E20ProDemos-2020-Jaarverslag

Jaarverslag

2020

k , m d ; p g w a f y , h i p d c a y n v ] r j b m 5 i [ r b z

ProDemos Jaarverslag 2020

p d c a y n v ] r j b

z z

k

Inhoud

a

m , p g q b w a f y

Voorwoord . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6

4. ProDemos en gerechtelijke instellingen . . . . . . . . . . . . . . . . 33

1. Programma’s rond de Eerste en Tweede Kamer . . . . . . . . . . . . . 9

Gastles rechtspraak en rechtbankbezoek . . . . . . . . . . . . . . . . . . 34 Samenwerking met het Openbaar Ministerie . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 34 Gesprekken tussen rechters en schoolklassen rondom de Week van de Rechtspraak . . . . . . . . . . . 35 Mbo-gastles ‘Regels en rechten’ . . . . . . 35 Kinder- en Jongerenrechtswinkels . . . . 35 Recht van spreken. . . . . . . . . . . . . . . . . 35

Alternatieven voor het bezoek aan Den Haag . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10 Najaar 2020 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11 Uitstel renovatie Binnenhof . . . . . . . . . 12 Scholieren naar de Eerste en Tweede Kamer. . . . . . . . . . . . . . . . . . 13 Focus op voortgezet onderwijs . . . . . . . 13 Politiek in Praktijk, Gevoel voor Politiek en Tijd voor Politiek . . . . . . . . 14 Politiek voor nieuwe Nederlanders. . . . 15 Nieuw centraal programmaonderdeel: Van Wens naar Wet . . . . . . . . . . . . . . . . 15 DemocratieLAB en Kamerdebat vernieuwd . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16 Kwaliteitsbewaking . . . . . . . . . . . . . . . . 16 Reiskostenregeling . . . . . . . . . . . . . . . . 17 Bezoekers aan het Binnenhof . . . . . . . . 18

2. ProDemos op school . . . . . . . . 21 ProDemos meer op locatie en verbreding van het digitale aanbod . . . 22 Verkiezingen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 23 Regulier aanbod . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24 Parlement op School . . . . . . . . . . . . . . . 25

3. Gemeenten, provincies en waterschappen . . . . . . . . . . . . . . 27 Educatieve programma’s op locatie . . . 28 Educatieve activiteiten in opdracht . . . 28 Digital Democracy . . . . . . . . . . . . . . . . . 29 Griffiedag . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 29 Cursus Politiek Actief . . . . . . . . . . . . . . 30 ParticipatieWijzer . . . . . . . . . . . . . . . . . 31 Kennispunt lokale politieke partijen . . 31

5. ProDemos online . . . . . . . . . . 37 StemWijzer . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 38 YoungVoice . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 38 StemmenTracker en PartijenWijzer . . . 39 Educatieve StemWijzer . . . . . . . . . . . . . 39

6. Publieksbijeenkomsten . . . . . 41 Docentendag Maatschappijleer. . . . . . . 42 Publieksevenementen in Den Haag . . . 42 Nacht van de Dictatuur . . . . . . . . . . . . . 43 EDIC . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 45

Medewerkers en personeelsbeleid . . . . 60 Vertrouwenspersonen en integriteit . . 65 Medezeggenschap . . . . . . . . . . . . . . . . . 65 Diversiteit en inclusie . . . . . . . . . . . . . . 65 Veiligheid en risicobeheersing . . . . . . . 66 Facilitaire Dienst en BHV . . . . . . . . . . . 66 ICT . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 66

Bereik . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 69 Directe contacten . . . . . . . . . . . . . . . . . 70 Directe contacten in samenwerking. . . 70 Indirecte contacten . . . . . . . . . . . . . . . . 70 Online contacten . . . . . . . . . . . . . . . . . . 70 Programma's rond Eerste en Tweede Kamer . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 71 Overige activiteiten Den Haag. . . . . . . . 71 Scholierenprogramma's op locatie . . . . 72 Scholierenprogramma's op locatie in samenwerking met derden . . . . . . . . 73 Overige activiteiten op locatie . . . . . . . 74 Communicatiemiddelen . . . . . . . . . . . . 74 Online . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 75 Toelichting. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 75

Financiën. . . . . . . . . . . . . . . . . . . 77 7. Kennisontwikkeling . . . . . . . . 47 Kennisontwikkeling en internationale kennisuitwisseling . . . . . . . . . . . . . . . . 48 Wetenschappelijk onderzoek . . . . . . . . 49 Klankbordgroepen en docentenpeilingen. . . . . . . . . . . . . . . . . 51

8. Organisatie . . . . . . . . . . . . . . . 53 Verbeterplan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 54 Structuurverandering . . . . . . . . . . . . . . 55 Organogram ProDemos . . . . . . . . . . . . . 56 Raad van toezicht . . . . . . . . . . . . . . . . . 57 Raad van advies . . . . . . . . . . . . . . . . . . 59 Directie en management . . . . . . . . . . . 60

Toelichting. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 78 Financiële kerncijfers 2020 . . . . . . . . . 79 Financiering activiteiten 2020 . . . . . . 80 Financiering activiteiten 2020 (per programma) . . . . . . . . . . . . . . . . . . 81

p d c a y n v ] r j b

, ,

k

Voorwoord

a

m , p g q . b w a f y

Voorwoord

In januari en februari 2020 ontving ProDemos vele duizenden leerlingen voor een educatief programma op en rond het Binnenhof, inclusief een bezoek aan de Tweede Kamer. We waren op weg naar zo’n 130.000 leerlingen in 2020. Ook in het land was ProDemos volop actief, met programma’s in gemeentehuizen, provinciehuizen, op scholen en bij rechtbanken. Er was veel vraag naar de cursus Politiek Actief. En toen kwam corona. Vanaf half maart lagen onze programma’s goeddeels stil. Natuurlijk zijn ook wij overgegaan naar digitale lessen en we boden docenten lesmateriaal, bijvoorbeeld over de democratische rechtsstaat in coronatijd. Andere activiteiten, zoals de Nacht van de Dictatuur en de Griffiersdag, vonden online doorgang. We zijn gestart met de ontwikkeling van het programma Parlement op school, waarin de beleving van de Tweede Kamer met inzet van digitale middelen overal in Nederland plaats gaat kunnen vinden. Kortom: corona heeft een enorme boost gegeven aan het ontwikkelen van online en anderszins digitale activiteiten. Verder bereidden we ons voor op een heropening in september, waarin we binnen alle geldende coronamaatregelen toch weer scholen konden ontvangen in Den Haag en ook in het land weer activiteiten konden uitvoeren. Dat was echter helaas van korte duur.

Voor de medewerkers was 2020 vooral een jaar van onzekerheid: wat kan er wel en niet doorgaan? Is er nog wel (voldoende) werk voor mij?

7

Hoe combineer ik thuiswerken met kinderen thuis? Wanneer mag ik weer naar kantoor? Daarnaast had de organisatie te maken met de gevolgen van de gebeurtenissen in 2019. Er kwam een verbeterplan en een structuurverandering, want ProDemos moest verder professionaliseren. Er waren maatregelen nodig om ervoor te zorgen dat we een prettige en veilige werkomgeving kunnen bieden aan al onze medewerkers. Als directie hebben we steeds open en eerlijk gecommuniceerd naar onze medewerkers en zo goed mogelijk geprobeerd duidelijkheid te geven, onder andere via updates en vragenuurtjes. De zorg voor onze medewerkers stond centraal. Maar dat het niet altijd makkelijk is geweest, is evident. Dit jaarverslag is een ander jaarverslag dan in andere jaren, zoals voor veel organisaties in Nederland zal gelden, en volgt deze keer niet de indeling van het Activiteitenplan. Graag drukken we hier onze grote waardering uit voor alle medewerkers die zich onder deze moeilijke omstandigheden toch steeds hebben ingezet voor de doelen van ProDemos: het informeren over en het betrekken van mensen bij de democratische rechtsstaat.

Ed Nijpels Voorzitter raad van toezicht

Eric Stokkink Directeur ProDemos

p d c a n ] b

r r

k

a

m g q . b w a f y

, d ' n \ h i k / m d Programma’s rond de Eerste en Tweede Kamer

s v 1x b ' i q [ f e ]

Jaarverslag 2020

10

In maart 2020 werd de wereld, en dus ook ProDemos, overvallen door de coronapandemie. Dit had grote gevolgen voor de activiteiten van ProDemos op en rond het Binnenhof. De Eerste Kamer, Tweede Kamer en Ridderzaal sloten voor publiek en ook de scholen gingen dicht. Er is ingezet op heropening binnen de coronomaatregelen en op alternatieve programma's, veelal online.

In schooljaar 2019–2020 liepen zowel de Tweede Kamer als ProDemos wat betreft het aantal leerlingen tegen de fysieke grenzen van de locaties aan. Samen met de Tweede Kamer en het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) is onderzocht welke bezoekersaantallen wél haalbaar zijn binnen de huidige logistiek en met behoud van zowel de kwaliteit als de veiligheid en orde in de Tweede Kamer. Met behulp van enkele maatregelen in het pand van ProDemos leek het mogelijk om in 2020 130.000 leerlingen te ontvangen, wat een groei zou betekenen van 21.000 leerlingen ten opzichte van het voorgaande jaar. Daarnaast is er meer ruimte gecreëerd voor leerlingen in het voortgezet onderwijs door het programma voor basisscholen in Den Haag stop te zetten (met ingang van schooljaar 2020–2021) en het aantal mbo-studenten dat een educatief programma in Den Haag volgt te maximeren (op

15.000 studenten). Ter compensatie voor die groepen streeft ProDemos ernaar haar activiteiten in gemeenten en provincies voor het basisonderwijs en het mbo uit te breiden. In de eerste 2,5 maanden van 2020 heeft ProDemos het beoogde aantal leerlingen ontvangen (25.858 leerlingen). Vanaf vrijdag 13 maart leidden de maatregelen om de verspreiding van het coronavirus in te dammen (met onder andere de sluiting van het parlement voor bezoekers en de sluiting van scholen) er echter toe dat de programma’s van ProDemos in Den Haag tot het einde van het schooljaar 2019–2020 moesten worden geannuleerd.

Alternatieven voor het bezoek aan Den Haag Als alternatief voor het bezoek aan Den Haag hebben we online lessen aangeboden met de titel Politiek Online, waarbij leerlingen in gesprek konden gaan met een Tweede Kamerlid.

Programma’s rond de Eerste en Tweede Kamer

Inclusief de testfase hebben rond de 340 leerlingen deelgenomen aan dit programma. Deze lessen werden in korte tijd opgezet, met dank aan onze afdeling ICT, de inzet van Kamerleden en de flexibiliteit van onze begeleiders, die extra getraind werden op het online lesgeven. Een ander alternatief was de gastles Kamerdebat op school, die ontwikkeld werd voor de periode waarin een bezoek aan Den Haag niet meer mogelijk was, maar de scholen wel open waren. Daarnaast hebben we het aanbod fysieke gastlessen voor het mbo in 2020 ook toegankelijk gemaakt voor het voortgezet onderwijs. Van een paar gastlessen werd een online en/of hybride versie ontwikkeld. We hebben alle scholen die we vanwege de coronamaatregelen moesten afzeggen persoonlijk benaderd om samen te kijken of we uit dit alternatieve aanbod een passend programma konden vinden voor de docent of school in kwestie.

11

Najaar 2020 Na de zomervakantie zijn de scholen in het voortgezet onderwijs weer helemaal opengegaan. Vanaf eind augustus 2020 konden scholen uit het voorgezet onderwijs ook weer gedeeltelijk bij ProDemos terecht voor een educatief programma in Den Haag. Per week konden maximaal 4 groepen met maximaal 15 leerlingen de Tweede Kamer bezoeken. Voor de groepen die geen bezoek konden brengen aan de Tweede Kamer hebben we een alternatief programma ontwikkeld. Ook hebben we alle roosters aangepast aan deze aangepaste programma’s. We hebben gemerkt dat scholen – begrijpelijkerwijs – terughoudend waren om excursies te organiseren in het najaar van 2020. Een deel van de scholen gaf aan het programma minder interessant te vinden zonder een (gegarandeerd) bezoek aan de Tweede Kamer en het geplande bezoek om die reden (vaak op korte termijn) te annuleren.

12

Vanaf 29 september golden weer strengere maatregelen en hebben we onze educatieve programma’s in Den Haag opnieuw stil moeten leggen.

Uitstel renovatie Binnenhof Bij het schrijven van het Activiteitenprogramma voor 2020 gingen we er nog van uit dat de renovatie van het Binnenhof halverwege 2020 zou starten. Gedurende deze renovatie zullen de ‘bewoners’ van het Binnenhof, waaronder de Eerste en Tweede Kamer, tijdelijk elders gehuisvest zijn. Ook de Ridderzaal is in die periode niet beschikbaar. Voor onze educa-

Jaarverslag 2020

tieve programma’s en onze andere bezoekersprogramma’s betekent dit een logistieke en inhoudelijke uitdaging van formaat. Eind 2019 werd bekend dat de aanvang van de renovatie is uitgesteld van 2020 naar 2021. Dit heeft ertoe geleid dat een deel van de voorbereidende werkzaamheden hiervoor zijn uitgesteld van 2020 naar 2021. Over de aanpassingen in ons Activiteitenprogramma ten gevolge van het uitstel van de renovatie van het Binnenhof hebben we in april 2020 het ministerie van BZK bericht.

Programma’s rond de Eerste en Tweede Kamer

13

• Kamervragen (4 uur) • Wetloop (3 uur en 15 minuten) • Wie had de Macht (3 uur) Vanaf augustus boden we hen een aangepast programma ‘Politiek Den Haag’ (lengte: 3 uur), waarin rekening werd gehouden met alle coronamaatregelen. In slechts een klein deel van de programma’s kon een bezoek worden gebracht aan de Tweede Kamer.

Scholieren naar de Eerste en Tweede Kamer In 2020 was ProDemos in Den Haag 73 dagen open voor scholieren: van januari tot 13 maart, en in augustus en september. In de eerste periode ontvingen we tot 44 schoolklassen op een dag; in augustus en september slechts een fractie daarvan. Scholen uit het reguliere onderwijs hadden in de periode tot de sluiting in maart de keuze uit verschillende gratis educatieve programma’s die varieerden in duur, inhoud en doelgroep. Docenten uit het voortgezet onderwijs en het mbo konden kiezen uit de programma’s: • Politiek in een Dag (5,5 uur) • Politiek in Vogelvlucht (3 uur en 45 minuten)

Voor docenten in het praktijkonderwijs en het vso (voortgezet speciaal onderwijs) waren er deze programma’s (volgens de benaming per augustus 2020): • Gevoel voor Politiek (3 uur), voor VSO-leerlingen met een visuele beperking • Tijd voor Politiek (3,5 uur), voor VSO met uitstroomprofiel vervolgonderwijs • Politiek in Praktijk (3 uur), voor Praktijkonderwijs maar ook geschikt voor VSO uitstroomprofiel arbeid en voor VSO-leerlingen met een auditieve beperking. In onderstaande tabellen is de verdeling per maand en per onderwijsniveau te zien van de scholieren die in 2020 een (fysiek) bezoek aan Den Haag brachten.

Focus op voortgezet onderwijs In 2020 is ProDemos zich nog nadrukkelijker gaan richten op het voortgezet onderwijs. Het aantal mbo-studenten is gemaximeerd op

TOTAAL AANTAL SCHOLIEREN BEZOEK AAN DEN HAAG 2020 Maand Aantal

TOTAAL AANTAL BEZOEKERS Onderwijstype/doelgroep

Aantal

Januari Februari Maart April Mei Juni Juli Augustus September Oktober November December

13.125 12.532 5.797 0 0 0 0 167 1.550 0 0 0

Basisonderwijs Praktijkonderwijs Voortgezet speciaal onderwijs VMBO HAVO VWO MBO PABO Lerarenopleiding Maatschappijleer 2e graad Universitaire lerarenopleiding 1e graad Lerarenopleiding Geschiedenis 2e graad

2.461 300 358 12.589 7.560 5.641 3.731 417 27 31 56

TOTAAL

33.171

TOTAAL

33.171

14

15.000. Per september 2020 stopten we met het speciaal voor basisscholieren ontwikkelde programma ‘Ontdek het Binnenhof en Madurodam’ en met de programma’s ‘Wetloop’ en ‘Wie had de Macht’. Met de ruimte die hierdoor in het rooster is ontstaan kunnen we meer programma’s ‘Politiek in een dag’ en ‘Politiek in Vogelvlucht’ aanbieden voor het voortgezet onderwijs. Verder behouden we enige ruimte in het rooster voor o.a. groepen van lerarenopleidingen en ‘nieuwe Nederlanders’. Net als voorgaande jaren werden de programma’s voor het voortgezet onderwijs voornamelijk geboekt voor schoolklassen uit de laatste twee leerjaren van vmbo en havo en voor leerjaar 4 en 5 van het vwo. Het bezoek vond meestal plaats in het kader van het vak maatschappijleer, en in geringere mate in het kader van het vak geschiedenis.

Politiek in Praktijk, Gevoel voor Politiek en Tijd voor Politiek Voor leerlingen in het praktijkonderwijs heeft ProDemos het programma Politiek in Praktijk. Tijdens dit programma brengen de leerlingen in relatief kleine groepen een bezoek aan de Tweede Kamer, ontdekken ze het Binnenhof en ondervinden ze hoeveel invloed politiek op hun leven heeft. Belangrijk onderdeel is ‘Stad Bouwen’: een interactief spel waarin leerlingen ervaren hoe democratische besluitvorming werkt. Het doel is om samen een stad te bouwen met verschillende elementen zoals woningen, sportfaciliteiten, scholen, groen en de brandweer. Daarvoor richten de leerlingen politieke partijen op. Zij ervaren tijdens het spel dat overleg, argumentatie, een meerderheid en overeenstemming nodig zijn in een democratische samenleving, waarmee al doende hun interesse wordt gewekt voor de politiek. Behalve aan leerlingen in het praktijkonderwijs, werd dit programma ook al aangeboden aan leerlingen in het voortgezet speciaal onderwijs met als uitstroomprofiel ‘arbeidsmarkt’. Vanaf schooljaar 2020–2021 is daar nog een groep bij-

Jaarverslag 2020

gekomen, namelijk leerlingen met een auditieve beperking. Voor deze leerlingen heeft het Nederlands Gebarencentrum, in samenwerking met Kentalis, het boekje ‘Politiek in Gebaren’ gemaakt, ter voorbereiding op het bezoek. In 2020 hebben 401 leerlingen dit programma gevolgd: 21 klassen van het Praktijkonderwijs (300 leerlingen) en nog eens 105 leerlingen van het VSO en andere niveaus. Voor VSO-leerlingen met een visuele beperking heeft ProDemos het programma Gevoel voor Politiek. Het bezoek aan de Tweede Kamer start bij de audiomaquette van het gebouw van De Tweede Kamer, speciaal ontwikkeld voor men-

Programma’s rond de Eerste en Tweede Kamer

sen met een visuele beperking. De leerlingen kunnen bij de audiomaquette voelen hoe het gebouw in elkaar zit, terwijl ze er via een koptelefoon leuke weetjes en informatie over horen. Daarna wordt bij ProDemos de rest van het Binnenhof verkend met een maquette van het Binnenhof. Met behulp van deze maquette proberen we de leerlingen zo goed mogelijk een indruk te geven van Politiek Den Haag. Dit programma heeft door de coronamaatregelen niet kunnen plaatsvinden. Voor leerlingen op het VSO met het uitstroomprofiel ‘vervolgonderwijs’ hebben we sinds dit schooljaar het programma Tijd voor Politiek. Dit programma lijkt inhoudelijk op Politiek in Vogelvlucht en is sinds september beschikbaar voor kleinere groepen. Het bevat meer rust tussen de werkvormen, zodat de leerlingen niet snel overprikkeld raken. Ook zijn de starttijden later en zit er een langere pauze in het programma. We zorgen ervoor dat de begeleider bekend is met de doelgroep van het speciaal onderwijs. Door de gevolgen van de coronacrisis hebben we Tijd voor Politiek helaas nog maar twee keer kunnen geven in september (25 deelnemers).

Politiek voor nieuwe Nederlanders Hoe werken onze democratie en rechtsstaat? Dat is geen gemakkelijk te beantwoorden vraag, al helemaal niet als je niet in Nederland bent opgegroeid. Speciaal voor mbo-klassen met inburgeraars en nieuwe Nederlanders hebben we daarom het programma ‘Politiek voor Nieuwe Nederlanders’. In 3 uur tijd beleven deelnemers de democratie aan den lijve en bezoeken ze de Tweede Kamer. In januari, februari en maart 2020 hebben we dit programma 6 keer uitgevoerd met in totaal 122 deelnemers.

15

5,5 uur duurt) getest met een nieuwe werkvorm: ‘Van Wens naar Wet’. Van Wens naar Wet komt tegemoet aan de behoefte aan een rode draad binnen het educatieve programma. Met deze nieuwe werkvorm ontdekken leerlingen via meerdere korte opdrachten hoe politiek van invloed is op hun leven en hoe ze zelf invloed kunnen hebben op de politiek. Het bleek een uitdaging voor begeleiders, roostermakers, ICT en onze facilitaire dienst om de testfase succesvol uit te kunnen voeren in coronatijd, met alle beperkende maatregelen. We hebben echter kunnen vaststellen dat de nieuwe werkvorm van toegevoegde waarde zal zijn wanneer de maatregelen zijn opgeheven. Met Van Wens naar Wet ontwerpt de klas zelf, al voordat ze naar Den Haag komen, een wetsvoorstel. Met dit wetsvoorstel gaan ze bij ProDemos aan de slag: de leerlingen krijgen in groepjes een tablet en voeren daarmee gedurende de dag een serie interactieve opdrachten uit rond het eerder ontworpen wetsvoorstel. Het wetsvoorstel vormt zo de rode draad door het programma. Ze bedenken onder meer argumenten voor en tegen de wet, maken een spandoek en beelden de mogelijke gevolgen van het wetsvoorstel uit, met als eindresultaat een geanimeerde motion graphic die te zien is op de tablet.

TOTAAL AANTAL LEERLINGEN POLITIEK IN EEN DAG

Nieuw centraal programmaonderdeel: Van Wens naar Wet Vanaf augustus 2020 is er binnen de programma’s Politiek in Vogelvlucht en Politiek in een Dag (ons meest uitgebreide programma dat

33.230

32.803

34.016

38.974

12.089

2016

2017

2018

2019

2020

Jaarverslag 2020

16

Dit jaar hebben 588 schoolklassen en 12.089 leerlingen het programma ‘Politiek in een Dag’ kunnen volgen. 707 klassen (en 15103 leerlingen) volgden het programma 'Politiek in Vogelvlucht'. Na de zomer hebben 73 schoolklassen te maken gehad met het ‘coronarooster’ van eind augustus tot eind september. Van deze 73 klassen hebben er 13 de Tweede Kamer kunnen bezoeken.

DemocratieLAB en Kamerdebat vernieuwd In 2020 hebben we twee van onze interactieve werkvormen en installaties aangepast: het DemocratieLAB en het Kamerdebat. In het DemocratieLAB, een interactieve tentoonstelling in een laboratoriumachtige omgeving, lopen leerlingen in tweetallen met een tablet langs installaties met laboratoriumattributen zoals microscopen en weegschalen. Door middel van proeven en opdrachten krijgen ze inzicht in verschillende politieke stelsels en vormen ze zich een mening over verschillende aspecten van de democratische rechtsstaat. Als de route is afgelegd, ontvangt iedere leerling een certificaat met feedback op de antwoorden die hij/zij/hen in het lab heeft gegeven. In 2020 zijn enkele onderdelen van het DemocratieLAB vernieuwd. De nieuwe proefopstellingen

gaan over polarisatie, vertrouwen, mediawijsheid en de Europese Unie. Voor deze onderwerpen is gekozen in overleg met docenten. Ook het Kamerdebat werd vernieuwd. In deze simulatie (die we uitvoeren in een replica van de plenaire Tweede Kamerzaal) krijgen de leerlingen een mobiele telefoon die hun een rol toebedeelt in een fictieve fractie. Op de mobiele telefoon komen gedurende het debat ‘nieuwsflitsen’ binnen die passen bij de rol van de leerling. Het Kamerdebat gebruikt verzonnen, maar realistische wetsvoorstellen die aansluiten bij de belevingswereld van jongeren. In 2020 hebben we twee nieuwe casussen toegevoegd. Leerlingen kunnen nu debatteren over belasting op vlees, de leeftijd waarop je alcohol mag drinken of over gratis openbaar vervoer. Uiteindelijk stemmen de leerlingen over het voorstel. De uitslag hiervan wordt bekendgemaakt in een fictieve nieuwsuitzending. Om meer groepen dit populaire en effectieve programmaonderdeel te kunnen laten doen, hebben we in 2020 een tweede replica van de parlementszaal laten bouwen.

Kwaliteitsbewaking ProDemos besteedt veel aandacht aan de kwaliteitsbewaking van educatieve programma’s.

Programma’s rond de Eerste en Tweede Kamer

Hiervoor verzamelen we van verschillende kanten (docenten, leerlingen, begeleiders) feedback en houden we de programma’s regelmatig tegen het licht. In 2020 is een stap gemaakt om de kwaliteitscyclus verder te professionaliseren, door voor alle publieksprogramma’s gebruik te gaan maken van BusinessMonitor. Deze online tool voor klantonderzoek helpt ons beter te evalueren. Een belangrijk voordeel is dat we door het harmoniseren van verschillende soorten evaluaties die in de organisatie gebruikt werden, nu betere vergelijkingen kunnen maken en op termijn de effecten beter kunnen meten. Het harmoniseren van de evaluaties is onderdeel van een ontwikkeling om de kwaliteit van de programma’s breder en consistenter te bewaken, in nauwe samenwerking met de afdeling Onderzoek. Zo is er nu een onderzoeksagenda en wordt ernaar toegewerkt om alle programma’s regelmatig te toetsen op hun effectiviteit. We hebben in 2020 ook ingezet op de ontwikkeling en opleiding van onze begeleiders. Door de coronacrisis konden veel plannen voor werkbezoeken en lezingen niet doorgaan, maar er zijn veel alternatieve manieren bedacht om onze mensen toch zo goed mogelijk te kunnen bijscholen en coachen. Voor het uitvoeren van de online programma’s bijvoorbeeld hebben de coaches onze begeleiders actief bijgestaan.

In korte tijd hebben ze uitgedacht hoe begeleiders hierop gecoacht konden worden en welke ontwikkelpunten hierbij van belang waren. Verder zijn er met alle begeleiders gesprekken gevoerd om te vragen naar hun wensen en benodigdheden. Daarnaast hebben we extra online bijeenkomsten en lezingen verzorgd voor deze groep medewerkers.

Reiskostenregeling De groepen leerlingen zijn afkomstig uit het hele land, waarbij de provincies die verder weg liggen nog steeds ondervertegenwoordigd zijn.

17

Uit onderzoek onder docenten die niet naar Den Haag komen met hun klassen was al eerder gebleken dat het vervoer en de bijkomende kosten daarvoor een belangrijke oorzaak zijn. Om ook die groepen in groten getale te ontvangen, blijft ProDemos zich inzetten om zoveel mogelijk obstakels weg te nemen. Het ministerie van BZK maakte mogelijk dat ProDemos in september 2019 kon starten met het vergoeden van een deel van de reiskosten die scholen moeten maken voor een bezoek aan het Binnenhof: scholen kunnen nu na hun bezoek een declaratie indienen. De effecten van de reiskostenregeling worden de komende tijd verder in kaart gebracht.

18

Bezoekers aan het Binnenhof

Jaarverslag 2020

band met de coronamaatregelen en de beperkte toegang tot de parlementsgebouwen.

In januari en februari 2020 hebben wij respectievelijk 2.600 en 3.600 bezoekers mogen rondleiden over het Binnenhof, met name met de Staten-Generaal tour. Daarnaast was ook de Kinderrondleiding opnieuw een succes met 516 geboekte tickets. Onder deze bezoekers bevinden zich ook veel groepsbezoeken door commerciële partijen, die sinds 2019 vooral gebruikmaken van ons standaardaanbod. Voor overheidsinstellingen, bijzondere delegaties en samenwerkingspartners worden soms nog wel speciale programma’s uitgevoerd.

Naast de Binnenhoftour hebben we vanaf augustus ook de Zomerwandeling Binnenhof en omgeving kunnen aanbieden. Deze wandeling hebben we aangehouden tot ProDemos de fysieke activiteiten staakte op 29 september. De Zomerwandeling werd weinig geboekt, mede door concurrentie van andere partijen met een soortgelijk aanbod, en ook doordat de parlementaire gebouwen niet bezocht konden worden. In augustus en september hebben 390 bezoekers deze wandeling geboekt.

Tussen half maart en half juli was het Bezoekerscentrum gesloten. Vanaf juli konden we weer enkele rondleidingen aanbieden: in kleine groepen van maximaal 10 en later 14 bezoekers was het mogelijk om de Ridderzaal te bezoeken. Deze zogeheten Binnenhoftour was met 1.181 bezoekers telkens grotendeels uitverkocht, tot deze eind augustus moest stoppen in ver-

In de zomer is het Bezoekerscentrum omgebouwd naar de tentoonstelling ‘Tegen! 50 jaar demonstreren op en rond het Binnenhof’. In september konden we deze tentoonstelling kortstondig openstellen voor het publiek. De tentoonstelling toont iconische foto’s van demonstraties in Den Haag door de jaren heen. Van recente protesten van boeren en klimaatjongeren via

Programma’s rond de Eerste en Tweede Kamer

kruisraketten, abortus en onafhankelijkheid van Suriname tot het behoud van Radio Veronica begin jaren zeventig. Wanneer het bezoekerscentrum weer open kan, is de tentoonstelling gratis te bezoeken tot het einde van 2021. Het winkelaanbod van het bezoekerscentrum is in 2020 grotendeels geschrapt. De grote hoeveelheid boeken en souvenirs zijn teruggebracht naar een aanbod van slechts onze eigen publicaties en werkvormen. Het aanbod is hierdoor een stuk overzichtelijker, gerichter en relevanter geworden. In 2020 is ook Binnenhofwandeling met audiotour ontwikkeld: een veelbelovend nieuw product dat onze bezoekers de mogelijkheid biedt om individueel een wandeling over het

19

Binnenhof te maken met in hun koptelefoon de kennis en expertise van onze gids. Hiervoor maken we gebruik van techniek die we reeds in huis hadden, maar met nieuw geschreven audiofragmenten. We staan te trappelen om deze tour in de praktijk te gaan brengen, maar dit is door de aangescherpte coronamaatregelen uitgesteld naar begin 2021 (of het moment dat de maatregelen weer wat versoepeld kunnen worden). Ons aanbod voor bijzondere doelgroepen, zoals bijvoorbeeld bezoekers met een beperking en nieuwe Nederlanders, is door de coronamaatregelen stil komen te liggen. Achter de schermen zijn we bezig deze programma’s door te ontwikkelen. We hopen dat we ook deze groepen weer kunnen ontvangen in 2021.

p d c a y n v ] r j b

y y

k

a

m , p g q . b w a f y

, d ' n \ h i k / m d mProDemosi r op school [ 5 . s v 2x b ' i q [ f e ]

Jaarverslag 2020

22

In 2020 heeft ProDemos haar aanbod aan gastlessen op school grotendeels voort kunnen zetten. Het onderwijs ging immers door, zij het in bepaalde periodes en voor bepaalde groepen vooral digitaal. Daarnaast wisten docenten ons ook te vinden voor lesmaterialen en tools om in de lessen te gebruiken.

ProDemos meer op locatie en verbreding van het digitale aanbod In 2020 hebben we, vanwege de coronamaatregelen, veel van onze programma’s omgevormd naar flexibele werkvormen die zowel geschikt zijn voor gastlessen op school als voor online programma’s. De doelgroep van deze gastlessen op school hebben we verbreed ten opzichte van onze plannen in het activiteitenprogramma: terwijl we onze gastlessen oorspronkelijk alleen aanboden aan mbo-scholen, hebben we dat in coronatijd uitgebreid naar scholen in het voortgezet onderwijs. Zo hebben we de leerlingen van het vmbo, havo en vwo in 2020 toch kunnen bereiken, ook al konden we gedurende een groot deel van het jaar geen programma’s verzorgen op gemeentehuizen, provinciehuizen, rechtbanken en in Den Haag. Gastlessen We gaven de gastlessen op school waar en wanneer dit binnen de regels verantwoord was, en anders digitaal. Er is een nieuwe digitale gast-

les ‘Grondrechten’ ontwikkeld en in het aanbod opgenomen: een les die ingaat op de actuele vraagstukken rondom de rechtsstaat en grondrechten in relatie tot de coronamaatregelen. De bestaande gastles ‘Belastingbazen’ is doorontwikkeld tot een digitale gastles. In de week van de rechtspraak hebben we digitale gesprekken gefaciliteerd tussen rechters en klassen. In Gelderland en Noord-Holland boden we schoolklassen een online Q&A met een Statenlid. En tijdens het digitale programma ‘Politiek Online’ konden enkele uitverkoren klassen in gesprek gaan met een Kamerlid. Onder anderen Niels van den Berge (GroenLinks), Martijn van Helvert (CDA) en Antje Dierens (D66) deden hieraan mee en bezorgden onze leerlingen zo een bijzondere digitale les over politiek! Pabo’s en lerarenopleidingen Ook pabo’s en lerarenopleidingen waren door de coronamaatregelen een groot deel van het jaar aangewezen op digitaal onderwijs. In deze periode hebben we aangeboden om work-

ProDemos op school

shops in aangepaste, digitale vorm te geven. Dat heeft ertoe geleid dat we digitale versies van de workshops ‘Burgerschap voor pabo’s’, ‘Kamerdebat in de klas’ en ‘Staatsinrichting in de les’ hebben gegeven. Om meer studenten op pabo’s en lerarenopleidingen te leren hoe ze op een leuke en interactieve manier aan de slag kunnen met democratie en rechtsstaat in hun lessen en hen te informeren wat ProDemos voor hen als docenten kan betekenen, zijn we een samenwerking aangegaan met de NHL Stenden Hogeschool in Leeuwarden: studenten van hun pabo-opleiding krijgen de opdracht om voor ProDemos een werkvorm te ontwikkelen over de beginselen van de democratie of rechtsstaat die een echte toevoeging zou kunnen vormen op het bestaande aanbod in onze database met lesmateriaal. In 2020 hebben op deze manier 60 pabo-studenten kennisgemaakt met ons aanbod en onze methoden, én ze hebben geleerd dat ze straks als leerkracht prima in staat zijn

23

om lessen over democratisch burgerschap (vorm) te geven. ‘Docentenreis’ Brussel Ook de docentenreis naar Brussel, die gepland was voor het najaar van 2020, hebben we omgevormd naar een digitale versie. In een miniserie van drie online bijeenkomsten kregen de deelnemende docenten een digitale tour langs (de werkzaamheden van) het Europese Parlement, de Europese Commissie en de Nederlandse Permanente Vertegenwoordiging in Brussel. We organiseerden deze bijeenkomsten in samenwerking met het Huis van Europa. 16 docenten namen hieraan deel.

Verkiezingen In aanloop naar de Tweede Kamerverkiezingen in maart 2021 zijn eind 2020 twee verkiezingsmagazines ontwikkeld voor respectievelijk (v)mbo en havo/vwo, en een ‘doeboek’ voor groep 7 en 8 van het basisonderwijs. De maga-

24

zines en doeboeken waren in pakketten bestelbaar vanaf eind 2020 en zijn begin 2021 verzonden. We hebben bovendien voorbereidingen getroffen voor de Scholierenverkiezingen en Kinderverkiezingen, en de inschrijvingen hiervoor zijn geopend. In 2020 hebben we binnen het project ‘Stem jij ook?’ extra aandacht besteed aan informatiemateriaal voor voor mensen met een lichte verstandelijke beperking. Voor hen ontwikkelden we filmpjes met uitleg over de verkiezingen en een verkiezingskrant. De website stemjijook.nl werd beter toegankelijk gemaakt. Ook troffen we voorbereidingen voor we een groot online Debat in Duidelijke Taal waarin we, samen met mensen met een lichte verstandelijke beperking, politici aan de tand voelden over politiek en hun plannen voor Nederland. Dit debat is in februari 2021 live uitgezonden. Het is terug te kijken via NPO Politiek. Ook maakten we weer de Verkiezingskrant in gewone taal, in samenwerking met Stichting Lezen en Schrijven, voor de 2,5 miljoen Nederlanders die moeite hebben met lezen en schrijven. Tot slot bereidden we in de serie ‘ProDemos schuift aan’ een workshop over de verkiezingen voor: een interactieve bijeenkomst die onze begeleiders gratis kunnen komen verzorgen bij maatschappelijke organisaties, voor volwassenen die op enige afstand staan tot de politiek.

Het materiaal voor deze bijeenkomst hebben we bovendien gratis beschikbaar gesteld voor organisaties die zelf (eventueel online) een bijeenkomst wilden verzorgen.

Regulier aanbod Naast zaken die aangepast zijn voor de digitale manier van werken zijn er ook activiteiten die regulier doorgang hebben kunnen vinden. Zo is er vijf keer een Onderwijskrant Actueel uitgekomen met steeds meerdere werkvormen over een actueel thema erin, die docenten direct in de klas kunnen gebruiken. De digitale lesbrieven

Jaarverslag 2020

hadden in 2020 de volgende thema’s: corona, de corona-app, de Amerikaanse verkiezingen, de terreurdaden in Frankrijk en algoritmes. Uiteraard worden de thema’s in de werkvormen steeds gerelateerd aan de beginselen van de democratie en/of rechtsstaat. Ruim 3500 docenten zijn geabonneerd op de Onderwijskrant Actueel. De werkvorm ‘Coronavirus Debat’ bleek het meest gedownload te zijn over heel 2020. Ten behoeve van het burgerschapsonderwijs in groep 7 en 8 hebben ruim 1.550 basisschooldocenten vijf keer een digitale lesbrief getiteld ‘Aan de slag met…’ in hun mailbox ontvangen, met daarin werkvormen over het vuurwerk-

ProDemos op school

verbod (één voor een fysieke les en één voor een online les), corona, grondrechten tijdens corona en de Amerikaanse presidentsverkiezingen. Docenten konden zo burgerschapsdoelen koppelen aan de actualiteit. De lesbrief Politiek in Praktijk, die naar meer dan 1500 docenten gaat, is dit jaar omgevormd zodat deze niet alleen voor het praktijkonderwijs gebruikt kan worden, maar ook voor leerlingen in het vso met uitstroomprofiel arbeidsmarkt. Deze lesbrieven gingen over de begrotingsbehandeling in de Tweede Kamer (door middel van het Geldverdeelspel), over het verschil tussen de Amerikaanse en de Nederlandse verkiezingen, en over eigenrichting (naar aanleiding van de zogenoemde ‘pedojagers’). Ook het project De Derde Kamer kon in de klas uitgevoerd worden. Meer dan 3.800 koffertjes zijn besteld en de winnaars van het debatspel zijn inmiddels uitgenodigd voor een finaledebat in de plenaire zaal van de Eerste Kamer op 28 mei 2021. De Derde Kamer is een samenwerkingsverband tussen de Eerste en Tweede Kamer der Staten-Generaal en ProDemos. Ook voor Kamer in de klas en tools.prodemos.nl zijn nieuwe werkvormen gemaakt om het aanbod actueel te houden. Enkele werkvormen uit het reeds bestaande online aanbod zijn doorontwikkeld en aangepast, zodat leerlingen met verschillende achtergronden zich erdoor aangesproken kunnen voelen.

In ontwikkeling We verwachten in 2021 een nieuwe installatie van interactieve werkvormen in gebruik te kunnen nemen op mbo-scholen. De installatie komt

25

in de aula van school te staan en bestaat uit zeven onderdelen die studenten op een interactieve, activerende manier kennis laat maken met democratie en rechtsstaat. Na afloop kunnen docenten door middel van een reflectieles bepaalde onderwerpen (zoals stemmen, invloed uitoefenen en het wetgevingsproces) verder uitdiepen. Met de NTR en SchoolTV zijn we een samenwerking aangegaan om het Binnenhof digitaal toegankelijk te maken. Inmiddels is de ontwikkeling van een digitale 360°-gradentour voor groep 7 en 8 van het basisonderwijs en de onderbouw van het voortgezet onderwijs in volle gang. Met de door NTR ontwikkelde ‘SamenBeleven’-tool kan ProDemos in 2021 docenten en leerlingen online begeleide rondleidingen over het Binnenhof en door de verschillende gebouwen aanbieden.

Parlement op School In 2020 zijn we met een extra subsidie van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, gestart met de ontwikkeling van een interactief programma over Politiek Den Haag voor het voortgezet onderwijs en het mbo. Het programma kan op locatie uitgevoerd worden, maar gaat over de bestuurslaag van de rijksoverheid. Het programma is bedoeld voor klassen die niet naar Den Haag (kunnen of willen) komen voor een fysiek bezoek aan het parlement. Centraal staat dat wij leerlingen de democratie op een interactieve manier willen laten ervaren, zoals een docent dat niet zelf in de klas kan.

p d c a y n v ] r j b s k a . m , g q . b w a f y

p p

, d ' n \ h i k / m d r

Gemeenten, provincies en waterschappen

[

s v 3x b ' i q [ f e ]

Jaarverslag 2020

28

In 2020 was de inzet van ProDemos om verder te bouwen aan de groei van de scholierenprojecten bij gemeenten en provincies. Door de coronamaatregelen kon veel daarvan niet doorgaan. Wel zijn met diverse overheden afspraken gemaakt en de intentie is om die in 2021, wanneer de situatie het weer toelaat, volop te gaan uitvoeren. Gelukkig konden diverse activiteiten met behulp van online alternatieven wél doorgaan, zoals sommige scholierenprogramma’s, de Griffiedag en de cursus Politiek Actief.

Educatieve programma’s op locatie

Educatieve activiteiten in opdracht

In samenwerking met gemeenten en provincies begon ProDemos in 2020 voortvarend met het uitvoeren van de educatieve programma’s op locatie. Helaas was het vanaf maart al snel niet meer mogelijk om fysieke uitvoeringen te laten plaatsvinden in gemeentehuizen en bij de provincies. Dit heeft, op enkele uitzonderingen na, bijna het hele jaar geduurd. ProDemos heeft vervolgens een aantal gastlessen omgevormd naar digitale varianten. De gastlessen Belastingbazen, Grondrechten en Politiek Online werden hiervoor ingezet. Ook heeft ProDemos vraag-antwoordsessies (Q&A’s) georganiseerd samen met de provincie Gelderland. Hierbij werden Statenleden uitgenodigd om het gesprek aan te gaan met leerlingen uit de provincie. Uiteindelijk zijn er in 2020 ruim 25.000 leerlingen en volwassenen bereikt met fysieke gastlessen en bezoeken aan instellingen (met name in januari tot half maart, en in september), en daarnaast 5.647 leerlingen met een digitale gastles.

In 2019 en 2020 zijn in opdracht van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap ProDemos-programma’s ontwikkeld voor het Caribisch deel van het Koninkrijk. Het doel van deze programma’s is om het historisch en democratisch bewustzijn van de kinderen, scholieren en studenten op de eilanden in het Caribisch deel van het Koninkrijk te versterken. Vanaf 2021 kunnen de uitvoeringen plaatsvinden. In Amsterdam voerden we in 2020 11x Democracity uit en 12x Klassenbezoek@Gemeentehuis, waar in totaal 559 kinderen en jongeren aan meededen. Vanaf maart werden alle uitvoeringen geannuleerd en was het in de periode van de versoepelde maatregelen helaas niet mogelijk om onze programma’s in de Stopera uit te voeren. In opdracht van de provincie Gelderland voerde ProDemos in deze provincie extra activiteiten

Gemeenten, provincies en waterschappen

uit voor mbo-studenten en vo-leerlingen. Voordat corona roet in het eten gooide organiseerden we 26 fysieke uitvoeringen van het Democratiespel en het Provinciespel. Voor het Provinciespel maakten we een online alternatief: een Q&A met een Statenlid, dat vanaf september werd aangeboden en 9 keer is uitgevoerd. Online werden daarnaast 67 gastlessen gegeven binnen dit project.

Digital Democracy Digital Democracy is een samenwerkingsproject tussen ProDemos en de Nationale Jeugdraad (NJR). In de eerste week van juni vond het volledig digitale festival plaats op drie scholen: Zadkine Rotterdam, Deltion in Zwolle en RijnIJssel in Arnhem. Op iedere school werden 16 gastlessen Grondrechten en 8 Q&A’s uitgevoerd. Gastsprekers voor de Q&A’s waren voornamelijk rechters (vanwege het thema grondrechten), maar ook de Arnhemse burgemeester Ahmed

29

Marcouch, enkele wethouders, de voorzitter van de Raad van Bestuur van RijnIJssel, een Statenlid en enkele Tweede Kamerleden schoven aan. Aan de extra Q&A met minister Kajsa Ollongren deden drie klassen mee, van elke school een. Op de slotdag kregen 900 studenten de kans om met elkaar het gesprek aan te gaan over democratie. Dat werd mogelijk gemaakt op het platform ‘Vox Pop Academy’ van Civinc. Daar konden studenten, op basis van anonimiteit, aan de hand van stellingen met elkaar in gesprek gaan.

Griffiedag In november 2020 organiseerde ProDemos de tweede editie van de Griffiedag, een informatieve middag voor griffiers en medewerkers van de griffie. Vanwege de coronamaatregelen vond het evenement online plaats. Deelnemers konden de dag volgen via Microsoft Teams.

Jaarverslag 2020

30

Carolien van Ham, professor Empirische Politicologie, opende de Griffiedag met een lezing over verkiezingsopkomst. Ze sprak over mogelijke verklaringen voor de verschillen in opkomst tussen de gemeenteraadsverkiezingen en de Tweede Kamerverkiezingen. Daarnaast stond ze stil bij de vraag wat gemeenten kunnen doen om de opkomst te bevorderen. Hierna volgde een lezing van Chris Aalberts, docent en onderzoeker politieke communicatie. Hij hield een lezing over de mate waarin kiezers zich betrokken en vertegenwoordigd voelen door de (lokale) politiek. Zijn verhaal ging over de verschillen tussen ‘vertegenwoordigd voelen’ en ‘vertegenwoordigd zijn’. Nenita la Rose, PvdA-raadslid in Amsterdam, en Doğukan Ergin, fractievoorzitter van Denk in Schiedam, reageerden vanuit hun eigen ervaringen op de presentatie van Aalberts. De dag werd afgesloten door een Q&A met deelnemers. In totaal namen 89 mensen deel aan de online Griffiedag.

Cursus Politiek Actief In 2020 heeft ProDemos ingezet op het vergroten van de diversiteit van de deelnemersgroep van de cursus Politiek Actief. In 2018 en 2019 was hiermee reeds een start gemaakt. Op basis van de ervaringen uit dat eerdere traject zijn dit jaar de communicatiehandleiding en de afspraken met de gemeenten over het werven van de deelnemers aangescherpt. We hebben veel tijd gestoken in de selectie van de gemeenten die in aanmerking wilden komen voor een gratis cursus binnen dit subsidietraject. Deze gemeenten moesten zich committeren aan het werven van deelnemers binnen een van de groepen mensen die ondervertegenwoordigd zijn in gemeenteraden: vrouwen, jongeren, mensen met een nietwesterse migratieachtergrond, mensen met een praktische opleiding en mensen met een lichamelijke beperking. Dit resulteerde in de deelname van 29 gemeenten die zeer gemotiveerd zijn om deze inwoners te bereiken.

Gemeenten, provincies en waterschappen

In de zomer werd bovendien een online versie van de cursus gemaakt. Deze online cursus heeft dezelfde opbouw als de gewone cursus die in het gemeentehuis plaatsvindt. In het najaar van 2020 is deze online versie al een aantal keer uitgevoerd. Het grootste deel wordt in 2021 uitgevoerd. De eerste tekenen voor wat betreft het bereiken van de doelgroepen zijn positief. Naast de cursussen binnen dit subsidietraject voerde ProDemos ook een tiental cursussen uit in opdracht van gemeenten. Vanwege de lockdown in maart moest een aantal cursussen worden verplaatst of later in het jaar worden afgemaakt.

ParticipatieWijzer ProDemos heeft in 2020 gewerkt aan een ingrijpende vernieuwing van de ParticipatieWijzer, een online afwegingskader dat gemeenten helpt bij het maken van beleidskeuzes met betrekking tot burgerparticipatie. De ParticipatieWijzer maakt helder waarom je als gemeente voor bepaalde participatiemethoden, zoals een enquête, adviesraad of online workshop, zou kiezen en hoe je kunt omgaan met initiatieven van burgers. Daarbij wordt aandacht besteed aan de manieren waarop elk van de participatiemethoden bijdraagt aan een aantal democratische waarden, zoals transparantie, zeggenschap en inclusiviteit. Ook kun je met de ParticipatieWijzer antwoord vinden op de vraag welke mix van participatiemethoden geschikt kan zijn in een specifieke situatie. Bij een goede mix kunnen de voor- en nadelen van methoden elkaar compenseren en kan de democratie optimaal worden versterkt. De ParticipatieWijzer is gemaakt in samenwerking met het ministerie van BZK en Democratie

31

in Actie (DiA). Daarnaast heeft ProDemos ambtenaren uit verschillende gemeenten geraadpleegd, zodat de online tool aansluit bij de wensen en behoeften van de beoogde gebruikers. Ook zijn er deskundigen op het gebied van burgerparticipatie ingeschakeld en is er intensief gebruikgemaakt van wetenschappelijk onderzoek, boeken, websites en vakinhoudelijke tijdschriften. Het afwegingskader is ontwikkeld voor wethouders, gemeenteambtenaren, raadsleden en hun ondersteuning.

Kennispunt lokale politieke partijen 2020 is het eerste volledige operationele jaar van het Kennispunt Lokale Politieke Partijen. De nadruk lag dit jaar op het uitbouwen van het bereik onder lokale partijen en het verder aanvullen van relevante informatie. Hiertoe hebben we 17 nieuwsbrieven verstuurd, waarin 13 nieuwe modules en 12 dossiers werden gedeeld. In 2020 organiseerden we 77 trainingen voor lokale politieke partijen, 38 online en 39 op locatie. We bereikten 270 verschillende lokale partijen met de trainingen. Gemiddeld werden de trainingen gewaardeerd met een 8 in de evaluaties. 25 trainingen zijn vanwege corona afgelast. Het bereik van het Kennispunt is gegroeid: eind 2020 waren er 1350 abonnees op de driewekelijkse nieuwsbrief en 1080 volgers op Twitter. Vanaf de zomer 2020 is gewerkt aan verzelfstandiging van het Kennispunt. Hiertoe zijn twee klankbordgroepen georganiseerd. Een door ProDemos samengestelde Raad van Toezicht heeft de procedure voor de samenstelling van het bestuur van het Kennispunt vastgesteld en uitgevoerd. Het Kennispunt gaat per 1 januari 2021 verder als zelfstandige stichting met een 9-koppig bestuur.

p d c a y n v ] b

f f

k

a

m , g q . b w a f y

, d ' n \ h i k / m d r

ProDemos en gerechtelijke instellingen

[

s v 4x b ' i q [ f e ]

Jaarverslag 2020

34

In 2020 vonden er vele gebeurtenissen plaats, in binnen- en buitenland, die onderstreepten hoe belangrijk het is om een sterke rechtsstaat te hebben. Er waren grote strafrechtszaken die veel aandacht kregen in de media, en de rol van rechters in de trias politica was onderwerp van debat. Deze thema’s leidden dan ook tot vragen en gesprekken tijdens de gastlessen rechtspraak die ProDemos dit jaar gaf.

Gastles rechtspraak en rechtbankbezoek In januari en februari hebben gastdocenten van ProDemos nog in heel Nederland gastlessen rechtspraak gegeven. In deze gastles spelen leerlingen een strafrechtszaak na. In 2020 is extra tijd en begeleiding in de gastles gecreëerd om de leerlingen meer inzicht te geven in het verloop van de rechtszaak die ze naspelen. De ervaring leert dat het naspelen aanleiding geeft om na afloop, onder begeleiding van de gastdocent, zaken na te bespreken die leerlingen vanuit de media kennen. De methode om met praktijkvoorbeelden de theorie te behandelen werkt didactisch goed. Op basis van deze feedback van onze begeleiders en docenten hebben we de inhoud van het programma iets aangepast, zodat er meer tijd is voor gesprekken over actuele zaken. In reactie op de coronamaatregelen hebben we onderdelen van de gastles rechtspraak geschikt

gemaakt voor gebruik tijdens een digitale gastles. In 2020 gaven we 153 fysieke gastlessen, met in totaal 2.750 deelnemers, en voerden we 79 uitvoeringen online uit, waaraan 1.756 leerlingen deelnamen. Naast de gastles rechtspraak kunnen schoolklassen ook een bezoek brengen aan de rechtbank, om te zien hoe het er in het echt aan toegaat. ProDemos werkt met 10 van de 11 rechtbanken samen om het bezoek van schoolklassen aan de rechtbank te vergemakkelijken.

Samenwerking met het Openbaar Ministerie In 2019 is ProDemos een samenwerking aangegaan met het Openbaar Ministerie en die is in 2020 voortgezet. Samen met het Openbaar Ministerie hebben we de werkvorm ‘Strafthermometer’ ontwikkeld: de deelnemers bestuderen een casus en geven aan welke uitspraak zij in die zaak zouden doen. De uitkomsten hier-

ProDemos en gerechtelijke instellingen

35

van worden geanonimiseerd en vervolgens door het OM geanalyseerd en gebruikt als input voor hun richtlijnen. In 2020 zijn twee nieuwe casussen ontwikkeld. De vorige casus, die over sexting ging, heeft meer dan 1000 ingevulde uitspraken opgeleverd. De nieuwe casussen gaan over dierenmishandeling en drillrap. Deze casussen worden begin 2021 opgenomen in de nieuwe gastles. De werkvorm werkt voor de leerlingen goed omdat zij zelf een oordeel mogen geven op basis van een concrete casus. Daarnaast levert het ook geanimeerde gesprekken op in de klas.

Gesprekken tussen rechters en schoolklassen rondom de Week van de Rechtspraak De Week van de Rechtspraak vindt elk jaar plaats in de derde week van september. In deze week gaan veel rechtbankmedewerkers naar scholen om in gesprek te gaan met schoolklassen. Vanwege de coronamaatregelen hebben rechtbanken aan ProDemos gevraagd om een digitale gastles te ontwikkelen en indien gewenst de digitale gastles te begeleiden. Op deze manier is rondom de week voor de rechtspraak door meer dan 50 groepen onder begeleiding van een gastdocent van ProDemos een gesprek gevoerd met een medewerker (vaak rechter) van de rechtbank.

Mbo-gastles ‘Regels en rechten’ De gastles Regels en Rechten is een gastles voor mbo-studenten waarin zij rechtsstatelijke dilemma’s krijgen voorgelegd. De casussen in de gastles zijn zo opgesteld dat ze de principes van de rechtsstaat begrijpelijk maken, terwijl ze ook aansluiten bij de belevingswereld van de studenten. Voor de niveaus mbo entree en 2 is er de Grondrechtenquiz, waarmee we de betekenis van grondrechten introduceren. Voor de niveaus 3 en 4 wordt in de gastles ingegaan op landelijke rechtsstatelijke dilemma’s, zoals etnisch profileren en een DNA-databank.

Kinder- en Jongerenrechtswinkels De samenwerking tussen ProDemos en de Kinder- en Jongerenrechtswinkels is gericht op het basisonderwijs. ProDemos heeft dit jaar een nieuwe lichting vrijwilligers van de Kinder- en

Jongenerenrechtswinkel Gelderland getraind. Daarnaast zijn er in 2020 gastlessen gegeven door Kinder- en Jongerenrechtswinkels Den Haag, Zoetermeer, Leiden en Utrecht.

Recht van spreken Het programma ‘Recht van spreken’ is een workshop over de rechtsstaat in Nederland en is onderdeel van onze serie ‘ProDemos schuift aan’, gericht op volwassenen voor wie de politiek iets is dat vrij ver van hen afstaat. De deelnemers ontdekken aan de hand van hun eigen ervaringen hoe de rechtsstaat werkt en ze leren dat de rechtsstaat hen beschermt tegen anderen en tegen de overheid, maar tegelijkertijd ook grenzen stelt aan wat zij zelf mogen doen. Soms raken deelnemers zo geïnspireerd door het programma dat het leidt tot activiteiten in de buurt, of bijvoorbeeld tot een bezoek aan een wijkcafé van ProDemos over gedeelde waarden. Voordat de coronamaatregelen hun intrede deden, namen in totaal 70 mensen deel aan dit programma. In 2020 hebben we voor dit programma een extra werkvorm ‘Grondrechten voor Nieuwe Nederlanders’ ontwikkeld en getest met de verschillende doelgroepen. Deze zullen we in 2021 aanbieden aan organisaties die met deze groepen werken.

p d c a y n v j b a k p 2 m , g q . b w a f y

2 2

, d ' n \ h i k / m d mProDemosi r online [ 5 . s v 5x b ' i q [ f e ]

Jaarverslag 2020

38

2020 stond wat betreft de websites voor een groot deel in het teken van de voorbereidingen voor de aankomende Tweede Kamerverkiezingen. In 2020 zelf vonden voor het eerst in 4 jaar geen verkiezingen plaats.

StemWijzer In 2020 zijn we een traject gestart om de StemWijzer toegankelijker te maken voor zoveel mogelijk mensen. We hebben meer contrast aangebracht in de kleurstellingen, icoontjes toegevoegd (een duim omhoog en omlaag voor de knoppen eens en oneens) en de mogelijkheid geïmplementeerd om moeilijke woorden uit te leggen en meer informatie te geven over de onderwerpen in de stellingen. Daarnaast zijn we gaan samenwerken met taalwetenschappers om met name de stellingen nog begrijpelijker te maken. Voor het formuleren en selecteren van de stellingen hebben we input georganiseerd vanuit de bevolking: in november hebben we drie keer een digitale bijeenkomst gehouden met een ‘kiezerspanel’. Bij deze digitale avonden kwamen mensen met verschillende achtergronden bij elkaar om aan te geven welke onderwerpen zij belangrijk vinden. Het doel van deze bijeenkomsten

was om met behulp van de resultaten betere en voor meer mensen relevante stellingen te formuleren voor de StemWijzer. ProDemos heeft in 2020 ook een StemWijzer gemaakt in opdracht, voor de presidentsverkiezingen in Bolivia.

YoungVoice In 2019 lanceerde ProDemos voor het eerst een stemhulp speciaal voor jongeren: YoungVoice. Deze stemhulp is gebruikt bij de Europese verkiezingen van dat jaar. In 2020 hebben we YoungVoice verbeterd op het gebied van toegankelijkheid en functionaliteit. Begin 2021 is er voor de Tweede Kamerverkiezingen een vernieuwde versie online gezet, gebaseerd op stellingen van de StemWijzer. Bij elke stelling hoort een uitlegfilmpje met voor- en tegenargumenten, gepresenteerd door een YouTuber of acteur. Gebruikers swipen hun keuzes en vergelijken vervolgens hun standpunten met die van de

ProDemos online

partijen. YoungVoice zal ook ingezet worden voor onze verkiezingsgastlessen.

StemmenTracker en PartijenWijzer In de StemmenTracker vergelijk je je eigen standpunten niet met de beloften die partijen doen in hun verkiezingsprogramma’s, maar met hun feitelijke stemgedrag in de Tweede Kamer in de afgelopen kabinetsperiode. In de meeste gevallen zijn er argumentaties van de partijen voor hun stemgedrag toegevoegd. De argumentaties zijn afkomstig uit de Handelingen van de Tweede Kamer. De PartijenWijzer gaat niet over actuele politieke discussies, maar is gebaseerd op de beginselen van de politieke partijen die in de Tweede Kamer vertegenwoordigd zijn. Zo ontdekt de gebruiker met welke partij hij of zij in principe het meest verwant is. Bij 12 thema’s kunnen de standpunten in de volgorde van voorkeur worden gezet.

39

Beide tools hebben in 2020 een update gekregen. Voor de StemmenTracker zijn een paar stellingen toegevoegd en in de PartijenWijzer zijn aanpassingen gemaakt om de ideologische verhoudingen voor de komende verkiezingen goed weer te geven.

Educatieve StemWijzer In 2020 is een start gemaakt met de Educatieve StemWijzer, een samenwerking met het Belgische Tree company, de Duitse Bundescentrale fur Politische Bildung en het Luxemburgse Zentrum fur Politische Bildung. Dit project brengt de StemWijzer met verschillende spelvormen naar het klaslokaal. De stellingen en de antwoorden van de leerlingen vormen het startpunt voor een discussie over actuele onderwerpen. Ook is het mogelijk om leerlingen zich te laten inleven in een standpunt van bepaalde politieke partijen, om zo ideologische verschillen te bespreken.

p d c a y n v b

] ]

j m , p g q . b w a f y

, d ' n \ h i k / m d r

Publieksbijeenkomsten

[

s v 6x b ' i q [ f e ]

Jaarverslag 2020

42

Helaas konden we in 2020 vanaf maart nauwelijks fysieke evenementen meer organiseren. We hebben onze bezoekers daarom op andere manieren bediend, onder meer via een podcastserie en mediatips over democratie en rechtsstaat op onze website en socialemediakanalen. In de loop van het jaar hebben we veel geleerd over het online aanbieden van programma’s en de daarmee verbonden voordelen. Dit leidde tot het organiseren van zogenaamde ‘hybride’ evenementen.

Bij deze evenementen is een klein aantal bezoekers fysiek op locatie en kijkt de rest van het publiek online mee, waarbij ook de interactie met hen gezocht wordt. Deze hybride evenementen zullen wij zeker ook ‘na corona’ blijven gebruiken om ons publiek te bereiken.

vertelde hoe docenten daaraan kunnen bijdragen. Historica en theatermaakster Eveline van Rijswijk sloot de dag af met haar onewomanshow ‘De Première’.

Docentendag Maatschappijleer

Onder de titel Democratie in Debat organiseert ProDemos (in normale tijden) drie keer per maand bijeenkomsten voor een breed publiek, ter informatie en ter verdieping van (actuele) thema’s over democratie en rechtsstaat. Dit gebeurt in samenwerking met het Montesquieu Instituut, Perscentrum Nieuwspoort en Filmhuis Den Haag. De reeks bestaat uit een Actualiteitendebat in Nieuwspoort, het Politiek Café in Studio Dudok en Film & Debat in het Filmhuis Den Haag.

Een van de weinige evenementen die wel in ongewijzigde vorm door kon gaan in 2020 was de Docentendag Maatschappijleer, die we zoals altijd organiseerden in samenwerking met de Nederlandse Vereniging van Leraren Maatschappijleer (NVLM). Op vrijdag 14 februari vond de jaarlijkse Docentendag Maatschappijleer plaats in de Grote Kerk in Den Haag. Ruim 400 docenten maatschappijleer, maatschappijwetenschappen, maatschappijkunde en burgerschap volgden deze dag diverse lezingen, workshops en excursies. Strafrechtadvocaat Bénédicte Ficq opende de dag met een lezing waarin ze het belang van een sterke rechtsstaat benadrukte en

Publieksevenementen in Den Haag

In het begin van het jaar konden nog twee Politieke Cafés (over respectievelijk de problematiek rond de woningmarkt en de ondersteuning van Tweede Kamerleden) plaatsvinden in in Stu-

Publieksbijeenkomsten

dio Dudok. Ook twee Actualiteitendebatten (over Europa en over de Nederlandse krijgsmacht) konden gewoon fysiek georganiseerd worden. Vier andere Actualiteitendebatten (over Nederlandse diplomatie in Europa in coronatijd, diversiteit en inclusie op de kieslijst, de toekomst van Europa, en kernenergie) hebben we georganiseerd als online evenementen. Opvallend was dat zich voor de online evenementen duidelijk meer mensen van buiten de Randstad aanmeldden. Dat leert ons dat bijvoorbeeld het livestreamen van onze fysieke evenementen in de toekomst mogelijkheden biedt om meer mensen te bereiken, zeker als we daarbij ook online interactie zoeken. Ter vervanging van de fysieke evenementen maakten wij gedurende het jaar zes podcasts over verschillende actuele thema’s. Hier kwamen zowel nationale onderwerpen aan bod,

43

zoals de impact van corona op de Nederlandse politieke cultuur, als internationale onderwerpen, zoals de val van Srebrenica. In aanloop naar Prinsjesdag organiseren veel Haagse organisaties en instellingen samen jaarlijks activiteiten in het kader van het Prinsjesfestival. Met dit festival willen deze organisaties bijdragen aan de aandacht voor en de betekenis van Prinsjesdag. ProDemos is partner van het Prinsjesfestival. In september 2020 organiseerde ProDemos in het kader van dit festival de Avond van het Politieke Boek (waarbij journalist Lamya Aharouah (NRC) de finalisten van de Prinsjesboekenprijs interviewde) en de uitreiking van de Prinsjesfotoprijs en Prinsjesboekenprijs, beide als hybride evenement.

Nacht van de Dictatuur Rond de Dag van de Democratie (15 september) organiseert ProDemos jaarlijks de Nacht van de