DSL Jaarverslag2024 Hulst

Jaarverslag 2024

ADVIESCOMMISSIE OMGEVINGSKWALITEIT

Hulst

J A A R V E R S L AG 2 0 24

Wat doet de commissie omgevingskwaliteit?

Samenstelling van de commissie

Een monument verbouwen naar woningen. Verduurzamen in bestaande wijken. Nieuw beleid voor gebiedsontwikkeling met oog voor het karakteristieke landschap. Allemaal zaken die onze leefomgeving raken en waar de commissie omgevingskwaliteit zich voor inzet. De commissie adviseert en inspireert de gemeente over een aantrekkelijke leefomgeving. Ze beoordeelt de bouw- en verbouwplannen waarvoor een omgevingsvergunning nodig is. Ook denkt zij al in een vroeg stadium mee over nieuwe bouwplannen, beleidskaders voor gebiedsontwikkelingen en inrichting van de omgeving. Zij kijkt of de plannen passen bij de omgeving en bijdragen aan de kwaliteit daarvan, zowel nu als in de toekomst. De commissie adviseert integraal: ze kijkt naar de onderlinge samenhang tussen architectuur, cultureel erfgoed, openbare ruimte, stedenbouw en landschap. Zo bewaakt zij de kwaliteit van de leefomgeving als geheel. De commissie bestaat uit praktijkgerichte vakmensen, ze zijn onafhankelijk en lokaal georiënteerd.

Over de Omgevingswet en goede omgevingskwaliteit Sinds 1 januari 2024 geldt de Omgevingswet, een grote wetswijziging die ook veel impact heeft op de gemeente, ontwikkelaars, ondernemers en bewoners. Deze wet bundelt de wet- en regelgeving voor alles wat met de fysieke leefomgeving te maken heeft. De wet streeft naar eenvoudiger regels, snellere en integrale besluitvorming en betere samenwerking.

Hulst

Adviescommissie Omgevingskwaliteit

J A A R V E R S L AG 2 0 24

Goede omgevingskwaliteit is een van de belangrijkste doelstellingen van de Omgevingswet. Wat is omgevingskwaliteit in gewone mensentaal? Een plek met een prettige leefomgeving waar mensen zich thuis voelen en waar ze trots op zijn. Een plek voor verschillende soorten mensen en in harmonie met de natuur.

Advieskaders De commissie baseert haar adviezen op het beleid van de gemeente zoals dat is vastgelegd in de omgevingsvisie, het omgevingsplan, de beleidsregels uiterlijk bouwwerken, beeldkwaliteitplannen en beoordelingsregels erfgoed, redengevende beschrijvingen en waardestellingen voor erfgoed.

Vroeg meedenken voor succesvolle omgevingsvergunning De commissie denkt het liefst al vroeg in de planfase mee om zo te komen tot een soepel lopend proces en uiteindelijk succesvolle vergunningverlening. Tijdens het vooroverleg (en eventueel locatiebezoek) bespreekt de commissie samen met de initiatiefnemer de belangrijkste uitgangspunten en kaders voor het ontwerpproces. Dit helpt de initiatiefnemer verder met het maken van een ontwerp dat passend is in de omgeving. Daarna volgt de officiële aanvraag van de omgevingsvergunning. De commissie behandelt de aanvraag in de vergadering en toetst het plan aan het beleid en eerdere afspraken. Het gemeentebestuur neemt het advies mee in de vergunningverlening voor de bouw.

2

De commissie bestaat uit onafhankelijke adviseurs uit het Register van Adviseurs van Dorp, Stad en Land, tenzij anders vermeld: Commissielid ing. Gerhard Vermeulen AvB, architectuur, erfgoed Commissielid ir. Suzanne de Kanter, erfgoed Commissielid erfgoeddeskundige voor rijksmonumenten uit het register van adviseurs (op afroep)

Vergaderingen van de commissie De commissie komt twee keer per maand op woensdagmiddag bijeen. Vergaderingen vinden altijd plaats op het gemeentehuis in Hulst. De commissie waardeert de nauwe samenwerking in de gemeente Hulst. Bij grotere ontwikkelingen sluiten de afdelingen van ontwikkeling en stedenbouw geregeld aan in de commissievergadering. De ambtelijk secretaris, Niels van Roeyen agendeert de plannen, organiseert dat de juiste plantoetsers en genodigden bij planbehandelingen aanwezig zijn en begeleidt de vergadering. Zijn ondersteuning wordt zeer gewaardeerd en vormt een onmisbare factor bij de organisatie van de commissie.

● Sloop of vernieuwing met behoud Het slopen van gebouwen met als doel verduurzaming of het onderbrengen van een groter volume gaat gepaard met verlies aan kenmerkende (wederopbouw)panden en buurten. Duurzaamheid is gebaat bij behoud in plaats van sloop én de buurt is gebaat bij het behoud van identiteit. De commissie pleit ervoor deze panden en buurten in kaart te brengen en behoud te stimuleren.

Regiocoördinator Wilt u van gedachten wisselen over de kansen en mogelijkheden rondom omgevingskwaliteit binnen uw gemeente? De regiocoördinator van Dorp, Stad en Land helpt u graag. De regiocoördinator werkt als verbinder tussen gemeente en Dorp, Stad en Land. Hij of zij kan helpen bij het opzetten van een maatwerkproject voor strategische beleidsvraagstukken met de juiste deskundigen uit ons Register van Adviseurs. Daarnaast is de coördinator het vaste aanspreekpunt voor de gemeente en de adviescommissie voor afstemming over bijvoorbeeld de werkwijze en processen binnen de gemeente. Meer weten? Mail naar info@dorpstadenland.nl

Aanbouw bij bestaande woning Zeedorp, Ossenisse

Openbaarheid van vergaderen Het bespreken van een aanvraag omgevingsvergunning is altijd openbaar. Besprekingen in vooroverleg zijn besloten. De agenda kan bij de gemeente worden opgevraagd.

Trends, ontwikkelingen en aanbevelingen voor de gemeente. ● Diverse bouwplannen De besproken plannen worden gekenmerkt door de enorme diversiteit. Naast een zeer groot aantal kleinere plannen zijn er ook een aantal grootschalige nieuwbouwplannen en herbestemmingsplannen. Intensief overleg heeft plaatsgevonden over onder meer de ontwikkeling van de deelgebieden Bierkaai, ’s-Gravenhofplein, herontwikkelingen Stationsweg nabij Gentsepoort en de uitbreiding van het Reynaertcollege. ● Herbestemmingsopgaven van Rijks- en gemeentelijke monumenten. Naast de herbestemming van monumentale panden in de binnenstad van Hulst is er de opgave van de herbestemming van een aantal kerken in de kleinere kernen. In de gemeente Hulst is er nauw overleg tussen de Adviescommissie Omgevingskwaliteit en de RCE. In gezamenlijk overleg wordt er geadviseerd en geregeld ook op locatie afgesproken. Een ander punt is de wens van de gemeente om het cultureel erfgoed meer onder de aandacht te brengen en ook een koppeling te maken naar recreatieve doeleinden. Er gaan ontwikkelingsvisies opgesteld worden voor onder andere de stadsentrees en de Staats Spaanse Linies. ● Duurzaamheid en energietransitie De vraag naar zonnepanelen is afgenomen, maar de energietransitie blijft een belangrijk thema.

De commissie pleit voor een doordachte aanpak bij de plaatsing van opslagbatterijen en andere energievoorzieningen, waarbij de gevolgen voor het landschap en de monumenten worden meegewogen.

Aantal planbehandelingen in 2024

Totaal aantal vergunning-aanvragen (adressen)

188

waarvan direct of na aanpassing positief geadviseerd

130

Totaal aantal uitgebrachte adviezen

255

waarvan vooroverleg

79

waarvan vergunningaanvragen

176

188

vergunningaanvragen (adressen)

255

uitgebrachte adviezen

Architectuurstudio Van de Calseijde presenteert een fraai ontwerp dat de actuele opgave van levensloopbestendig wonen illustreert. De uitdaging hier lag vooral bij de positionering van de uitbreiding op de kavel. Door de bijzondere ligging van de woning ver achter op de kavel was het lastig om aan de stelregel te voldoen dat een aanbouw in principe gelijk aan of achter de voorgevel van het hoofdgebouw geplaatst moet worden. Dankzij een ingetogen vormgeving en subtiele materiaalkeuze is een harmonieus plan gerealiseerd dat respectvol aansluit op de bestaande woning en het groene karakter van de tuin versterkt. Dit toont een doordachte benadering van complexere ruimtelijke vraagstukken.

Transformatie schuur tot B&B

Multifunctioneel gebouw

Adviesbureau Verstraeten presenteert een relatief kleinschalig plan dat aansluit op de recreatieve ontwikkelingsvisie van de gemeente. Het betreft de transformatie van een functionele, visueel terughoudende loods/garage aan de straatzijde naar een Bed & Breakfast met een ingetogen karakter.

Waterzande is een grootschalige ontwikkeling ter plaatse van de voormalige veerhaven Perkpolder. Het multifunctionele gebouw (UAU Collectiv - Conix RDBM Architects) ligt in het hart van het plan en maakt onderdeel uit van het Centrumplein. Het ontwerp is een alzijdige sculptuur, die zijn vormgeving ontleent aan de op locatie aanwezige belangrijke zichtlijnen. Met de materialisering en architectuur wordt gerefereerd naar een maritieme sfeer. De commissie heeft waardering voor het plan en heeft alleen op detailniveau een paar suggesties ter overweging meegegeven.

Steensedijk, Hulst

Door de zorgvuldige selectie van materialen en een herziening van de voorgevel met een meer open structuur, beoogt dit plan een positieve impuls te geven aan het straatbeeld. De aanpassingen zijn ontworpen met respect voor de bestaande context en dragen bij aan een kwalitatieve verbetering van de directe omgeving.

3

Perkpolderhaven, Waterzande

J A A R V E R S L AG 2 0 24

J A A R V E R S L AG 2 0 24

Inhoud Voorwoord

5

Goede omgevingskwaliteit

6

De omgeving van het monument

8

Zoveel kansen om Nederland nog beter en mooier te maken

Bouwregels in het omgevingsplan

10

Meer vooraf meedenken, inspireren en kennis delen

Succes van samenwerking in Vlaardingen

12

Klimaatadaptief en natuurinclusief bouwen

16

Bestuur en Raad van toezicht

18

Save the Date: ALV

18

Kennis delen in de praktijk

18

Jaarrekeningen

20

Wij zijn Dorp, Stad en Land

22

Ons werk in Zuid-Holland

24

Ons werk in Zeeland

32

Ons werk in Noord-Brabant

36

Verandering en groei. Dat zijn wel dé woorden van 2024 voor Arlette van Poppel, directeur Dorp, Stad en Land. ‘Het was een goed jaar voor ons, we hebben veel werk verzet en we zijn flink gegroeid. Die groei gaan we weer inzetten voor de kwaliteit van de leefomgeving in onze gemeenten.’ F OTO G R A F I E : N A D I N E VA N D E N B E R G

B

ij de start van 2024 ging de Omgevingswet in. Arlette: ‘Daar hebben we op tijd op ingespeeld, onder meer met onze eigen online Adviesbank die is aangesloten op het Digitaal Stelsel Omgevingswet. Eén systeem waar alle adviesaanvragen binnenkomen en snel en adequaat behandeld worden. De grootste verandering is integraal werken. Het oude ‘welstand’-denken is allang passé. Wij als adviseurs omgevingskwaliteit kijken breder, we bekijken stedenbouw, landschap, architectuur en erfgoed in samenhang met elkaar. Onze focus verschuift steeds meer van toetsing achteraf naar meedenken aan de voorkant bij ontwikkelingen en beleid. Dat doen we al bij veel gemeenten, maar dat kan wat ons betreft nog meer!’

Uitbreiding dienstverlening

Concept en ontwerp JUST — www.just.agency

Fotografie Rogier Bos (cover fotografie) Dirk Verwoerd Marco Hofsté Nadine van den Berg FULLHOUSE Nanda Sluijsmans Dura Vermeer

Tekst en eindredactie Suzanne Stam

Druk Puntgaaf Drukwerk, Leiden

Colofon Het jaarverslag is een uitgave van Dorp, Stad en Land © 2025

4

Dat betekent dat Dorp, Stad en Land ook stappen heeft gezet in de dienstverlening: Arlette somt een selectie op: ‘Gemeenten kunnen bij ons terecht voor hulp bij inspirerend en realistisch beleid of slimme processen voor vergunningverlening. Daarbij gaan we samen met ambtenaren, het college en de gemeenteraadsleden in cocreatie aan de slag, zie ook het artikel over bouwregels in het omgevingsplan op pagina 10. Verder geven we interactieve raadspresentaties over de Omgevingswet en omgevingskwaliteit, kijk hiervoor op pagina 6. Ook bieden we verschillende vormen van vooroverleg aan, bijvoorbeeld met collegiaal overleg of een inloopspreekuur. En we ontwikkelen een compleet nieuwe methode voor gemeenten om zorgvuldig met de omgeving van monumenten om te gaan binnen de nieuwe wet, daarover meer op pagina 8.’

Dorp, Stad en Land Stationsplein 45 3013 AK Rotterdam 010 280 9445 info@dorpstadenland.nl

Kennis delen

Wij danken iedereen die meegewerkt heeft aan het tot stand komen van deze uitgave.

Arlette wil de groei graag inzetten voor het algemeen belang. ‘Nederland is bezig met grote bouwopgaven en wij willen die graag vooruithelpen. Als we éérder met elkaar praten over goede omgevingskwaliteit, kan dat de bouw versnellen. Wij hebben veel kennis in huis en we nemen nieuwe mensen aan met specifieke, actuele kennis om aan de toegenomen vraag van gemeenten te kunnen voldoen. Gemeenten kunnen van ons en van elkaar leren. Wij willen daar graag een verbinder en inspirator in zijn. Zo houden we Nederland mooi met elkaar.’

5

J A A R V E R S L AG 2 0 24

J A A R V E R S L AG 2 0 24

Goede omgevingskwaliteit én snel en betaalbaar bouwen: dat gaat goed samen! Een samenhangend proces

Initiatiefnemer

O

1

2

3

Beleid

Vooroverleg

Vergunning

m van idee tot bouw te komen op zo’n manier dat het de omgeving verrijkt en zowel oog heeft voor de belangen van de initiatiefnemer als van omwonenden en toekomstige generaties, is een goedlopend, samenhangend proces essentieel. Dat proces loopt van beleid naar vooroverleg tot vergunning. Arlette van Poppel, directeur Dorp, Stad en Land: ‘De Omgevingswet stimuleert integraal werken in plaats van stapeling van regels, en vooroverleg met de initiatiefnemer. Als je in een vroeg stadium goed met elkaar samenwerkt, kom je tot het beste, snelste en betaalbaarste resultaat voor goede omgevingskwaliteit. Maar dat is best complex om te organiseren, dus daar heb je een slim proces voor nodig.’

6

Snel en betaalbaar bouwen van woningen is hard nodig, bijna iedere gemeente herkent dat wel. Daarnaast wil elke gemeente een prettige, gezonde leefomgeving voor haar bewoners en de schoonheid van het dorp, de stad of het landschap behouden. Hoe is dat te combineren? Wat is er nodig voor snel bouwen mét goede omgevingskwaliteit en wat is de rol van uw gemeente daarin? Het korte antwoord: een samenhangend en slim proces!

Vooraf de tijd nemen, is later tijd besparen

Hoe ziet een samenhangend proces eruit?

Dat proces begint bij hoe beleid is opgesteld en geformuleerd bij gemeenten. Arlette: ‘Opstellen van goed en realistisch beleid is ingewikkeld. Soms zijn tegenstrijdige belangen niet meteen zichtbaar of lijken ze onoverbrugbaar en bestaat bij gemeente of raad de neiging om het te laten met het idee ‘dat lossen we later wel op’. Maar dat leidt onvermijdelijk tot vertraging in het bouwproces, een duurder traject, slechtere omgevingskwaliteit en frustratie bij betrokkenen. Aan het begin, bij het opstellen van beleid, dit aan durven pakken, leidt tot kwaliteit, snelheid en betaalbaarheid. Daar is kennis, lef en gedrevenheid voor nodig van bestuurders en ambtenaren. Die moeten het gesprek met elkaar aangaan, zich verdiepen in de materie en keuzes durven maken in het belang van de inwoners die ze vertegenwoordigen.’

Arlette schetst in het kort het proces: ‘Een initiatiefnemer die een locatie gaat aankopen, wil weten wat daar kan en mag. Zorg daarom als eerste voor duidelijk en begrijpelijk beleid (1) en voorkom tegenstrijdigheden in verschillende beleidsstukken. De initiatiefnemer heeft zo een handvat om zijn idee uit te werken naar een schetsontwerp en iets moois te maken wat ook fijn is voor de buren.’ ‘Organiseer vervolgens goed en breed vooroverleg (2). Hiermee kunnen de initiatiefnemer, de adviescommissie en de gemeente met elkaar sparren en meedenken over de plannen. De commissie bestaat uit praktijkgerichte vakmensen, integraal, onafhankelijk en lokaal georiënteerd. Betrek ze op tijd en zie het als ‘gratis advies van architecten’!’ In dit stadium kunnen zij op een betaalbare manier nog goed richting geven aan de gewenste omgevingskwaliteit en een aanvrager snel vooruit helpen.

Bouwen

Met alle juiste informatie en afspraken kan de initiatiefnemer het ontwerp uitwerken naar de vergunning (3). De adviescommissie beoordeelt of het definitieve bouwplan alle eisen en belangen goed verenigt en de omgeving verrijkt, volgens het beleid en de eerder gemaakte afspraken. Als stap 1 en 2 goed doorlopen zijn, is stap 3 alleen nog maar een check!’ Nadat de vergunning is verleend, kan de bouw starten. Arlette geeft nog wel mee: ‘De bezwaarperiode start pas nadat de vergunning is verleend. Dit kan alsnog vertraging opleveren. De kans op bezwaarprocedures kan verkleind worden als gemeenten zorgen voor helder en inspirerend beleid, met een uitleg van afwegingen en keuzes. Zo is het voor een initiatiefnemer, maar ook voor de buren, duidelijk wat de regels zijn en of een bouwwerk daaraan voldoet.’ Dorp, Stad en Land helpt gemeenten die lid zijn om samenhang aan te brengen tussen de stappen 1, 2 en 3 en deze processen te stroomlijnen. Wilt u meer informatie? Neem contact op met uw regio-coördinator of info@ dorpstadenland.nl.

7

J A A R V E R S L AG 2 0 24

J A A R V E R S L AG 2 0 24

De omgeving van het monument

Een nieuwe wet, een nieuwe methode

Erfgoed in het omgevingsplan

Solide methode

De aanleiding voor het ontwikkelen van een nieuwe methode is de Omgevingswet: die schrijft voor dat nieuwe ontwikkelingen in de omgeving van het monument, het monument zelf niet mogen ‘schaden of ontsieren’. Marije: ‘Dat roept twee vragen op: wat rekenen we tot ‘de omgeving van het monument’? En wat verstaan we onder ‘schaden of ontsieren’? Een omgeving kan bijvoorbeeld gaan om het erf bij een boerderij of de bebouwing aan de kerkring rondom een kerk. In het omgevingsplan kan de omgeving van het monument vastgelegd worden als een contour op de kaart. Daarbij zijn regels nodig voor hoe met nieuwe ontwikkelingen in de omgeving van een monument om te gaan.’

Alle gemeenten moeten het omgevingsplan in 2032 op orde hebben, inclusief de bescherming van erfgoed. Marije: ‘Dat is een hele klus. Om onze gemeenten hierbij te helpen, ontwikkelt Dorp, Stad en Land een methode waarmee op eenduidige manier de omgeving van een monument kan worden bepaald. Daarbij denken we bijvoorbeeld ook aan compacte voorbeeldregels voor een zorgvuldige omgang met de omgeving en het monument.’ ‘Deze methode testen we als bij eerste in Gorinchem, een gemeente met veel monumenten. Met een team van de gemeente sparren we over verschillende plekken en typen monumenten: wat beschouwen we hier als de omgeving, en waarom? En welke ontwikkelingen passen in deze omgeving? We gaan met deze inzichten ook graag met andere gemeenten in gesprek om tot een solide methode te komen.’

Vooraf nadenken Dat betekent niet dat er straks niks meer mag of kan, benadrukt Marije. ‘Het vraagt dat we vooraf nadenken over wat wel en niet past bij een bepaald monument. Hoe behouden we de zichtlijnen naar de kerk? Wat is een geschikte plek voor een nieuwe schuur bij een monumentale woning, zodat de woning vanaf de straat goed zichtbaar blijft? Door hier vooraf over na te denken, houden we het monument in de context beleefbaar en houden we onze leefomgeving voor iedereen mooi en prettig. Bovendien geeft het initiatiefnemers met plannen nabij een monument meer duidelijkheid vooraf.’

Kennis delen Dorp, Stad en Land investeert met eigen middelen in de ontwikkeling van deze methode. Gemeenten kunnen straks gebruik maken van deze methode om erfgoed goed te regelen in hun omgevingsplan. Dorp, Stad en Land deelt deze kennis graag en zet zich zo in voor het algemeen belang van een aantrekkelijke leefomgeving. Wilt u meer informatie of betrokken zijn bij de ontwikkeling van deze nieuwe methode? Mail naar info@dorpstadenland.nl

Van beschermen naar benutten

De omgeving van dit voormalige havenkantoor is in de loop der tijd behoorlijk veranderd. Het woningblok uit de jaren 1980 doet onvoldoende recht aan het monument. Dat zit hem niet in de bouwstijl, maar in het feit dat het nieuwe gebouw met de hoge blinde muur zijn rug keert naar het monument. Door bij nieuwe ontwikkelingen over dit soort aspecten vooraf na te denken, kan de bebouwing in de omgeving passender aansluiten op het monument. Hierdoor komen zowel het monument als de nieuwe ontwikkeling beiden beter tot hun recht.

Een monument vertelt over de geschiedenis van straat, dorp of landschap. Over hoe mensen vroeger leefden, werkten of woonden. Net zo belangrijk als het monument zelf, is de omgeving. De nieuwe Omgevingswet schrijft voor dat gemeenten de ‘omgeving van het monument’ in het omgevingsplan opnemen. Dorp, Stad en Land ontwikkelt een methode die gemeenten helpt om dit te regelen. Marije Couperus, erfgoedadviseur: ‘De context draagt bij aan de beleving van een monument.’ F OTO G R A F I E : D I R K V E R W O E R D

8

Andersom geldt ook dat een monument invloed heeft op en bijdraagt aan de identiteit van een plek. Marije: ‘Vooral op plekken waar veel verandert, kan een monument een identiteitsdrager zijn. Het biedt inspiratie voor nieuwe (gebieds)ontwikkelingen. We gaan van het beschermen van het object, naar het benutten van erfgoed voor nieuwe ontwikkelingen.’

De hoogte, de omvang van het nieuwe pand, de vorm van het dak en zelfs de kleur van het pand: ze sluiten allemaal goed aan bij monumentale omgeving. De grote glazen opening in de gevel verwijst naar de dubbele deuren van de oude buren. Kortom: een modern ontwerp dat rekening houdt met de historische omgeving en daarmee een mooi straatbeeld oplevert. 9

J A A R V E R S L AG 2 0 24

J A A R V E R S L AG 2 0 24

‘Belangrijk om verschillende disciplines te verbinden’ Bas Schout planoloog, stedenbouwkundige en adviseur omgevingskwaliteit Dorp, Stad en Land

Het omgevingsplan komt eraan

Iedereen aan tafel voor duidelijke regels bouwactiviteiten Vanaf 2032 vervangt het omgevingsplan alle oude bestemmingsplannen in de gemeente. Maar hoe stel je daarin duidelijke en realistische regels op voor bouwactiviteiten die de omgevingskwaliteit stimuleren? Gemeente Leidschendam-Voorburg schakelde Dorp, Stad en Land in om daarbij te helpen. Het resultaat: een gedragen advies met overzichtskaarten en heldere voorwaarden voor ‘kleine bouwactiviteiten’ als basis voor de juridische regels. Vier betrokkenen aan het woord.

10

Gebiedsgerichte aanpak Wat voorafging: Dorp, Stad en Land organiseerde samen met de gemeente interactieve werksessies met wethouders, raadsleden en ambtenaren – van beleidsmakers tot handhavers. Hieruit ontstond een gebiedsgerichte aanpak met twee typen gebieden: basisgebieden en specifieke gebieden. Per gebied zijn uitgangspunten geformuleerd: wat mag waar gebouwd worden, en onder welke voorwaarden? Daarbij zijn de voorwaarden voor kleine bouwactiviteiten visueel vastgelegd met een kleurcode. Groen: geen regels nodig Geel: zonder vergunning toestaan met enkele voorwaarden (algemene regels) Oranje: met vergunning toestaan met meer voorwaarden (vergunningplicht + beoordelingsregels) Rood: niet toestaan (verbod) Hieruit volgde een matrix, een compleet schema voor kleine bouwactiviteiten als basis voor de regels in het nieuwe omgevingsplan.

‘Binnen de gemeente spreekt iedere discipline zijn eigen taal. Een stedenbouwkundige denkt visueel en in ruimtelijke samenhangen, een jurist is heel precies en wil dat alles juridisch klopt. En dan heb je ook nog de mensen die zorgen voor de uitvoering zoals plantoetsers en toezichthouders die met de praktijk en mensen op straat te maken hebben. Door met elkaar in gesprek te gaan, ontstonden gezamenlijke inzichten die geholpen hebben om regels op te stellen die zorg dragen voor de aanwezige ruimtelijke kwaliteiten, maar ook voldoende ruimte bieden voor nieuwe ontwikkelingen en uitvoerbaar zijn. Er is daardoor meer draagvlak voor de keuzes die zijn gemaakt. Het uiteindelijk advies is om voor de basisgebieden vooral met algemene regels te werken, dus vergunningvrij onder bepaalde voorwaarden. Maar voor de specifieke gebieden is meer aandacht nodig met vergunningplichten en advisering door de gemeentelijke adviescommissie. Sturen waar nodig, loslaten waar dat kan.’

‘Nu de uitgangspunten omzetten in juridische regels’ Meryem Tas jurist gemeente Leidschendam-Voorburg ‘De kaarten per deelgebied met de uitgangspunten voor bouwactiviteiten zijn nu onze basis. Mijn rol is om de uitgangspunten te vertalen naar juridische regels. Dat doen we samen met de adviseurs, het is heel fijn om met Bas daarover te sparren. Ik vind het heel tof hoe we dit traject als gemeente samen met Dorp, Stad en Land aanpakken. Mijn leermoment en ik ben en blijf een jurist: sommige uitgangspunten hadden nog specifieker gekund. Zodra de juridische regels klaar zijn, leggen we ze opnieuw voor aan iedereen die meedacht. De feedback verwerken we weer zodat we uiteindelijk een product kunnen voorleggen aan de raad dat door iedereen echt gedragen wordt.’

‘Bouwen is het hart van je omgevingsplan’ Danielle Reek projectleider omgevingsplan gemeente Leidschendam-Voorburg ‘Ik werd heel blij van de werksessies omdat we met elkaar op zoek gingen naar de ruimtelijke kwaliteit van Leidschendam-Voorburg. Wethouders, raadsleden, beleidsmakers en handhavers, iedereen ging met elkaar in gesprek. Dat gaf energie en mogelijkheden om elkaar vanuit verschillende vakdisciplines beter te begrijpen. Je kan als beleidsmaker het één bedenken, maar de vergunningverlener en handhaver gaat het toetsen en uitvoeren. Je kunt wel minder regels willen, maar wat betekent dat voor de handhaving? Dat leverde discussie op, en dáár gaat het om, je moet elkaar begrijpen. Bouwen is het hart van je omgevingsplan. Wat wil je beschermen, welke ruimtelijke kwaliteiten vinden we belangrijk, en wat laat je daarom meer los en waarom? Wat zijn toegestane bouwactiviteiten en hoe voorkom je ongewenste bouwactiviteiten? Een mooi voorbeeld is de stalling voor scootmobielen: relatief nieuw in de openbare ruimte, maar als gemeente moet je wel bepalen op welke manier je ervan wilt zijn (vergunning verlenen of algemene regel) en hoe dat eruitziet. De kaarten vormen nu een goede basis voor het vervolgtraject.’

‘Van minder regels naar meer kwaliteit waarborgen’ Remco Rolvink stedenbouwkundige, landschapsarchitect en adviseur Dorp, Stad en Land ‘Leidschendam-Voorburg is gevarieerd: stedelijke zones met het oude dorpslint, ‘superhoven’- twee wederopbouwwijken en landelijke gebieden zoals polderdorp Stompwijk. Met mijn ‘landschapsbril’ kijk ik naar de onbebouwde omgeving, maar ook naar de buitenruimte zoals pleinen en straten. Wat doet een uitbouw of afvalhok met de omgeving? Tijdens de sessies verschoof de focus van ‘minder regels’ naar ‘meer kwaliteit waarborgen’. Complimenten voor de gemeente voor de aanpak en hoe ze met hun eigen mensen van alle disciplines aan tafel gingen. Zo kom je tot waardevolle inzichten, werk je integraal en het levert uiteindelijk een duurzaam product op waar iedereen achter staat.’

11

J A A R V E R S L AG 2 0 24

J A A R V E R S L AG 2 0 24

Succes van samenwerking

Van vervallen monumenten naar een levendige wijk voor wonen en cultuur

In Vlaardingen verrijst een nieuwe wijk met een rijke geschiedenis: het Museumkwartier. Oude, vervallen erfgoedpanden uit de visserij-industrie worden omgetoverd tot een levendige wijk voor wonen en cultuur. Een project van lange adem, maar dankzij goede, integrale samenwerking tussen de gemeente, ontwikkelaar FULLHOUSE en de adviescommissie krijgt de stad een waardige entree, die historie en toekomst verbindt.

VA N L I N KS N A A R R E C H T S : W E T H O U D E R L I A N N E VA N K A L K E N ( C U LT U U R E N E R F G O E D ) , W E T H O U D E R I VA N A S O M E R S - G A R D E N I E R ( B O U W E N E N W O N E N ) , R OY W I J T E ( F U L L H O U S E ) E N R E N É O N S I A ( VO O R Z I T T E R C O M M I S S I E O M G E V I N G S K WA L I T E I T ) . F OTO G R A F I E : M A R C O H O F ST É

12

13

J A A R V E R S L AG 2 0 24

J A A R V E R S L AG 2 0 24

D

e wijk is onderdeel van de gebiedsontwikkeling Rivierzone, waarmee de gemeente de verbinding van de stad met de rivier wil herstellen. De monumentale panden aan Westhavenkade en Vetteoordskade, waaronder de visserijpakhuizen, rederswoningen en boetschuur, waar visnetten werden gedroogd en hersteld, herinneren aan de gloriedagen van de visserij. Vroeger werd de haring in tonnen via een systeem van steegjes en straatjes naar het achter-terrein gerold. Dat lijnenstelsel keert terug in het ontwerp. De link tussen verleden en heden is voor de gemeente een belangrijke voorwaarde voor het hele Museumkwartier.

Belangrijke doorbraak

Artist impression van de herontwikkeling van de ‘sprijpanden’ (pakhuizen, rederswoningen en boetschuur), die herinneren aan de levendige haringvisserij van Vlaardingen. De herontwikkeling is een mooie nieuwe toevoeging voor het leef- en woonklimaat in het centrum van Vlaardingen.

De rijksmonumentale boetschuur, gelegen achter de pakhuizen, is één van de laatst bewaarde boetschuren in Nederland. Een belangrijke werkplek voor de vrouwen in Vlaardingen. Tot in de twintigste eeuw werden hier de visnetten gedroogd en gerepareerd. De schuur wordt herbestemd tot woningen.

BEELD: FULLHOUSE

F OTO G R A F I E : M A R C O H O F ST É

Een goed voorbeeld van die samenwerking: de originele ramen in een van de panden. Roy: ‘De vraag is hoe je die kunt behouden, maar op zo’n manier kunt aanpassen dat ze voldoen aan het wooncomfort en de duurzaamheidseisen van deze tijd, en dan ook nog financieel haalbaar. Een ingewikkelde puzzel, de commissie dacht inhoudelijk mee en stimuleerde ons om diepgravend onderzoek te doen. Uiteindelijk konden we zo een keuze maken die voor alle partijen optimaal is. Wat ik ook heel positief vond, was dat de commissieleden de locatie met ons hebben bezocht. Het zorgt voor begrip waarom bepaalde keuzes worden gemaakt. Ik denk dat we met elkaar tot het beste resultaat zijn gekomen.’

René Onsia, voorzitter van de adviescommissie als adviseur van Dorp, Stad en Land, is blij met het verloop van het project: ‘Al jaren zijn we als commissie omgevingskwaliteit bezig met dit gebied. De panden zijn rijksmonumenten, in het rijksbeschermd stadsgezicht. Er zijn meerdere partijen bij betrokken, ook de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed. De panden staan al decennia leeg, we waren bang voor instorting, dus er moest echt snel wat gebeuren.’ Het nieuwe Museumkwartier bestaat uit de bestaande historische bouw en nieuwbouw. De nieuwbouw is een verrijking voor het centrum van Vlaardingen, en was ook nodig om het totale project financieel haalbaar te maken. Toen de bestaande bouw werd losgeknipt van de nieuwbouw door een andere ontwikkelaar, was de commissie bang dat herstel van de bestaande bouw niet haalbaar zou zijn. Tot ontwikkelaar FULLHOUSE instapte voor de aanpak van de erfgoedpanden. Mede omdat zij de panden en woningen in eigen beheer houden, werd het project weer vlot getrokken.

‘Een ingewikkelde puzzel, de commissie dacht inhoudelijk mee en stimuleerde ons om diepgravend onderzoek te doen.’

René: ‘Toen FULLHOUSE erbij kwam, was dat een belangrijke doorbraak. Omdat er echt haast achter zat, hebben we gekeken hoe we het proces zo vlot mogelijk konden laten verlopen, maar wel met oog voor de historische details. FULLHOUSE deelde steeds de plannen, schetsen en documenten met ons. Als commissie hebben we regelmatig vooroverleggen gehad zodat FULLHOUSE goed en snel verder kon.’

Trotse wethouder Wethouder Ivana Somers – Gardenier (Bouwen en Wonen) is trots dat de panden na meer dan 23 jaar leegstand worden opgeknapt én op de manier waarop dat wordt gedaan: ‘We hebben te maken met een wooncrisis. Met dit project voegen we woningen toe en behouden we de monumentale waarde. FULLHOUSE is een jong en innovatief bedrijf met hart voor de geschiedenis van een pand. Ze gaan enkele beeldbepalende panden, bekend als de ‘Sprijpanden’, biobased en circulair isoleren. Innovatie en technologie staan niet stil. Dat vraagt ook wat van adviescommissies en erfgoeddeskundigen, die moeten blijven meebewegen. Met elkaar moeten we nadenken over hoe we dat vastleggen in erfgoedbeleid, maar ik ben heel trots dat wij daar als gemeente samen met de ontwikkelaar en de adviescommissie in pionieren. Dat allemaal dankzij een goede, onderlinge samenwerking, dat is fantastisch!’

‘Omdat er echt haast achter zat, hebben we gekeken hoe we het proces zo vlot mogelijk konden laten verlopen, maar wel met oog voor de historische details.’

Tastbaar voor toekomstige generaties

Constant in gesprek Het Museumkwartier past goed bij de werkwijze van FULLHOUSE, vertelt Roy Wijte: ‘Wij zijn projectontwikkelaar, belegger, ontwerper, bouwer en beheerder, en gespecialiseerd in herontwikkeling van gebouwen. De panden die we in het Museumkwartier transformeren naar 73 huurwoningen houden we in eigen beheer. De gemeente wilde doorpakken en door de samenwerking met de adviescommissie lukte dat. We waren constant in gesprek met elkaar en dat was heel prettig. De commissie had begrip voor de uitdaging die wij zijn aangegaan en scherpte tegelijkertijd onze plannen aan.’

Historische ramen met wooncomfort van nu

Na zo’n twintig jaar leegstand worden de pakhuizen herontwikkeld. Situatie vlak voordat de transformatie van start ging. F OTO G R A F I E : F U L L H O U S E

14

Wethouder Lianne van Kalken (Cultuur en erfgoed) over het Museumkwartier: ‘Je voelt de geschiedenis op deze plek en dat brengen we ook terug in de buitenruimte. Toekomstige bewoners van de nieuwbouw konden meedenken over kunst in de buitenruimte en er komt een kunstroute die het Museumkwartier nog beter met de binnenstad verbindt. Zo maken we het verleden tastbaar voor toekomstige generaties. Door de integrale samenwerking met alle partijen wordt dit een parel in de stad.’

Achterzijde van de pakhuizen, met links de boetschuur en rechts nieuwbouwwoningen. F OTO G R A F I E : M A R C O H O F ST É

15

J A A R V E R S L AG 2 0 24

J A A R V E R S L AG 2 0 24

Klimaatadaptief en natuurinclusief bouwen

De beste ingrepen zijn eenvoudige en natuurlijke oplossingen

Natuur nodig voor gezonde o ­ mgeving

Parkeren bundelen

Nanda Sluijsmans is stedenbouwkundige en landschapsontwerper en werkte tot maart 2025 voor de gemeente Pijnacker-Nootdorp. Ze zet zich in voor een gezonde leefomgeving. ‘Het welzijn van mensen is onlosmakelijk verbonden met een gezonde omgeving, en die is simpelweg pas compleet met groen. Het gaat om buurten waar kinderen spelen op straat en de oudere buurvrouw veilig naar de bakker kan wandelen. De buurt moet klimaatverandering aankunnen, hevige hoosbuien opvangen en verkoeling bieden op hete dagen. Daar hebben we de natuur voor nodig. In nieuwe, maar ook in bestaande buurten.’

De toekomstige autovrije buurt Wijck is daar een succesvol voorbeeld van. Nanda: We wilden hier geen auto’s voor de woningen, maar sfeervolle straten. We hebben het parkeren gebundeld, in een mobiliteitshub verderop in de wijk. Dit is een gebouw met verschillende lagen en meerdere functies. Op het dak is ruimte voor een sportcourt en openluchtbioscoop. Een proces dat we in een waardevolle samenwerking met de commissie van Dorp, Stad en Land hebben bereikt.’

Keuze voor meer groen Tip van Nanda: ‘Stel bij gebiedsontwikkelingen met verschillende gemeentelijke afdelingen en disciplines de ruimtelijke uitgangspunten op en betrek de commissie hier ook meteen al bij! Dit biedt ontwikkelaars snel duidelijkheid waar een plan aan moet voldoen. Juist klimaatadaptief en natuurinclusief bouwen is niet duur of ingewikkeld als het vanaf het begin wordt ­ eegenomen.’ m

Nanda: ‘De gemeente Pijnacker-Nootdorp zet sterk in op klimaatadaptief en natuurinclusief bouwen. Traditioneel was het uitgangspunt om niet te hoog te bouwen met parkeren voor de deur. Tegelijkertijd heeft de gemeente de ambitie om méér te bouwen, méér groen en méér ontmoeting. Maar niet alles kan. De gemeente heeft de afweging gemaakt en gekozen voor gestapelde bouw én straten met ruimte voor groen, spelen en ontmoeten.’

W

at hebben meidoorns en het bundelen van parkeren met elkaar te maken? Het zijn zomaar twee voorbeelden die bijdragen aan een goede leefomgeving. Timko Lokerse (landschapsarchitect en adviseur Dorp, Stad en Land) en Nanda Sluijsmans (stedenbouwkundige) over het belang van landschap, klimaatadaptief en natuurinclusief bouwen. Nanda: ‘De beste ingrepen zijn eenvoudige en natuurlijke oplossingen, zoals gewoon meer bomen en struiken.’

‘In Goeree en Schouwen-Duivenland hebben we het Dorp, Stad, en Land spreekuur. Medewerkers van de gemeente die zich bezighouden met ruimtelijke ontwikkeling kunnen bij ons langskomen voor advies en om te sparren. Dat helpt hen bij het aanscherpen van een visie of plan. Voor ons is het voordeel dat we vanaf het begin al mee kunnen denken en sparren over de gewenste kwaliteit van leefomgeving voor mens en dier.’

Timko Lokerse is adviseur in de commissies van Goeree en SchouwenDuiveland, waar veel boerenbedrijven zitten. De gemeenten hebben te maken met bedrijven die willen uitbreiden, maar ze hebben ook de taak het landschap en de biodiversiteit goed te houden zodat het voor bewoners en recreanten aangenaam blijft. Dorp, Stad en Land adviseert bij uitbreidingsplannen, zoals bij de bouw van nieuwe schuren in het agrarisch landschap.

Drie vliegen in één klap

Tip 2:

Timko: ‘Zo’n schuur wordt vaak voor opslag gebruikt en is meestal groot en hoog. Ze vallen erg op in het vlakke, open landschap en dat past niet altijd bij de landelijke omgeving. Tegelijkertijd is de biodiversiteit van agragrische gebieden momenteel matig. Daarom vragen wij rond nieuwe schuren om een 10 meter brede strook van ‘opgaande streekeigen beplanting’. Met zo’n strook slaan we drie vliegen in één klap: de schuur valt meer weg achter het groen wat de kwaliteit van het landschap ten goede komt, de biodiversiteit verbetert en het geeft beschutting tegen hitte en vangt water op.’

‘Neem het aanleggen van een groenstrook rondom nieuw te bouwen schuren op in beleid zoals het nieuwe omgevingsplan. Dan is het voor alle betrokkenen helder wat er verwacht wordt en dat komt een snelle en soepele vergunningverlening ten goede.’

een jaar of 10 een rijke biotoop rondom de schuur. Een mooie schuilplaats voor dieren, voor insecten, vogels en egels. Het idee heeft raakvlakken met de oorspronkelijke Zeeuwse hagen. Die werden vroeger aangeplant als erfafscheiding en er stonden vooral doornige struiken in zoals de meidoorn. Zo hielden de hagen ook nog eens het vee tegen.’

Schuilplaats voor dieren De strook bestaat uit een mengsel van lage planten, struiken en bomen die van oudsher in het gebied voorkomen, zoals linden, iepen, eiken, esdoorns en meidoorns. Timko: ‘Hierdoor onstaat in

16

Hoe kunnen bestaande wijken groener en meer klimaatadaptief worden? Nanda: ‘Geparkeerde auto’s, die vaak 23 uur per dag stilstaan, nemen grote hoeveelheden ruimte in beslag. Gemeenten kunnen bijvoorbeeld vergunningparkeren invoeren, actief fietsverkeer bevorderen en onnodige verharding weghalen en zo meer ruimte creëren voor groen.’

F OTO G R A F I E : N A N DA S L U I J S M A N S

Tip 1 van Timko:

F OTO G R A F I E : D I R K V E R W O E R D

Bestaande wijken

Liefde voor het landschap Dorp, Stad en Land adviseert deze aanpak nu een jaar of drie. Timko: ‘Natuurlijk is de aanplant op een strook landbouwgrond een kostenpost voor de boer. Maar die krijgt daardoor wel de mogelijkheid om een nieuwe schuur te bouwen. Bij de politiek en bij boeren is er draagvlak voor. Liefde voor het landschap zit bij veel agrariërs in het dna.’

17

J A A R V E R S L AG 2 0 24

Bestuur en Raad van Toezicht Dorp, Stad en Land is een onafhankelijke Vereniging en Stichting. Gemeenten en andere overheden kunnen lid worden van de vereniging. Het Bestuur van de Vereniging vertegenwoordigt de belangen van alle leden en vormt ook de Raad Van Toezicht van de Stichting. In de Stichting vinden alle werkzaamheden plaats. De directeurbestuurder (Arlette van Poppel) leidt de Stichting als een zelfstandige organisatie en overlegt viermaal per jaar met de Raad van Toezicht. drs. Henri J.J. Lenferink Voorzitter – waarnemend Commissaris van de Koning in Gelderland, oud-burgemeester van Leiden mr. Emiel H. de Joode Secretaris – Advocaat en partner bij Ten Holter Noordam advocaten mr. Erik de Rijk Penningmeester en Voorzitter Raad van commissarissen Vodafone Europe B.V.

Kennis delen in de praktijk: interactieve raadspresentaties omgevingskwaliteit

Sterke besluiten beginnen met de juiste kennis

J A A R V E R S L AG 2 0 24

B

ouwbeleid en omgevingskwaliteit, het zijn twee onderwerpen die nauw samenhangen en waar een gemeenteraad over beslist. Raadsleden, zelf ook inwoners, zetten zich vol overtuiging in voor hun dorp of stad en nemen belangrijke beslissingen voor hun medebewoners. De raadsleden hebben verschillende achtergronden en dit onderwerp kan helemaal nieuw voor hen zijn. Dorp, Stad en Land komt graag bij de gemeenten langs die lid zijn van onze vereniging om college en raadsleden te voeden met kennis. Zo kunnen zij tot weloverwogen beslissingen komen. Een goed voorbeeld zijn de interactieve presentaties die Dorp, Stad en Land heeft opgezet voor haar leden. Daarin komen verschillende onderwerpen aan bod. Wat is goede omgevingskwaliteit nu eigenlijk in gewone mensentaal? Waar bestaat de fysieke leefomgeving uit? Is er een gemene deler, zaken waar iedereen het eigenlijk wel over eens is, ongeacht leeftijd, politieke kleur of achtergrond? Wat is de rol van de onafhankelijke adviescommissie omgevingskwaliteit en hoe kan die de raad, het college en de ambtenaren helpen? Ook wordt kort ingegaan op de Omgevingswet en de vier instrumenten die gemeenten hebben om de omgevingskwaliteit te borgen. Daarna volgt een duik in wat er nodig is om goede omgevingskwaliteit te bereiken: een slim en samenhangend proces (zie ook pagina 6).

Wilt u meer informatie of een afspraak maken voor een uitgebreide presentatie in uw gemeente? Dorp, Stad en Land komt graag langs! Mail: info@dorpstadenland.nl

Wat is omgevingskwaliteit in gewone mensentaal? ‘Een plek met een prettige leefomgeving, waar mensen zich thuis voelen en waar ze trots op zijn, voor verschillende soorten mensen en in harmonie met de natuur.’

Zaken die alle mensen prettig vinden en daarom sterk bijdragen aan de kwaliteit van de leefomgeving ● Groen Wetenschappelijk bewezen goed voor het mentale welzijn van de mens

mr. drs. Annemiek M.M. Jetten MSc Bestuurslid – Lid algemeen bestuur van Brabantse Delta, oud waarnemend-burgemeester van Papendrecht, oud-burgemeester van Vlaardingen, oud-burgemeester van Sluis

● De menselijke maat en schaal De verhouding tussen bebouwing en de ruimte daartussen moet kloppen ● Ooghoogte moet veilig en aantrekkelijk zijn Geen dichte gevels of parkeergarage op de begane grond

Robbert-Jan van Duijn Bestuurslid – Burgemeester van Nieuwkoop, oud-wethouder van Aalsmeer Milène Junius Bestuurslid – Vertrouwenspersoon Eerste Kamer, oud-burgemeester van Hellevoetsluis

● Overzichtelijke scheiding tussen publiek en privé Onderscheid tussen voorkant en achterkant, zodat niet iedereen naar binnen kijkt in achtertuin of slaapkamer

Maarten Raaijmakers Bestuurslid – Architect en adviseur Erfgoed en Cultuurhistorie mr. Eveline Smits Bestuurslid – Advocaat bij Kneppelhout Advocaten

● Identiteit van een plek Herkenningspunten en oude verhalen zodat mensen zich thuis voelen. Erfgoed speelt hierin een belangrijke rol, ook bij nieuwe ontwikkelingen.

Save the date

Fysieke leefomgeving

Algemene Ledenvergadering op 15 september 2025 om 14.00 uur

De fysieke leefomgeving bestaat uit veel ­elementen en is alles wat je ziet en aan kan raken. Denk bijvoorbeeld aan de stoep en rijweg, metselwerk van gebouwen, nieuwbouw en bestaande bouw, straatmeubilair, bomen, bestrating, parkeren, gevels, reclame-uitingen, monumenten en erfgoed.

Op het programma staan een terugblik op het afgelopen jaar en vooruitblik op komend jaar, het vaststellen van de jaarcijfers en een actuele themasessie over omgevingskwaliteit. De vergadering is online zodat iedereen gemakkelijk aan kan sluiten. De definitieve uitnodiging met het volledige programma volgt!

18

19

J A A R V E R S L AG 2 0 24

J A A R V E R S L AG 2 0 24

Jaarrekening 2024

Jaarrekening 2024

De jaarrekening van de vereniging wordt vastgesteld tijdens de Algemene Ledenvergadering in september 2025.

De jaarrekening van de Stichting wordt vastgesteld tijdens de Bestuursvergadering in juni 2025.

Balans per 31 december 2024

Balans per 31 december 2024

Vereniging Dorp, Stad en Land Activa

Stichting Dorp, Stad en Land

31-12-2024

31-12-2023

Activa

VASTE ACTIVA

VASTE ACTIVA

Financiële vaste activa

Materiële vaste activa

Overige effecten

1.091.433

1.057.804

VLOTTENDE ACTIVA Vorderingen Overige vorderingen

5.183

4.990

Liquide middelen

1.291.080

1.301.603

2.387.696

2.364.397

Totaal activa

31-12-2024

Verbouwing

21.241

25.444

Inventaris

38.757

54.829

Vervoermiddelen

3.415

3.791 63.413

31-12-2024

31-12-2023

Eigen vermogen

2.374.645

2.354.214

Kortlopende schulden Schulden aan leveranciers en handelskredieten

2.381

Overige schulden

10.670

10.183

Totaal passiva

2.387.696

2.364.397

Staat van baten en lasten over 2024 2024

2023

64.000

41.478

Overige bedrijfskosten

67.173

60.781

Totaal bedrijfsresultaat

-3.173

-19.303

Netto-omzet

Opbrengsten van effecten

17.442

80.652

Andere rentebaten en soortgelijke opbrengsten

20.519

12.992

Rentelasten en soortgelijke kosten

-14.357

-13.556

Financiële baten en lasten

23.604

80.088

Totaal van resultaat voor belastingen

20.431

60.785

-

-

20.431

60.785

Belastingen over de winst of het verlies Totaal van resultaat na belastingen

84.064

VLOTTENDE ACTIVA Vorderingen Vorderingen op handelsdebiteuren

Passiva

31-12-2023

884.847

400.686

0

16.280

Overige vorderingen

450.307

272.189

Overlopende activa

24.254

68.280

Belastingen en premies sociale verzekeringen

1.359.408

757.435

Liquide middelen

2.553.480

1.412.479

Totaal activa

3.976.301

2.253.978

Passiva

31-12-2024

31-12-2023

Eigen vermogen

2.951.919

1.624.630

Voorzieningen Overige voorzieningen

125.220

Kortlopende schulden Schulden aan leveranciers en handelskredieten

240.312

169.311

Schulden ter zake van belastingen en premies sociale verzekeringen

546.590

72.168

Overlopende passiva

237.480

262.649

Totaal passiva

1.024.382

504.128

3.976.301

2.253.978

2024

2023

5.603.292

3.915.983

Staten van baten en lasten over 2024

Toelichting op de cijfers van 2024 In meerdere opzichten was 2024 een goed jaar. Om waardevolle advisering te blijven geven heeft Dorp, Stad en Land in 2023 een koersverschuiving ingezet. Conform onze nieuwe koers helpen wij lid-gemeenten met samenhang en professionalisering van de verschillende instrumenten en processen die de omgevingskwaliteit versterken. Hiertoe hebben wij onze interne werkstructuren aangepast en optimaal ingericht voor enerzijds bouwplanadvisering en anderzijds beleidsadvisering. We zijn actief met een groot aantal gemeenten in gesprek gegaan over welke maatwerkaanpak voor die gemeente het verschil kan maken, en hebben dat in werking gezet. Passend bij de nieuwe Omgevingswet zijn de integraliteit en vooroverleg-werkwijze van onze commissies verbeterd. Onze nieuwe digitale adviesbank blijkt zeer behulpzaam voor kwaliteitsadvisering en efficiëntie. En we hebben ons Register van Adviseurs

aangevuld met een aantal zeer deskundige nieuwe adviseurs in onze flexibele schil. Kortom, wij bewegen mee en doen datgene wat deze tijd van ons vraagt voor het versterken van de schoonheid van dorp, stad en land.

Niet alleen in kwalitatief opzicht, maar ook financieel was het een goed jaar Dit heeft naast bovenstaande aspecten enkele aanvullende oorzaken. Vanwege de komst van de nieuwe omgevingswet hebben veel aanvragers vóór de jaarwisseling van 2023 hun vergunningaanvraag ingediend, met name voor grote planontwikkelingen. Deze aanvragen kwamen pas in 2024 in onze commissies

20

Netto-omzet Kosten voor advisering. We hebben daardoor een veel grotere hoeveelheid bouwplannen verwerkt. Het bovendien anders tariferen van de grootste plannen om daarmee meer vooroverleg aan te kunnen bieden, heeft een stijging van het resultaat opgeleverd. Het lijkt erop dat dit nu weer stabiliseert. Ook het aantal beleidsadvisering projecten voor gemeenten is gegroeid. Ondertussen zijn de bedrijfskosten nauwelijks gestegen. Om overbelasting van onze medewerkers te voorkomen, is personeelsgroei komend jaar op zijn plaats. Voor het komende jaar 2025 doen we er alles aan om het positieve resultaat weer in te zetten voor onze leden, met onder andere nieuwe projecten voor kennisontwikkeling en kennis delen.

Kosten uitbesteed werk

1.745.068

1.631.235

Loonkosten

1.021.518

1.075.523

Sociale lasten

160.800

159.552

Pensioenlasten

144.142

111.936

Overige personeelsbeloningen

175.298

355.719

Afschrijvingen materiële vaste activa

24.705

22.531

Overige bedrijfskosten

578.774

544.851

Totaal van som der kosten

3.850.305

3.901.347

Totaal van bedrijfsresultaat

1.752.987

14.636

Andere rentebaten en soortgelijke opbrengsten

19.899

4.369

Rentelasten en soortgelijke kosten

-1.015

-1.245

Financiële baten en lasten

18.884

3.124

Totaal van resultaat voor belastingen

1.771.871

17.760

Belastingen over de winst of het verlies

-444.582

-2.719

Totaal van resultaat na belastingen

1.327.289

15.041

21

J A A R V E R S L AG 2 0 24

ir. Ingrid Douwes

ir. Jan Couwenberg

ir. Jan-Hein Janssens

ir. Jan-Willem Walraad

Jasper Deurloo MSc

ir. Joke van Egmond

ing. Joost van der Ham MSc

ing. Jos van de Lindeloof

ir. Karen van Vliet

ir. Karin Vlaar

ir. Katrijn van de Vrande

drs. Robert den Hartog

ing. Leon Verhoeven MSc

ir. Lukas Ruijs

Maarten Raaijmakers BNA

Maarten Willems AvB

ir. Marcel van Dijk

ir. Mario Hendrikx

drs. Marthe Stallenberg

ir. Matthijs Klooster

ir. Maurits Cobben

ir. Nancy Arkema

Nico van den Berg AvB

drs. ir. Nicoline van der Kooij

ir. Niels Drijvers

ir. Paul Kloet

ir. Philip Mannaerts

ir. Arlette van Poppel

Rosita Baldan

Karin van Leijden

Shila Holthuijsen

Marjolein van Rijsoort

ir. Aimée de Back

Emile Brouwer MSc

Esmee Ponsioen

ir. Johan Roelofs

ir. Luuk de Boer

Maartje Franse MSc

Marije Couperus MSc

Maurice Moerland MA

Sander van Venetie MSc

ir. Ton Jansen

Wij zijn Dorp, Stad en Land

Adviseurs

Vaste medewerkers

J A A R V E R S L AG 2 0 24

ing. Aerlant Cloïn AvB

Anne Pellikaan MA

ir. Arend Groenewegen

ir. Arjan Welschot

ir. Art Nieuwpoort

ing. Piet den Hertog MA

ir. Reinier Witteveen

Remco Rolvink AvB

ir. René Heijne

ir. René Onsia

ing. Bas Schout

Cas Nagtzaam MSc

ir. Cor Bouwstra

ir. Dave Ellens

prof. ir. Dick van Gameren

ir. Riëtte van der Werff

ir. Sarah Wolff

ir. Siebold Nijenhuis

ir. Suzanne de Kanter

ir. Suzanne Linders

dr. Dolf Broekhuizen

ir. Egbert Töns

ir. Elvira Gronovius

ir. Frans van den Meiracker

ir. Geert Reitsma

ir. Suzanne Loen

Timko Lokerse MSc

ir. Twan Jütte

ir. Wendy Voorwinde

ir. Willem Hein Schenk

Gerhard Vermeulen AvB

ir. Hans van Daal

ir. Hester van Gent

Ieme Heidema

ir. Ilse Boost

22

ir. Wouter de Jonge 23

J A A R V E R S L AG 2 0 24

J A A R V E R S L AG 2 0 24

1 Haarlemmermeer

Hillegom

Op deze overzichtskaart vindt u een selectie van onze werkzaamheden uit 2024. Voor iedere gemeente die lid is van onze vereniging, hebben we één opvallend bouwplan geselecteerd waarover de commissie van Dorp, Stad en Land adviseerde. Variërend van advies over kleine verbouwingen tot grote herbestemmingsplannen en de aanleg van nieuwe wijken.

2 3

Noordwijk

Aalsmeer

Lisse

Uithoorn

4 Teylingen

5

12

6 Katwijk Oegstgeest

Kaag en Braassem

Nieuwkoop

Leiderdorp

Leiden

10

13

8

7 9 Wassenaar Voorschoten

De Ronde Venen

14

11

Alphen aan den Rijn

Zoeterwoude

Woerden

Zuid-Holland

Leidschendam-Voorburg

15

‘s-Gravenhage Zoetermeer

16

18

Rijswijk

17

Westland

Delft

Lansingerland

24

Krimpenerwaard

Capelle aan den IJssel

Schiedam

27

36

Vlaardingen Rotterdam

42

Ridderkerk

39

38

Albrandswaard

Barendrecht

Culemborg

Vijfheerenlanden (Utrecht)

29

Krimpen aan den IJssel

35

Voorne aan Zee

41

Lopik

26 23

22

Nieuwegein Houten

Zuidplas

Midden-Delfland

Maassluis

IJsselstein

Oudewater Gouda

25

20

21

Montfoort

Waddinxveen

Pijnacker-Nootdorp

19

Bodegraven-Reeuwijk

Molenlanden

34 Alblasserdam

33

West Betuwe

28

31

Hendrik-Ido-Ambacht 32 Sliedrecht 30 Gorinchem Papendrecht Hardinxveld-Giessendam

Nissewaard

37

Zwijndrecht Zaltbommel

43

40

Goeree-Overflakkee

Hoeksche Waard

Schouwen-Duiveland 24

Dordrecht

Altena

Drimmelen

Geertruidenberg 25

Heusden Waalwijk

J A A R V E R S L AG 2 0 24

1

Woningbouwproject Hillegom

Op de hoek Molenstraat en Van den Endelaan in Hillegom wordt een nieuw woningbouwproject met dertien appartementen gerealiseerd, naar ontwerp van Ruben Wennekers: vier sociale huur, vijf middeldure huur en vier vrije sector. Dit project vult een braakliggend terrein aan de rand van het centrum en geeft een duidelijk gezicht aan deze zijde van het dorp. De gevarieerde gevels, buitenruimtes en het diverse materiaalen kleurgebruik creëren een natuurlijk ogend ensemble dat bijdraagt aan de ruimtelijke kwaliteit. Door de afwerking van de gevels en buitenruimtes aan de Molenstraat ontstaat een helder straatbeeld en wordt een positieve impuls gegeven aan het woningaanbod in het centrum.

5

2

3

Nieuwbouw op historisch landgoed De voormalige Zilveren Kruis-locatie in Noordwijk, met een historisch landgoed en een leegstaand kantoorgebouw, wordt herontwikkeld tot 4 appartementengebouwen met 166 woningen. Het ontwerp van Groosman Architecten respecteert bestaande landschapsassen en voegt nieuwe toe, waarbij de gebouwen in samenhang met de natuurlijke omgeving en omliggende wijk zijn ontworpen. Parkeren is buiten het landgoed gesitueerd. De kenmerkende architectuur van het gebouw bestaat uit afgeronde hoeken en het gebruik van materialen in warme houttinten en aardse keramiek. De commissie adviseerde integraal op landschap, stedenbouw, erfgoed en architectuur.

4

Appartementengebouw

Ontwikkelingen centrum

Op het voormalige schoolterrein aan de Frans Halsstraat in Lisse worden 49 appartementen over zes bouwlagen ontwikkeld door De Nijl Architecten. Het gebouw heeft een forse uitstraling met een lengte van 60 meter en een breedte van 30 meter, maar sluit goed aan op de omgeving door variërende bouwhoogtes en verschoven volumes. Het bestaande groen wordt versterkt en parkeren wordt bij de school geplaatst, waardoor het hoogste volume minder opvalt. De gekozen kleuren en materialen voegen frisheid toe en passen bij de omliggende straten. Dit project zal bijdragen aan de ruimtelijke kwaliteit van de woonwijk.

In het centrum van Sassenheim zijn recent diverse bouwplannen rondom de Wilhelminalaan gerealiseerd. De monumentale school ‘Sassenheim’ is omgebouwd tot woningen en het kerkcentrum ‘Het Venster’ is vorig jaar voltooid. Afgelopen jaar zijn de plannen rondom het Hortusplein meerdere keren besproken met stedenbouw en aanvragers. Het complex bevat winkels, woningen en appartementen en sluit aan op het winkelgebied van Sassenheim. Het project van Groosman Architecten levert een positieve bijdrage aan het woonbestand in het centrum. Ook zorgt het project voor duidelijkheid in het gebruik van het Hortusplein: eerst parkeren, daarna een loopgebied. Het creëert een tussenpleintje aan de Hortuslaan met horeca en de ingang van de supermarkt, waardoor een natuurlijke loop naar de winkelstraat ontstaat. Dit verbetert de ruimtelijke kwaliteit van het dorp.

Lisse

Noordwijk

J A A R V E R S L AG 2 0 24

6

Teylingen

7

Hof van Rijnsburg

De Maretoren

Het nieuwbouwproject Hof van ­Rijnsburg, ontworpen door KVDK architecten, omvat 86 appartementen, één eengezinswoning en een parkeergarage in het centrum. Het ontwerp combineert modern comfort met een verwijzing naar de historische volksburcht en de abdij van Rijnsburg, zichtbaar in de complexnamen Petronella en Floris II. De appartementen bieden uitzicht op de kerk en vormen een passende overgang tussen oud en nieuw. Met gemakkelijke toegang tot voorzieningen draagt het project bij aan een sociaal en levendig woonklimaat.

De Maretoren, een ontwerp van Inbo, AWR en Matter Makers, is positief geadviseerd. De lokatie betreft een transformatiegebied van kantoren naar wonen met hoogbouw. De 72 meter hoge toren onderscheidt zich op stads-, buurt- en bewonersniveau. De vormgeving met afgeschuinde randen en golvend r­eliëf verfijnt de skyline. Groene terrassen verbinden het aangrenzende park met de toren en bevorderen biodiversiteit. Een passage creëert een openbare verbinding. Het gebouw omvat sociale huur, middenhuur en koopwoningen, met kantoorruimtes en een buurtcafé in de plint, en een collectieve daktuin.

Katwijk

Leiden

Laboratoriumgebouw Oegstgeest

Het nieuwe laboratoriumgebouw van Eurofins Biopharma Product Testing Netherlands, ontworpen door BroekBakema, bevindt zich op het Bioscience Park in Oegstgeest/Leiden, de grootste life science campus van Nederland. Het gebouw, dat twee bestaande gebouwen samenbrengt, biedt een toekomstbestendige kantoor- en laboratoriumomgeving met een efficiënt, compact ontwerp. De glazen verdiepingshoge gevel en lichte gevelbeplating passen bij een modern en eigentijdse uitstraling van het bedrijfsgebouw. Het bouwplan is goedgekeurd door B&W met een positief advies. De vergunning werd verleend in 2024 en de bouw is gestart in 2025.

26

8

9

Woongebouw de Waterbies

Revitalisatie Huize Bijdorp

Appartementengebouw de Waterbies, gerealiseerd op de locatie van de voormalige Menswordingkerk naar ontwerp van Van Manen Architecten, omvat appartementen met een unieke, vloeiende architectuur die de kavel volgt. Het plan is meedere keren in de commissie besproken, met nadruk op een zorgvuldige, groene en zachte inpassing in de omgeving, conform het stedenbouwkundig plan en beeldkwaliteitsplan. Duurzame materialen en natuurinclusieve elementen zoals groene gevels en nestkasten dragen hieraan bij.

In 2024 behandelde de commissie een complex revitalisatieproject van de historische buitenplaats met het kloostercomplex Bijdorp (gemeentelijk monument). Het plan omvat diverse deelprojecten, waaronder restauratie, herbestemming en nieuwbouw. De commissie bewaakte de samenhang van de plannen en vergunningen, met bijzondere aandacht voor de kwaliteit van de nieuwbouw in relatie tot de monumentale omgeving. Voor het deelplan Nieuwe Kloosterhof vroeg de commissie helderheid over de herbestemming van de kapel en de nieuwbouwkwaliteit, alvoordat het over de sloop van het pensionaat adviseerde.

Leiderdorp

11

Tweede woning op het erf Zoeterwoude

Het plan van Droomhuisfabriek Architecten is na twee behandelingen positief beoordeeld door de commissie. De woning komt achter de bestaande wagenschuur en in het verlengde daarvan, waardoor het goed in het agrarische geheel past. Het heeft namelijk hetzelfde profiel als de schuur. De aansluiting gebeurt met een subtiele insnoering met een kleiner profiel, met onder andere een overkapping voor parkeren. Zo is de woning duidelijk, maar respectvol onderscheiden van de bestaande bebouwing. Vanaf de openbare weg zal de woning niet zichtbaar zijn. Het materiaalen kleurgebruik is hoogwaardig en het getuigt van een doordachte aanpak.

10

Voorschoten

Watervilla’s Vlietvoorde Leidschendam Voorburg

In het Q-team Duivenvoordecorridor en de commissie omgevingskwaliteit is veel aandacht besteed aan het BPD-project Vlietvoorde. Tussen de Veursestraatweg en de Vliet zijn vier locaties in ontwikkeling, waarin de landschappelijke overgang van strandwal met bos naar drassig veengebied tot unieke woonmilieus heeft geleid. Dit is een project dat niet zonder een landschapsarchitect kan: Stijlgroep. In Vlietvoorde Plas zijn 2 appartementengebouwen met 20 woningen en 6 watervilla’s met 12 woningen ontworpen. De watervilla’s, een ontwerp van Architectuur ­Maken zijn volledig afgestemd voor wonen op het water met aanlegsteigers, terrassen en grote schuifpuien. De commissie is zeer te spreken over de zorgvuldige uitstraling en landschappelijke inpassing.

12

13

Herbestemming en uitbreiding Hertogshoeve

Verduurzamen monument

Bouwblok met collectieve binnentuin

De verbouwing van dit monument omvat verduurzaming en wijzigingen aan de achterzijde, waarbij het intacte exterieur met originele vensters behouden blijft. In een vroeg stadium schetste de commissie ontwerpkaders, die door eigenaar en architect succesvol zijn geïntegreerd. De verduurzaming heeft minimale impact op het beschermde exterieur; de aangepaste voorzetbeglazing verbetert zelfs de architectuur. De ingrijpende wijzigingen aan de achterzijde, met een moderne pui die zich abstract naar het monument voegt, werden door de commissie begrepen en ­gewaardeerd.

Langs de belangrijke Noorderkeerkring in Alphen aan den Rijn, op de hoek met park De Molenwetering, verrijst een markant rood woonblok met 173 woningen, ontworpen door de Architekten Cie. Dit project markeert de transformatie van het nabijgelegen Euromarktgebied naar een aantrekkelijk, dichtbebouwd woongebied. Het ontwerp besteedt veel aandacht aan de kwaliteit van het binnengebied, met een eenvoudig toegankelijk collectief groen verblijfsgebied op dekniveau. De commissie waardeert de krachtige, vriendelijke uitstraling en de aansluiting op de kenmerkende ­Alphense bouwlaag. Dit wordt versterkt door een consequent doorgezet ontwerp met een hoogteaccent, geveldetails in verspringend metselwerk en een markante rode kleur.