E26[Jaarverslag 2020] NV Economische Impuls Zeeland def

Jaarverslag 2020 - NV Economische Impuls Zeeland

Dit is een printversie van ons digitale jaarverslag, kijk voor het digitale jaarverslag op: http://jaarverslag.impulszeeland.nl/jaarverslag-2020/

1

Jaarverslag 2020 - NV Economische Impuls Zeeland

Inhoudsopgave Voorwoord

3

Inleiding

5

1. Invest in Zeeland

6

2. Innovatiefinanciering

12

3. Circulaire Economie & Energietransitie

22

4. Smart Delta Resources

31

5. Vrijetijdseconomie

33

6. Logistiek, Maintenance en Energie

45

7. Toelichting jaarrekening 2020

52

8. Risicomanagement

53

2

Jaarverslag 2020 - NV Economische Impuls Zeeland

Voorwoord Voor u ligt het jaarverslag 2020 van NV Economische Impuls Zeeland (Impuls). In dit jaarverslag kijken we terug op het jaar dat achter ons ligt en op de resultaten die Impuls heeft geboekt, in samenwerking met het bedrijfsleven, overheden, kennisinstellingen en andere partners in Zeeland en daarbuiten. De inzet van Impuls was ook dit jaar: het vergroten van de dynamiek, slagkracht en toekomstbestendigheid van de Zeeuwse economie, via brede ondersteuning en begeleiding van nieuwe en gevestigde ondernemers in de diverse economische sectoren. COVID-19 Natuurlijk was 2020 een jaar met ongekende maatschappelijke ontwikkelingen, die een jaar eerder ondenkbaar leken. Het zal dan ook niemand verrassen, dat ook voor Impuls het jaar 2020 deels in het teken heeft gestaan van de COVID-19 pandemie. Nederland ging ‘op slot’, afstand houden werd de nieuwe norm en het openbare leven kwam zo goed als stil te liggen. De eerste lockdown in maart betekende het begin van een onvoorspelbare, onzekere situatie, met name ook voor de economie. Met grote regionale, landelijke en mondiale gevolgen. Ondersteuning Als aanjager van de Zeeuwse economie heeft Impuls alle zeilen bijgezet om de Zeeuwse ondernemers door deze tijd heen te loodsen. Er is direct een informatiepunt ingericht voor ondernemers, om vragen te beantwoorden over de verschillende ondersteuningspakketten.

Knelpunten waar ondernemers tegenaan liepen, zijn geïnventariseerd en aangekaart bij betrokken instanties, tot in Den Haag. Daarnaast heeft Impuls het Zeeuwse bedrijfsleven ondersteund bij het zich aanpassen aan een nieuwe werkelijkheid, o.a. via het programma SOS Dockwize en de Corona Overbruggingslening (COL). Via deze laatste regeling is in Zeeland een bedrag van ruim 3.5 miljoen euro aan overbruggingsleningen verstrekt. Op koers gebleven Terugkijkend mogen we echter ook concluderen dat we, ondanks de coronacrisis en de impact die deze heeft gehad, als organisatie op koers zijn gebleven. Er is een grote slag gemaakt op het gebied van digitalisering, o.a. het digitaal organiseren van netwerkbijeenkomsten en webinars. Door deze flexibiliteit en veerkracht hebben veel projecten nauwelijks vertraging opgelopen én zijn over de hele linie mooie resultaten geboekt. Vanuit de verschillende fondsen zijn veel bedrijven op weg geholpen bij innovaties of start-ups, inclusief het rondkrijgen van de financiering. Denk bijvoorbeeld aan het jonge bedrijf mouterij De Swaen in Kloosterzande. Vestiging Oatly Mede door de inzet van het cluster Invest in Zeeland zien we uitbreiding bij nieuwe bedrijven die Zeeland recent kozen als vestigingsplaats. Als voorbeeld noemen we Oatly (producent van havermelk), een van oorsprong Zweeds miljardenbedrijf dat slim inspeelt op nieuwe gezondheidstrends.

De productie is in 2020 verdrievoudigd, met positief effect voor de regionale werkgelegenheid en toeleveringsbedrijven. Ook de van oorsprong Spaanse sappenfabrikant AMC heeft in 2020 de productiecapaciteit aanzienlijk weten te verhogen en is samen met Oatly een mooie versterking van de Zeeuwse economie. Circulair bouwen De toeristische sector heeft, ondanks de coronacrisis, een mooie slag gemaakt in verduurzaming. Via het project “Circulair Beleven” (een samenwerking van HISWA RECRON, HZ Kenniscentrum Kusttoerisme, Provincie Zeeland en Impuls) hebben ondernemers kennis kunnen maken met de principes van circulair bouwen. Dit project heeft tot vervolginvesteringen geleid van ruim 24 miljoen euro.

3

Jaarverslag 2020 - NV Economische Impuls Zeeland

Wind in de zeilen Tenslotte willen we de groei van de verschillende fondsen noemen, waarmee de Zeeuwse economie ook de komende jaren verder aangejaagd én verduurzaamd kan worden. Alleen al vanuit het compensatiepakket “Wind in de zeilen” (compensatie voor het afblazen van de nieuwe marinierskazerne in Vlissingen) komt 20 miljoen euro extra beschikbaar voor innovatiefinanciering. Dit naast investeringen op het gebied van infrastructuur en een Zeeuws kennisinstituut. Van deze investeringen zal de komende jaren naar verwachting een enorme economische spin-off uit gaan. Tot ver over de coronacrisis heen. Dick ten Voorde Algemeen directeur

4

Jaarverslag 2020 - NV Economische Impuls Zeeland

Inleiding Impuls is de Regionale Ontwikkelingsmaatschappij (ROM) voor Zeeland. Als spil in een breed economisch web, zet deze organisatie zich in voor een sterke, duurzame en inclusieve Zeeuwse economie en werkgelegenheid. De aandacht gaat daarbij in het bijzonder uit naar de voor Zeeland sterke economische sectoren: havens en logistiek, industrie en maintenance, water en energie, vrijetijdseconomie en agrofood. En naar het transitieproces dat deze sectoren zijn gestart op weg naar een toekomstbestendige, klimaatneutrale bedrijfsvoering. Dit doet Impuls aan de hand van de volgende twee missies: CO2-reductie en verduurzaming in het mkb en het groot- bedrijf en de economisch toekomstbestendige, leefbare delta. Deze missies worden verder toegelicht in de in 2020 vastgestelde Meerjarenstrategie: Impuls voor een krachtige delta. Kerntaken van Impuls zijn het adviseren en begeleiden van bedrijven bij vestiging, uitbreiding en internationaal zakendoen, het ondersteunen van innovatieve ondernemers en het ontwikkelen van projecten en programma’s. Impuls maakt promotie voor Zeeland, in binnen- en buitenland, ondersteunt bedrijven bij financieringsvraagstukken, brengt partijen bij elkaar en bevordert en bestendigt samenwerkingsverbanden.

Zo werkt zij continu aan het optimaliseren van de vestigingscondities in Zeeland, zoals een hoogwaardige infrastructuur, de modernste technologische voorzieningen en vooruitstrevende, bedrijfsgerichte kennisinstellingen. Vanwege de breedte en veelzijdigheid van dit werkterrein, is de organisatie Impuls opgebouwd uit verschillende clusters: Invest in Zeeland, Innovatiefinanciering, Circulaire Economie en Energietransitie, Vrijetijdseconomie, Smart Delta Resources en Logistiek, Maintenance & Energie. Een deel van deze clusters richt zich op een bepaalde sector of bepaalde sectoren, bijvoorbeeld Vrijetijdseconomie, andere clusters opereren sector-overschrijdend, zoals Invest in Zeeland of Circulaire Economie. Sommige clusters werken aan afgebakende projecten, andere aan doorlopende activiteiten en programma’s. Bij alle projecten, programma’s, regelingen en functies van Impuls, staat brede samenwerking met partners op de voorgrond. Zo werkt Impuls nauw samen met kennisinstellingen binnen en buiten Zeeland, financiële partners, overheden en niet te vergeten het Zeeuwse bedrijfsleven zelf. Daarnaast is Impuls vertegenwoordigd in een groot aantal overlegorganen, lokaal, regionaal, provinciaal, landelijk en grensoverschrijdend, bijvoorbeeld binnen Invest in Holland.

In dit Jaarverslag geeft Impuls een overzicht van de activiteiten, programma’s, regelingen en projecten in 2020 én van de behaalde resultaten, gerangschikt per cluster. In het laatste hoofdstuk wordt de financiële balans over 2020 opgemaakt.

5

Jaarverslag 2020 - NV Economische Impuls Zeeland

1. Invest in Zeeland Het cluster Invest in Zeeland houdt zich al jaren bezig met het aantrekken van nieuwe bedrijven naar Zeeland door middel van promotie en acquisitie en met het ondersteunen van al in de regio gevestigde bedrijven bij uitbreidingsinvesteringen. Aan deze taken is in 2020 de 2-jarige pilot ‘International Trade’ toegevoegd. Ofwel, exportbevordering bij het Zeeuwse bedrijfsleven. Hoewel vanwege de gevolgen van de Corona-pandemie veel volledig stilviel, was dat voor Invest in Zeeland niet het geval. Bij het uitbreken van de pandemie heeft Invest in Zeeland de focus gelegd op het voeren van gesprekken met bedrijven in de regio. Zo kon achterhaald worden waar de pijnpunten zaten, welke behoefte er was aan ondersteuning en konden de beschikbare regelingen verduidelijkt worden. Hierbij kon gebruik gemaakt worden van de al bewezen accountmanagementstructuur. Daarnaast bleef ook het promotie- en acquisitiewerk doorgaan. Uiteraard in aangepaste vorm; de voorheen gebruikelijke beurs-, netwerk- en bedrijfsbezoeken werden vervangen door veelal digitale alternatieven. Want waar voor sommige bedrijven alle plannen even op pauze moesten, gingen de zaken bij anderen door en kon Invest in Zeeland een waardevolle bijdrage leveren in het vestigingsof uitbreidingsproces. De handelsbevorderingstaak beleefde een valse start, omdat deze gelijktijdig met de eerste lockdown startte.

Desondanks is er in 2020 een gedegen basis gelegd waarmee het Zeeuwse bedrijfsleven ondersteund en gestimuleerd kan worden om internationaal zaken te doen.

Acquisitie en resultaten Onder de noemer acquisitie worden bedrijven aangetrokken, begeleid en ondersteund bij hun komst naar en vestiging in Zeeland. Daarbij wordt goed gekeken of deze een aanvulling zijn op de Zeeuwse economie, ketens versterken én of ze voldoende kwaliteit en substantie (minimaal 5 arbeidsplaatsen) hebben om een (voor de toekomst duurzame) bedrijfsvestiging te realiseren. Op deze manier leidt de inzet van Invest in Zeeland tot een optimaal rendement. Proactieve en reactieve acquisitie Hiervoor hanteren we een gerichte aanpak: door een proactieve inzet op sterke Zeeuwse sectoren: Chemie en Procesindustrie, Agrifood, Logistiek en Offshore Wind. Bedrijven die buiten deze ‘sterke’ sectoren vallen – maar wél aan de algemene selectiecriteria voldoen – worden reactief ondersteund met een breed aanbod aan diensten om de stap naar vestiging of uitbreiding in Zeeland zo gemakkelijk mogelijk te maken. Een dergelijke aanpak is in lijn met die van de meeste acquisitiepartners. Nationale acquisitieteams Invest in Zeeland heeft ook in 2020 deelgenomen aan de nationale acquisitieteams (NAT) Agrifood en Chemie. Binnen deze teams werken diverse Nederlandse regio’s samen, die voor de betreffende sector een sterke positie hebben. Zij formuleren nationale (deel)proposities op basis van regionale input en bundelen de aanwezige acquisitiekracht.

Voor de sector Logistiek is er een Nationaal Acquisitieoverleg (NAO); ook daaraan neemt Invest in Zeeland deel. Herijking van de strategie De laatste jaren hebben enkele grote wereldwijde, landelijke en regionale trends en ontwikkelingen invloed gehad op het werkveld van Invest in Zeeland en het vestigingsklimaat van de regio. Meest in

6

Jaarverslag 2020 - NV Economische Impuls Zeeland het oog springende voorbeelden in 2020 waren de Brexit en de Corona-pandemie. Dergelijke factoren hebben invloed op zowel (FDI)investeringen in de regio als op internationale handel. Daarom is 2020 benut om zowel de promotie- en acquisitiestrategie als de strategie op het vlak van International Trade te herijken. Dat betekent concreet dat de voorheen gehanteerde sectoren en focusgebieden, werkwijze en dienstverlening onder de loep zijn genomen. Dit gebeurt onder begeleiding van twee gespecialiseerde externe bureaus (Arcus Plus en FDI Center) en in nauwe afstemming met collega’s en partners. Hierbij rekening houdend met zowel het strategisch meerjarenplan van Impuls als de strategie vanuit het NFIA voor de jaren 2020- 2025. De resultaten hiervan worden begin 2021 opgeleverd en vormen de basis voor de inspanningen van Invest in Zeeland in de komende jaren.

Investor Relations (IR) en Strategisch Accountmanagement (SA) Invest in Zeeland bezoekt al jaren structureel een (wisselende) selectie van in Zeeland gevestigde bedrijven. Zoals in de inleiding beschreven is heeft Invest in Zeeland vanwege de gevolgen van de Corona-pandemie hier in 2020 grote prioriteit aan gegeven. Om een vinger aan de pols te houden, maar vooral ook om hen passend advies en ondersteuning te bieden wanneer dat wenselijk was. In 2020 heeft Invest in Zeeland 30 bedrijven met een buitenlandse moeder (zogenoemde Investor Relations (IR)) en 13 van origine Nederlandse bedrijven gesproken onder de noemer ‘Strategisch Accountmanagement (SA). Onze nationale partner Netherlands Foreign Investment Agency (NFIA) biedt een Investor Relations (IR) programma dat Invest in Zeeland samen met hen hanteert om structuur te geven aan de bedrijfsbezoeken. Niet alleen in tijden van crisis spreekt Invest in Zeeland de al in Zeeland gevestigde bedrijven regelmatig. Al jaren wordt gestructureerd contact met hen onderhouden.

Dat is belangrijk want: • Door het gestructureerd bezoeken en faciliteren van reeds gevestigde bedrijven komen mogelijke investeringsprojecten (nieuwe vestigingen of uitbreidingsinvesteringen) vroeg in beeld en kan Invest in Zeeland deze ondersteunen; • Als een bedrijf plannen heeft om de regio te verlaten, wordt dit vroegtijdig gesignaleerd en kan gericht actie worden ondernomen om invloed uit te oefenen op de besluitvorming; • Tijdens de gesprekken komen zaken aan de orde met betrekking tot het regionale en nationale vestigingsklimaat. Denk bijvoorbeeld aan lokale kwesties als vergunningverlening en handhaving, maar ook aan nationale zaken als belasting- en milieuwetgeving. Signalen omtrent het vestigingsklimaat worden opgevangen en kunnen bij de juiste instanties worden aangekaart. Resultaten 2020 Het aantal nieuw gevestigde bedrijven en uitbreidingsinvesteringen is, net als het aantal gecreëerde arbeidsplaatsen en investeringsvolume, in 2020 lager dan in 2019. Dat zal niemand verbazen gezien de economische omstandigheden en restricties waarmee we in 2020 te maken hadden. Projecten op het vlak van Foreign Direct Investment (FDI) hebben sinds maart 2020 wereldwijd een neerwaartse trend laten zien.

De gevolgen hiervan zijn voor Invest in Zeeland al direct merkbaar en verwacht dat het negatieve effect hiervan nog langere tijd aan zal houden aangezien veel FDI projecten een langere doorlooptijd kennen. Toch zijn we erg trots op de resultaten die zijn geboekt omdat hiermee aansprekende bedrijven dieper zijn verankert in de Zeeuwse economie en bestaande clusters zijn versterkt: •

De Zweedse havermelkproducent Oatly is nog maar sinds 2019 gevestigd in Zeeland, maar kon in 2020 al ondersteund worden bij een uitbreidingsinvestering in het havengebied van

7

Jaarverslag 2020 - NV Economische Impuls Zeeland

•

•

Vlissingen. Van hieruit worden de producten gemaakt voor en verspreid naar voornamelijk de Europese markt. Ook de Spaanse sappenfabrikant AMC, waarmee Oatly intensief samenwerkt, heeft flink uitgebreid op haar Vlissingse locatie. Invest in Zeeland heeft samen met regionale en nationale partners een belangrijke rol vervuld in het vergunningentraject. De uitbreidingen zijn vervolgens in de tweede helft van 2020 gestart. Het uit de Verenigde Staten afkomstige Allied Mineral Products verstevigde haar aanwezigheid in Tholen. De producent van een speciaal soort vuurvast keramische oplossingen deed een uitbreidingsinvestering op bedrijventerrein Welgelegen.

Hiernaast is in 2020 intensief gewerkt aan lang lopende investeringsprojecten waarvan we de vruchten in 2021 verwachten te plukken, hoewel ook voor 2021 veel valt of staat veel met de ontwikkelingen rondom de COVID-19 pandemie. Zoals elk jaar is er ook veel tijd gestoken in het meedingen naar bedrijfsvestigingen, die uiteindelijk vanwege de hevige concurrentie uiteindelijk voor een andere locatie hebben gekozen.

Kwaliteit versus kwantiteit Bij de acquisitie en ondersteuning van bedrijven wordt meer nadruk gelegd op de kwaliteit van investeringsprojecten dan op de kwantiteit. Dat betekent minder focus op het aantal bedrijven en het aantal arbeidsplaatsen en meer op de toegevoegde waarde voor de Zeeuwse economie. Het eerdergenoemde Oatly is hiervan een goede voorbeeld.

Behoud gevestigde bedrijven Invest in Zeeland voert regelmatig in een steeds vroeger stadium gesprekken met bedrijven die een vestiging en/of verplaatsing buiten de provincie overwegen. Vanuit een onafhankelijke positie wordt daarin geprobeerd te bemiddelen en te adviseren. Wél moet opgemerkt worden dat de invloed van deze gesprekken soms beperkt is. Als er doorslaggevende (bedrijfseconomische) redenen zijn waarom een bedrijf wil vertrekken, is dat proces meestal onomkeerbaar en niet te beïnvloeden.

Brexit Via NFIA sluit Invest in Zeeland direct aan op de communicatierichtlijnen over de Brexit in binnen-en buitenland, zoals deze zijn vastgesteld door de Rijksoverheid. Verder heeft Invest in Zeeland gekeken naar de acquisitie kansen die Brexit Zeeland kan bieden. En heeft een vaste contactpersoon voor Brexit-gerelateerde vragen, zowel voor vragen van in Zeeland gevestigde bedrijven als voor vragen van potentieel nieuw te vestigen bedrijven.

Netwerk Het sterke netwerk van Invest in Zeeland is de grootste bron voor ‘leads’ (potentiële bedrijven die ondersteund kunnen worden bij vestigen of uitbreiden in Zeeland). Dit netwerk vormt een belangrijke samenwerkingspartner bij het ondersteunen van bedrijven en speelt een rol bij het zo breed mogelijk onder de aandacht brengen van de kansen die de regio Zeeland bedrijven te bieden heeft. Invest in Zeeland werkt daarom voortdurend aan het opbouwen en onderhouden hiervan, met daarin onder meer accountantskantoren, makelaars, aannemers, ontwikkelaars,

8

Jaarverslag 2020 - NV Economische Impuls Zeeland uitzendbureaus en niet te vergeten de al in Zeeland aanwezige bedrijven, overheden en organisaties. Gewoonlijk gebeurde dat onder meer via beurzen, seminars en andere bijeenkomsten, in 2020 veelal via digitale alternatieven hiervan. Zeeuws netwerk Binnen de provincie werkt Invest in Zeeland samen met de collega’s bij Impuls, met de Provincie Zeeland, gemeenten, bedrijven, dienstverleners en onderwijsinstellingen. Daarnaast is veel tijd en energie gestoken in de samenwerking met de haven North Sea Port om commerciële kansen zo optimaal mogelijk te benutten. Invest in Holland-netwerk Nationaal en internationaal zoekt Invest in Zeeland vooral afstemming met collegaontwikkelingsmaatschappijen (ROM’s), met Nederland Distributieland (NDL/Holland International Distribution Council) en het Netherlands Foreign Investment Agency (NFIA). Samen vormen deze partners het Invest in Holland-netwerk. Invest in Holland is een uniek samenwerkingsverband in de internationale wereld van ‘Investment Promotion’. Binnen dit samenwerkingsverband wordt een strategische manier van promoten en acquireren en een professionele kennisopbouw en -uitwisseling gecombineerd met een zorgvuldige inventarisatie van vestigingsklimaatsignalen. Uiteindelijk hebben alle activiteiten binnen dit netwerk tot doel het aantal buitenlandse investeringen te laten groeien.

De bundeling van krachten stelt elke regio in staat om binnen een nationale propositie haar sterke punten naar voren te brengen en tegelijkertijd te profiteren van de reikwijdte en slagkracht van een groot, internationaal netwerk. De 30 wereldwijd gevestigde kantoren van de NFIA zijn een belangrijk verlengstuk voor Invest in Zeeland.

International Trade Vrijwel gelijktijdig met de start van de 2-jarige pilot International Trade ging Nederland in lockdown vanwege de Corona-pandemie. De projectmanager International Trade werd direct ingezet op het Coronaloket van Impuls en kon pas later in het jaar de focus verleggen naar handelsbevordering. Een zeker zo belangrijke taak, want juist in economisch onzekere tijden is het voor de continuïteit en groei van mkb-bedrijven van belang om kansen te spreiden over diverse afzetmarkten. Onderzoek toont aan dat internationaal actieve ondernemingen sneller groeien qua werkgelegenheid dan regionaal opererende ondernemingen. De geboden arbeidsplaatsen hebben daarbij een hogere arbeidsproductiviteit, bieden een meer constante werkgelegenheid en voegen per arbeidsplaats meer waarde toe. Op dit moment wordt al een groot deel van de omzet door mkb in het buitenland gerealiseerd. Door dit nog verder te stimuleren kan het zorgen voor een meer competitieve Zeeuwse economie. Kortom internationalisering wordt steeds belangrijker. Landelijk vindt hierover afstemming plaats met Trade and Innovate NL (TINL), de regisserende netwerkorganisatie voor de publieke krachtenbundeling (Rijk, regio’s en decentrale overheden) op het gebied van internationalisering.

Activiteiten Om de handelsbevorderingstaak van de grond te krijgen is in 2020 met name sterk ingezet op het bekendmaken ervan bij het netwerk, zowel in Zeeland als bij belangrijke partners daarbuiten. Dat wierp al snel zijn vruchten af: er konden al direct Zeeuwse bedrijven ondersteund worden bij exportvraagstukken (Lees hier het verhaal VAM Watertech https://www.impulszeeland.nl/nl/internation-trade-VAM-Watertech ) en samen met Horizon

9

Jaarverslag 2020 - NV Economische Impuls Zeeland Flevoland werd een goed bekeken webinar georganiseerd om ondernemers te stimuleren en helpen bij hun voorbereiding op de Brexit. Resultaten Eind maart is het Coronaloket van Impuls opgetuigd. In de periode van eind maart tot eind juli is binnen Impuls de projectmanager International Trade hier aanspreekpunt voor geweest, waardoor de focus op dat moment niet op Trade gericht was. Tijdens deze periode is er zeer actief samengewerkt met Dockwize. In totaal is er in die periode een 80-tal (veelal digitale) contacten geweest met ondernemers om hen wegwijs te maken in de steunmaatregelen die de overheid lanceerde. Overige activiteiten in 2020 op het gebied van International Trade: • • • • • • •

Netwerkgesprekken gevoerd met NBSO’s wereldwijd. Toetreding TINL platform per juli 2020. Toetreding TINL werkgroepen China, Duitsland, VS, Frankrijk, België. Mede organiseren en modereren van de landelijke China Business week op 16 september 2020. Organiseren Brexit webinar samen met Horizon Flevoland op 10 december 2020 voor o.a. het Zeeuwse MKB. Matchmaking; 20 stuks. Veelal contacten opgezet voor het Zeeuwse MKB met het RVO, NL in Business en Evofenedex. Het ontwikkelen van een exportmonitor is gaande. Een exportdatabase wordt in samenwerking met andere ROM’s opgebouwd en de eerste stappen zijn in 2020 gezet.

Promotie Onbekend maakt onbemind. Daarom is voor een succesvolle acquisitie een voortdurende promotie van Zeeland als vestigingsregio voor bedrijven onontbeerlijk. Door de (inter)nationale onbekendheid van de kwaliteiten van de provincie en hardnekkige vooroordelen komt Zeeland bij veel investeringsprojecten nog niet op de wensenlijst voor. Een forse inzet op de promotie van de regio als aantrekkelijke vestigingslocatie voor bedrijven blijft daarom noodzakelijk. Datzelfde geldt voor het voortdurend bekend maken van de geboden dienstverlening aan bedrijven en partners binnen en buiten de regio. Zeker nu er een volledig nieuwe activiteit van handelsbevordering bij kwam, was dit van groot belang in 2020. Eenduidige positionering Bij de promotie van Zeeland is het belangrijk om de provincie eenduidig en herkenbaar op de kaart zetten. Dit zowel op het gebied van ondernemen als op het gebied van toerisme, wonen, werken en studeren. Daarom heeft Invest in Zeeland ook in 2020 haar marketing- en communicatie activiteiten op Zeeuws niveau afgestemd met VVV Zeeland en Provincie Zeeland en is zij actief betrokken bij de op te richten Zeeuwse Marketing Organisatie (ZMO). Op nationaal niveau vindt afstemming plaats met de leden van het Invest in Holland-netwerk en het TINL-netwerk, zodat ook internationaal een eenduidig verhaal wordt verteld.

Marketingstrategie en tactiek Voor het overgrote deel van 2020 waren fysieke bijeenkomsten niet mogelijk. De focus lag daarom op digitale alternatieven: zowel in het onderhouden van het netwerk als in algehele zichtbaarheid

10

Jaarverslag 2020 - NV Economische Impuls Zeeland onder relevante doelgroepen. Doel hiervan was om Zeeland als aantrekkelijke vestgingsregio voor bedrijven in de markt te zetten en om de voordelen van de diensten van Invest in Zeeland bekend te maken bij de diverse doelgroepen. Voor elke doelgroep is de meest optimale mix van middelen en boodschappen bepaald en ingezet. De online ‘thuisbasis’ www.investinzeeland.com wordt continu verder ontwikkeld, verrijkt en geoptimaliseerd. Daarnaast wordt social media – met name het zakelijke netwerk LinkedIn – ingezet voor het onderhouden van het netwerk, en voor de algehele zichtbaarheid van Zeeland als vestigingsregio en van Invest in Zeeland als organisatie. Verder is Invest in Zeeland betrokken bij communicatie rondom diverse initiatieven binnen en buiten de regio die mogelijk kansen bieden voor acquisitie. Bijvoorbeeld Smart Delta Resources, Symbiosis4Growth en Energy Port Zeeland.

11

Jaarverslag 2020 - NV Economische Impuls Zeeland

2. Innovatiefinanciering Met veranderende markten, nationaal en internationaal, en veranderende eisen die aan producten en productieprocessen worden gesteld, bijvoorbeeld ten aanzien van CO2-reductie, wordt innovatie voor bedrijven steeds belangrijker. Om Zeeuwse ondernemers in staat te stellen deze slagen te kunnen maken, zijn er verschillende mogelijkheden voor innovatiefinanciering (waaronder een groot aantal subsidieregelingen vanuit Europa, het Rijk en Provincie Zeeland). Het cluster Innovatiefinanciering van Impuls helpt ondernemers daarbij op weg, onder meer door het verstrekken van advies (over financieringsmogelijkheden), het verstrekken van subsidies uit eigen fondsen en via begeleiding en ondersteuning bij het aanvragen van subsidies vanuit andere fondsen. Daarnaast voert Impuls het bestuur, het management en de administratie van Investeringsfonds Zeeland B.V.. Aandeelhouders van deze entiteit zijn de Provincie Zeeland, de Staat der Nederlanden en Impuls. Vanuit Investeringsfonds Zeeland B.V. worden de investeringsactiviteiten van Impuls georganiseerd. Het project InnoGo! wordt vanuit Investeringsfonds Zeeland B.V. uitgevoerd. Daarnaast is Investeringsfonds Zeeland B.V. aandeelhouder van het Zeeuws Investeringsfonds en het Zeeuws Participatiefonds.

In 2020 is ook het Fonds Verblijfsrecreatie Zeeland opgericht als dochterondermaatschappij van Investeringsfonds Zeeland B.V. De bestuurder van Investeringsfonds Zeeland B.V. heeft de rol als aandeelhoudersvertegenwoordiger van Investeringsfonds Zeeland B.V. in de aandeelhoudersvergaderingen van het Zeeuws Investeringsfonds B.V.. Binnen het cluster Innovatiefinanciering van Impuls zijn in 2020 onderstaande projecten gerealiseerd, opgezet of voortgezet.

Eerstelijnsopvang Investeren Looptijd: doorlopend Betrokken partijen: ondernemers en het cluster Innovatiefinanciering Rol Impuls: de eerstelijnopvang is bedoeld voor startende en groeiende innovatieve bedrijven in Zeeland. Impuls vervult in dit kader een loketfunctie voor financierings- en investeringsvraagstukken Hét loket voor innovatieve ondernemers Vanuit het netwerk of via de website/financieringscheck komen ondernemers in contact met de mogelijkheden die het cluster Innovatiefinanciering kan bieden. Tijdens de eerstelijns gesprekken wordt onderzocht waar kan worden begeleidt vanuit de eigen projecten en fondsen van het cluster, zoals Zeeland Financial Matching, InnoGo! , het Zeeuws Participatiefonds, de Financieringstafel of het Fonds Verblijfsrecreatie. Daarnaast worden vanuit deze rol Zeeuwse mkb-bedrijven ondersteund bij aanvragen voor innovatiesubsidies vanuit de programma’s Zeeland in Stroomversnelling , OPZuid, MIT Zuid, CrossRoads en REACT-EU. Resultaten 2020 In 2020 zijn er vanuit de eerstelijn ongeveer 120 (vooral digitale) gesprekken gevoerd waarbij de koppeling is gelegd met subsidieregelingen, vouchers en de fondsen van het cluster Innovatiefinanciering. In februari is voor de tweede maal het succesvolle financieringsevenement Finance Me georganiseerd. Hierbij waren ruim 20 standhouders en 150 bezoekers aanwezig.

Het netwerk is erg belangrijk, er zijn nauwe contacten met subsidie adviseurs, RVO en het Octrooicentrum Nederland.

12

Jaarverslag 2020 - NV Economische Impuls Zeeland Impact Coronacrisis De crisissituatie zorgt er voor dat ondernemers Impuls beter weten te vinden voor allerlei vraagstukken en innovaties. Rol Impuls Impuls verbindt en benut haar netwerk. De samenwerking tussen de verschillende clusters is geïntensiveerd.

Zeeland Financial Matching Looptijd: 2017-2020 Betrokken partijen: Provincie Zeeland en St. Zigzag als financiers. Daarnaast zijn de Zeeuwse mkbondernemers en intermediaire partijen als banken, accountants en financiële experts betrokken. Rol Impuls: Impuls verzorgt de uitvoering van de regeling en het projectmanagement. Omvang: ca. €180.000,- in 2020

Verbinden ondernemer aan adviseur Het verbinden van innovatieve ondernemers met een financieringsbehoefte aan financieel adviseurs. Zij helpen de ondernemers met het opstellen van een businessplan of subsidieaanvraag en helpen om de juiste financier(s) te vinden. Met hun expertise vergroten zij de kans om de financieringsbehoefte van de ondernemer in te vullen. Tevens wordt met behulp van een voucher een deel van de kosten voor het inhuren van de expert gesubsidieerd aan de ondernemer. Het maximum van de voucher is € 2.500,- bij financieringsaanvragen tot € 750.000,-. Bij aanvragen boven € 750.000,- is de maximale voucherbijdrage € 5.000,-. Resultaten 2020 In 2020 zijn in totaal 69 vouchers verstrekt, waarvan 39 vouchers voor financieringstrajecten en 30 vouchers voor innovatietrajecten en procesverbeteringen. Hieronder een kleine verdieping op de resultaten. Financieringstrajecten (39 vouchers verstrekt): • 23 trajecten zijn succesvol verlopen. Deze 23 bedrijven hebben gezamenlijk ruim €6,4 miljoen aan financiering opgehaald. • Bij 7 bedrijven is vanwege diverse redenen het traject niet succesvol afgerond. • 9 trajecten lopen momenteel nog, dus hiervan is de uitkomst nog niet bekend.

Versterking van innovatievermogen (30 vouchers verstrekt): • 28 trajecten zijn positief afgerond, wat betekent dat de geplande stappen in het innovatietrajecten goed zijn doorlopen of de procesverbetering naar wens is uitgevoerd. • 2 bedrijven hebben na toekenning van de voucher er geen gebruik van gemaakt. Bij één traject bleken de kosten weg te vallen vanwege een wederdienst en het andere traject is niet meer doorgegaan. Impact Coronacrisis Zeeland FM is in overleg met de Provincie uitgebreid qua doelgroep van innovatief mkb naar het gehele mkb. Deze wijziging kwam door Corona en was bedoeld om de vele mkb’ers hulp te laten zoeken bij hun financieringsaanvragen, waaronder de veel gebruikte BMKB C-regeling bij de banken. Verder is ten tijde van de Coronacrisis een nieuwe voucherregeling opgezet, genaamd “Versterking

13

Jaarverslag 2020 - NV Economische Impuls Zeeland van innovatievermogen”. Deze regeling is bedoeld voor ondernemers die in Coronatijd hun nek uitsteken door te innoveren of bedrijfsprocessen te vernieuwen om de concurrentiekracht van hun bedrijf te versterken. Als voor een innovatietraject of procesverbetering externe kosten worden gemaakt, vergoedt de voucher een gedeelte van deze kosten. De maximale voucherbijdrage is € 2.500,-. Deze voucherregeling viel in 2020 onder Zeeland Financial Matching, maar zal vanaf 2021 een losstaand project worden. Rol Impuls Tussenpersoon om ondernemer(s) te koppelen aan de expert(s) en het toekennen van de voucher (financiële tegemoetkoming) aan de ondernemer om de kosten van het traject te beperken.

Zeeuws Participatiefonds Looptijd: doorlopend Betrokken partijen: Ministerie van Economische Zaken, ABN Amro Participaties, De Zeeuwse Verzekeringen, ZLM Verzekeringen en Investeringsfonds Zeeland B.V Rol Impuls: Impuls verzorgt het fondsmanagement, de administratie van het fonds en levert de uitvoerend bestuurder. Omvang: de totale fondsomvang groeit de komende jaren naar een omvang van ongeveer € 29 miljoen, door een kapitaalinjectie vanuit het compensatiepakket Wind in de Zeilen van € 16,5 miljoen.

Risicodragend kapitaal voor innovatieve bedrijven Het Zeeuws Participatiefonds (ZPF) investeert risicodragend kapitaal in innovatieve startende en groeiende mkb-bedrijven met een substantiële impact op de Zeeuwse economie en werkgelegenheid. Resultaten 2020 Er is in 2020 gesproken met 41 bedrijven. Er zijn in 2020 zeven nieuwe en bestaande bedrijven gefinancierd, voor een totaalbedrag van € 3,75 miljoen. Verder is er vanuit het compensatiepakket Wind in de Zeilen een bedrag toegezegd van € 16,5 miljoen aan het ZPF/ Doel hiervan is investeringen te doen in kennisintensieve bedrijven met impact op de Zeeuwse economie, waarbij het maximaal te financieren bedrag per bedrijf stijgt naar € 2,5 miljoen. Indien een bedrijf niet of niet direct in aanmerking komt voor financiering vanuit het ZPF, wordt onderzocht of het bedrijf via het netwerk van Impuls op een andere wijze verder geholpen kan worden. Impact Coronacrisis De Coronacrisis heeft effect op de prestatie en ontwikkeling van enkele deelnemingen die door het ZPF zijn aangegaan. Rol Impuls Impuls verzorgt het fondsmanagement, de administratie van het fonds en levert de uitvoerend bestuurder (namens Investeringsfonds Zeeland).

14

Jaarverslag 2020 - NV Economische Impuls Zeeland

InnoGo! Looptijd: start InnoGo! in 2009; nieuwe projectperiode 2020-2023. Betrokken partijen: het bedrijfsleven. De commissieleden zijn mkb-ondernemers of vertegenwoordigers van Zeeuwse mkb-bedrijven. Verder wordt nadrukkelijk de samenwerking gezocht met Dockwize als incubator en facilitator van opleidingsprogramma’s rondom ondernemerschap. Ook zijn er contacten met kennisinstelling HZ University of Applied Sciences, gemeenten en Provincie Zeeland. Rol Impuls: ontwikkelaar, projectcoördinatie- en uitvoering, begeleiding ondernemers, projectadministratie en bieden van netwerk. Omvang: De fondsomvang bedraagt € 3 mln. Er staat voor ruim € 1,5 mln aan leningen open. Er is in totaal € 200.000,- (6%) aan leningen afgeschreven sinds 2009. De voorziening begin 2020 bedraagt € 200.000,- (6%). Er hebben in ’20 geen extra afschrijvingen plaatsgevonden in relatie tot de Covid pandemie. Wel is het risico toegenomen dat leningen niet terugbetaald worden en zal de voorziening oplopen naar € 400.000,-. Ook is uitstel van terugbetaling verleend, waardoor de terugbetaling van leningen langer op zich zal laten wachten. De genoemde bedragen zijn afgerond en onder voorbehoud van goedkeuring van de jaarrekening.

De schakel voor innovatie InnoGo! is een krachtig programma voor innovatieve start-ups en mkb-ers in Zeeland. Voor de ondernemer is het netwerk, coaching en begeleiding de grootste toegevoegde waarde naast de financiering. Sinds 2017 is het leningbedrag bij InnoGo! opgehoogd van € 50.000,- naar € 200.000,-. Er is vanuit de markt duidelijk behoefte aan de mogelijkheid om meer te kunnen lenen. Resultaten 2020 Er zijn 11 ondernemers toegelaten tot het InnoGo-programma, waarvan 5 een financiering toegezegd hebben gekregen. In totaal is in 2020 een bedrag van € 445.000,- toegezegd aan leningen. Na een aanvankelijk rustige zomerperiode is het aantal InnoGo! aanvragen in het najaar weer toegenomen, ondanks de pandemie. De economische impact van de covid-19 pandemie op de InnoGo! deelnemers is nauwlettend gevolgd. We hebben vinger aan de pols gehouden door middel van telefonisch-, digitaal- en mailcontact. En daarnaast regelmatig tussentijdse cijfers geanalyseerd. De covid-impact wisselt sterk. We zien enerzijds terugval van omzet en winst, maar bij andere ondernemers ook juist een toename. Uit het compensatietraject Wind in de Zeilen is € 3,5mln toegewezen voor InnoGo!. In 2020 zijn de afspraken hierover definitief vastgesteld. Het maximale leningbedrag bij InnoGo! zal vanaf 2021 structureel verhoogd worden naar € 300.000,-. Tevens zijn de kaders van het fonds verruimd.

In 2020 is verder geïnvesteerd in de digitalisering van het fonds. Er kan nu rechtsgeldig digitaal ondertekend worden. Ook is software ontwikkeld voor de renteberekening. Deze werkt volautomatisch samen met onze boekhouding. Deze automatiseringsslagen zijn in 2020 volledig getest en worden in 2021 geïmplementeerd. Dit biedt mogelijkheden om op dagbasis inzicht te krijgen in mutaties in het leningbeheer en voorkomt menselijke fouten in bijvoorbeeld de renteberekening en incasso’s.

15

Jaarverslag 2020 - NV Economische Impuls Zeeland

Financieringstafel West-Brabant/Zeeland Looptijd: 2019-2022 Betrokken partijen: Provincie Zeeland, REWIN, BOM, Banken, RVO, St.MKB Financiering en De Breed& Partners (Investor Match) Rol Impuls: projectleider Netwerk voor ondernemers die op zoek zijn naar financiering Zeeland en West-Brabant hebben met de Financieringstafel een gezamenlijk netwerk opgezet voor ondernemers en bedrijven die op zoek zijn naar financiering. De financiers brengen kennis, netwerk en financierings- en subsidiemogelijkheden in om een ondernemer verder te helpen met een vraagstuk. Resultaten 2020 In 2020 hebben vier Zeeuwse bedrijven gepitcht. Bij allemaal ontstond een match. Er is in totaal € 570.000,- verstrekt aan financiering in een vroege fase. Dit wordt ingezet voor werkkapitaal, innovatie en groei. Daarnaast is er kennis gedeeld en een innovatiesubsidie verstrekt. Impact Coronacrisis Door het digitaal vergaderen, is er regelmaat in de bijeenkomsten en is er mogelijkheid om elkaar op de hoogte te houden van de laatste ontwikkelingen rondom dit thema. Rol Impuls Samen met REWIN is Impuls projectleider en organisator van de Financieringstafel Deze vindt elke 6 weken (digitaal) plaats.

Fonds Verblijfsrecreatie Zeeland Looptijd: 2019-2035 (of 2022/project Regio Deal) Betrokken partijen: Provincie Zeeland, Ministerie van EZK, RECRON, Rabobank, ABN AMRO Rol Impuls: aanjager, ontwikkelaar, uitvoerder Omvang: € 6.000.000,Kapitaalinjectie voor kwaliteitsverbetering verblijfsrecreatie Dit fonds is bedoeld voor ondernemers in de verblijfsrecreatie die willen investeren in kwaliteitsverbetering, verduurzaming en innovatie van hun bedrijf, passend binnen de richtlijnen van de Zeeuwse Kustvisie. Resultaten 2020 In 2020 zijn er activiteiten uitgevoerd voor de oprichting van het fonds, de investeringscommissie is benoemd en de communicatie rondom het fonds is opgestart. Er zijn gesprekken gevoerd met verschillende campingeigenaren met toekomstplannen. In december is de eerste lening van € 400,000,- verstrekt aan een camping die volledig zelfvoorzienend wil worden in haar stroomvoorziening. Impact Coronacrisis Door de Coronacrisis zijn investeringen door campings uitgesteld en konden ook minder bedrijven fysiek worden bezocht. Vergaderingen hebben vooral digitaal plaatsgevonden.

16

Jaarverslag 2020 - NV Economische Impuls Zeeland

Rol Impuls Impuls heeft het fonds opgezet, stimuleert ondernemers en verstrekt leningen in nauwe samenwerking met banken en de Provincie Zeeland.

Corona OverbruggingsLening Looptijd: Openstelling van de regeling is vooralsnog tot 30 juni 2021, looptijd is tot 2025 (of evt. langer indien leningen nog niet volledig zijn terugontvangen). Betrokken partijen: de Nederlandse ROM’s, Het Rijk (i.c. Ministerie van EZK, Ministerie van Financiën), Techleap, Innovatiefonds Noord Holland, InvestNL. Rol Impuls: Impuls is kassier en uitvoerder van deze door EZK in verband met de coronacrisis in het leven geroepen regelingen. Er wordt samengewerkt met alle Regionale Ontwikkelmaatschappijen (ROM’s) in Nederland. Omvang: Er is op landelijk niveau € 300 miljoen beschikbaar gesteld door het Rijk. Per ultimo 2020 hebben in Zeeland 15 bedrijven een COL ontvangen, voor een totaalbedrag van € 3,76 miljoen. Lening voor door Corona getroffen ondernemers Startups, scale-ups en innovatieve mkb'ers die financiering nodig hebben door de coronacrisis kunnen de Corona-overbruggingslening (COL) aanvragen. De COL is voor bedrijven die vooral afhankelijk zijn van investeerders. Maar ook mkb'ers die hun groei met eigen middelen hebben gefinancierd kunnen de COL onder bepaalde voorwaarden aanvragen. De COL bestaat uit verschillende soorten leningen tussen de € 50.000,- en € 2.000.000,-. Het rentepercentage is 3%. Resultaten 2020 De regeling is in nauw overleg met het Rijk, de ROM’s, InvestNL en Techleap ontwikkeld en uitgevoerd.

In 2020 hebben in Zeeland 15 bedrijven een COL ontvangen, voor een totaalbedrag van € 3,76 miljoen. Rol Impuls Impuls voert de regeling uit in Zeeland en is kassier ten bevordering van het Rijk (de middelen vloeien terug naar het Rijk).

OPZuid Looptijd: 2014-2020 Betrokken partijen: Provincies Zeeland, Noord-Brabant en Limburg, de regionale ontwikkelingsmaatschappijen BOM, LIOF en Stimulus. Rol Impuls: ondernemers wijzen op de mogelijkheden van OPZuid; begeleiding en ondersteuning bij aanvragen. Omvang: € 23.000.000,- voor de regio Zuid, voor openstelling van de regelingen: “Versterking innovatiesysteem” (1B1), thema’s: Logistiek, Maintenance en Biobased; “Koolstofarme economie” (4F), thema: Bevordering duurzame energie. Het maximale subsidiebedrag per project bedroeg € 1.000.000,- voor 1B1 en € 1.500.000,- voor 4F. Subsidie voor innovatiebevordering en duurzame energie Het Operationeel Programma EFRO 2014-2020 Zuid-Nederland (OPZuid) is een Europees subsidieprogramma voor de provincies Zeeland, Limburg en Noord-Brabant. Speerpunten zijn

17

Jaarverslag 2020 - NV Economische Impuls Zeeland innovatiebevordering en de overgang naar een koolstofarme economie. Het programma is met name gericht op het innovatieve mkb en op het versterken van de samenwerking tussen bedrijfsleven, kennisinstellingen en overheden. In 2020 is alleen de 4F regeling opengesteld. Met deze regeling worden innovaties gestimuleerd die bijdragen aan duurzame energieproductie, energie-efficiëntie en -besparing met een focus op de gebouwde omgeving. Resultaten 2020 Voor de regeling 4F Koolstofarme Economie was er één Zeeuwse aanvrager. Dit project is echter buiten de ranking gevallen. Rol Impuls De rol van Impuls met betrekking tot OPZuid is ondernemers wijzen op de mogelijkheden van de regeling(en). In samenwerking met de Provincie Zeeland zijn afgelopen jaren diverse informatiesessies georganiseerd. Tijdens deze sessies konden ondernemers hun plannen voorleggen en aansluiting zoeken bij de regeling(en). De sessies droegen op deze manier bij aan een kwaliteitsverhoging en aanscherping van de businesscases, waardoor scoringskansen werden verhoogd.

MIT Zuid Looptijd: 2020 Betrokken partijen: Ministerie van EZK, Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO), Provincies Zeeland, Noord-Brabant en Limburg, Impuls, BOM, LIOF en Stimulus Rol Impuls: ondernemers wijzen op de mogelijkheden van MIT Zuid, begeleiding en ondersteuning bij subsidieaanvragen Omvang: € 10.400.000,Innovatie stimuleren bij mkb-ondernemers De subsidieregeling MKB Innovatiestimulering Topsectoren Zuid-Nederland (MIT Zuid) is speciaal ontwikkeld om innovatie bij mkb-ondernemers uit Zeeland, Noord-Brabant en Limburg te stimuleren. MIT Zuid richt zich op bedrijven in de volgende sectoren: High TechSystems & Materialen (inclusief ICT en Solar), Chemie & Biobased, Agri & Food, Tuinbouw & Uitgangsmaterialen, Logistiek en Life Sciences & Health. Mkb-ers in Zuid-Nederland die willen innoveren, kunnen binnen MIT Zuid subsidieaanvragen indienen voor: • Het uitvoeren van een haalbaarheidsstudie, met een subsidieplafond van € 3,1 miljoen; • Het uitvoeren van een R&D (Research & Development) samenwerkingsproject op het gebied van onderzoek en ontwikkeling, met een subsidieplafond van € 7,3 miljoen. De regeling voor haalbaarheidsstudies ging open in april en was direct overvraagd. De regeling voor R&D stond open van 10 juni tot en met 10 september. Deze regeling sloot op basis van aanbesteding.

Resultaten 2020 Er zijn 18 Zeeuwse aanvragen voor haalbaarheidsstudies ingediend en 5 voor R&D samenwerkingsprojecten. De adviescommissie MIT Zuid heeft 8 Zeeuwse subsidieaanvragen voor haalbaarheidsstudies positief beoordeeld. Daarmee was een subsidiebedrag van € 160.000,- gemoeid (€ 20.000,- per

18

Jaarverslag 2020 - NV Economische Impuls Zeeland haalbaarheidsstudie). Van de 5 subsidieaanvragen voor R&D werden er 2 gehonoreerd, met een totaal subsidiebedrag van € 304.850,-, een daling ten opzichte van 2019. Ten opzichte van het totaal aantal ingediende aanvragen in Zuid-Nederland, gaat 5% van de subsidie voor haalbaarheidsonderzoeken en 4% van de R&D aanvragen naar Zeeland. Door de Coronacrisis zijn er minder bedrijven fysiek bezocht en is er veel aandacht uitgegaan naar andere projecten. Rol Impuls Impuls wijst ondernemers op de mogelijkheden van de regeling MIT Zuid. Verder begeleidt en ondersteunt Impuls ondernemers bij subsidieaanvragen en bij het aanscherpen van de aanvragen en businesscases.

CrossRoads2 Sustainable Energy Looptijd: 2020-2022 Betrokken partijen: Vlaanderen en Zuid-Nederland (Limburg, Brabant en Zeeland). Rol Impuls: ambassadeur en adviseur in de regio Zeeland. Omvang: €6,87mln euro totaal - €2,57mln euro EFRO; €2,86mln eigen bijdrage MKB; €1,44publieke cofinanciering. Bijdrage Impuls: €50.750,-

Stimuleren van grensoverschrijdende projecten Stimuleren van grensoverschrijdende innovatieve projecten op de thema’s energie besparing, hernieuwbare & duurzame energie, CO2 besparing en captatie. Een samenwerking met een Vlaamse ondernemer in het project is een vereiste. De subsidie per project bedraagt maximaal 50% van de projectkosten en € 150.000,- aan subsidie. Resultaten 2020 In 2020 zijn de kaders vastgesteld en is de regeling goedgekeurd door Interreg VlaanderenNederland. In december is de eerste call gesloten. Van de 9 aanvragen uit Zuid-Nederland was er 1 Zeeuwse aanvraag. Dit is in de lijn der verwachting. Deze aanvraag zal vermoedelijk goedgekeurd gaan worden. Rol Impuls Impuls is ambassadeur en adviseur in de regio Zeeland en kan vanuit het netwerk in Vlaanderen ondersteunen bij het vinden van een partner bedrijf.

Zeeland in Stroomversnelling Looptijd: doorlopend programma tot 2021 Betrokken partijen: Provincie Zeeland, Zeeuwse mkb- ondernemers, kennis-en innovatienetwerken, kennisinstellingen en subsidie-adviseurs. Rol Impuls: ondersteuning en begeleiding bij de subsidieaanvragen. Omvang: Haalbaarheidsonderzoeken: totaal beschikbare subsidie in 2020 € 500.000,- (maximaal € 50.000,per project);

19

Jaarverslag 2020 - NV Economische Impuls Zeeland Demonstratieprojecten: totaal beschikbare subsidie in 2020 € 1.600.000,- (maximaal € 200.000,- per project); Human Capital Agenda: totaal beschikbare subsidie € 500.000,- (maximaal € 50.000,- per project).

Structuurversterking voor de Zeeuwse economie Voor projecten die de structuur versterken van de Zeeuwse economie en bijdragen aan de realisatie van de strategische agenda’s van de topsectoren kan subsidie aangevraagd worden via de aanjaagregeling Zeeland in Stroomversnelling. De topsectoren waarbinnen deze regeling valt zijn Havens en Logistiek; Industrie en Maintenance; Water en energie; Vrijetijdseconomie; Agrofood en Seafood; Zorg. De projecten dienen binnen een samenwerkingsverband, bestaande uit minimaal twee bedrijven en één kennisintstelling, uitgevoerd te worden. Resultaten 2020 De regeling voor Haalbaarheidsonderzoeken had een doorlopende openstelling waarin in totaal 15 plannen zijn ingediend (in 2019 waren dit er 7). Voor Demonstratieprojecten waren er twee openstellingen waarbij er 14 aanvragen zijn ingediend (in 2019 waren dit er 9). De call voor de Human Capital Agenda loopt nog tot februari 2021. Na beoordeling door de deskundigencommissie is ruim € 800.000,- aan subsidie toegekend voor 2 demonstratieprojecten en 13 haalbaarheidsonderzoeken. De besluitvorming voor 9 ingediende demonstratieprojecten uit de laatste call loopt nog. De belangstelling voor subsidieregelingen is door de Coronacrisis toegenomen. Rol Impuls Zoals blijkt uit de toename van het aantal aanvragen, neemt de bekendheid van de regeling en de belangstelling hiervoor duidelijk toe.

Impuls voert gesprekken met ondernemers en adviseert over de vorming van consortia en de kwaliteit van de projecten.

Dockwize Looptijd project: doorlopend Betrokken partijen: HZ University of Applied Sciences & Impuls Zeeland als founding partners en Provincie Zeeland als publieke financier. Overige partners zijn afkomstig uit Triple Helix en hebben allemaal een financiële bijdrage. Een aantal voorbeelden zijn Gemeente Vlissingen, University College Roosevelt, Lumileds & DRV Accountants. Rol Impuls: strategisch projectpartner, vertegenwoordiging bestuur en operationeel betrokken bij programma’s Omvang: een begroting van ca. €1.500.000,- in 2020

De Zeeuwse incubator Dockwize is de Zeeuwse incubator, die start ups huisvest en begeleidt, events en (kennis)sessies organiseert, een community met innovatieve ondernemers onderhoudt en innovatief ondernemerschap aanjaagt met diverse innovatie- en groeiprogramma’s. Zij doen dit met een kernteam van 10 medewerkers en een pool van meer dan 30 aangesloten experts.

20

Jaarverslag 2020 - NV Economische Impuls Zeeland Resultaten 2020 De toegevoegde waarde van Dockwize is ook in 2020 gebleken, zo zijn er diverse nieuwe partnerships afgesloten, zoals met Yara, Nedbase en Zeeland Business. Innovatieve bedrijven zijn doorgestroomd naar een nieuwe locatie en nieuwe bedrijven hebben zich gevestigd. Via de bestaande programmalijnen Kickstart, Accelerator, Challenges (BioVoice) en de studentbootcamp en minor zijn diverse ondernemers en studenten ondernemers en studenten ondersteund met het initiëren of uitbouwen van een innovatief idee. Het groeiprogramma is ontwikkeld voor mkb bedrijven met groeiproblemen en ca. 10 à 25 FTE. De start is in 2021. Daarnaast is Dockwize is erkend facilitator bij RVO geworden. Dit betekent dat zij buitenlandse ondernemers kunnen helpen om een verblijfsvergunning in Nederland te verkrijgen voor de start van hun bedrijf en hen minimaal een jaar lang begeleiden. De Dockwize Community is gedigitaliseerd. Het SOS programma is in sneltreinvaart ontwikkeld, waarmee uiteindelijk 120 ondernemers zijn geholpen. Het programma heeft als doel om ondernemers beter uit de Coronacrisis te laten komen. Ook speelt Dockwize regelmatig een rol bij nieuwe projecten, zoals Digitaal Doen Zeeland. Rol Impuls Het cluster Innovatiefinanciering speelt een operationele rol bij diverse programmalijnen.

Van de bestaande programma’s gaat de grootste bijdrage naar het Accelerator programma, waar ook de Investor Readiness Module optioneel is. Verder heeft de afdeling een operationele rol gespeeld in de ontwikkeling en uitvoering van het SOS-programma. Daarnaast zijn de banden met de afdeling Programma’s en Projecten aangehaald.

Kennis- & Innovatienetwerken Impuls heeft een taak in de begeleiding van de ontwikkeling van Kennis- & Innovatienetwerken en zorgt als intermediaire partij voor de verbinding ertussen. Impuls heeft de netwerken in 2020 individueel gesproken, geadviseerd bij verdere agendavorming en koppelingen gelegd naar subsidieprogramma’s als ZiS, OP Zuid, MIT en REACT-EU. Ook heeft Impuls verbindingen gelegd tussen verschillende netwerken middels collectieve bijeenkomsten, en samen met Dockwize en Provincie Zeeland een workshop georganiseerd voor de programma-managers over netwerkvorming. Gezamenlijk is de MKB Deal Digitaal Doen Zeeland ontwikkeld welke vanaf 2021 zal worden uitgevoerd onder penvoerderschap van Impuls.

21

Jaarverslag 2020 - NV Economische Impuls Zeeland

3. Circulaire Economie & Energietransitie Circulaire economie gaat over het (zoveel mogelijk) behouden van toegevoegde waarde. Het is een economisch systeem, bedoeld om de herbruikbaarheid van producten en grondstoffen te maximaliseren en waarde-vernietiging te minimaliseren. Een ander systeem dus dan het huidige, zogenoemde ‘lineaire’ systeem, waarin grondstoffen worden omgezet in producten die aan het einde van hun levensduur worden vernietigd. Het circulaire systeem kent twee kringlopen van materialen: een biologische kringloop (waarin reststoffen na gebruik veilig terugvloeien in de natuur) en een technische kringloop (waarin product(onderdelen) zo zijn ontworpen en vermarkt dat deze op kwalitatief hoogwaardig niveau opnieuw gebruikt kunnen worden). Binnen deze laatste kringloop blijft de economische waarde van producten of productonderdelen zoveel mogelijk behouden. De energietransitie is de overgang naar een situatie waarin de energievoorziening structureel anders van aard en vorm is dan het huidige energiesysteem, Impuls is mede-initieatiefnemer van de Regionale Energiestrategie en ondersteund ondernemers bij deze overgang. Binnen het cluster Circulaire Economie & Energietransitie van Impuls zijn in 2020 onderstaande projecten gerealiseerd, opgezet of voortgezet.

Regionale Energiestrategie Zeeland Looptijd: 2018 - 2050 Betrokken partijen: partijen: Provincie Zeeland, Zeeuwse gemeenten, Enduris, Waterschap Scheldestromen Rol Impuls: mede-initiatiefnemer, lid van het ambtelijk en bestuurlijk kernteam, voorzitterschap tafel Gebouwde omgeving, deelnemer tafel Mobiliteit en Elektriciteit Omvang: € 450.000 euro per jaar Zeeland energieneutraal in 2050 Het hoofddoel van de Regionale Energiestrategie (RES) Zeeland is het coördineren van partijen bij het maken van plannen om Zeeland energieneutraal te maken in 2050. Dit is de Zeeuwse invulling van het Klimaatakkoord van Parijs. Resultaten 2020 In 2020 is de RES 1.0 opgeleverd en goedgekeurd door alle Zeeuwse gemeenteraden, Provinciale Staten en het Waterschapsbestuur. Zeeland is hiermee de eerste regio die een RES 1.0 heeft opgeleverd. Eind 2020 is een nieuwe fase aangebroken; het omzetten van strategie naar uitvoering. Vanuit de RES wordt volop ingezet op energiebesparing, zowel voor bedrijven als voor particulieren. Het energieverbruik van Zeeuwse bedrijven is hoog, een van de speerpunten is om een plan van aanpak op te zetten om energie te besparen. Rol Impuls Impuls is één van de initiatiefnemers en lid van het RES kernteam. Impuls vertaalt de gevolgen van de energiestrategie voor de Zeeuwse bedrijven en betrekt hen zoveel mogelijk hierbij.

Daarnaast neemt Impuls deel aan drie tafels, namelijk die van Elektriciteit, Mobiliteit en Gebouwde omgeving. In 2020 werd de tafel Gebouwde omgeving tevens voorgezeten door Impuls.

22

Jaarverslag 2020 - NV Economische Impuls Zeeland

Informatieve gesprekken RES Zeeland bij Top-100 energie verbruikende bedrijven Looptijd: 2020 - eind 2021 Betrokken partijen: RES-subtafel Commercieel vastgoed, Zeeuwse gemeenten en Provincie Zeeland Omvang Rol Impuls: organiseren en voeren van de gesprekken Omvang: Onderdeel van RES-uitvoeringstafel Bedrijven informeren over ontwikkelingen RES Zeeland Top-100 energie verbruikende Zeeuwse bedrijven informeren over de ontwikkelingen rond de Regionale Energie Strategie (RES) Zeeland. Impuls is samen met de Provincie Zeeland, de gemeenten en enkele organisaties waaronder Enduris, verantwoordelijk voor het opstellen van de RES, welk op haar beurt een verplichting is die door het Rijk is opgelegd. Behalve het informeren hebben we ook van gedachten gewisseld over de visie die bedrijven hebben om in de komende jaren de CO2-emissie terug te brengen en welke rol de bedrijven voor zich zien voor de opstellers van de RES. Resultaten 2020 In 2020 is een presentatie gemaakt voor de Zeeuwse grootverbruikers. Er zijn vier bedrijven bezocht die werkzaam zijn in de op- en overslag van goederen in de procesindustrie. Er is binnen de bedrijven gesproken over energieverbruik. Belangrijke conclusie was dat de RES bij alle bedrijven onbekend was, maar regelingen als Meerjarenafspraken en de EED zijn vaak wel bekend.

Zaken wat de ontwikkelingen momenteel vaak tegenhouden zijn de limiet van het elektriciteitsnet, het verzekerd krijgen van bedrijfsmiddelen met zon-op-dak en het niet kunnen aanbieden van walstroom aan binnenvaart en zeeschepen. Hierdoor zijn grote besparingen op korte termijn bij de bezochte bedrijven niet realistisch. Er zijn afspraken gemaakt om het sectoraal te benaderen, samen met gemeenten. Rol Impuls De rol van Impuls was het organiseren van de bedrijfsbezoeken. Het informeren van de bedrijven over de mogelijkheden. En het rapporteren van de bezoeken naar bedrijven en de subtafel commercieel vastgoed.

Onderzoek hergebruik proceswater Coroos Looptijd: 2019-2021 Betrokken partijen: Coroos, gemeente Kapelle, Provincie Zeeland, Waterschap Scheldestromen, agrarische ondernemers, ZLTO Rol Impuls: projectleider Omvang: ca. € 50.000,-

Hergebruik proceswater voor landbouw Coroos heeft jaarlijks een grote hoeveelheid zoet proceswater over. Dit wordt momenteel geloosd in de Westerschelde. Voor omliggende agrarische bedrijven is dit water interessant om droge perioden mee op te vangen. Het water is geanalyseerd en geschikt om in de landbouw te gebruiken. In de eerste helft van 2021 moet uit een onderzoek van Sweco blijken op welke manier het water beschikbaar kan komen aan de landbouw.

23

Jaarverslag 2020 - NV Economische Impuls Zeeland Resultaten 2020 In 2020 is het proceswater van Coroos gedurende een jaar geanalyseerd. Dit was noodzakelijk, omdat Coroos steeds andere producten verwerkt. Uit de analyse blijkt dat het water geschikt is voor landbouw. Hierna is een onderzoek gestart over de beste manier om het water aan de agrarische bedrijven te beschikbaar te stellen. Rol Impuls Impuls is initiatiefnemer en projectleider.

Opleidingstraject Energiebesparende maatregelen bestaande particuliere woningvoorraad. Looptijd: 2020 - 2021 Betrokken partijen: Bouwend Nederland- afd. Zeeland en Techniek Nederland-afd. Zuid-West Nederland. Rol Impuls: projectpartner Omvang: Subsidie van Provincie Zeeland: € 120.000,Eenduidige boodschap richting particulieren Bouwend Zeelandleden (BZ) en Techniek Nederlandleden (TN) zijn in Zeeland de belangrijkste marktpartijen bij de energietransitie. Als mogelijk uitvloeisel van de RES en de grote opgave die voor ons ligt, lijkt het goed dat betrokken partijen een eensluidende boodschap/advies richting de particulier verkondigen over de mogelijkheden van een onderhavig pand. Gekozen is om actuele kennis en ervaringen te delen met de leden middels modules waarin een bepaalde techniek en aanpak wordt gedeeld en soms ook beleefd in de praktijk. BZ, TN en Impuls hebben voor een gezamenlijke aanpak gekozen om de gewenste boodschap zo goed mogelijk te kunnen afstemmen. Op deze manier wordt meer begrip verkregen voor de uitdagingen van een ieders vakgebied en werkwijze. Resultaten 2020 In 2020 is een opleidingsprogramma ontwikkeld, bestaande uit 11 modules voor Zeeuwse TN- en BNleden, HZ University of Applied Sciences, Scalda en EnergieZeeland- energieambassadeurs.

Er was een fysieke kick-off met leden en er is drie keer een fysieke ontbijtsessie georganiseerd over verschillende thema’s. Rol Impuls Impuls coördineert en organiseert de modules. Voert de voortgangsbewaking uit en zorgt dat het netwerk bestaande uit kennisinstellingen, Provincie en energieambassadeurs betrokken blijft. Daarnaast organiseert Impuls de verschillende bijeenkomsten en geeft hier invulling aan.

Kennis en Innovatienetwerk Circulair Bouwen Looptijd: 1 juli 2019-1 juli 2020 Betrokken partijen: RDH, Marsaki, HZ University of Applied Sciences Rol Impuls: projectpartner Omvang: € 50.000,-

24

Jaarverslag 2020 - NV Economische Impuls Zeeland Uitdragen van kennis De partners binnen dit project gaan de kennis over circulair bouwen zo breed mogelijk uitdragen in de Zeeuwse bouwsector. In diverse deelprojecten werken de partners aan het opzetten van een kennisplatform. Er wordt verkent wat de mogelijkheden zijn voor een marktplaats voor tweedehands bouwmaterialen voor professionals. Daarnaast ontwikkelen ontwerpers, architecten en bouwbedrijven gezamenlijk circulaire bouwconcepten. Resultaten 2020 In 2020 konden een aantal geplande bijeenkomsten helaas niet doorgegaan. Echter is het onderzoek naar een marktplaats voor tweedehands bouwmaterialen wel afgerond. Dit geeft mogelijkheden om daar verder mee aan de slag te gaan. Er is daarnaast een vervolgproject opgesteld, waarvoor subsidie is ontvangen eind 2020. Het doel van dit vervolgproject is om meer bedrijven te betrekken in het kennisnetwerk circulair bouwen en het idee van de marktplaats uit te werken. Rol Impuls Impuls is projectleider van het deelproject naar het onderzoek van een marktplaats voor tweedehands bouwmaterialen voor professionals. Daarnaast heeft Impuls de rol om de bouwwereld te betrekken en informeren over de mogelijkheden rondom circulair bouwen.