E26[Jaarverslag 2020] NV Economische Impuls Zeeland def

Circulaire uitvraag installaties Provincie Zeeland Looptijd: 2020 - medio 2021 Betrokken partijen: Provincie Zeeland, Rijkswaterstaat, TechniekNederland, K&I netwerk Circulair Bouwen Rol Impuls: projectpartner Omvang: In budgetsubsidie Beoordelen richtlijnen voor circulaire installaties Binnen het project circulaire uitvraag installaties wordt de richtlijn ‘voor circulaire installaties voor marktpartijen beoordeeld. Hiervoor worden verschillende bijeenkomsten georganiseerd, waarbij verschillende marktpartijen aansluiten. Resultaten 2020 In 2020 is een richtlijn circulair uitvragen beschikbaar gekomen. Het vervolg is dat deze gecommuniceerd wordt naar de doelgroep. Dit wordt gedaan door middel van een webinar, die in 2021 plaatsvindt. Rol Impuls De rol van Impuls is om partijen bij elkaar te brengen, de voortgang te bewaken en de actiepuntenlijst te beheren.

BioVoice Looptijd: 2020 - 2022 Betrokken partijen: Rewin, Dockwize, MidPoint, GCC, BOM, Rabobank, e.a. Rol Impuls: projectpartner Omvang: € 200.000,- (totaal)

25

Jaarverslag 2020 - NV Economische Impuls Zeeland

Versnellen transitie biobased- en circulaire economie BioVoice is het programma voor biobased & circulaire innovatie. Binnen Biovoice worden grote(re) bedrijven, start-ups en scale-ups samengebracht. Doel is om de transitie naar een biobased- en circulaire economie te versnellen. Resultaten 2020 In 2020 zijn in totaal negen challenges opgehaald, voor Zeeland is dit twee keer bij DOW en één keer bij LambWeston Meijer. Er is contact gelegd met 85 Start-ups & Scale-ups, hieruit kwamen 32 matchmaking gesprekken voort. In totaal zijn hieruit 17 matches ontstaan, waarvan acht zijn afgerond met een innovatiecontract (voucher). Rol Impuls De rol van Impuls binnen dit project is om challenges op te halen bij grootbedrijven en het scouten van mkb-ers, start-ups en scale-ups om mee te doen. En daarnaast niet in het BoioVoice-programma passende vraagstukken onder te brengen in andere Impuls-programma’s en projecten, zoals Symbiosis for Growth.

Circulaire maakindustrie Zeeland Looptijd: 2020 – eind 2021 Betrokken partijen: Provincie Zeeland, FME, Metaalunie en Circo Rol Impuls: bedenker, initiator en uitvoerder Omvang: onderdeel van budgetsubsidie Circulair maken van producten Binnen het project circulaire maakindustrie worden Zeeuwse maakbedrijven begeleidt om zelf daadwerkelijk een stap te zetten in het meer circulair maken van hun producten. En deze vervolgens samen met hun klanten in de markt te brengen. Resultaten 2020 In 2020 is door de Provincie Zeeland aangeboden middels een zogenaamde Circo-Track om circa 10 bedrijven te begeleiden. Impuls doet hierbij de uitwerking en opvolging om bedrijven tot een daadwerkelijke invoering van hun circulaire idee te brengen. Er zijn contacten gelegd met FME en Metaalunie om gezamenlijk op te trekken en met Circo is een conceptuitvoeringsplan besproken. Rol Impuls Impuls heeft dit project bedacht, legt de contacten met relevante organisaties en gaat bedrijven mee uitnodigen en begeleid mee in de zogenaamde Tracks en doet actief de opvolging van de Tracks tot daadwerkelijke invoering van de ideeën.

Vouchers Circulaire Economie en Energietransitie Looptijd: 2020 t/m 2022 Betrokken partijen: Provincie Zeeland Rol Impuls: uitvoerder Omvang: € 200.000,-

26

Jaarverslag 2020 - NV Economische Impuls Zeeland Voor innovatieve plannen circulaire economie of energietransitie Impuls verstrekt mkb-vouchers aan Zeeuwse ondernemers die innovatieve plannen hebben op het gebied van circulaire economie of energietransitie. Deze voucherregeling is mogelijk gemaakt door de Provincie Zeeland en loopt tot 2022 of totdat het budget is uitgeput. Impuls heeft eerder vouchers uitgegeven voor biobased en circulaire innovaties, waar veel animo voor was. De regeling is nu verbreed naar onderzoek en ontwikkeling op het vlak van energietransitie, vernieuwende projecten op dat vlak maken kans op een voucher. Het begrip ‘biobased’ wordt door Impuls beschouwd als onderdeel van de circulaire economie. Resultaten 2020 Sinds mei 2020 zijn er 5 vouchers toegekend met een totale waarde van € 45.000,-. Daarnaast zijn er momenteel nog 4 aanvragen in behandeling. Rol Impuls Impuls voert dit project uit en probeert zoveel mogelijk ondernemers op de hoogte te stellen van het bestaan van de vouchers.

Symbiosis4Growth Looptijd: 2018 – eind 2021 Betrokken partijen: Rewin en MidPoint Rol Impuls: partner Omvang: € 475.540,- (totaal) , waarvan het Zeeuwse deel: Voor materiele cofinanciering van het project voor 2020 en 2021: € 95.235,- (= € 47.617,50/jaar)

Samenwerkingsplatform voor symbiose Symbiosis4Growth (S4G) is een samenwerkingsplatform dat industriële symbiose bij bedrijven in West- en Midden-Brabant en Zeeland wil versnellen én realiseren. Doel is bedrijven te koppelen om (rest)materialen, energie, kennis, capaciteit, faciliteiten en innovatie met elkaar uit te wisselen. Dit kan leiden tot kostenbesparing, levert een positieve bijdrage aan het milieu en stimuleert innovatie. Resultaten 2020 In 2020 zijn in totaal 24 potentiële matches gevonden, waarvan 7 binnen Zeeuwse organisaties. Rol Impuls De rol van Impuls binnen dit project was het organiseren van bijeenkomsten voor bedrijven met een zo goed mogelijke promotie om grotere opkomsten te bewerkstelligen. Meer publiciteit maken rond S4G, zoals het promoten van bijeenkomsten. Daarnaast heeft Impuls gewerkt met de NISP gestandaardiseerde methodiek, dit is een wijze om opgedane kennis en ervaringen met data te blijven borgen. Voorbeelduitdraaien van de NISP-database zijn vervolgens gedeeld met de deelnemers. Impuls heeft verschillende business cases weten te generen en onderzoeken aan de hand van potentiele matches vanuit de database. Vervolgens zijn de potentiele casussen zijn samen bedrijven uitgewerkt.

27

Jaarverslag 2020 - NV Economische Impuls Zeeland

Varend Ontgassen Tankers Looptijd: 2020 – medio 2021 Betrokken partijen: Martens Cleaning, Hogeschool Zeeland, AVANS hogeschool Breda en Task Force ‘Varend ontgassen’. Rol Impuls: mede-initiatiefnemer en coördinator/ verbinder tussen bedrijf, kennisinstellingen en overheden. Omvang: Onderdeel van budgetsubsidie Tankers varend laten ontgassen Binnen het project Varend Ontgassen Tankers wordt gezocht naar een allesomvattende oplossing om tankers varend te kunnen ontgassen. Het via de lucht ontgassen van tankers is een groot probleem voor de Zeeuwse luchtkwaliteit. Reden hiervoor is dat jaarlijks duizenden tankers de Zeeuwse kust passeren en laden en lossen in de havens. Er bestaat nog geen installatie die alle dampen kan verwerken, omdat bestaande installaties voornamelijk gericht zijn op het verbranden van dampen. De insteek van het onderzoek is de dampen uit de schepen terug te brengen tot nieuwe producten/grondstoffen. Dit verhoogt de duurzaamheid en maximaliseert de luchtkwaliteit. Het onderzoek is een initiatief van Martens Cleaning en Impuls. Resultaten 2020 Er was in 2020 veel regionale en landelijke belangstelling voor het onderzoek. Er is inzicht verkregen in de leemtes en tegenstrijdigheden in de regelgeving en protocollen rond het ontgassen van tankers en waaraan een ontgassingsinstallatie moet voldoen.

Er zijn twee technieken gevonden om dampen op te vangen en terug te brengen tot producten. En er heeft een online afspraak plaatsgevonden met een Kamerfractie uit den Haag. Rol Impuls De rol van Impuls is het leggen van contacten in bedrijfsleven, overheden, politiek en kennisinstellingen. Het werven van studenten. Het schrijven van persberichten en betrekken van stakeholders. Het organiseren van overleggen en het bewaken van de voortgang.

Taskforce Schelpdiersector Looptijd: 2020 – nader te bepalen Betrokken partijen: Vereniging Schelpdierhandel, PO Mossel, LNV, provincie Zeeland, RVO Rol Impuls: facilitering taskforce, hulp bij projectontwikkeling en financiering Omvang: € 4-5 mln Vergroten marktvraag en realiseren productie op zee Impuls heeft in samenwerking met de sector in 2020 het initiatief genomen tot oprichting van de Taskforce Schelpdiersector. Belangrijkste doel van de taskforce is om de missie van de schelpdiersector te realiseren. Deze missie bestaat enerzijds uit het vergroten van de marktvraag en anderzijds in het realiseren van productie nearshore (op zee). De taskforce bestaat uit vertegenwoordigers uit de schelpdiersector zelf, Provincie Zeeland, het ministerie van LNV, RVO en Impuls. Gezamenlijk is er een roadmap opgezet om in de komende jaren via pilots naar grootschalige demo’s te gaan. Op de lange termijn wordt toegewerkt naar productie in de windparken op zee.

28

Jaarverslag 2020 - NV Economische Impuls Zeeland

Resultaten 2020 Impuls heeft samen met de sector in 2020 aan de wieg gestaan van oprichting van de Taskforce Schelpdiersector. Vanaf juni 2020 komt deze taskforce maandelijks bijeen om lopende initiatieven af te stemmen, sector- en beleidsontwikkelingen te bespreken en om knelpunten en uitdagingen in de roadmap aan te pakken. Er is door Impuls meegedacht met het concretiseren van de sectorale roadmap tot 2030. Daarnaast zijn in de taksforce eerste stappen gezet om een samenwerkingsmodel uit te werken voor de inrichting van zogenaamde natte bedrijventerreinen en is een aparte roadmap opgezet voor marktvergroting door onderzoek (gezondheid, duurzaamheidsclaims) en campagnes. De sector heeft afgelopen jaar via het Mosselconvenant middelen weten te reserveren voor realisatie van “near shore” pilots. Medio 2021 zal dit worden uitgewerkt in concrete plannen. De Coronacrisis heeft de noodzaak voor het realiseren van pilots op de Noordzee en voor vergroten van de marktvraag naar schelpdieren alleen maar groter gemaakt. Door de Coronacrisis is de financiële uitgangssituatie van de sector helaas niet beter geworden. Rol Impuls Impuls was mede-initiatiefnemer van de taskforce schelpdiersector en treedt op als facilitator van de maandelijkse overleggen. Impuls draagt bij aan een deel van het werkbudget voor roadmap initiatieven.

Daarnaast biedt Impuls ondersteuning in projectontwikkeling en in financieringsconcepten.

Verkenningen energietransitie Groenvoederdrogerij Timmerman, Kortgene Impuls heeft Groenvoederdrogerij Timmerman afgelopen jaar ondersteund bij het formuleren van een onderzoeksopdracht en het verkrijgen van een subsidie daarvoor van Stichting Zeeuwse Belangen, naar alternatieve mogelijkheden voor de drogerij om te komen tot een CO2-neutrale energievoorziening. Momenteel gebruikt de drogerij kolen en behoord daardoor tot de grotere CO2 emittenten van Zeeland. Warmtenet Bedrijventerrein Smokkelhoek, Kapelle In 2020 is er begonnen met een studie naar de mogelijkheden om op de Smokkelhoek en twee tuinbouwbedrijven in de omgeving, een warmtenet voor de bedrijven te realiseren. In de studie wordt de warmte/energie behoefte van elk deelnemend bedrijf eerst geanalyseerd en geoptimaliseerd alvorens er naar restwarmte wordt gekeken. Dit omdat interne optimalisaties goedkoper en eenvoudiger te realiseren zijn. De studie zal inzicht geven en bijdragen die warmtenetten kunnen leveren bij het verduurzamen van bedrijventerreinen. De resultaten zullen in het eerste kwartaal van 2021 bekend zijn inclusief een indicatieve kostenraming.

Circular Biobased Delta/Uitvoeringsbureau Zeeland Circular Biobased Delta (voorheen Biobased Delta) is een stichting waarin bedrijven, overheden en kennisinstellingen samenwerken om de biobased economy in Zuidwest-Nederland te bevorderen. De stichting heeft daartoe meerdere werkgroepen in het leven geroepen. Samen met de andere Regionale Ontwikkelingsmaatschappijen (ROM’s) neemt Impuls deel aan de werkgroepen Sugar Delta

29

Jaarverslag 2020 - NV Economische Impuls Zeeland (omzetten van suikers uit agro(rest) stromen naar chemicaliën) en Redefinery. Ook heeft Impuls zitting in het kernteam dat de directeur van deze stichting ondersteunt. Verder ondersteunt Impuls deze stichting door vorm te geven aan projectontwikkeling en business development in Zeeland, samen met partners. Voor een goede afstemming van plannen en projecten binnen de provincie is het Uitvoeringsbureau Biobased Zeeland opgericht. Participanten zijn: North Sea Port, Provincie Zeeland, Kamer van Koophandel, Biobased Trainingcentrum, Center of Expertise Biobased Economy van de HZ University of Applied Sciences en Impuls.

30

Jaarverslag 2020 - NV Economische Impuls Zeeland

4. Smart Delta Resources In Smart Delta Resources (SDR) hebben grote energie- en grondstof-intensieve bedrijven in de Vlaams-Nederlandse Schelde-Deltaregio de krachten gebundeld binnen een unieke, grensoverschrijdende samenwerking van industrie en overheden. Bedrijven uit de chemie, staal, energie en food industrie werken samen om industriële verbindingen te leggen en uit te werken tot interessante business cases. Het platform is in 2014 opgericht. SDR kan een belangrijke bijdrage leveren in het totale transitieproces naar een klimaat neutrale economie, gebaseerd op hernieuwbare energie en grondstoffen. Dit zowel voor bestaande fossiel gebaseerde industrieën als voor toekomstige industrieën.

Looptijd: doorlopend Betrokken partijen: ArcelorMittal, Cargill, Cosun, Dow, Engie, Fluxys, Gasunie, LambWeston‐Meijer, Ørsted, PZEM, Trinseo, Vopak, Yara, Zeeland Refinery, Impuls Zeeland, North Sea Port, Provincie Zeeland en Provincie Oost-Vlaanderen., projectontwikkeling en projectmanagement van business cases en facilitering van de samenwerking (administratie, secretariaat) Omvang: circa € 950.000,- per jaar

Together for a future proof industry In opdracht van SDR is in 2018 door CE Delft de SDR Roadmap opgesteld. Hierin staat helder de weg naar een CO2-neutrale (85-95% of meer) industrie beschreven. SDR haakte toen al aan op het Klimaatakkoord van Parijs (2015) en was haar tijd vooruit. Immers, in 2019 werd het Klimaatakkoord van Nederland gesloten. Met de publicatie van deze Roadmap verankerde SDR haar verscherpte koers van een sterke industriële samenwerking ten behoeve van het behalen van de internationale klimaatdoelstellingen, het versterken van de concurrentiepositie én voor het creëren van een attractief vestigings- en investeringsklimaat in de Vlaams-Nederlandse ScheldeDeltaregio. De SDR-regio kent vele kansen die optimaal benut dienen te worden ten behoeve van de energietransitie. De regio heeft een grensoverschrijdend karakter waarbij het havenbedrijf North Sea Port beide landen bedient. De industrie is divers, complementair, en behoort tot de (innovatieve) wereldtop. De huidige toepassing van waterstof (580kT) is enorm (de grootste regionale consumptie in de Benelux) en de aanlanding van de grootschalige windparken Borsele I-II-III-IV en Ijmuiden Ver zijn gewaarborgd. Het van nature aanwezige perspectief voor opwekking en aanlanding van groene energie illustreren de regionale kansen. Resultaten 2020 In 2020 is het regioplan 2030-2050 opgesteld.

Dit plan biedt heldere handvaten hoe de SDR-regio klimaatneutraliteit wil bereiken, om daarmee significant bij te kunnen dragen aan de klimaatdoelstellingen van zowel Nederland als Vlaanderen. Het plan beschrijft de gekozen strategie, middels transitiepaden, om de industriële regio te verduurzamen. De geselecteerde transitiepaden zijn gebaseerd op de toepassingen van CCS, elektrificatie, waterstof, CCU en proces optimalisatie. Concreet vertaalt dit zich in de uitvoering van vier prioritaire programma’s: Hydrogen Delta, Carbon Connect Delta, Spark Delta en Heat Delta. Alle vier de prioritaire programma’s zijn gestart waarbij de doelen en mijlpalen voor 2030 en 2050 helder zijn. De randvoorwaarden, om het SDR CO2-reductiepad succesvol uit te kunnen voeren, zijn in kaart gebracht waarbij de realisatie van de infrastructuur van de waardeketens de hoogste prioriteit heeft en daarmee dé basisrandvoorwaarde vormt. Fundamenteel zijn zowel de ontwikkeling van een

31

Jaarverslag 2020 - NV Economische Impuls Zeeland lokale waterstofinfrastructuur, een regionale integrale CO2-infrastructuur ten behoeve van CCUS en de realisatie van 380 kV in Zeeuws-Vlaanderen als voldoende beschikbaarheid van duurzame energie. Naast infrastructurele randvoorwaarden zijn er ook randvoorwaarden op het financiële vlak en met betrekking tot regelgeving. Samenwerking tussen regio en Rijk, om deze randvoorwaarden te verwezenlijken, is elementair. Aan al deze randvoorwaarden heeft Smart Delta Resources in 2020 gewerkt. In 2020 zijn de lopende SDR-programma’s succesvol voortgezet: het project rondom levering van warmte van LambWeston-Meijer aan Wiskerke Onions, de levering van waterstof van Dow aan Yara via een Gasunie-leiding en de uitvoering van het demo-project Steel2Chemicals. In 2020 is de noodzakelijke verzwaring van de elektrische infrastructuur - als gevolg van de energietransitie – onderzocht door CE Delft in de vorm een systeemstudie, in samenwerking met de Provincie Zeeland, Enduris en North Sea Port. Het eindrapport daarvan is in maart 2020 opgeleverd. Bovendien is in juni 2020 een belangrijk onderzoek naar de mogelijkheden voor grootschalige elektrolyse in de regio afgerond (uitgevoerd door Arthur D. Little).

In samenwerking met North Sea Port en de SDR-bedrijven is het project Carbon Connect Delta gestart, waar het gaat om de aanpak van Carbon Capture & Storage (CCS). Voor het thema geothermie is met een aantal SDR-bedrijven, EBN, Geothermie Brabant en de glastuinbouw een projectplan geformuleerd en bekrachtigd in een samenwerkingsovereenkomst. Ten slotte is een verkenningsproject uitgevoerd rondom het gebruik van laagwaardige industriële restwarmte in de Kanaalzone.

32

Jaarverslag 2020 - NV Economische Impuls Zeeland

5. Vrijetijdseconomie Impuls fungeerde in 2020 als dé centrale verbinder en aanjager binnen de vrijetijdseconomie in Zeeland. Impuls stimuleert bedrijven en jaagt innovaties aan, in nauwe samenwerking met partners binnen de Toeristische Uitvoeringsalliantie (TUA) en Toeristisch Ondernemend Zeeland (TOZ), gemeenten en Provincie Zeeland. In 2020 heeft corona grote impact gehad op de toeristische sector in Zeeland. De gevolgen hiervan zijn groot, zowel op individueel bedrijfsniveau en als toeristische sector geheel. Het effect er van verschilt per (sub)branche: de verblijfs-sector had een behoorlijk jaar vanwege de vele (extra) binnenlandse gasten, maar groepsaccommodaties en dagattracties zijn zwaar getroffen. Overall staat het investeringsvermogen van bedrijven onder druk. De inzet van Impuls is daarom in 2020 tijdelijk meer gericht geweest op inspelen op de actuele behoefte van ondernemers aan informatie en ondersteuning op het gebied van corona. Samen met TOZ en HZ Kenniscentrum Kusttoerisme is Impuls in staat geweest om haar centrale rol op het thema vrijetijdseconomie in te vullen, door afstemming binnen en buiten Zeeland en lobby richting Rijk, en daarmee van betekenis te zijn voor de ondernemers in de sector.

Ook is vanuit het cluster vrijetijdseconomie zomer 2020 een investeringsprogramma voor planontwikkeling gelanceerd, zodat ondernemers door kunnen met plannen en realisatie daarvan. Dit bleek een schot in de roos, met meer dan 40 aanmeldingen van ondernemers met innovatieve plannen. Met haar lopende programma’s bood Impuls Zeeuwse toeristische ondernemers daarnaast een samenhangend programma aan ondersteuning: van inspiratie tot maatwerkadvies, en financieringsmogelijkheden via het Fonds Verblijfsrecreatie. Hiermee leverde Impuls een belangrijke bijdrage aan het toekomstgericht ondernemen. Het cluster vrijetijdseconomie blijft in staat goede nieuwe projecten te ontwikkelen en hierbij (Europese) financiering te organiseren. Daarin acteert Impuls als coördinerende partij, vaak als penvoerder namens bedrijfsleven. Gezien het belang van de vrijetijdseconomie voor Zeeland, met bijdrage aan werkgelegenheid, voorzieningenniveau en vestigingsklimaat, blijft Impuls samen met partners werken aan de transitie van de sector. Met als doel om de concurrentiepositie als toeristische bestemming te versterken en het ondernemersklimaat vitaal te houden. Door corona is deze transitie nog actueler geworden. Hieronder volgt een overzicht van de uitgevoerde projecten en programma’s van Impuls in 2020. Een deel van de activiteiten loopt door in 2021 en daarna.

Aanjaagprogramma innovatie vrijetijdssector Looptijd: 2020 Betrokken partijen: Toeristisch Ondernemend Zeeland (TOZ), Toeristische Uitvoeringsalliantie (TUA), ondernemers, provincie Zeeland Rol Impuls: ontwikkelaar, verbinder en uitvoerder van het programma Omvang: € 75.000,- (excl. uren uitvoering, excl. vouchers

Innoveren en doorontwikkelen Het aanjaagprogramma is samengesteld voor ondernemers in de vrijetijdssector voor het innoveren en doorontwikkelen van hun bedrijf. Het programma bestaat uit drie onderdelen: inspireren

33

Jaarverslag 2020 - NV Economische Impuls Zeeland (collectieve bijeenkomsten), ondersteunen (vouchers en maatwerk advies) en financieren (fonds verblijfsrecreatie). Resultaten 2020 Er zijn 12 webinars georganiseerd over uiteenlopende thema’s die relevant en actueel zijn voor de vrijetijdssector, zoals energietransitie, circulariteit, dynamic pricing en de toekomst van de waterrecreatie in Zeeland. Deze webinars zijn voor en door ondernemers in de toeristische sector opgezet, en in totaal ruim 1200 keer bekeken. Daarnaast zijn verschillende innovatievouchers verstrekt aan verblijfsrecreatie- en horeca ondernemers en hebben drie ondernemers een maatwerkadvies doorlopen om eerste stappen te zetten richting een toekomstbestendig bedrijfsplan. Aan 9 ondernemers is een planvormingsvoucher toegekend. En ten slotte is vanuit het Fonds Verblijfsrecreatie is een eerste lening versterkt. Impact Coronacrisis Door de coronacrisis is het inspiratieprogramma volledig digitaal uitgevoerd (in plaats van geplande fysieke bijeenkomsten). Binnen de voucherprogramma’s zijn minder aanvragen ontvangen vanwege andere prioriteiten bij de ondernemers. Rol Impuls Gezamenlijk met Toeristisch Ondernemend Zeeland is het aanjaagprogramma voorbereid en uitgevoerd waarbij Impuls een coördinerende en verbindende rol heeft.

Impuls heeft gezorgd voor aansprekende voorbeelden, middels ondernemers en experts te verbinden aan het programma om als spreker op te treden tijdens de webinars. Impuls geeft uitvoering aan de verschillende voucherprogramma’s en verbindt externe adviseurs aan ondernemers en schakelt met gemeenten en overige stakeholders.

Innovatievouchers verblijfsrecreatie Looptijd: 2020-2022 (gemeente Schouwen-Duiveland), 2019-2020 (gemeente Veere), 2020-2021 (gemeente Tholen), 2018-2020 (gemeente Noord-Beveland) Betrokken partijen: ondernemers in de toeristische sector (verblijfsrecreatie), gemeenten NoordBeveland, Schouwen-Duiveland, Tholen en Veere, HISWA-RECRON en Provincie Zeeland Rol Impuls: verbinder, ontwikkelaar en uitvoerder Omvang: € 305.000,- waarvan € 195.000,- (gemeente Schouwen-Duiveland), €75.000,- (gemeente Veere), € 20.000,- (gemeente Tholen) € 15.000,- (gemeente Noord-Beveland). Exclusief investeringen ondernemers, excl. ureninzet Impuls. Advies van een extern expert Ondernemers in de toeristische sector (vnl. de verblijfsrecreatie) in de gemeenten Noord-Beveland, Tholen, Schouwen-Duiveland en Veere die willen innoveren, kunnen met een innovatievoucher externe expertise inhuren. Hiermee kan advies worden ingewonnen over nieuwe, innovatieve stappen voor hun bedrijf. Het doel is om kwaliteitsverbetering van de (verblijfs)recreatie te stimuleren en ondernemers te ondersteunen bij het zetten van deze stappen. Naast de innovatievouchers, bestaat ook de mogelijkheid om een expertteam in te schakelen. Hierbij wordt een team van specialisten gelijktijdig ingezet tijdens een integrale expertbijeenkomst op het bedrijf.

Daarbij komt een integraal advies tot stand, met als resultaat een samenhangend kwaliteitsplan. Binnen de gemeente Schouwen-Duiveland zijn vouchers beschikbaar voor ondernemers uit meerdere subsectoren, zoals watersport, dagattracties, horeca. In de overige gemeenten (Noord-Beveland, Tholen, en Veere) waren in 2020 alleen vouchers beschikbaar voor ondernemers uit de verblijfsrecreatie.

34

Jaarverslag 2020 - NV Economische Impuls Zeeland Resultaten 2020 Samen met HISWA-RECRON zijn intakegesprekken gevoerd met ondernemers en zijn verschillende vouchers toegekend. De innovatievragen gaan o.a. over herstructurering van het bedrijf, doorontwikkeling/toekomstbestendig maken van het bedrijf, mogelijkheden voor verduurzaming, uitvoeren haalbaarheidsonderzoek en het verkennen van uitbreidingsmogelijkheden. Impact Coronacrisis De Coronacrisis heeft grote impact gehad op het project omdat ondernemers geen prioriteit hadden voor het opstellen van toekomstplannen voor hun bedrijf. Er zijn minder aanvragen gekomen en dit heeft geleid tot aanzienlijk minder toekenningen. Daarnaast heeft Impuls vanwege de Coronacrisis ook minder ingezet op aanjagen, dat was op dat moment niet passend richting ondernemers. Rol Impuls Impuls heeft een coördinerende en uitvoerende rol binnen het project. Samen met HISWA-RECRON zijn intakegesprekken gevoerd met ondernemers in de verschillende gemeenten. Impuls legt de verbinding naar relevante experts binnen en buiten Zeeland, en koppelt deze aan de ondernemers. Samen met HISWA-RECRON heeft Impuls de selectie en toekenning van de innovatievouchers gecoördineerd en de administratieve afhandeling van de vouchers uitgevoerd.

Planvormingsvouchers toeristische sector Looptijd: 2020-2023 Betrokken partijen: ondernemers uit vrijetijdssector (dagattracties, watersport, horeca, verblijf), gemeenten, provincie Rol Impuls: ontwikkelaar en uitvoerder Omvang: € 425.000,Investeringsprogramma voor planvorming Door corona staat de toeristische sector voor grote uitdagingen, een deel van de investeringsruimte van ondernemers is verdwenen. Om die groep te ondersteunen en te zorgen dat planontwikkelingen (en daarna realisatie daarvan) niet stil komen te liggen, lanceerde Impuls een investeringsprogramma voor planvorming middels vouchers. Juist nu is het belangrijk om te blijven vernieuwen en investeren zodat de toeristische bestemming Zeeland toekomstgericht kan blijven ontwikkelen. De energietransitie, klimaatadaptatie maar ook businesscase ontwikkeling conform de uitgangspunten van de Kustvisie, vergen vernieuwende concepten en investeringen van bedrijven. Veelal betreffen dit complexe plannen waarin verschillende elementen nodig zijn om te komen tot een integraal plan. De voucher biedt hierin ondersteuning, voor inhuur van externe expertise voor planvorming, gekoppeld aan begeleiding en de regiefunctie van Impuls als schakel tussen experts, overheden en ondernemers.

Realisatie van de ontwikkelde plannen valt buiten de voucherregeling en zal via reguliere financieringskanalen worden verkregen, met voor bedrijven uit de verblijfsrecreatie ook de mogelijkheid om gebruik te maken van het Fonds Verblijfsrecreatie Zeeland. Door de vouchers worden ondernemers in de sector gestimuleerd om nu door te gaan met planvorming zodat investeringen de komende jaren gecontinueerd kunnen worden. Deze voucher vormt samen met de overige activiteiten binnen het Aanjaagprogramma en overige ondersteuning vanuit Impuls een volledig programma ter stimulering van bedrijven in de sector,

35

Jaarverslag 2020 - NV Economische Impuls Zeeland waarmee de komende jaren kan worden gewerkt aan het toekomstgericht ontwikkelen van bedrijven én het toeristisch product Zeeland. Resultaten 2020 Het voucherprogramma is ontwikkeld en gelanceerd. In het najaar hebben bij een eerste openstelling 21 toeristische bedrijven zich aangemeld. Eerste rondes intakegesprekken hebben plaatsgevonden najaar 2020 en op basis daarvan zijn 9 vouchers toegekend. Impuls heeft geadviseerd bij verdere definiëring van het innovatievraagstuk en hebben ondernemers gekoppeld aan één van de experts uit de poule van adviseurs. Ook is afstemming opgestart met overige stakeholders die een mogelijke rol spelen in het planvormingsproces waaronder gemeenten en provincie. Door de grote animo voor deze vouchers heeft provincie Zeeland extra middelen beschikbaar gesteld voor een tweede openstelling in 2021. Rol Impuls Impuls begeleidt ondernemers en geeft uitvoering aan het voucherprogramma (intake, beoordeling, monitoring). Er is nauwe samenhang met de overige activiteiten aangeboden in het Aanjaagprogramma Innovatie, zoals webinars en masterclasses over thema’s als energietransitie en omgeving & bedrijf (bijvoorbeeld toepassingen Kusvisie voorwaarden, natuur & landschapsontwikkeling).

Deze voucher kan voor bedrijven vanuit de verblijfsrecreatie tevens voorbereiding zijn voor een lening vanuit het Fonds verblijfsrecreatie. Impuls brengt indien relevant verbinding met andere relevante ontwikkelingen in de sector. Planvorming vouchers zijn voor inzet voor complexe (ruimtelijk-economische) situaties, vereist maatwerk en veel schakelen, dus extra uren voor afstemming met experts, gemeenten, natuurorganisaties en andere voor het bedrijf en vraagstuk relevante stakeholders. Impuls voert hierover de regie en fungeert als spil tussen deze partijen Impact Coronacrisis De coronacrisis heeft ervoor gezorgd dat de sector voor grote uitdagingen is komen te staan. Dit voucherprogramma is juist bedoeld om toekomstige ontwikkelingen bij bedrijven te stimuleren en extra te ondersteunen gedurende de corona periode in de toekomstgerichte planvorming van bedrijven.

Fonds Verblijfsrecreatie Zeeland Looptijd: 2019-2035 (of 2022/project Regio Deal) Betrokken partijen: Provincie Zeeland, Ministerie van EZK, RECRON, Rabobank, ABN AMRO Rol Impuls: aanjager, ontwikkelaar, uitvoerder Omvang: € 6.000.000,Kwaliteitsverbetering door kapitaalinjectie Het Fonds Verblijfsrecreatie Zeeland biedt een kapitaalinjectie voor ondernemers in de verblijfsrecreatie, met als doel te komen tot kwaliteitsverbetering van (verouderde) bedrijven. Met een bijdrage vanuit dit fonds kunnen bedrijven in de verblijfsrecreatie financieel worden ondersteund bij kwaliteitsverbetering en innovatie, conform de richtlijnen van de Zeeuwse Kustvisie. Resultaten 2020 In 2020 is de Investeringscommissie van het fonds gevormd. Een eerste lening is inmiddels verstrekt aan een ondernemer. Het bijbehorende Aanjaagprogramma Innovatie wordt door Impuls uitgevoerd.

36

Jaarverslag 2020 - NV Economische Impuls Zeeland Impact Coronacrisis Impact van corona op de toeristische sector is groot geweest. Geplande investeringen van ondernemers zijn uitgesteld door corona en daardoor zijn er minder leads dan verwacht. Rol Impuls Impuls voert het fondsmanagement uit via het cluster Innovatiefinanciering. Daarnaast stemt het cluster Vrijetijdseconomie af over mogelijke leads vanuit de voucherprogramma’s. Impuls is daarnaast verantwoordelijk voor de voortgangsrapportages in het kader van Regio Deal en stemt af met brancheorganisatie HISWA RECRON, Provincie Zeeland, Ministerie van EZK en banken.

Circulaire Beleving Looptijd: 2018-2020 Betrokken partijen: ondernemers uit verblijfsrecreatie, Impuls, HISWA-RECRON, Kenniscentrum Kusttoerisme, Provincie Zeeland Rol Impuls: penvoerder, verbinder, ontwikkelaar, uitvoerder Omvang: €586.000,- waarvan €339.000,- vanuit Provincie Zeeland Duurzame, circulaire (ver)bouw van verblijfsacccommodaties Het project Circulaire Beleving richt zich op 20 ondernemers in de verblijfsrecreatie die binnen hun bedrijf stappen willen zetten op het gebied van circulair bouwen. Met een voucher ontvangen zij een financiële bijdrage om plannen te ontwikkelen voor duurzame, circulaire (ver)bouw van verblijfsaccommodaties. De bedrijven investeren zelf ook in de realisatie van deze plannen. Met het project Circulaire Beleving wil Impuls ondernemers in de sector die willen investeren in circulair (ver)bouwen, stimuleren en adviseren. Naast de financiële bijdrage, is daarom onafhankelijk advies beschikbaar. De verworven kennis en ervaring binnen de sector wordt gedeeld, zodat anderen hiermee ook aan de slag kunnen. Er worden meerdere inspiratiebijeenkomsten en excursies voor ondernemers georganiseerd en ook via een website worden kennis en informatie gedeeld. Resultaten 2020 Eind 2020 is het project afgerond. In totaal zijn over de hele uitvoeringsperiode 53 ondernemers benaderd en geïnformeerd over het project.

Hiervan zijn 15 innovatievouchers toegekend aan bedrijven. De innovatievragen kennen verschillende thema’s. De behoefte ligt voornamelijk bij advies rondom ontwikkeling en ontwerp voor een circulaire accommodatie op het bedrijf. Daarnaast zijn er ook diverse adviezen opgesteld met betrekking tot de ontwikkeling van een circulair zwembadgebouw, centrumgebouw, loods, sauna/wellnessgebouw, tuinhuisje, sanitair gebouw en circulaire infrastructuur. Door de € 150.000,- die is verstrekt aan innovatievouchers wordt een totale vervolginvestering van ruim € 24 miljoen verwacht door de desbetreffende bedrijven de komende jaren. De vervolginvestering voor deze realisatie door het bedrijf varieert van € 10.000,- tot € 10 miljoen. Naast de voucherregeling zijn ook diverse communicatie-uitingen gedaan om de ervaringen te delen met de gehele sector. Zo is er een webinar georganiseerd waarin een aantal ondernemers vertellen over circulaire toepassingen binnen hun bedrijf. Er is een factsheet opgesteld met daarin de resultaten van het project. Daarnaast hebben ondernemers communicatie ondersteuning ontvangen over hoe zij hun resultaat/project kunnen overbrengen naar de gast. Tot slot is een webinar georganiseerd waarbij de projectpartners terugkijken op het project en een aantal ondernemers en

37

Jaarverslag 2020 - NV Economische Impuls Zeeland toeleveranciers aan het woord zijn. Tijdens het webinar is ook de eindvideo gepresenteerd waarin de deelnemende ondernemers hun resultaat toelichten. Impact Coronacrisis De Coronacrisis heeft impact gehad op het project doordat ondernemers planvorming voor circulaire toepassingen uitstelden. Hierdoor zijn er minder aanvragen gekomen voor vouchers. Daarnaast is de geplande fysieke excursie vervangen door een webinar. Rol Impuls Impuls is penvoerder van dit project, en verantwoordelijk voor het werven en begeleiden van ondernemers, het verbinden met externe experts, organiseren van de inspiratiebijeenkomsten- en excursie en voor de communicatie over de opgedane kennis en ervaringen binnen het project. Verder stemt Impuls de voortgang en opgedane kennis af met de andere projectpartners.

FACET Looptijd: 2019-2023 Betrokken partijen: HZ University of Applied Science, Westtour, Camping en Villapark De Paardekreek, University of Greenwich, Blue Cluster, Norfolk County Council, Adème Rol Impuls: penvoerder, ontwikkelaar, uitvoerder Omvang: € 3.809.351,50

Stimuleren circulair ondernemen toeristische ondernemers Toerisme speelt een belangrijke rol in de regionale economie van de 2 zeeën regio. Naast inkomsten brengt toerisme ook massa gebruik van grondstoffen met zich mee wat zorgt voor meer afval en afvalverwerking. Alhoewel de vraag naar duurzaam toerisme toeneemt en sommige ondernemers op zoek gaan naar circulaire oplossingen, zien we vooral nog een lineaire benadering bij ondernemers. Dit komt deels doordat hen de kennis ontbreekt hoe ze naar een circulair bedrijfsmodel moeten. Doel van FACET is om mkb-ondernemers in de toeristische- en vrijetijdssector, in de 2 zeeën regio, te stimuleren van een lineaire naar een circulaire bedrijfsvoering te gaan. Op het gebied van de thema’s afval, energie, duurzame verpakking, circulaire accommodatie, water en gezamenlijke inkoop worden pilotprojecten uitgevoerd. Binnen Zeeland zijn 20 vouchers beschikbaar om ondernemers te begeleiden. Resultaten 2020 Er zijn 10 pilots van toeristische ondernemers verspreid over heel Zeeland van start gegaan. In Zeeland zijn 6 cirular value chain meetings georganiseerd voor watersportondernemers, campings, restaurants, hotels en strandpaviljoens. Doel van deze meetings was een introductie op circulaire economie, het in beeld brengen van de huidige waardeketen van de ondernemers en om te kijken waar veranderingen op het gebied van circulair mogelijk zijn.

Tijdens deze meetings zijn 18 ondernemers gesproken, 4 ketenpartijen en 1 sectoral agency. Door verschuivingen van projectpartners binnen het partnerschap is door penvoerder Impuls veel tijd besteed aan herformulering en wijziging van het projectplan, begroting en planning. Impact Coronavirus COVID-19 heeft impact gehad op de samenstelling van de projectpartners (er zijn 2 partners vertrokken). Er is een nieuwe Franse partner (Adème) toegetreden en nieuwe pilots (Lectoraat BioBased Bouwen HZ University of Applied Sciences + Adème) toegevoegd om de samenhang en

38

Jaarverslag 2020 - NV Economische Impuls Zeeland inhoud van het project te borgen. Verder heeft corona impact gehad op de voortgang van de vouchers; er zijn minder aanvragen geweest dan beoogd. De overall looptijd van het project is vanwege corona verlengd met half jaar extra. Rol Impus Impuls is penvoerder van dit project en begeleid de voucher/pilot projecten van ondernemers in Zeeland. Ook organiseerde Impuls 6 bijeenkomsten en verzorgde de communicatie voor het overall project.

Toeristische mobiliteit Looptijd: 2017-2021 Betrokken partijen: Provincie Zeeland, Kenniscentrum Kusttoerisme, voormalig routebureau VVV Zeeland, Impuls Zeeland en ondernemers (vanuit initiatieven) Rol Impuls: verbinden en ondersteunen van ondernemersinitiatieven en deelname aan de kerngroep toeristische mobiliteit voor afstemming van initiatieven. Afstemmen initiatieven op toeristisch vervoer Impuls neemt deel in de Provinciale kerngroep Toeristische Mobiliteit. Binnen deze kerngroep wordt samen met de Toeristische Uitvoeringsalliantie partners, HZ Kenniscentrum Kusttoerisme en Routebureau Zeeland allerlei initiatieven op het gebied van toeristisch vervoer op elkaar afgestemd. Resultaten 2020 In 2020 heeft Impuls marktpartijen geadviseerd, die pilots willen uitvoeren op het gebied van nieuwe vormen van toeristisch vervoer, gericht op beleving. Daarnaast heeft Impuls input geleverd voor en geparticipeerd in bijeenkomsten over de provinciale ontwikkelagenda Slimme Mobiliteit. Impact Coronacrisis Er zijn door corona minder initiatieven van ondernemers geweest. Rol Impuls Rol van Impuls is het verbinden en ondersteunen van ondernemersinitiatieven en deelname aan de kerngroep toeristische mobiliteit voor afstemming van initiatieven.

Detailhandel & Cross-overs winkelgebieden Looptijd: 2020 Betrokken partijen: Z4 gemeenten (Goes, Middelburg, Terneuzen, Vlissingen), Hulst en Provincie Zeeland Rol Impuls: verbinden, aanjagen Toekomstbestendig maken winkelgebieden Samen met de Zeeuwse gemeenten wordt gekeken hoe winkelgebieden toekomstbestendig kunnen worden gemaakt. Vanaf 2018 zijn verschillende informatiebijeenkomsten gehouden voor ondernemers, waarbij kennis overgedragen werd en een vertegenwoordigend netwerk van en voor de sector gerealiseerd werd. In 2019 is een prestatieonderzoek detailhandel uitgevoerd. In 2020 is gewerkt aan verdere afstemming en samenwerking tussen de gemeenten, waarbij Impuls participeert om gezamenlijk te zoeken naar een (her)nieuwde rol van winkelgebieden, ook in relatie tot toeristische (dag) bezoekers en beleving.

39

Jaarverslag 2020 - NV Economische Impuls Zeeland

Resultaten 2020 In het kader van samenwerken en ervaringen uitwisselen heeft regulier overleg plaatsgevonden tussen de Z4, gemeente Hulst, Provincie Zeeland en Impuls. Op basis van de uitkomsten van het in 2019 gehouden prestatieonderzoek is gezamenlijk verder gewerkt aan definiëren van kansen voor de Zeeuwse Detailhandel en vrijetijdssector op zowel regionale als lokaal niveau. Er is gekeken naar mogelijke koppelingen met kansen voortkomend uit het onderzoek naar kansen voor stedelijk toerisme, uitgevoerd door HZ Kenniscentrum Kusttoerisme als onderdeel van het TUA programma 2020. Impact Coronacrisis De retailsector is zwaar getroffen door corona. Er zijn minder reguliere meetings geweest, maar aandacht vanuit gemeenten naar corona maatregelen. Rol Impuls Meedenkende en verbindende rol tussen ondernemers, gemeenten en provincie.

PROFIT Looptijd: 2016-2020 Betrokken partijen: INTERREG 2 Zeeën, Provincie Zeeland, gemeenten Goes, Veere en SchouwenDuiveland, ondernemers Rol Impuls: verbinder, ontwikkelaar en uitvoerder Omvang: € 221.415,-

Stimuleren van innovatie bij het mkb in de toeristische en vrijetijdssector PROFIT (PROfessional Framework for Innovation in Tourism) is een Interreg-project, gericht op het stimuleren van innovatie bij het mkb in de toeristische sector en de vrijetijdssector. Dit gebeurt enerzijds via het vergroten van klantkennis, door analyse en door het ontsluiten van big data. Anderzijds via het aanbieden van innovatie-tools zoals masterclasses, inspiratietrips en trainingen. Behalve Zeeland doen ook de Vlaamse kust, de Franse regio Pas-de-Calais en de Engelse kustregio’s Kent en Essex mee aan dit project. Resultaten 2020 De aanpak van het innovatieprogramma dat binnen PROFIT ontwikkeld en uitgevoerd is voor ondernemers in de toeristische sector, heeft Impuls geborgd binnen het Aanjaagprogramma Innovatie dat vanaf 2020 van start is gegaan. Voor het project PROFIT is in 2020 door Impuls de eindverantwoording opgesteld en het project afgerond. Op de website www.profittourism.eu worden alle resultaten beschreven. Rol Impuls Impuls heeft (voor het hele Interreg-partnerschap) een plan van aanpak ontwikkeld voor het innovatieprogramma voor ondernemers. Daarnaast coördineerde Impuls de uitvoering van het innovatie-starttraject en heeft Impuls - in samenwerking met de andere partners - de inhoud van de overige activiteiten ontwikkeld en uitgevoerd.

40

Jaarverslag 2020 - NV Economische Impuls Zeeland

SAIL (Stay Active and Independent for Longer) Looptijd: 2017-2020 Betrokken partijen: INTERREG 2 Zeeën, HZ University of Applied Sciences, GGD Zeeland, Sport Zeeland, gemeenten Sluis en Veere, Provincie Zeeland, ondernemers (vanuit de sectoren gezondheid, zorg & welzijn, sport & bewegen, voeding en toerisme) en inwoners en toeristen binnen de gemeenten Sluis en Veere Rol Impuls: ontwikkelaar, aanjager, uitvoerder Omvang: € 185.083,-

Oplossingen door combineren toerisme en gezondheid Via het project SAIL worden oplossingen gezocht in het combineren van de sectoren toerisme en gezondheid. Impuls helpt ondernemers bij het toepassen van de opgedane kennis en expertise, om te komen tot concrete producten en diensten. In Zeeland worden vier pilots uitgevoerd, waarvan drie onder leiding van Impuls in samenwerking met GGD Zeeland en HZ University of Applied Sciences. In deze pilots staat (onder meer) de doorontwikkeling van de ‘badstatus-plaatsen’ Domburg en Cadzand-Bad centraal. Binnen SAIL wordt samengewerkt met partners uit België, Frankrijk, Engeland en Nederland. De Nederlandse partners zijn HZ (lead partner), GGD Zeeland, Sport Zeeland en Impuls. Resultaten 2020 In Cadzand-Bad is in januari 2020 een training ‘Gezond Natuur Wandelen’ georganiseerd in samenwerking met Sport Zeeland en IVN. In Domburg is samen met ondernemers gewerkt aan een Lifestyle Magazine, dit wordt voorjaar 2021 opgeleverd. De opgedane ervaringen uit de pilots in Zeeland zijn gedeeld en geëvalueerd met de projectpartners. In oktober 2020 zijn de resultaten van het hele SAIL project gepresenteerd tijdens de (digitale) eindconferentie. Impact Coronacrisis De geplande eindconferentie is verschoven naar najaar 2020, en in plaats van fysieke bijeenkomst is dit een online bijeenkomst geweest.

Rol Impuls Impuls heeft de pilots in Cadzand en Domburg begeleid. Impuls heeft de eindresultaten en best practices uit Cadzand en Domburg gedeeld met partnerschap, en actieve bijdrage geleverd aan de (digitale) eindconferentie in oktober 2020.

Toeristische uitvoeringsalliantie (TUA) Looptijd: 2020 Betrokken partijen: Kenniscentrum kusttoerisme, VVV (tot 1 jan 2021) en Zeeuwse overheden Rol Impuls: samenwerkingspartner binnen de toeristische uitvoeringsalliantie Omvang: € 191.150,-

Strategisch uitvoeringsprogramma Impuls werkt sinds 2014 samen met Kenniscentrum Kusttoerisme en VVV Zeeland samen binnen de netwerkorganisatie Toeristische Uitvoeringsalliantie (TUA). Jaarlijks stelt TUA een strategisch uitvoeringsprogramma vast, in overleg met de toeristische sector en de Zeeuwse overheden.

41

Jaarverslag 2020 - NV Economische Impuls Zeeland

Resultaten 2020 Gezamenlijk zijn als TUA de volgende projecten uitgevoerd: PROFIT, SAIL, Circulaire Beleving, FACET, Toeristische mobiliteit, Verkenningen stedelijk toerisme, watersport. Vanuit Impuls is gestart met het Aanjaagprogramma voor de sector waarbij de sector geïnspireerd en ondersteund wordt op diverse thema’s. Daarnaast is rond het thema digitalisering behoefte opgehaald naar digitale ontwikkelingen in de sector. Dit is vertaald in een plan van aanpak dat in 2021 onderdeel wordt van het Aanjaagprogramma 2021. Daarnaast is meegedacht over de transitie van VVV Zeeland. Ook is een start gemaakt met het proces over de Bewuste Bestemming Zeeland 2030. Impact Coronacrisis Corona heeft grote impact gehad op de gehele toeristische sector. Daardoor zijn veel vragen bij Impuls terechtgekomen, waardoor Impuls als ‘coronaloket’ een eerste aanspreekpunt was voor de toeristische sector. Daardoor zijn de projecten die in het TUA programma voor 2020 benoemd waren, niet volledig uitgevoerd. De focus lag voor alle partijen binnen de samenwerkingen vooral op het ondersteunen van de bedrijven in de corona periode. De geplande pilot experimenteerruimte is niet uitgevoerd, in plaats daarvan heeft Impuls de ondersteuningsbehoefte van ondernemers geïnventariseerd, en daar waar mogelijk dit ingepast in het Aanjaagprogramma en maatwerk advies.

Rol Impuls Impuls is netwerkpartner binnen de TUA en verantwoordelijk voor stimuleren van ondernemersinitiatieven binnen het uitvoeringsprogramma van de TUA.

Toeristisch Ondernemend Zeeland (TOZ) Looptijd: doorlopend Betrokken partijen: HISWA RECRON, Koninklijke Horeca Nederland, VeKaBo, Stichting Dagattracties Zeeland Rol Impuls: programmamanagement, adviseur Omvang: € 232.900,- waarvan € 152.650,- Provincie Zeeland

Eén standpunt namens de vrijetijdssector Toeristisch Ondernemend Zeeland (TOZ) is hét aanspreekpunt van ondernemers in de toeristische sector voor de Provincie Zeeland en andere overheden. Namens de betrokken partijen formuleert TOZ gezamenlijke strategieën en standpunten op diverse onderwerpen. TOZ heeft een centrale rol namens toeristisch bedrijfsleven bij de totstandkoming van beleid, bijvoorbeeld op het gebied van de Omgevingsvisie, Veerse Meer visie, de energietransitie/RES, promotie, arbeidsmarkt, etc. Resultaten 2020 Stichting Dagattracties Zeeland is in 2020 aangesloten bij TOZ, hiermee zijn ook de dagattracties vertegenwoordigd. TOZ heeft invulling gegeven aan de Strategische Meerjarenagenda. TOZ was vaste gesprekspartner zowel ambtelijk als bestuurlijk bij de trajecten rondom de Omgevingsvisie en betrokken bij andere gebiedsvisies. Voor de RES is gewerkt aan een plan van aanpak voor de verduurzaming van de toeristische sector. Corona heeft hier wel een negatieve invloed op gehad. Ook zijn verschillende groepen studenten van de HZ University of Applied Sciences en van Avans Breda begeleid in het doen van opdrachten voor verduurzaming van de sector. TOZ heeft ook deelgenomen aan de werkgroep rondom de transitie van VVV Zeeland. Door Corona heeft het Hospitality pact grotendeels stil gelegen, al is de urgentie op het onderwerp arbeidsmarkt niet minder groot geworden.

Verdere activiteiten zijn doorgeschoven naar 2021. In 2020 is ook een proces gestart om de positie en

42

Jaarverslag 2020 - NV Economische Impuls Zeeland strategie van TOZ te herijken. Tot slot heeft TOZ een actieve rol gespeeld bij het Aanjaagprogramma Innovatie van Impuls. Rol Impuls Impuls voert het secretariaat voor TOZ, is adviseur van TOZ en faciliteert de programmamanager. Impact Coronacrisis De toeristische sector is in 2020 hard geraakt door Corona. In het voorjaar is recreatief nachtverblijf in Zeeland (als een van de weinige regio’s) volledig verboden. TOZ heeft vanaf het begin van de coronaperiode een centrale rol gehad namens de sector in de afstemming met Veiligheidsregio Zeeland. De programmamanager heeft een belangrijke rol gespeeld in de informatievoorziening rondom Corona richting de ondernemers. Ook zijn er in opdracht van TOZ en Impuls verschillende onderzoeken gedaan naar de economische gevolgen van corona op de sector. De resultaten hiervan hebben bijgedragen aan de lobby voor extra steunmaatregelen.

Ontwikkelde projecten In 2020 heeft Impuls samen met ondernemers verkend welke mogelijkheden er zijn voor pilots op het gebied van verduurzaming. Hieruit zijn twee projecten ontwikkeld op het gebied van duurzame energie/energietransitie (Z GRID en Pilots duurzaam watergebruik verblijfsrecreatie Zeeland). Deze projecten zijn door Impuls ontwikkeld (consortium vorming, projectplan incl. financiering, subsidieaanvraag) en ingediend in respectievelijk OP Zuid en ZiS Demonstratie subsidieprogramma’s. Vanwege bereiken subsidieplafond is het Z-Grid project niet gehonoreerd, dit project wordt voorjaar 2021 doorontwikkeld en ingediend in het REACT EU subsidieprogramma.

Pilots energietransitie/duurzaam watergebruik verblijfsrecreatie Zeeland Looptijd: 2020 Betrokken partijen: Strandcamping Groede, Camping en Villapark De Paardekreek, Camping Weltevreden, Olmenveld vakanties, HZ Kenniscentrum Kusttoerisme Rol Impuls: verbinden, verkennen, ontwikkelen Omvang: € 563.027,Circulair (her)gebruik van water Het toenemend aantal gasten in Zeeland leidt tot druk op de watervoorziening en het gebruik ervan. Vanuit ondernemers in de sector is er behoefte aan oplossingen voor circulair (her)gebruik van water. Binnen het project zullen een viertal pilots uitgevoerd gaan worden gericht op het duurzaam (her)gebruik van water binnen de recreatiesector in Zeeland. Tevens wordt hierbij gekeken naar de gastbeleving en een duurzaam verdienmodel. Resultaten 2020 Impuls heeft op basis van gesprekken met ondernemers over uitdagingen op het gebied van water, een verkenning gestart naar mogelijke samenwerking. Dit heeft geresulteerd in een consortium van 4 Zeeuwse toeristische bedrijven die gezamenlijk rondom water-vraagstukken een meerjarig project hebben ontwikkeld. HZ Kenniscentrum Kusttoerisme is tevens partner. Rol Impuls Impuls heeft het consortium gevormd en het projectplan ontwikkeld en ingediend in de Zeeland in Stroomversnelling subsidieregeling (januari 2021) namens het Kennis- & Innovatienetwerk TUA-TOZ.

43

Jaarverslag 2020 - NV Economische Impuls Zeeland

Z-GRID/Duurzame energie recreatiesector Looptijd: 2020 Betrokken partijen: drie recreatiebedrijven (Camping Oranjezon uit Zeeland, Camping Pukkemuk uit Brabant en Camping de Bron/Huttopia uit Limburg, HZ University of Applied Sciences, HISWARECRON, Avans Hogeschool, HZ Kenniscentrum Kusttoerisme Rol Impuls: verkennen, verbinden, ontwikkelen Omvang: € 4,7 miljoen Energiebesparende maatregelen recreatiesector Drie recreatiebedrijven uit de drie provincies Zeeland, Brabant en Limburg voeren pilots uit op het gebied van energiebesparende maatregelen op hun bedrijf. Het gaat hierbij om innovatieve, technische toepassingen/technieken die begeleid en gemonitord worden door de kennisinstellingen. De resultaten vanuit de pilots worden gedeeld binnen de vrijetijdsector om zo ook andere ondernemers te inspireren en stimuleren aan de slag te gaan met verduurzaming van hun bedrijf. Hiervoor is ook een voucherregeling opgenomen in het programma. Resultaten 2020 In 2020 is het projectconsortium is gevormd. Het projectplan is ontwikkeld en de subsidieaanvraag is voorbereid en ingediend in het OP Zuid subsidieprogramma. Rol Impuls Impuls is penvoerder van dit project en was verantwoordelijk voor het opstellen, coördineren en indienen van het projectplan en de organisatie van bijeenkomsten, aansturen van projectpartners en het bewaken van de planning.

Toeristisch ecosysteem Binnen het toeristisch ecosysteem in Zeeland hebben flinke verschuivingen plaats gevonden, enerzijds door het wegvallen van VVV Zeeland en voorbereiding van een nieuwe Zeeuwse Marketing Organisatie en anderzijds door het herpositioneren van de samenwerking tussen de Zeeuwse overheden. De verdere samenwerking met deze partijen én tussen Toeristische Uitvoeringsalliantie (TUA) en Toeristisch Ondernemend Zeeland (TOZ) vormt één van de grote ontwikkelingen voor de komende jaren zodat een sterke samenwerkingsstructuur ontstaat met een gezamenlijke meerjarige programmering en financiering voor toeristische projecten. Deze organisatorische opgave hangt nauw samen met de strategische herijking van de bestemming Zeeland: hoe wil de bestemming Zeeland inspelen op de eerder voorspelde (grote) groei van het aantal toeristen? En hoe kan het toerisme (meer) in balans met de omgeving worden doorontwikkeld? Door de corona crises is deze (her) positionering actueler dan ooit. Resultaten 2020 Door de corona crisis is de samenwerking in de sector tussen ondernemers, brancheorganisaties en overheden intensiever geworden, vanwege vele overleggen en regionale afstemming over maatregelen en de effecten ervan op de sector. Daarnaast zijn tweede helft van 2020 de eerste stappen gezet om de toekomstige samenwerking TOZ-TUA te verkennen.

Ook zijn in TUA-TOZ verband bijeenkomsten georganiseerd om met alle stakeholders in gesprek te gaan over het Perspectief 2030/Bewuste Bestemming Zeeland. Met de gemeenten wordt toegewerkt naar een hernieuwde invulling van de Strategische Agenda Toerisme 2020-2023 en (her)nieuwede vorm van afstemming en overlegstructuren.

44

Jaarverslag 2020 - NV Economische Impuls Zeeland

6. Logistiek, Maintenance en Energie Onder dit cluster van Impuls vallen Logistiek, Maintenance en Energie, drie belangrijke pijlers voor de Zeeuwse economie. Sectoren die niet op zichzelf staan, maar onderling met elkaar samenhangen én elkaar versterken. De logistieke sector is vanzelfsprekend nauw verbonden met de Zeeuwse havens en is één van de grootste werkgevers in de regio. Belangrijke activiteiten binnen deze sector zijn de chemische industrie, de verwerking en opslag van agrofood-producten en alle nieuwe ontwikkelingen rondom offshore wind, met de kansen die dit biedt voor regionale toeleveringsbedrijven. Impuls is actief partner in Energy Port Zeeland en richt zich binnen dit platform vooral op business development, om op deze manier het Zeeuwse bedrijfsleven te betrekken bij kansen en ontwikkelingen van wind op zee. Vanwege dit brede belang van de logistieke sector, worden de verschillende activiteiten in vrijwel alle gevallen uitgevoerd via het logistiek samenwerkingsverband Zeeland Connect. Impuls is daarvan penvoerder. De aan Maintenance gerelateerde activiteiten worden vooral ingevuld via een bijdrage aan het Kennis en Innovatiecentrum Maintenance Procesindustrie (KIC/MPi). Impuls is lid van dit Kennis en Innovatiecentrum en projectpartner in het project Smart Tooling. In verband met nationale en internationale klimaatdoelen (o.a.

sterke inzet op reductie van CO2), worden aan energie gerelateerde vraagstukken steeds belangrijker. Voorbeelden zijn de energietransitie binnen het weg- en scheepvaartverkeer en de logistieke uitdagingen rondom Autonoom Transport. In 2020 was Impuls voorzitter van de sectortafel Mobiliteit en had daarmee een belangrijke rol in de Regionale Energiestrategie van Zeeland (zie project RES). Ook was Impuls lid van Energieport Zeeland. In het verlengde hiervan zet Impuls zich in om het Zeeuwse mkb te laten aansluiten bij de ontwikkelingen rondom het nationale Topconsortium Kennis & Innovatie (TKI) Wind op Zee. Ook heeft Impuls gesprekken gevoerd met de initiatiefnemers van Fieldlab Zephyros, een samenwerkingsverband binnen de Nederlandse offshore windsector. De insteek is om Zephyros te laten aansluiten bij KIC/MPI en Dockwize, om zo een innovatieve maintenance community voor TKI Wind op Zee tot stand te brengen. Hieronder volgt een overzicht van de uitgevoerde projecten en programma’s van Impuls in 2020. Een deel van de activiteiten loopt door in 2021 en daarna.

Zeeland Connect Looptijd: doorlopend Betrokken partijen: HZ University of Applied Sciences, North Sea Port, Provincie Zeeland, Kloosterboer, Verbrugge, Wielemaker, Kotra Logistics, Topsector Logistiek en diverse andere bedrijven en kennisinstellingen Rol Impuls: penvoerder en initiatiefnemer van logistieke visie i.s.m. HZ University of Applied Sciences Subsidieverstrekkers: koepel publiek-privaat, gefinancierd door strategische partners Omvang: € 150.000,Logistiek samenwerkingsverband Het logistiek samenwerkingsverband Zeeland Connect versterkt de logistieke sector in Zeeland door het delen van kennis, door (werken aan) bewustwording van een snel veranderende logistiek en door het aanjagen en uitvoeren van projecten.

45

Jaarverslag 2020 - NV Economische Impuls Zeeland

Resultaten 2020 In 2020 zijn de in Zeeland Connect geïnitieerde OPZuid projecten Living Lab Autonoom Transport en Zero Emission Transport afgetrapt als zelfstandige projecten onder penvoerderschap van Impuls. De focus voor Zeeland Connect lag in 2020 op het verstevigen van de onderlinge samenwerking als basis voor een verdere professionalisering. Met het aantrekken van nieuwe mensen en het optuigen van een heldere governance structuur staat de organisatie eind 2020 gereed om in 2021 te laten zien wat de potentie van Zeeland Connect is. En daarmee kunnen vervolgens nieuwe projecten worden geïnitieerd. In april 2020 is een nieuwe programma manager aangesteld die structuur heeft aangebracht in de focus en werkwijze van zowel de stuurgroep als het kernteam. Er ligt een heldere visie en strategie welke is doorvertaald naar een basis communicatie aanpak. Deze visie wordt in 2021 verder uitgedragen. De stuurgroep heeft een nieuwe voorzitte, een stuurgroeplid is afgetreden en twee nieuwe leden zijn aangetreden. Ook in het kernteam zijn nieuwe mensen verwelkomd. 2020 staat daarmee voor Zeeland Connect vooral in het teken van personele verschuivingen en corona: door de vele personele wisselingen is een kennis- en ervaringshiaat ontstaan, waarin geïnvesteerd is om de gewenste samenwerking optimaal te laten verlopen.

Impact Coronacrisis Door corona konden regelmatig de geplande netwerk- en kennisbijeenkomsten niet doorgaan of in minder dan ideale omstandigheden. Er is bewust voor gekozen het CEO Diner en het Jaarcongres niet door te laten gaan, omdat de overheersende mening was dat het menselijke en verbindende element die juist bij deze evenementen zo belangrijk is, niet gerealiseerd kunnen worden via een digitaal alternatief. Wel zijn kleinschalige sessies georganiseerd, om toch het contact met het netwerk en partners te behouden en waar mogelijk te verbreden en verdiepen. Hoewel op kleine schaal zijn de reacties vanuit het netwerk zonder uitzondering positief en is daarmee Zeeland Connect toch onder een groter publiek onder de aandacht gebracht. Rol Impuls Impuls is penvoerder van Zeeland Connect en heeft in 2018 het initiatief genomen voor de nieuwe logistieke visie in samenwerking met HZ University of Applied Sciences.

Dare2Share Looptijd: 2019 tot 2022 Betrokken partijen: Zeeland Connect, HZ University of Applied Sciences, Scalda, Fontys Hogescholen, ELC Limburg, Connekt, KennisDC Logistiek Rol Impuls: projectmanagement regio Zeeland Omvang: € 2.010.000,Delen van kennis tussen onderwijs en bedrijfsleven Het project Dare2Share, Young Professionals Community heeft als doel het beter ontsluiten van HBOkennis en capaciteit (Human Capital) voor het midden- en kleinbedrijf. Dit project moet op deze manier bijdragen aan oplossingen voor vraagstukken binnen de mkb-sector logistiek, transport en supply chain management. Het maken van een efficiencyslag (gericht op innovatie) binnen het mkb en het opdoen van ervaringen voor het zittend en aankomend Human Capital in de logistieke sector staan daarbij voorop.

46

Jaarverslag 2020 - NV Economische Impuls Zeeland

Centraal staat het delen van capaciteit en kennis ten bate van het mkb in de logistieke sector. De essentie is dat stagiaires en afstudeerders bij bedrijven actuele vraagstukken vanuit de logistieke sector oplossen in een zogenoemde ‘Talent Innovation Pool”-omgeving (TIP). Dit is een pool waarin stagiaires, maar ook eigen werknemers van de betrokken bedrijven, onderling worden uitgewisseld, samenwerken en co-creëren. Resultaten 2020 In 2020 hebben twee talent innovation pools (TIP) plaatsgevonden verkenning E-cmr en predictive maintenance. In totaal hebben tien bedrijven en zes studenten deelgenomen. Er zijn seminars georganiseerd rondom digitale vrachtbrief E-cmr en Blockchain. Door veel interesse voor het onderwerp E-cmr is besloten om een tweede TIP ronde op te zetten. Dit heeft geleidt tot een nieuwe TIP waarin zes bedrijven met zes studenten het onderwerp E-cmr gaan onderzoeken en mogelijk implementeren. Start hiervan is februari 2021 Er is een enquête uitgezet voor inventarisatie naar aansluiting innovatiebehoefte en human capital vraagstukken binnen het mkb. Hiermee zijn resultaten van 40 bedrijven opgehaald, deze worden verwerkt door HZuas. In 2021 worden daarnaast 100 mkb bedrijven, die nog niet binnen het netwerk vallen, telefonisch benaderd door een extern bureau. Doel is werving van talent voor de innovation pool en bijeenkomsten van Zeeland Connect.