (lopers) te ontwikkelen tussen Rijnenburg (stad), via de Hollandsche IJssel, naar de Utrechtse Waarden (land). In deze lopers is ruimte voor extra bos, natuur, recreatie en afwisseling tussen open, dicht en zicht. • Diversiteit in linten. Kansen zijn er in het behoud van twee intensieve, bebouwde en begrenzende linten (de Nedereindse weg en de Achtersloot) en een tussen gelegen extensief, rustig en met groen en water versterkt landschappelijk tussenlint (Noord IJsseldijk). • Schakels.

Kansen zijn er in het ontwikkelen van recreatieve schakelgebieden van formaat tussen stad en landschap en binnen het gebied.

32

Vijf essenties

Legenda ontwikkelperspectief 2040

H O L L A N D S C H E I J S S E L O N T W I K K E L P E R S P E C T I E F 2 0 4 0 | V E R B I N DT S TA D E N L A N D

Kaart met ontwikkelperspectief 2040 Hollandsche IJssel op gebiedsniveau

33

H O L L A N D S C H E I J S S E L O N T W I K K E L P E R S P E C T I E F 2 0 4 0 | V E R B I N DT S TA D E N L A N D

“In het ontwikkelperspectief staat het water van de Holllandse IJssel centraal. Het water zelf wordt meer zichtbaar en beleefbaar gemaakt en speelt een grote rol in robuuste verbindingen voor mens, dier en plant. Het jaagpad aan de zuidzijde, varen op het water en bruggen en balkons over het water geven ruimte voor recreatief medegebruik en mogelijk een nieuwe vaarverbinding tussen de Hollandsche IJssel en Rijnenburg. De uiterwaarden en oevers van waterlopen dragen bij aan het versterken van Natuur Netwerk Nederland door verbeteren van de inrichting zoals natuurvriendelijke oevers, rivierbosjes en kleine landschapselementen in combinatie met toekomstbestendig boeren.” 34

H O L L A N D S C H E I J S S E L O N T W I K K E L P E R S P E C T I E F 2 0 4 0 | V E R B I N DT S TA D E N L A N D

“Naast het water blijft de openheid een kernwaarde van het Hollandsche IJsselgebied. Naast nieuwe bosgebieden en kleine landschapselementen blijft lokaal een open landschap met vee in de wei en weidse vergezichten. Tussen akkers is ruimte voor nieuwe wandel- en fietsroutes en landschapselementen. Langs watergangen is ruimte voor natuurvriendelijke oevers en ecologisch bermbeheer. De toekomstbestendige boer blijft de beheerder van dit waardevolle cultuurlandschap.” 35

H O L L A N D S C H E I J S S E L O N T W I K K E L P E R S P E C T I E F 2 0 4 0 | V E R B I N DT S TA D E N L A N D

“Ook de bosgebieden zijn een kwaliteit van het Hollandsche IJsselgebied. Naast het al bestaande IJsselsteinse Bos zijn er kansen voor nieuw bos met een afwisselend bosmilieu van nat en droog, verspreid over het gebied zoals in de Noordwesthoek met recreatiefunctie en in de uiterwaarden met natuurfunctie. Er is een afwisselend open en dicht landschap met tussen de verschillende ‘boskamers’ verbindingen en doorzichten. Deze geven bijvoorbeeld zicht op een mogelijke vaarverbinding tussen de Hollandsche IJssel en Rijnenburg. De recreatieve bossen zijn ontsloten met wandelpaden en er zijn (open) plekken voor ontmoeten en spelen.” 36

H O L L A N D S C H E I J S S E L O N T W I K K E L P E R S P E C T I E F 2 0 4 0 | V E R B I N DT S TA D E N L A N D

“Aan de noordzijde van de Hollandsche IJssel zijn nabij IJsselstein kansen voor een nieuwe recreatieve groenblauwe knoop. Daarnaast zijn er kansen voor het maken van extra waterberging met zwemwaterkwaliteit in combinatie met nieuw rivierbos, natuurvriendelijke oevers langs het water en recreatieve routes voor wandelaars en fietsers. Gekoppeld aan deze plek kan op termijn een nieuwe wandel- en fietsbrug over de Hollandsche IJssel gerealiseerd worden.”

37

H O L L A N D S C H E I J S S E L O N T W I K K E L P E R S P E C T I E F 2 0 4 0 | V E R B I N DT S TA D E N L A N D

O NT WIKKELPERSPEC TIEF

Doelstelling 1: beleefbaar landschap HO LL AN DSCH E IJSSEL VERBIN DT S TAD EN L AN D

D RIE D EELG EB IED EN

RO BU US TE OVERGAN G

ZICHTLIJ N EN

Versterken Hollandsche IJssel als identiteitsdrager door onderscheid te maken in zuidelijke oever, noordelijke oever en stroomrug. Gezamenlijk zorgen de drie deelgebieden voor een logische overgang van de open ruimte van de Lopikerwaard naar het te ontwikkelen stadsdeel Rijnenburg.

Het noordelijk deel van de stroomrug heeft een dichtere structuur en een beslotener karakter met een intensiever recreatief (mede)gebruik. Het vormt een robuuste groene overgang tussen stad en rivier. De oorspronkelijke verkavelingsstructuur blijft behouden en de watergangen begeleiden zichtlijnen tussen stad en land.

Behoud van kernkwaliteiten en zichtrelaties van het gebied: • Landschappelijke diversiteit met afwisseling van water en land, van dicht en openheid; • Het (veen)weidekarakter inclusief strokenverkaveling; • Landschapselementen en lintbebouwing en de (relatieve) rust en stilte; • Behoud en versterken van doorzichten en zichtrelaties.

Van intensieve recreatie met veel bossen (3) via een afwisselend (open en bos) gebied op de noordoever (2) naar een rustig, open landschap met veel extensief agrarisch gebruik op de zuidoever (1). De deelgebieden zorgen voor een heldere zonering van druk en intensief gebruik aan de stadszijde naar rust en extensief gebruik aan de zijde van de Lopikerwaard.

38

H O L L A N D S C H E I J S S E L O N T W I K K E L P E R S P E C T I E F 2 0 4 0 | V E R B I N DT S TA D E N L A N D

HO LL AN DSCH E IJSSEL RECRE ATIEF UITLOO P G EBIED TUSSEN S TAD EN L AN D

OVERGAN G TUSSEN S TAD EN L AN D

G EB RUIK EN B ELE VIN G

VERVLO CHTEN RECRE ATIE

Stad en land komen hier samen. Het Hollandsche IJsselgebied is één van de groene scheggen voor een gezonde leefomgeving rondom Utrecht. Nabij de stadskernen IJsselstein, Nieuwegein, Utrecht en Montfoort zijn diverse plekken voor rust en ruimte om te recreëren, te ontspannen en te ontmoeten.

Hollandsche IJssel is recreatief bovenlokaal aantrekkelijk. Er is een recreatieve zonering van intensief naar extensieve recreatie op de overgang van stad naar land. Het stimuleren van voorzieningen die passen in het gebied. Daartoe zijn diverse wensen en ideeën ingebracht zoals:

De Hollandsche IJssel vervlecht en verbindt recreatief medegebruik vanuit de stedelijke woonomgeving met het open weidelandschap van de Utrechtse Waarden Recreatieterreinen nodigen uit voor diverse vormen van (dag)recreatie en verblijf en zijn goed toegankelijk.

• Waterrecreatie: o.a. zwemgelegenheid, vaarverbinding: • Agrotoerisme: o.a landwinkel met terras, pluktuin, voedselbos, kaasboerderij; • Sporten en bewegen: o.a. belevenisbos, golfterrein; • Routes en (natuurgerichte) attracties, bijvoorbeeld natuur- en vlonderpad, uitkijkpunten; • Natuurbeleving: o.a. zorgboerderij, educatie, eendenkooi etc. 39

H O L L A N D S C H E I J S S E L O N T W I K K E L P E R S P E C T I E F 2 0 4 0 | V E R B I N DT S TA D E N L A N D

O NT WIKKELPERSPEC TIEF

Doelstelling 2: toegankelijk groen en blauw L AN G E LIJ N EN EN VERBO N D EN N E T WERKEN

TO EGAN KELIJ K L AN DSCHAP

O NTL AS TEN B ES TA AN D E WEG EN

OVERGAN G S TAD EN L AN D

Verbeteren van de toegankelijkheid van landschap, natuur en water met vaar-, wandel- en fietsroutes vanuit omgeving:

De bestaande TOP bij Marnemoende blijft behouden. Aanleg Groene Entree (TOP) nabij Noord IJsseldijk en N228 maar ook de aanleg van een nieuwe TOP nabij IJsselstein met parkeergelegenheid, zodat bestaande wegen en routes worden ontlast. • Vergroten comfort en verkeersveiligheid voor fietsers en wandelaars door ontvlechten en verfijnen van routenetwerk van verkeerstromen. (En indien nodig aanleg van verkeerskundige voorzieningen). • Doorgaande fiets- en wandelroutes met recreatieve contactpunten.

Aanleg van wandelpaden vanaf de stad naar (noordelijk) deelgebied en aan beide zijden van de rivier met natuur- en waterbeleving:

• • • • • •

40

Rijnenburg Groot Merwede Lange Vliet Nedereindse Park en Kromme IJssel Park Oudegein. Lange lijnen en netwerken zijn verbonden in de toekomst.

• Wandelpaden in en tussen (bossen) noordzijde • Wandelpaden naar, langs en over de Hollandsche IJssel. • Wandel/struinpaden (oa jaagpad, zuidoever) met zicht(lijnen) op water.

H O L L A N D S C H E I J S S E L O N T W I K K E L P E R S P E C T I E F 2 0 4 0 | V E R B I N DT S TA D E N L A N D

O NTSLUITIN GSS TRUC TU U R , TO P EN KNOO PPU NTEN

FIJ N MAZIG ROUTEN E T WERK

M O B ILITEIT

RECRE ATIE VE SCHAKELS

Aanleg van fijnmazig routenetwerk aansluitend op Rijnenburg en met recreatieve (verblijfs)waarde op de stroomrug (noord). Realisatie fiets- en wandelverbinding IJsselwetering en verbinden met recreatiegebied Noordwesthoek, IJsselsteinse Bos en Nedereindse Park.

De gemeente IJsselstein heeft de intentie om de hoeveelheid autoverkeer op de Noord IJsseldijk niet verder te vergroten en het liefst iets te verminderen. Op de korte termijn nemen we maatregelen, die de verkeersveiligheid voor automobilisten en langzaam verkeer moeten verbeteren. Mogelijk is een neveneffect van deze maatregelen dat de doorstroming en/ of aantrekkelijkheid voor doorgaand verkeer licht verminderd.

Intensivering recreatie op twee locaties zodat het omringende gebied onderdeel blijft van het landschap.

• Aanleg van nieuwe brug(gen) voor wandelaars en fietsers over de Hollandsche IJssel, zodat noord-en zuidzijde goed met elkaar verbonden zijn; • Verkennen kansen voor waterverbinding, zowel ecologische als recreatieve (bv. varen) tussen Hollandsche IJssel en (toekomstig) Rijnenburg.

• Uitbereiden recreatieve functies bij de schakel nabij jachthaven Marnemoende. • Nieuwe functies localiseren bij camping en nieuwe punt overstap land naar water.

Daarnaast heeft de Provincie aandacht voor de verbetering van de verkeersveiligheid op dijkwegen. Ook in deze studie wordt de Noord IJsseldijk betrokken.

41

H O L L A N D S C H E I J S S E L O N T W I K K E L P E R S P E C T I E F 2 0 4 0 | V E R B I N DT S TA D E N L A N D

O NT WIKKELPERSPEC TIEF

Doelstelling 3: beleefbaar water HO LL AN DSCH E IJSSEL ZICHTBA AR EN B ELEEFBA AR

VES TIN GSS TED EN

Z WEMWATER EN VERB IN D IN G EN

OVERGAN G EN VERB IN D IN G

De Hollandsche IJssel verbindt de vestingsteden IJsselstein, Montfoort en de (woon)kern van Nieuwegein. Versterken van de unieke landschappelijke ervaring over land en water met variatie in landschapsbeleving tussen Montfoort en IJsselstein.

Kansen die kunnen worden verkend zijn: • Verkenning mogelijkheden zwemwater (zwemplas in de uiterwaarden langs de rivier). • Verkennen kansen voor ecologische en recreatieve (vaar)waterverbinding en/of overstapmogelijkheid tussen vaar- en landroutes bij jachthaven Marnemoende en (vaar)verbinding tussen de Hollandsche IJssel en (toekomstig) Rijnenburg.

• Noord en Zuid IJsseldijk als (verhoogde) overgang (regionale waterkering) tussen rivieroevers en oeverwal met doorzichten en contactpunten. • Het tracé van de regionale waterkeringen optimaliseren.

42

H O L L A N D S C H E I J S S E L O N T W I K K E L P E R S P E C T I E F 2 0 4 0 | V E R B I N DT S TA D E N L A N D

HO LL AN DSC H E IJSS EL VERBIN DT D E S TAD

RO BU US T WATERS YS TEEM IN H E T

M E T L AN D

H O LL AN DSCH E IJSSELG EB IED

CO NTAC TPU NTEN

RO BU US T WATERS YS TEEM

Versterken van de zichtbaarheid en beleefbaarheid van • de Hollandsche IJssel door de rivieroevers te verbinden met de omgeving. Kansen die kunnen worden verkend zijn: • Het realiseren van struinpaden door de uiterwaarden (in de NNN-gebieden staat natuurdoel voorop); • Toegankelijkheid (ook voor onderhoud) verbeteren • van jaagpad langs de Hollandsche IJssel; • Het toevoegen van contactpunten: verblijfsplaatsen aan/bij het water, zicht op het water vanaf de • (nieuwe) brug of vanaf een struinpad of jaagpad.

Realiseren van een kwalitatief gezond, toekomstbestendig en robuust watersysteem door kansen te benutten voor meer ruimte voor water in combinatie met andere functies zodat een bijdrage wordt geleverd aan het verbeteren van de waterkwaliteit en biodiversiteit (volgens de Kaderrichtlijn Water). Opvangen neerslag in het gebied waar het valt zodat een nieuwe ontwikkeling klimaatbestendig is ingericht. Verbeteren van de (ecologische) waterkwaliteit met groenblauwe dooradering zoals natuurvriendelijke oevers.

43

H O L L A N D S C H E I J S S E L O N T W I K K E L P E R S P E C T I E F 2 0 4 0 | V E R B I N DT S TA D E N L A N D

O NT WIKKELPERSPEC TIEF

Doelstelling 4: landschapsinclusieve landbouw WAT WILLEN WE B EREIKEN

B EH OU D AG RARISCH L AN DSCHAP

VERS TERKEN G RO EN B L AUWE ID ENTITEIT

SAM ENWERKEN M E T D E AG RARIËR

Hollandsche IJssel verbindt de stad met het agrarisch areaal van de Utrechtse Waarden (Lopikerwaard). Agrarisch areaal aan zuidzijde maakt onderdeel uit cultuurhistorische hoofdstructuur (UPLG).

De agrarische bedrijven in het gebied zijn toekomstbestendig doordat ze de groenblauwe identiteit van het gebied versterken en een rol spelen als landschapsbeheerder. Ze vormen daarmee een belangrijk voorbeeld voor de benodigde transitie in de landbouw.

•

De opgave om het agrarisch landschap te behouden en verduurzamen kan alleen opgelost worden op de schaal van de Utrechtse waarden.

44

• • •

Samenwerking afstemming met gebiedsproces UPLG Utrechtse Waarden; Gezamenlijk verkennen en faciliteren agrarische toekomstvisie voor lange termijn; Faciliteren landbouwcoach en mogelijkheden voor subsidie; Dialoog voortzetten met agrariërs (individueel) en agrarisch collectief en LTO over o.a. de aanleg en het beheer van kleine landschapselementen, wandelroutes, natuurvriendelijke oevers, weidevogelbeheer, kruidenrijk grasland e.d.

H O L L A N D S C H E I J S S E L O N T W I K K E L P E R S P E C T I E F 2 0 4 0 | V E R B I N DT S TA D E N L A N D

KO ES TEREN AG RARISCH E G RO N D EN

VERB REDIN G AG RARISCH E WA ARD E

BO ERD ERIJWIN KEL

•

Hollandsche IJssel is de ontmoetingsplek tussen stedeling en agrariër. Stimuleren en faciliteren landschapsinclusieve landbouw. Kansen die kunnen worden verkend zijn waar duurzame voedselproductie samengaat met: • Agrotoerisme: landwinkel met terras, pluktuin kaasboerderij; • Natuurbeleving: zorgboerderij of educatie; • Duurzame energie-opwek landschappelijk ingepast; alleen boven de Noord IJsseldijk • Aanleg en onderhoud van struinpaden en wandelpaden over of langs agrarische percelen.

Een voorbeeld van een initiatief vanuit een agrariër is een boederijwinkel. Het verkopen van lokale producten om de stad te betrekken bij het belang van het landschap.

•

•

Koesteren van de agrarische gronden met haar open en weidse polderlandschappen en historische verkaveling en faciliteren agrariër als landschapsbeheerder met o.a. boomgaarden, GBDA (knotwilgen, houtwallen, natuurvriendelijke oevers (levendige boerensloten)) of struinpaden. Verkennen of/hoe vrijkomende agrarische bebouwing op kleinere schaal gebruikt kan worden om een klein deel van de woningvraag op te vangen, bijvoorbeeld door langs de linten en stadsranden te transformeren maar met beperkte uitbreiding. Bij vrijkomende (agrarische) grond inzetten op bijdrage aan verbetering (verkaveling) landbouw in combinatie met andere doelen. Prioriteit heeft het leggen van (openbare) verbindingen voor mens, plant en dier en er kan ook gedacht worden aan het landschappelijk inpassen van zonnepanelen.

45

H O L L A N D S C H E I J S S E L O N T W I K K E L P E R S P E C T I E F 2 0 4 0 | V E R B I N DT S TA D E N L A N D

O NT WIKKELPERSPEC TIEF

Doelstelling 5, veerkrachtige natuur HO LL AN DSCH E IJSSEL NATU U RLIJ K VERBO N D EN M E T ACHTERL AN D

G RO EN B L AUWE VERB IN D IN G EN

NATU U R ARE A AL

NATU U RVRIEN D ELIJ KE O E VERS

De Hollandsche IJssel en de rivieroevers zijn de drager van de natuur. We werken aan behoud en versterking van de groenblauwe verbinding tussen gebieden met ecologische waarden. Zo ontstaat er een ecologisch robuust(er) netwerk, een grotere diversiteit en een verbeterde waterkwaliteit dat aansluit op het open weidelandschap.

Inrichting (optimaliseren) van drie Natuur Netwerk Nederland (NNN) gebieden aan de noord- en zuidoever van de Hollandsche IJssel, met bijvoorbeeld natuurvriendelijke oevers, geulen, nat/vochtig (overstroombaar) bos en botanisch grasland. Deze NNN gebieden zijn onderdeel van het ecologisch netwerk.

Aanleg van natuurvriendelijke oevers (o.a. levendige boerensloten) bieden ruimte voor de ontwikkeling van oevervegetatie en leef- en paaigebied voor vissen. Kansen kunnen worden verkend langs de noordoever, in de NNN gebieden, langs IJsselwetering en mogelijk aan de zuidoever.

Verkennen van mogelijkheden voor vergroten natuurareaal op gronden ‘Groene Contour’ (gemeente IJsselstein), gecombineerd met water en natuurbeleving (recreatie/ recreatief medegebruik).

Kansen voor een otterpassage bij de brug in de N228.

Aanvullend hierop zijn er kansen om deze groenblauwe hoofdstructuur ook te verbinden met de stadsnatuur in Rijnenburg, IJsselstein en Nieuwegein.

46

H O L L A N D S C H E I J S S E L O N T W I K K E L P E R S P E C T I E F 2 0 4 0 | V E R B I N DT S TA D E N L A N D

SLOTEN EN KLEIN E L AN DSCHAP SELEM ENTEN Groenblauwe dooradering (GBDA) verbindt zowel binnen Hollandsche IJssel als met het achterland. Met een netwerk van kleine landschapselementen en ecologisch slootbeheer worden habitats en migratieroutes voor flora en fauna aangelegd. Verkennen en faciliteren van de aanleg van kleine landschapselementen en groenblauwe dooradering binnen het gebied én met de omgeving.

BOS L AN DSCHAPPELIJ K IN PASSEN

RE ALISATIE VAN NAT OOIBOS

Kansen voor bosaanplant zijn met name aan de noordzijde van de Hollandsche IJssel goed inpasbaar. Nieuwe bospercelen worden ingepast in de aanwezige strokenverkaveling, zodat doorzichten en watergangen behouden en versterkt worden. Op NNN-gronden aan zuidzijde is ook ruimte voor bosaanplant.

Bij de verkenning van de gronden IJsselstein voor natuur, water en recreatie is dit een potentiële locatie voor realisatie nat ooibos. Koppelkans met ambitie vanuit de Utrechtse bosopgave. Door deze verkenning en inpassing van de bosambitie binnen het gehele plangebied Hollandsche IJssel, wordt er uiteindelijk meer nat ooibos gerealiseerd dan mogelijk is op alleen NNN gronden (1+1=3).

Aan de zuidzijde is bosaanplant vooral groepsgewijs (zoals eendenkooi, pestbostje) en in kleine aantallen, zodat cultuurhistorische kwaliteiten als openheid en zichtrelaties behouden blijven.

47

Uitvoeringsprogramma

H O L L A N D S C H E I J S S E L O N T W I K K E L P E R S P E C T I E F 2 0 4 0 | V E R B I N DT S TA D E N L A N D

UIT VO ERIN GSPRO G RAM MA

DE SAMENWERKENDE GEBIEDSPARTIJEN H UID IG E SITUATIE Het primaire doel van de gebiedsontwikkeling in dit voorbeeldgebied is de realisatie van een groenblauwe scheg in verbinding met de stedelijke ontwikkeling in de omgeving. Hiervoor starten partijen een gebiedsgerichte samenwerking. De samenwerkende partners formuleerden onderstaande gezamenlijke ambitie. We geven in het Hollandsche IJsselgebied met oog voor elkaars belang ruimte aan mens en dier, water(recreatie), biodiversiteit en duurzame energie. Het verleggen van de waterkering aan de zuidoever van de Hollandsche IJssel fungeert hierbij als katalysator. Het gebied biedt kansen voor vergroten van biodiversiteit, waterveiligheid en waterbeschikbaarheid. Met de gewenste aanleg van extra wandel- en fietspaden nemen de natuurvriendelijke recreatiemogelijkheden toe. Aan de noordzijde van de Hollandsche IJssel streven we naar mogelijkheden voor natuurinclusieve (markt)ontwikkelingen zoals flexwoningen, extensieve landbouw / lokale voedselinitiatieven, (verblijfs)recreatie en duurzame energieopwekking. Doel is een zoveel mogelijk aaneengesloten groenblauwe zone die wordt verbonden met het groen en blauw in de omgeving en de aangrenzende woongebieden van IJsselstein, Nieuwegein, Montfoort. De interne participatie en communicatie verloopt via de deelnemers aan de projectgroep.

Programmaorganisatie: programmamanager, projectgroep en stuurgroep. Elke organisatie draagt zorg voor eigen kosten. In de fase van het Ontwikkelperspectief betalen gemeente Utrecht en gemeente Nieuwegein wel mee aan de proceskosten, maar maken (nog) geen deel uit van de stuurgroep.

B E TEKENIS VAN H E T O NT WIKKELPERSPEC TIEF

Gebiedsbijeenkomst in het Zendstation, 13 februari 2025 50

Voor het opstellen van het Ontwikkelperspectief was er een samenwerkingsovereenkomst (SOK) tussen de samenwerkende gebiedspartijen. Met als doel: simpel waar het kan en integraal samenwerken waar het moet. Voor de

H O L L A N D S C H E I J S S E L O N T W I K K E L P E R S P E C T I E F 2 0 4 0 | V E R B I N DT S TA D E N L A N D

planfase blijft het doel om op een eenvoudige manier de afspraken onderling vast te leggen. Sommige onderwerpen zoals de groenblauwe dooradering en het maken van nieuwe recreatieve routes is relatief eenvoudig en willen we ook eenvoudig georganiseerd houden. Andere thema’s als verstedelijking, mobiliteit en verbindingen over de Hollandse IJssel zijn complexer en hiervoor moet echt gezamenlijk en integraal een plan gemaakt worden. Om het geschetste perspectief daadwerkelijk te realiseren is het van belang om deze te vertalen in concrete projecten en afspraken. Dit is concreet gemaakt voor de komende jaren, waarbij de maatregelen uit ‘UPLG maatregelenpakket 1’ een belangrijke katalysator zijn, aangezien hier nu Rijksmiddelen voor beschikbaar zijn. Voor 1 januari 2028 moeten deze UPLG middelen uit Maatregelpakket 1 voor het voorbeeldgebied Hollandsche IJssel zijn ‘gelabeld’/ verplicht. Zie hiervoor het onderdeel financiën in dit Uitvoeringsprogramma. Voor de langere termijn is de visie wel vertaald naar project ideeën maar deze vragen nog meer uitwerking en hiervoor moet vaak ook nog dekking worden gevonden. Voor het waarmaken van de uitvoering is een structureel vervolg tussen de betrokken overheden nodig. Deze intentie is er en zal worden vastgelegd in een vervolg op de huidige samenwerkingsovereenkomst.

Hiervoor wordt een vervolgproces opgesteld en vind afstemming plaats tussen de opdrachtgevers vanuit de verschillende samenwerkende partijen. Voorwaarde voor een succesvolle realisatie is dat we dit samen met alle betrokkenen uit het gebied te doen: bewoners, ondernemers, grondeigenaren, belangenvertegenwoordigers, omwonenden etc.

MAATREGELEN VOOR KORTE, MIDDELLANGE EN LANGE TERMIJN Kort (voor 2030)

• •

Lopende projecten: NW hoek Lopende projecten: Inrichting NNN

• • • • • • • •

• • • • • • •

Lopende projecten: recreatieve verbinding IJsselwetering en natuurvriendelijke oever Lopende projecten: uitnodigingskader zon Van verkenning en visie naar een plan met actieplan (proces) Concreet plan maken voor landbouwgebied (proces) Verkenning en labelen van UPLG Maatregelenpakket 1 middelen UPLG-project: natuurvriendelijke oevers UPLG-project: otterpassage UPLG-project: verkenning van haalbaarheid en inrichtingsmogelijkheden (groen, blauw & recreatief) van gronden noordzijde Hollandse IJssel nabij IJsselstein (Groene Contourgronden) RodS-projecten: wandelpaden uiterwaarden RodS-projecten: veilige insteek IJsselsteinse bos RodS-projecten: wandelpad langs Marrepad breed profiel met landschappelijke inpassing Wandelverbinding Marnemoende – IJsselsteinsebos (korte termijn, overige kansen) Groenblauwe dooradering en waterbergende maatregelen Kleine (groene en blauwe) landschapselementen Ruimte voor nog nader te bepalen kleine initiatieven vanuit participatie

Middellang en Lang (na 2030) •

•

Het maken van lange lijnen in het landschap, volgend uit het actieplan, bijv. - Verbindingen (groen, blauw en routes) van stad naar landschap - (Waterverbinding tussen Hollandse IJssel en Rijnenburg) - Lange lijnen haaks op de rivier Het maken van recreatieve knooppunten en overstappunten: - Knooppunt bij de Meerlobrug - Extra brug bij IJsselstein over Hollandse IJssel

-

TOP nabij aansluiting N228 en Noord IJsseldijk TOP bij IJsselstein

Buiten plangebied • •

Groenblauwe recreatieve en ecologische verbindingen richting het westen Groenblauwe recreatieve en ecologische verbinding IJsselwetering – Nedereindse plas

A AN B E VELIN G EN VOO R H E T VERVO LG •

•

•

•

•

In de volgende stap van de planfase kunnen afzonderlijke projecten gezamenlijk richting concrete uitvoering gebracht worden. Voor meer complexe delen wordt eerst nog een integrale planfase doorlopen. De verkenning van dit ontwikkelperspectief en de hierin beschreven kansen vormen hiervoor de basis. Opstellen maatwerkovereenkomsten. In een volgende fase formuleren we met elkaar per project een opdracht waarin taken, rollen en verantwoordelijkheden goed zijn vastgelegd. Het advies is om in het vervolg een nauwere samenwerking met het programma GGM te borgen, zodat over en weer meer van elkaar geleerd kan worden. Wat zijn de lessen over een weer? Hoe kan in het proces van elkaar geleerd worden? De onderlinge afstemming tussen de samenwerkende gebiedspartijen zal ook in de planfase nog veel tijd kosten voor gericht onderzoek, zorgvuldige afweging en gezamenlijk keuzes. Het advies is om in het vervolg te werken met scherpe opdrachtformuleringen zodat onderlinge afspraken goed vastgelegd zijn. Het advies is om gemeente Utrecht vanwege het belang en het raakvlak met Rijnenburg en de scheggen niet langer als agendalid, maar als volwaardig lid van de stuurgroep te betrekken.

51

H O L L A N D S C H E I J S S E L O N T W I K K E L P E R S P E C T I E F 2 0 4 0 | V E R B I N DT S TA D E N L A N D

UIT VO ERIN GSPRO G RAM MA

Proces en draagvlak in de omgeving H UID IG E SITUATIE Dit ontwikkelperspectief is opgesteld binnen de kaders en uitgangspunten van het huidige vigerend beleid van de verschillende samenwerkende gebiedspartijen. Specifiek te noemen is het UPLG-gebiedsproces Utrechtse Waarden. En specifiek voor het Hollandsche IJsselgebied het Recreatief Perspectief (Bureau voor Ruimte & Vrije Tijd i.o.v. Provincie Utrecht, 2024). Dit rapport geeft in detail een verkenning van de recreatieve mogelijkheden en behoeften. Bij het opstellen van dit Ontwikkelperspectief Hollandsche IJssel is gewerkt vanuit een vooraf opgesteld Participatie en Communicatieplan. In dit plan zijn de stakeholders ingedeeld in drie overkoepelende categorieën van overheden, grondeigenaren, en organisaties en belangenverenigingen. De meeste energie is gaan zitten in het maken van een gezamenlijk plan door de samenwerkende gebiedspartijen met draagvlak bij alle samenwerkende gebiedspartijen. In het ambtelijk projectteam is gezamenlijk gewerkt aan de analyse, ontwikkelperspectief en het uitvoeringsprogramma voor dit Ontwikkelperspectief. Op drie momenten is de stand van zaken gepresenteerd aan de grotere achterban binnen de samenwerkende gebiedspartijen. Op vier momenten is de stuurgroep bijgepraat over de voortgang, keuzes en dilemma’s in het Ontwikkelperspectief.